از مجموعهٔ چهار امام (سریال کامل)
· درس 4 از 5
زندگی نامه چهار امام | قسمت (3) | امام شافعی رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
«جز این نیست که از میان بندگانش، تنها دانشمندان از الله میترسند»
0:08
سیر الأئمة الأربعة — سیر امامان چهارگانه
0:18
چهار زندگینامه سرشار از زیبایی و شکوه
0:24
با دقت کوتاه شده
0:26
از کتاب بیهمتا و بزرگ
0:29
سیر أعلام النبلاء
0:32
نوشته امام ذهبی رحمهالله
0:36
به کوشش شیخ محمد مهنّی
0:40
حفظهالله
0:42
امام شافعی رحمهالله
0:49
او محمد بن إدریس بن عباس است.
0:54
پسر عثمان بن شافع بن سائب،
0:57
پسر عبید بن عبد یزید بن هاشم،
1:00
پسر مطّلب بن عبد مناف بن قصی بن کلاب،
1:04
پسر مُرّة بن کعب بن لؤی بن غالب.
1:08
امام، عالم عصر،
1:11
یاور حدیث و فقیه ملّت،
1:14
ابوعبدالله قرشی،
1:16
سپس مطّلبی شافعی مکّی،
1:20
زادگاهش غزّه بود.
1:22
او خویشاوند رسولالله (ﷺ) و پسرعموی ایشان است؛
1:26
یعنی میان او و پیامبر (ﷺ) پیوند نسب وجود دارد،
1:31
زیرا او جدّ سوم از نیاکان پیامبر (ﷺ) است،
1:36
و آن جدّ، عبد مناف است.
1:38
او جدّ نهم از نیاکان امام شافعی رحمهالله است.
1:42
و مطّلب برادر هاشم، پدر عبدالمطّلب است.
1:47
امام شافعی در غزّه زاده شد.
1:50
پدرش إدریس در جوانی درگذشت،
1:53
پس محمد در کودکی یتیم زیر سرپرستی مادرش بزرگ شد.
1:57
مادرش از تباه شدن او بیمناک شد،
1:59
پس او را به سوی خاستگاه و تبارش برد،
2:01
یعنی به سوی اصل و ریشهاش،
2:03
در حالی که دو ساله بود.
2:05
او در مکّه بزرگ شد
2:07
و به تیراندازی روی آورد،
2:09
تا آنجا که در آن بر همسالانش برتری یافت،
2:11
و از هر ده تیر، نُه تیر را به هدف میزد.
2:15
سپس به زبان عربی و علوم شرعی روی آورد،
2:18
و در آنها برجسته و پیشرو شد.
2:21
آنگاه فقه محبوب او شد،
2:23
و بر اهل زمان خود برتری یافت.
2:25
او علم را در زادگاهش فراگرفت،
2:27
از مسلم بن خالد زنجی،
2:30
مفتی مکّه،
2:32
و از عمویش محمد بن علی بن شافع فراگرفت،
2:35
که پسرعموی عباس، جدّ شافعی بود،
2:39
و از سفیان بن عیینه،
2:41
و فضیل بن عیاض و گروهی دیگر.
2:44
سپس به مدینه کوچ کرد،
2:46
در حالی که بیست و چند ساله بود.
2:49
او فتوا میداد و شایستگی امامت یافته بود،
2:52
پس از مالک بن انس «موطأ» را روایت کرد،
2:55
آن را از حفظ خود بر او عرضه کرد.
2:57
و در یمن از مطرف بن مازن،
3:00
و هشام بن یوسف قاضی و گروهی دیگر فراگرفت.
3:04
و در بغداد از محمد بن حسن،
3:07
فقیه عراق،
3:09
ملازم او شد و از او روایت کرد و به او نزدیک شد.
3:12
او تألیفات بسیار پدید آورد و علم را مدوّن ساخت،
3:15
و با پیروی از اثر، بر امامان پاسخ داد.
3:19
او در اصول فقه و فروع آن تألیف کرد.
3:22
آوازهاش بلند شد،
3:24
و شاگردان بر او فراوان گشتند.
3:27
از او حمیدی روایت کرد،
3:29
و ابوعبید قاسم بن سلام،
3:32
و احمد بن حنبل،
3:34
و بویطی و ابوثور،
3:36
و عبدالعزیز مکّی صاحب «الحیدة»،
3:39
و اسحاق بن راهویه،
3:42
و ربیع بن سلیمان مرادی،
3:45
و ربیع بن سلیمان جیزی،
3:48
و محمد بن عبدالله بن عبدالحکم،
3:51
و گروهی دیگر غیر از ایشان.
