از مجموعهٔ چهار امام (سریال کامل) · درس 4 از 5

زندگی نامه چهار امام | قسمت (3) | امام شافعی رحمه الله

◉ 3301 بازدید ⏱ 31:46 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 «جز این نیست که از میان بندگانش، تنها دانشمندان از الله می‌ترسند»
0:08 سیر الأئمة الأربعة — سیر امامان چهارگانه
0:18 چهار زندگی‌نامه سرشار از زیبایی و شکوه
0:24 با دقت کوتاه شده
0:26 از کتاب بی‌همتا و بزرگ
0:29 سیر أعلام النبلاء
0:32 نوشته امام ذهبی رحمه‌الله
0:36 به کوشش شیخ محمد مهنّی
0:40 حفظه‌الله
0:42 امام شافعی رحمه‌الله
0:49 او محمد بن إدریس بن عباس است.
0:54 پسر عثمان بن شافع بن سائب،
0:57 پسر عبید بن عبد یزید بن هاشم،
1:00 پسر مطّلب بن عبد مناف بن قصی بن کلاب،
1:04 پسر مُرّة بن کعب بن لؤی بن غالب.
1:08 امام، عالم عصر،
1:11 یاور حدیث و فقیه ملّت،
1:14 ابوعبدالله قرشی،
1:16 سپس مطّلبی شافعی مکّی،
1:20 زادگاهش غزّه بود.
1:22 او خویشاوند رسول‌الله (ﷺ) و پسرعموی ایشان است؛
1:26 یعنی میان او و پیامبر (ﷺ) پیوند نسب وجود دارد،
1:31 زیرا او جدّ سوم از نیاکان پیامبر (ﷺ) است،
1:36 و آن جدّ، عبد مناف است.
1:38 او جدّ نهم از نیاکان امام شافعی رحمه‌الله است.
1:42 و مطّلب برادر هاشم، پدر عبدالمطّلب است.
1:47 امام شافعی در غزّه زاده شد.
1:50 پدرش إدریس در جوانی درگذشت،
1:53 پس محمد در کودکی یتیم زیر سرپرستی مادرش بزرگ شد.
1:57 مادرش از تباه شدن او بیمناک شد،
1:59 پس او را به سوی خاستگاه و تبارش برد،
2:01 یعنی به سوی اصل و ریشه‌اش،
2:03 در حالی که دو ساله بود.
2:05 او در مکّه بزرگ شد
2:07 و به تیراندازی روی آورد،
2:09 تا آنجا که در آن بر همسالانش برتری یافت،
2:11 و از هر ده تیر، نُه تیر را به هدف می‌زد.
2:15 سپس به زبان عربی و علوم شرعی روی آورد،
2:18 و در آن‌ها برجسته و پیشرو شد.
2:21 آنگاه فقه محبوب او شد،
2:23 و بر اهل زمان خود برتری یافت.
2:25 او علم را در زادگاهش فراگرفت،
2:27 از مسلم بن خالد زنجی،
2:30 مفتی مکّه،
2:32 و از عمویش محمد بن علی بن شافع فراگرفت،
2:35 که پسرعموی عباس، جدّ شافعی بود،
2:39 و از سفیان بن عیینه،
2:41 و فضیل بن عیاض و گروهی دیگر.
2:44 سپس به مدینه کوچ کرد،
2:46 در حالی که بیست و چند ساله بود.
2:49 او فتوا می‌داد و شایستگی امامت یافته بود،
2:52 پس از مالک بن انس «موطأ» را روایت کرد،
2:55 آن را از حفظ خود بر او عرضه کرد.
2:57 و در یمن از مطرف بن مازن،
3:00 و هشام بن یوسف قاضی و گروهی دیگر فراگرفت.
3:04 و در بغداد از محمد بن حسن،
3:07 فقیه عراق،
3:09 ملازم او شد و از او روایت کرد و به او نزدیک شد.
3:12 او تألیفات بسیار پدید آورد و علم را مدوّن ساخت،
3:15 و با پیروی از اثر، بر امامان پاسخ داد.
3:19 او در اصول فقه و فروع آن تألیف کرد.
3:22 آوازه‌اش بلند شد،
3:24 و شاگردان بر او فراوان گشتند.
3:27 از او حمیدی روایت کرد،
3:29 و ابوعبید قاسم بن سلام،
3:32 و احمد بن حنبل،
3:34 و بویطی و ابوثور،
3:36 و عبدالعزیز مکّی صاحب «الحیدة»،
3:39 و اسحاق بن راهویه،
3:42 و ربیع بن سلیمان مرادی،
3:45 و ربیع بن سلیمان جیزی،
3:48 و محمد بن عبدالله بن عبدالحکم،
3:51 و گروهی دیگر غیر از ایشان.
3:53 دارقطنی کتابی جداگانه تألیف کرده است
3:56 درباره کسانی که از شافعی روایت دارند،
3:58 در دو جلد.
4:00 و بزرگان در مناقب این امام، از گذشته و حال، کتاب‌ها نوشته‌اند.
4:03 قدیم و جدید.
4:05 برخی مردم به او تعرّض کرده‌اند،
4:08 اما این نه جز بر رفعت و بزرگی او افزود،
4:12 و منصفان را روا نیست که سخن همتایانش
4:15 را از سر هوای نفس بپذیرند.
4:17 و کمتر کسی در امامت برجسته شده،
4:19 و بر مخالفان خود پاسخ داده،
4:21 مگر آنکه مورد دشمنی قرار گرفته است.