3:53
دارقطنی کتابی جداگانه تألیف کرده است
3:56
درباره کسانی که از شافعی روایت دارند،
3:58
در دو جلد.
4:00
و بزرگان در مناقب این امام، از گذشته و حال، کتابها نوشتهاند.
4:03
قدیم و جدید.
4:05
برخی مردم به او تعرّض کردهاند،
4:08
اما این نه جز بر رفعت و بزرگی او افزود،
4:12
و منصفان را روا نیست که سخن همتایانش
4:15
را از سر هوای نفس بپذیرند.
4:17
و کمتر کسی در امامت برجسته شده،
4:19
و بر مخالفان خود پاسخ داده،
4:21
مگر آنکه مورد دشمنی قرار گرفته است.
4:23
به الله از هوای نفس پناه میبریم.
4:25
و این برگهها برای بیان مناقب این بزرگوار تنگ است.
4:29
اما جدّشان سائب مطّلبی،
4:33
از بزرگان کسانی بود که پیش از اسلام در بدر حضور داشت،
4:37
و در آن روز اسیر شد.
4:39
او به پیامبر (ﷺ) شباهت داشت،
4:43
و گفته میشود که پس از آن، خود را فدیه داد
4:46
و اسلام آورد.
4:48
و پسرش شافع بن سائب،
4:50
دیدار پیامبر (ﷺ) را درک کرده است،
4:52
و از صحابه خردسال شمرده میشود.
4:55
و فرزندش عثمان تابعی است،
4:57
که من روایت بزرگی از او نمیشناسم.
5:00
مزنی گفت:
5:02
هرگز چهرهای زیباتر از شافعی رحمهالله ندیدم.
5:06
و گاهی ریش خود را میگرفت
5:09
بهطوری که از مشتش زیاد نمیآمد.
5:12
ابراهیم بن برانه گفت:
5:14
شافعی درشتاندام، بلندقامت و باوقار بود.
5:18
ربیع مؤذن گفت:
5:20
از شافعی شنیدم که میگفت:
5:23
همواره به تیراندازی میپرداختم
5:25
تا جایی که پزشک به من میگفت:
5:28
میترسم که بر اثر بسیار ایستادن در گرما، به سل مبتلا شوی.
5:32
گفت:
5:34
و من از ده تیر، نُه تیر به هدف میزدم.
5:37
و عمر بن سواد گفت:
5:39
شافعی به من گفت:
5:41
اشتیاق من به تیراندازی و طلب علم بود،
5:44
پس در تیراندازی به مهارت رسیدم
5:46
تا جایی که از ده تیر، ده تیر به هدف میزدم.
5:49
و از علم بازماندم،
5:51
پس گفتم:
5:53
به خدا سوگند، تو در علم بزرگتر از آنی که در تیراندازی هستی.
5:57
حمیدی گفت:
6:00
از شافعی شنیدم که میگفت:
6:02
یتیم بودم در دامان مادرم،
6:05
و او توانایی آن را نداشت که مرا به معلم بسپارد؛
6:08
و معلم به من راضی بود که اگر او غایب میشد، من بر کودکان سرپرستی کنم
6:13
و از وی سبک کنم (بار او را کم کنم).
6:15
و از شافعی روایت شده که گفت:
6:17
بر کتفها و استخوانها مینوشتم،
6:20
و به دیوان (ادارهی ثبت) میرفتم
6:23
و از آنان پشتهای (استخوانهای پهن) میخواستم و بر آنها مینوشتم.
6:26
حمیدی گفت:
6:28
شافعی گفت:
6:30
منزل ما در مکه، در شِعب الخَیف بود،
6:33
و من به استخوانی که نمایان میشد نگاه میکردم
6:36
و بر آن حدیث یا مسئلهای مینوشتم.
6:39
و ما ظرف (کوزهی) کهنهای داشتیم،
6:42
و هرگاه استخوانها پر میشد، آنها را در آن کوزه میانداختم.
6:46
مُزنی گفت:
6:48
از شافعی شنیدم که میگفت:
6:50
قرآن را در هفتسالگی حفظ کردم،
6:54
و موطأ را در دهسالگی حفظ کردم.
6:57
ربیع بن سلیمان گفت:
6:59
شافعی در روزی متولد شد که ابوحنیفه درگذشت،
7:03
رحمهمالله تعالی.