4:23 به الله از هوای نفس پناه می‌بریم.
4:25 و این برگه‌ها برای بیان مناقب این بزرگوار تنگ است.
4:29 اما جدّشان سائب مطّلبی،
4:33 از بزرگان کسانی بود که پیش از اسلام در بدر حضور داشت،
4:37 و در آن روز اسیر شد.
4:39 او به پیامبر (ﷺ) شباهت داشت،
4:43 و گفته می‌شود که پس از آن، خود را فدیه داد
4:46 و اسلام آورد.
4:48 و پسرش شافع بن سائب،
4:50 دیدار پیامبر (ﷺ) را درک کرده است،
4:52 و از صحابه خردسال شمرده می‌شود.
4:55 و فرزندش عثمان تابعی است،
4:57 که من روایت بزرگی از او نمی‌شناسم.
5:00 مزنی گفت:
5:02 هرگز چهره‌ای زیباتر از شافعی رحمه‌الله ندیدم.
5:06 و گاهی ریش خود را می‌گرفت
5:09 به‌طوری که از مشتش زیاد نمی‌آمد.
5:12 ابراهیم بن برانه گفت:
5:14 شافعی درشت‌اندام، بلندقامت و باوقار بود.
5:18 ربیع مؤذن گفت:
5:20 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
5:23 همواره به تیراندازی می‌پرداختم
5:25 تا جایی که پزشک به من می‌گفت:
5:28 می‌ترسم که بر اثر بسیار ایستادن در گرما، به سل مبتلا شوی.
5:32 گفت:
5:34 و من از ده تیر، نُه تیر به هدف می‌زدم.
5:37 و عمر بن سواد گفت:
5:39 شافعی به من گفت:
5:41 اشتیاق من به تیراندازی و طلب علم بود،
5:44 پس در تیراندازی به مهارت رسیدم
5:46 تا جایی که از ده تیر، ده تیر به هدف می‌زدم.
5:49 و از علم بازماندم،
5:51 پس گفتم:
5:53 به خدا سوگند، تو در علم بزرگ‌تر از آنی که در تیراندازی هستی.
5:57 حمیدی گفت:
6:00 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
6:02 یتیم بودم در دامان مادرم،
6:05 و او توانایی آن را نداشت که مرا به معلم بسپارد؛
6:08 و معلم به من راضی بود که اگر او غایب می‌شد، من بر کودکان سرپرستی کنم
6:13 و از وی سبک کنم (بار او را کم کنم).
6:15 و از شافعی روایت شده که گفت:
6:17 بر کتف‌ها و استخوان‌ها می‌نوشتم،
6:20 و به دیوان (اداره‌ی ثبت) می‌رفتم
6:23 و از آنان پشت‌های (استخوان‌های پهن) می‌خواستم و بر آن‌ها می‌نوشتم.
6:26 حمیدی گفت:
6:28 شافعی گفت:
6:30 منزل ما در مکه، در شِعب الخَیف بود،
6:33 و من به استخوانی که نمایان می‌شد نگاه می‌کردم
6:36 و بر آن حدیث یا مسئله‌ای می‌نوشتم.
6:39 و ما ظرف (کوزه‌ی) کهنه‌ای داشتیم،
6:42 و هرگاه استخوان‌ها پر می‌شد، آن‌ها را در آن کوزه می‌انداختم.
6:46 مُزنی گفت:
6:48 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
6:50 قرآن را در هفت‌سالگی حفظ کردم،
6:54 و موطأ را در ده‌سالگی حفظ کردم.
6:57 ربیع بن سلیمان گفت:
6:59 شافعی در روزی متولد شد که ابوحنیفه درگذشت،
7:03 رحمهم‌الله تعالی.
7:05 ابن عبدالحکم گفت:
7:07 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
7:10 قرآن را نزد اسماعیل بن قسطنطین خواندم.
7:14 حمیدی گفت:
7:16 مسلم بن خالد زنجی به شافعی گفت:
7:20 ای ابا عبدالله، فتوا بده،
7:22 که به خدا سوگند، وقت آن رسیده که فتوا دهی.
7:25 و شافعی پانزده‌ساله بود.
7:29 ربیع گفت:
7:31 شافعی گفت:
7:32 اینکه بنده با هر گناهی جز شرک، خدا را دیدار کند،
7:36 بهتر است از اینکه با چیزی از هواهای نفسانی (بدعت‌ها) او را دیدار کند.
7:40 ابن عبدالحکم گفت:
7:42 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
7:45 اگر مردم می‌دانستند که در علم کلام چه هواهای نفسانی‌ای نهفته است،
7:48 از آن می‌گریختند همان‌گونه که از شیر می‌گریزند.
7:52 مقصود علم کلام است.
7:54 ابو عبید گفت:
7:56 هرگز کسی عاقل‌تر از شافعی ندیدم.
7:59 و یونس صدفی گفت:
8:01 هرگز کسی عاقل‌تر از شافعی ندیدم.
8:04 روزی با او در مسئله‌ای مناظره کردم،
8:06 سپس از هم جدا شدیم،
8:08 و او مرا دید، دستم را گرفت و سپس گفت:
8:11 ای ابا موسی،
8:13 آیا روا نیست که برادر یکدیگر باشیم،
8:16 هرچند در مسئله‌ای با هم توافق نداشته باشیم؟
8:18 گفتم:
8:19 این نشان‌دهنده‌ی کمال عقل این پیشوا و فقاهت اوست.
8:24 پس همواره همتایان با یکدیگر اختلاف داشته‌اند.
8:27 معمر بن شبیب گفت:
8:30 از مأمون شنیدم که می‌گفت:
8:32 محمد بن ادریس را در هر چیزی آزمودم
8:36 و او را کامل یافتم.
8:38 احمد بن محمد گفت:
8:40 پسر دختر شافعی،
8:42 از پدرم و عمویم شنیدم که می‌گفتند:
8:45 سفیان بن عیینه
8:47 هرگاه چیزی از تفسیر و فتوا به او می‌رسید،
8:51 به شافعی رو می‌کرد
8:53 و می‌گفت:
8:54 این را از او بپرسید.
8:56 سوید بن سعید گفت:
8:58 نزد سفیان بن عیینه بودم
9:01 که شافعی آمد، سلام کرد و نشست.
9:04 ابن عیینه حدیثی لطیف بازگو کرد،
9:08 پس شافعی بیهوش شد.
9:10 به سفیان گفته شد:
9:12 ای ابا محمد،
9:14 محمد بن ادریس درگذشت؟
9:16 سفیان گفت:
9:18 اگر درگذشته باشد،
9:20 بهترین اهل زمانه‌ی خود را از دست داده است.
9:22 ربیع گفت:
9:24 از شافعی شنیدم
9:26 و از قرآن پرسیده شد:
9:28 گفت:
9:29 اُف اُف
9:31 قرآن کلام الله است.
9:33 هر که بگوید مخلوق است، کافر شده است.
9:36 و این اسناد صحیح است.
9:39 ربیع گفت:
9:40 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
9:43 خواندن حدیث بهتر از نماز نافله است.
9:47 و گفت:
9:48 طلب علم افضل از نماز نافله است.
9:52 مزنی گفت:
9:54 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
9:56 هر که قرآن را فرا گیرد، ارزشش بزرگ می‌شود،
9:59 و هر که در فقه سخن گوید، قدرش بالا می‌رود،
10:02 و هر که حدیث بنویسد، حجتش قوی می‌گردد،
10:05 و هر که در لغت بنگرد، طبعش لطیف می‌شود،
10:08 و هر که در حساب بنگرد، رأیش استوار می‌گردد،
10:11 و هر که خویشتن را نگاه ندارد،
10:13 علمش به او سود نمی‌رساند.
10:15 ربیع گفت:
10:17 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
10:19 ستیزه‌جویی در دین، دل را سخت می‌کند و کینه به بار می‌آورد.
10:24 و ربیع نیز گفت:
10:26 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
10:29 دوست داشتم که مردم این علم را فرا می‌گرفتند،
10:32 یعنی کتاب‌های آن را،
10:34 به شرط آنکه چیزی از آن به من نسبت داده نشود.
10:37 و گفت: حرمله برای او [روایت کرد]:
10:39 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
10:41 دوست داشتم که هر علمی را که می‌دانم،
10:44 مردم آن را فرا می‌گرفتند
10:46 و من پاداشش را می‌بردم و مرا ستایش نمی‌کردند.
10:49 عبدالله بن احمد بن حنبل گفت:
10:53 از محمد بن داود شنیدم که می‌گفت:
10:56 در تمام عمر شافعی، [کسی] به یاد ندارد
10:59 که او در چیزی از هواها سخن گفته باشد،
11:02 و نه به او نسبت داده شد و نه به آن شناخته شد،
11:05 با وجود دشمنی‌اش با اهل کلام و بدعت‌ها.
11:08 شافعی گفت:
11:11 درباره اهل کلام حکم کرده‌ام
11:13 که با شاخه‌های خرما زده شوند،
11:15 و بر شتر سوار شوند،
11:17 و در قبیله‌ها گردانده شوند،
11:19 و بر ایشان ندا داده شود:
11:21 این است کیفر کسی که کتاب و سنت را رها کرده و به کلام روی آورده است.
11:24 [و نیز گفت:]
11:26 ابوعبدالرحمن اشعری،
11:29 یار شافعی، گفت:
11:31 شافعی گفت:
11:33 مذهب من درباره اهل کلام این است:
11:35 سرهایشان با تازیانه‌ها سیاه شود،
11:38 و در شهرها پراکنده گردند.
11:40 گمان می‌کنم این [سخن] از امام به تواتر روایت شده باشد.
11:44 مزنی گفت:
11:46 شافعی از فرو رفتن در کلام نهی می‌کرد.
11:50 محمد بن اسحاق بن خزیمه گفت:
11:53 از ربیع شنیدم که می‌گفت:
11:56 هنگامی که شافعی با حفص فرد سخن گفت،
11:59 حفص گفت:
12:01 قرآن مخلوق است.
12:03 شافعی به او گفت:
12:05 به الله بزرگ کافر شدی.
12:07 بویطی گفت:
12:09 از شافعی پرسیدم:
12:11 آیا پشت سر رافضی نماز بخوانم؟
12:13 فرمود:
12:15 پشت سر رافضی نماز مخوان،
12:17 و نه پشت سر قدری و نه پشت سر مرجئه.
12:19 گفتم: آنان را برای ما توصیف کن.
12:21 فرمود:
12:23 هر که بگوید ایمان فقط گفتار است،
12:25 او مرجئی است،
12:26 و هر که بگوید ابوبکر و عمر دو امام [بر حق] نیستند،
12:30 او رافضی است،
12:32 و هر که خواست [بندگی] را به خویشتن واگذارد،
12:35 او قدری است.
12:37 ربیع گفت:
12:38 شافعی به من گفت:
12:40 اگر می‌خواستم بر هر مخالفی کتابی بنویسم،
12:44 می‌کردم،
12:45 اما کلام شأن من نیست،
12:48 و دوست ندارم چیزی از آن به من نسبت داده شود.
12:52 گفتم:
12:53 این نفس زکیه از شافعی به تواتر روایت شده است.
12:57 عبدالله بن احمد بن حنبل گفت:
13:00 از پدرم شنیدم که می‌گفت:
13:02 شافعی گفت:
13:04 شما به احادیث صحیح از ما داناتر هستید.
13:07 پس هرگاه حدیث صحیحی [یافتید]،
13:10 مرا آگاه کنید تا بدان روی آورم.
13:13 و گفت: حرمله برای او [روایت کرد]:
13:15 شافعی گفت:
13:16 هر چه گفته‌ام،
13:18 اگر از رسول الله صلی الله علیه وسلم چیزی خلاف گفته من ثابت شده باشد،
13:21 که صحیح است،
13:24 آن [حدیث] اولی است،
13:25 و مرا تقلید مکنید.
13:27 مردی به او گفت:
13:29 ای ابا عبدالله، آیا به این حدیث عمل می‌کنی؟
13:32 فرمود:
13:34 هرگز حدیثی صحیح از رسول الله (ﷺ) روایت نکرده‌ام
13:37 که به آن عمل نکرده باشم،
13:39 پس شما را گواه می‌گیرم که عقلم از دست رفته است.
13:42 و حمیدی گفت:
13:44 شافعی روزی حدیثی را روایت کرد،
13:47 و من گفتم:
13:48 آیا به آن عمل می‌کنی؟
13:49 او گفت:
13:50 آیا مرا دیده‌ای که از کلیسایی بیرون آمده باشم،
13:53 یا کمربندی از زنار بر کمر بسته باشم؟
13:55 [این‌که] وقتی از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) حدیثی را شنیدم
13:59 که بدان فتوا نمی‌دهم،
14:02 و [مردم] روایت می‌کنند که او گفت:
14:04 «هرگاه حدیث صحیح باشد، همان مذهب من است،»
14:07 و هرگاه حدیث صحیح باشد،
14:09 سخن مرا به دیوار بزنید.
14:12 ربیع بن سلیمان گفت:
14:14 شافعی شب را سه بخش کرده بود:
14:17 بخش نخست آن را می‌نوشت،
14:19 بخش دوم را نماز می‌گزارد،
14:21 و بخش سوم را می‌خوابید.
14:23 من گفتم:
14:24 این سه کار او با نیت، همه عبادت است.
14:28 کرابیسی گفت:
14:30 شبی با شافعی بودم،
14:33 او حدود یک‌سوم شب نماز می‌گزارد،
14:36 و ندیدم که از پنجاه آیه بیشتر بخواند،
14:39 و اگر بیشتر می‌خواند، به صد آیه می‌رسید.
14:42 و هیچ آیه‌ای از رحمت را نمی‌گذراند
14:45 مگر آن‌که از الله [رحمت] می‌خواست،
14:47 و هیچ آیه‌ای از عذاب را
14:49 مگر آن‌که به الله پناه می‌برد،
14:51 گویی امید و بیم را یکجا برای او گرد آورده بودند.
14:55 ربیع بن سلیمان گفت:
14:57 این را از دو طریق از او [نقل] کرده‌ام،
14:58 بلکه [او] بیشتر [از این] می‌کرد:
15:00 شافعی در ماه رمضان،
15:02 شصت بار قرآن را ختم می‌کرد.
15:05 عمر بن سواد گفت:
15:07 شافعی بیش از همه مردم بر دینار و درهم و خوراک بخشنده بود.
15:12 و ابوثور گفت:
15:14 هر چه شافعی نگه می‌داشت،
15:17 از بخشندگی‌اش [بود].
15:19 و ربیع گفت:
15:21 مردی افسار مرکب شافعی را گرفت،
15:24 و او به من گفت:
15:25 «چهار دینار به او بده.»
15:28 و مزنی گفت:
15:30 روزی با شافعی بودم،
15:32 و بیرون رفتیم،
15:33 ناگهان مردی را دیدیم که با کمانی عربی تیراندازی می‌کند،
15:36 و شافعی ایستاد و به او نگریست،
15:39 و او تیراندازی نیکویی داشت،
15:41 و تیرهایش به هدف می‌خورد.
15:43 شافعی گفت:
15:45 «آفرین!»
15:46 و بر او دعا کرد،
15:48 سپس گفت:
15:49 «سه دینار به او بده.»
15:52 و ربیع گفت:
15:55 شافعی از کنار کفاش‌ها می‌گذشت،
15:58 که تازیانه‌اش افتاد،
16:00 پس پسری جست
16:01 و آن را با آستینش پاک کرد و به او داد،
16:04 و او هفت دینار به او بخشید.
16:07 ربیع گفت:
16:09 من ازدواج کردم،
16:10 و شافعی از من پرسید:
16:12 «چه مهریه‌ای برای او تعیین کردی؟»
16:13 گفتم:
16:14 «سی دینار.»
16:16 «شش [دینار] از آن را پیش‌پرداخت کردم.»
16:18 پس بیست و چهار دینار به من بخشید.
16:22 ربیع گفت:
16:24 پشت سر شافعی راه می‌رفتم،
16:26 که مردی برگه‌ای به او داد
16:28 که در آن نوشته بود:
16:30 «من بقالی‌ام،
16:32 سرمایه‌ام یک درهم است،
16:34 و ازدواج کرده‌ام،
16:35 پس مرا یاری ده.»
16:37 پس گفت: «ای ربیع،
16:39 سی دینار به او بده.»
16:41 من گفتم:
16:42 «این مرد با ده درهم بسنده می‌کند.»
16:45 او گفت: «وای بر تو،
16:47 با سی دینار چه می‌کند؟
16:50 آیا در این کار [سرمایه می‌گذارد] یا در آن؟»
16:52 و شروع کرد به شمردن آنچه برای سازو‌برگ زندگی‌اش لازم است،
16:55 سپس گفت:
16:57 «به او بده.»
16:58 و زبیر بن سلیمان قرشی روایت کرد
17:01 از شافعی که گفت:
17:03 هرثمه بیرون آمد،
17:05 و سلام امیرالمؤمنین هارون را به من رساند
17:08 و گفت:
17:10 «برای تو پنج هزار دینار مقرر کرده است.»
17:13 قرشی گفت:
17:15 پس مال را برای او بردند،
17:17 و او رقعه‌ها را گرفت.
17:19 فصر صرر
17:20 و تفرقه‌شان را در میان قریشیان
17:22 تا این‌که به خانه‌اش بازنگشت
17:24 مگر با کمتر از صد دینار
17:27 ابن عبدالحکم گفت:
17:29 شافعی بخشنده‌ترین مردم بود به آنچه می‌یافت
17:32 و بر ما می‌گذشت
17:34 پس اگر مرا می‌یافت، وگرنه می‌گفت:
17:37 به محمد بگویید هرگاه آمد، به خانه بیاید
17:41 زیرا من تا او نیاید ناهار نمی‌خورم
17:44 و از شافعی روایت است که گفت:
17:47 توشهٔ بدی است برای رسیدن به معاد
17:49 ستم بر بندگان
17:52 یونس صدفی گفت:
17:54 شافعی به من گفت:
17:56 از مردم هیچ راه رهایی‌ای نیست
17:59 پس بنگر آنچه صلاح توست و همان را ملازم باش
18:03 و از شافعی روایت است که گفت:
18:05 اگر بر عملت از خودپسندی ترسیدی
18:08 خشنودی آن‌که را می‌جویی یاد کن
18:10 و در کدام نعمت به هراس می‌افتی
18:12 و از کدام عقوبت می‌هراسی
18:15 پس کسی که در این اندیشد
18:17 عمل او در نظرش کوچک می‌شود
18:19 و عبدالرحمن بن مهدی
18:22 در حالی که شافعی جوان بود، به او نامه نوشت
18:24 که برای او کتابی تألیف کند که در آن معانی قرآن باشد
18:28 و پذیرش خبرها را گرد آورد
18:30 و حجیت اجماع را
18:32 و بیان ناسخ و منسوخ را
18:34 پس برای او کتاب «رساله» را تألیف کن
18:37 عبدالرحمن بن مهدی گفت:
18:40 هیچ نمازی نمی‌خوانم
18:42 مگر این‌که در آن برای شافعی دعا می‌کنم
18:45 و حارث بن سُریج گفت:
18:48 از یحیی قطان شنیدم که می‌گفت:
18:51 من برای شافعی از خداوند دعا می‌کنم
18:53 آن را ویژهٔ او می‌گردانم
18:55 و احمد بن حنبل گفت:
18:57 شش تن‌اند که در سحر برایشان دعا می‌کنم
19:00 یکی از ایشان شافعی است
19:02 و گفت:
19:03 من برای شافعی دعا می‌کنم
19:05 چهل سال است که در نمازم چنین می‌کنم
19:08 و عبدالله بن احمد بن حنبل گفت:
19:11 به پدرم گفتم:
19:13 شافعی چگونه مردی بود؟
19:15 زیرا تو را بسیار می‌بینم که برای او دعا می‌کنی
19:19 گفت: ای پسرم!
19:21 او برای دنیا چون خورشید بود
19:23 و برای مردم چون عافیت
19:25 آیا برای این دو جانشینی هست؟
19:27 یا عوضی از آن دو؟
19:29 ابوداود گفت:
19:31 ندیدم ابا عبدالله
19:33 یعنی احمد بن حنبل
19:35 به هیچ‌کس میل کند
19:37 آن‌گونه که به شافعی میل داشت
19:39 قتیبة بن سعید گفت:
19:42 ثوری مرد و ورع مرد
19:45 و شافعی مرد و سنت‌ها مردند
19:48 و احمد بن حنبل خواهد مرد
19:50 و بدعت‌ها ظاهر خواهند شد
19:52 احمد بن حنبل گفت:
19:54 خداوند برای مردم
19:56 در سر هر صد سال
19:58 کسی را برمی‌انگیزد که سنت‌ها را به ایشان بیاموزد
20:00 و دروغ را از پیامبر الله (ﷺ) دور می‌کند
20:02 پس از آن احمد گفت:
20:04 ما نگریستیم
20:06 و دیدیم
20:08 که در سر صد سال نخست
20:10 عمر بن عبدالعزیز بود
20:12 و در سر دویست سال
20:14 شافعی بود
20:16 شافعی گفت:
20:18 گویی مردی از اصحاب حدیث را دیدم
20:21 گویی مردی از اصحاب پیامبر را دیدم
20:24 (ﷺ)
20:26 خدا به ایشان جزای خیر دهد
20:28 ایشان اصل [دین] را برای ما حفظ کردند
20:30 پس فضل ایشان بر ماست
20:32 ابوزرعه گفت:
20:34 در نزد شافعی
20:36 حدیثی که در آن خطا باشد وجود ندارد
20:38 ابوداود سجستانی گفت:
20:40 من برای شافعی
20:42 حدیث اشتباهی نمی‌شناسم
20:44 [من] گفتم:
20:46 از دلیل‌ترین چیز بر این‌که او
20:48 ثقه و حجت و حافظ است
20:50 همین کافی است که سخن
20:52 مانند این [گفته شود]
20:54 و حافظ ابوبکر خطیب بغدادی کتابی تألیف کرده است
20:56 دربارهٔ ثبوت
20:58 احتجاج به امام شافعی
21:00 و آنچه درباره‌اش سخن گفته شده
21:02 جز حسودی یا نادانی که به حال او آگاه نیست [کسی] سخن نگفته است
21:04 و آن سخن باطل از ایشان بوده است
21:06 (ترجمه با توجه به ناقص بودن متن ASR انجام شده است)
21:08 به‌سبب بلندی منزلت او
21:10 و والایی قدر او
21:12 و این است سنت الله در میان بندگانش
21:14 ای کسانی که
21:16 ایمان آورده‌اید، مانند کسانی نباشید
21:18 که (پیامبر) موسی را آزار دادند،
21:20 پس الله او را از آنچه گفتند تبرئه کرد
21:22 (گفتند)
21:24 و او نزد
21:26 الله وجیه بود.
21:28 احمد
21:30 بن حنبل گفت: شافعی
21:32 از فصیح‌ترین مردم بود.
21:34 و یونس بن عبدالأعلی گفت:
21:36 شافعی جز ساحر نبود،
21:38 گویی الفاظش
21:40 شکر بود.
21:42 او عذوبت
21:44 منطق و نیکویی بیان
21:46 و تیزهوشی بسیار
21:48 و روانی ذهن
21:50 و کمال فصاحت
21:52 و حضور حجت داشت.
21:54 احمد بن صالح گفت:
21:56 هرگاه شافعی سخن می‌گفت،
21:58 گویی صدایش صدای
22:00 زنگ و جرس بود،
22:02 از نیکویی صدایش.
22:04 ابونعیم بن عدی،
22:06 حافظ، گفت:
22:08 ربیع را بارها شنیدم که می‌گفت:
22:10 شافعی و نیکویی بیانش
22:12 و فصاحتش، در شگفت می‌شدم
22:14 و اگر او این
22:16 کتاب‌ها را بر اساس عربیت خود تألیف می‌کرد،
22:18 همان (عربیتی) که با آن
22:20 در مناظره با ما سخن می‌گفت،
22:22 نمی‌توانستیم کتاب‌هایش را بخوانیم
22:24 به‌سبب فصاحتش
22:26 و غرابت الفاظش.
22:28 جز آنکه در تألیفش
22:30 برای عوام توضیح می‌داد.
22:33 ربیع بن سلیمان گفت:
22:35 زبان شافعی
22:37 بزرگ‌تر از کتاب‌هایش بود.
22:39 اگر او را می‌دیدید می‌گفتید:
22:41 این کتاب‌ها از او نیست.
22:43 عبدالملک
22:45 بن هشام لغوی گفت:
22:47 همنشینی ما با شافعی طولانی شد
22:49 و از او هرگز
22:51 لغزش (لحنی) نشنیدم.
22:53 گفتم: من می‌گویم که
22:55 چنین است و مانند آن
22:57 در فصاحت به او مثل زده می‌شود؛
22:59 او فصیح‌ترین قریش
23:01 در زمان خود بود.
23:03 و از جمله کسانی که در لغت از او اخذ می‌شد،
23:05 احمد
23:07 ابی سریج رازی گفت:
23:09 ندیدم کسی را گویاتر
23:11 و فصیح‌تر از شافعی.
23:13 اصمعی گفت:
23:15 شعر هذیل را
23:17 از شافعی فراگرفتم.
23:19 زبیر بن بکار گفت:
23:21 شعر هذیل
23:23 و وقایع آن را از عمویم
23:25 مصعب بن عبدالله فراگرفتم.
23:27 و گفت: آن را
23:29 از شافعی از حفظ گرفتم.
23:31 ابن عبدالحکم گفت:
23:33 ندیدم شافعی را که مناظره کند
23:35 مگر آنکه (به حریف) رحم می‌کرد.
23:37 و اگر شافعی را می‌دیدی که با تو مناظره می‌کند،
23:39 گمان می‌بردی که او
23:41 درنده‌ای است که تو را می‌خورد.
23:43 او کسی است که حجت‌ها را به مردم آموخت.
23:45 و از هارون بن سعید
23:47 ایلی روایت شده که گفت:
23:49 اگر شافعی با این ستون
23:51 (عمود) در مناظره می‌کرد،
23:53 این ستون چوبین، سنگ یا خشب را مغلوب می‌کرد
23:55 به‌سبب توانایی‌اش در مناظره.
23:57 ابن وارّه گفت:
23:59 از مصر آمدم، پس نزد احمد بن حنبل رفتم.
24:01 (احمد) به من گفت:
24:03 آیا کتاب‌های شافعی را نوشتی؟
24:05 گفتم: نه.
24:07 گفت:
24:09 ما (پیش از او) عموم را از خصوص،
24:11 و ناسخ حدیث را از منسوخش
24:13 نمی‌شناختیم،
24:15 تا آنکه با شافعی همنشین شدیم.
24:17 (احمد) گفت:
24:19 این مرا بر بازگشت
24:21 به مصر واداشت، پس آن (کتاب‌ها) را نوشتم.
24:23 محمد بن
24:25 یعقوب فَرَجی گفت:
24:27 شنیدم علی بن مدینی (می‌گفت):
24:29 به شما می‌گوید:
24:31 به شافعی.
24:33 گفتم: و از بعضی فنون (آن) این امام پزشکی است.
24:35 این امام طب (را داشت).
24:37 زیرا او آن را به‌خوبی می‌دانست.
24:39 ربیع گفت:
24:41 شنیدم که شافعی می‌گفت:
24:43 هیچ دانشی را نمی‌دانم
24:45 پس از حلال و حرام
24:47 که از طب برتر باشد،
24:49 جز این‌که اهل کتاب بر ما چیره شده‌اند
24:51 در آن.
24:53 و مصعب بن عبدالله گفت:
24:55 ندیدم کسی را که
24:57 از شافعی به ایام مردم داناتر باشد.
24:59 و یونس صدفی گفت:
25:01 شافعی بود
25:03 که چون به ایام مردم می‌پرداخت،
25:05 می‌گفتم: این کار (تخصص) اوست.
25:07 و امام ابن
25:09 سریج از برخی نسب‌شناسان نقل کرده که
25:11 گفت:
25:13 شافعی از داناترین مردم به انساب بود.
25:15 آنان (گروهی) گرد آمدند
25:17 نزد او در یک شب،
25:19 و او با ایشان از انساب زنان گفتگو کرد
25:21 تا صبح.
25:23 و (شافعی) گفت: انساب مردان
25:25 را هرکس می‌شناسد.
25:27 و از شافعی نقل است که گفت:
25:29 من از (علم) آن را اراده نکردم،
25:31 یعنی عربیت و اخبار را،
25:33 جز این‌که یاری‌ای باشد
25:35 برای فقه.
25:37 یونس بن عبدالاعلی گفت:
25:39 ندیدم کسی را که
25:41 از بیماری آنچه شافعی کشید، کشیده باشد.
25:43 پس بر او وارد شدم
25:45 و گفت: آنچه را پس از
25:47 آیه بیستم و صدم از سوره آل عمران است بخوان.
25:49 پس خواندم.
25:51 و چون برخاستم،
25:53 گفت: از من غافل مشو،
25:55 زیرا من اندوهناکم.
25:57 یونس گفت:
25:59 گویی (از) آنچه بر پیامبر
26:01 صلی‌الله‌علیه‌وسلم و یارانش رسید، (با) خواندن من (بر او) تسلی یافت.
26:03 (...)
26:05 مُزنی گفت:
26:07 بر شافعی در بیماری‌اش که در آن درگذشت، وارد شدم.
26:09 (...)
26:11 گفتم: ای ابا عبدالله،
26:13 چگونه‌ای؟
26:15 پس سر برداشت و گفت:
26:17 از دنیا کوچ‌کننده صبح کردم،
26:19 و از برادرانم جدا شونده،
26:21 و به بدی عملم دیدارکننده،
26:23 و بر الله وارد شونده.
26:25 نمی‌دانم
26:27 روحم به بهشت خواهد رفت تا آن را تبریک گویم،
26:29 (...)
26:31 یا به دوزخ تا آن را تعزیت دهم.
26:33 سپس گریست
26:35 و (این ابیات را) آغاز کرد و گفت:
26:37 چون دلم سخت شد
26:40 و راه‌هایم تنگ گشت،
26:42 امید خود را جز عفو تو
26:44 سلّم (نردبان) قرار دادم.
26:46 گناهم بر من بزرگ آمد،
26:48 اما چون آن را با عفو تو، ای پروردگارم، قرین کردم،
26:50 (...)
26:52 عفوت از گناهم بزرگ‌تر است.
26:54 پس همواره صاحب عفو بوده‌ای
26:56 از گناه، و همیشه
26:58 بخشش و عفو می‌کنی
27:00 از روی منّت و بخشش فراوان.
27:02 ابوالعباس اصم گفت:
27:04 برای ما حدیث گفت
27:06 ربیع بن سلیمان:
27:08 بر شافعی وارد شدم در حالی که بیمار بود،
27:10 پس به من گفت:
27:12 دوست دارم که همه مردم
27:14 این کتاب‌ها را فرا گیرند،
27:16 یعنی کتاب‌های او،
27:18 به شرط آن‌که چیزی از آن به من نسبت داده نشود.
27:20 گفت: این روز یکشنبه بود
27:22 و (شافعی) روز پنجشنبه درگذشت،
27:24 و ما از تشییع جنازه‌اش
27:26 شب جمعه بازگشتیم،
27:28 و هلال شعبان را دیدیم
27:30 در سال دویست و چهار،
27:32 و او پنجاه و چند
27:34 ساله بود.
27:36 شیخ الاسلام
27:38 علی بن احمد بن یوسف هکاری
27:40 در کتاب «عقیده
27:42 شافعی» که برای اوست، گفت:
27:44 یونس بن عبدالاعلی گفت:
27:46 شنیدم که ابا عبدالله
27:48 شافعی می‌گفت:
27:50 از شیخ درباره صفات الله پرسیده شد،
27:52 و او فرمود:
27:54 «الله را نام‌ها
27:56 و صفاتی است که در
27:58 کتاب خود آورده
28:00 و پیامبرش صلی‌الله‌علیه‌وسلم
28:02 آن را به امتش خبر داده است؛ و هیچ‌کس را
28:04 که حجت بر او تمام شده باشد، نرسد
28:06 که آن‌ها را رد کند، زیرا قرآن
28:08 به آن‌ها نازل شده
28:10 و از رسول الله صلی‌الله‌
28:12 علیه‌وسلم درست روایت شده که گفته است
28:14 اگر کسی با این
28:16 پس از ثبوت حجت بر او مخالفت کند،
28:18 پس او کافر است.
28:20 اما پیش از ثبوت حجت،
28:22 به سبب نادانی معذور است،
28:24 زیرا دانستن آن
28:26 با عقل دریافت نمی‌شود
28:28 و نه با اندیشه و تفکر.
28:30 و ما هیچ‌کس را به سبب نادانی نسبت به آن‌ها تکفیر نمی‌کنیم،
28:32 مگر پس از آنکه خبر آن‌ها
28:34 به او برسد.
28:36 و این صفات را اثبات می‌کنیم
28:38 و از آن‌ها تشبیه را نفی می‌کنیم،
28:40 همان‌گونه که او خود را از آن تنزیه کرده
28:42 و فرموده است: «لیس کمثله
28:44 شیء»
28:46 «و هو السمیع البصیر».»
28:48 مبرد گفت:
28:50 شافعی از شاعرترین
28:52 مردم و ادب‌ترین مردم بود
28:54 و آگاه‌ترین آن‌ها به قرائت‌ها.
28:56 یونس بن عبدالاعلی گفت:
28:58 «
29:00 شافعی چون به تفسیر می‌پرداخت، گویی
29:02 شاهد نزول آیات بود.»
29:04 «
29:06 زعفرانی گفت:
29:08 شافعی در سال
29:10 ۱۹۵ به بغداد
29:12 نزد ما آمد و یک ماه نزد ما ماند، سپس بیرون رفت.
29:14 او موی خود را با حنا خضاب می‌کرد
29:16 و ریش‌هایش کم‌پشت بود.
29:18 ابن ماجه گفت:
29:20 یحیی بن معین
29:22 نزد احمد بن حنبل آمد،
29:24 و در حالی که او نزد احمد بود،
29:26 ناگهان شافعی
29:28 بر استرش گذشت.
29:30 احمد برخاست تا بر او سلام کند،
29:32 و به دنبالش رفت، اما دیر کرد،
29:34 و یحیی نشسته بود.
29:36 چون احمد بازگشت،
29:38 یحیی گفت: «ای ابا عبدالله!
29:40 این چیست؟»
29:42 گفت: «رهایش کن؛
29:44 اگر فقه می‌خواهی،
29:46 ملازم استر این مرد باش.»
29:48 «
29:50 احمد بن عباس نسائی گفت:
29:52 از احمد بن حنبل
29:54 بیش از آن که بشمارم شنیدم که می‌گفت:
29:56 «ابو عبدالله
29:58 شافعی
30:00 است.» سپس گفت: «ندیدم کسی را که در پیروی از اثر
30:02 از شافعی پیروی‌کننده‌تر باشد.»
30:04 «
30:06 یونس بن عبدالاعلی گفت:
30:08 از شافعی شنیدم که می‌گفت:
30:10 «ای یونس!
30:12 کناره‌گیری از مردم، مایه دشمنی است،
30:14 و
30:16 گشاده‌رویی با آنان، مایه جذب همنشینان بد است.
30:18 «
30:20 پس میان کناره‌گیری و گشاده‌رویی باش.»
30:22 شافعی گفت:
30:24 «علم آن است که سود رساند،
30:26 نه آنکه حفظ شود.»
30:28 و گفت:
30:30 «خردمند و عاقل
30:32 کسی است که زیرک و خود را به غفلت زده باشد.»
30:34 و گفت:
30:36 «اگر بدانم که آب سرد
30:38 جوانمردی‌ام را کم می‌کند، آن را نمی‌نوشم.»
30:40 «
30:42 ابراهیم بن محمد گفت:
30:44 «ندیدم کسی را
30:46 که نمازش نیکوتر از شافعی باشد؛
30:48 و این به آن سبب بود که
30:50 او از مسلم بن خالد گرفت،
30:52 و مسلم از ابن جریج گرفت،
30:54 و ابن جریج
30:56 از عطاء گرفت،
30:58 و عطاء از ابن زبیر گرفت،
31:00 و ابن زبیر از
31:02 ابوبکر صدیق گرفت،
31:04 و ابوبکر از پیامبر
31:06 صلی‌الله‌علیه‌وسلم گرفت.»
31:08 و [او] برشمرد
31:10 الخطیب البغدادی؛ علوم
31:12 امام شافعی و مناقب او
31:14 و بزرگداشت پیشوایان نسبت به او
31:16 و گفت:
31:18 الله جز بلند کردن (منزلت) او نپذیرفت
31:20 و برتری او را
31:22 و آنچه را که صاحب عرش بلند گرداند، هیچ کس پست نمی‌کند
31:24 (واضع)
31:25 گفتم: ملامت نمی‌شویم
31:27 و به خدا سوگند، بر دوستی این (امام)
31:29 امام، زیرا او
31:31 از مردان کامل در زمان خویش بود
31:33 رحمه‌الله
31:35 سیره‌ی ائمه‌ی چهارگانه