7:05
ابن عبدالحکم گفت:
7:07
از شافعی شنیدم که میگفت:
7:10
قرآن را نزد اسماعیل بن قسطنطین خواندم.
7:14
حمیدی گفت:
7:16
مسلم بن خالد زنجی به شافعی گفت:
7:20
ای ابا عبدالله، فتوا بده،
7:22
که به خدا سوگند، وقت آن رسیده که فتوا دهی.
7:25
و شافعی پانزدهساله بود.
7:29
ربیع گفت:
7:31
شافعی گفت:
7:32
اینکه بنده با هر گناهی جز شرک، خدا را دیدار کند،
7:36
بهتر است از اینکه با چیزی از هواهای نفسانی (بدعتها) او را دیدار کند.
7:40
ابن عبدالحکم گفت:
7:42
از شافعی شنیدم که میگفت:
7:45
اگر مردم میدانستند که در علم کلام چه هواهای نفسانیای نهفته است،
7:48
از آن میگریختند همانگونه که از شیر میگریزند.
7:52
مقصود علم کلام است.
7:54
ابو عبید گفت:
7:56
هرگز کسی عاقلتر از شافعی ندیدم.
7:59
و یونس صدفی گفت:
8:01
هرگز کسی عاقلتر از شافعی ندیدم.
8:04
روزی با او در مسئلهای مناظره کردم،
8:06
سپس از هم جدا شدیم،
8:08
و او مرا دید، دستم را گرفت و سپس گفت:
8:11
ای ابا موسی،
8:13
آیا روا نیست که برادر یکدیگر باشیم،
8:16
هرچند در مسئلهای با هم توافق نداشته باشیم؟
8:18
گفتم:
8:19
این نشاندهندهی کمال عقل این پیشوا و فقاهت اوست.
8:24
پس همواره همتایان با یکدیگر اختلاف داشتهاند.
8:27
معمر بن شبیب گفت:
8:30
از مأمون شنیدم که میگفت:
8:32
محمد بن ادریس را در هر چیزی آزمودم
8:36
و او را کامل یافتم.
8:38
احمد بن محمد گفت:
8:40
پسر دختر شافعی،
8:42
از پدرم و عمویم شنیدم که میگفتند:
8:45
سفیان بن عیینه
8:47
هرگاه چیزی از تفسیر و فتوا به او میرسید،
8:51
به شافعی رو میکرد
8:53
و میگفت:
8:54
این را از او بپرسید.
8:56
سوید بن سعید گفت:
8:58
نزد سفیان بن عیینه بودم
9:01
که شافعی آمد، سلام کرد و نشست.
9:04
ابن عیینه حدیثی لطیف بازگو کرد،
9:08
پس شافعی بیهوش شد.
9:10
به سفیان گفته شد:
9:12
ای ابا محمد،
9:14
محمد بن ادریس درگذشت؟
9:16
سفیان گفت:
9:18
اگر درگذشته باشد،
9:20
بهترین اهل زمانهی خود را از دست داده است.
9:22
ربیع گفت:
9:24
از شافعی شنیدم
9:26
و از قرآن پرسیده شد:
9:28
گفت:
9:29
اُف اُف
9:31
قرآن کلام الله است.
9:33
هر که بگوید مخلوق است، کافر شده است.
9:36
و این اسناد صحیح است.
9:39
ربیع گفت:
9:40
از شافعی شنیدم که میگفت:
9:43
خواندن حدیث بهتر از نماز نافله است.
9:47
و گفت:
9:48
طلب علم افضل از نماز نافله است.
9:52
مزنی گفت:
9:54
از شافعی شنیدم که میگفت:
9:56
هر که قرآن را فرا گیرد، ارزشش بزرگ میشود،
9:59
و هر که در فقه سخن گوید، قدرش بالا میرود،
10:02
و هر که حدیث بنویسد، حجتش قوی میگردد،
10:05
و هر که در لغت بنگرد، طبعش لطیف میشود،
10:08
و هر که در حساب بنگرد، رأیش استوار میگردد،
10:11
و هر که خویشتن را نگاه ندارد،
10:13
علمش به او سود نمیرساند.
10:15
ربیع گفت:
10:17
از شافعی شنیدم که میگفت:
10:19
ستیزهجویی در دین، دل را سخت میکند و کینه به بار میآورد.
10:24
و ربیع نیز گفت:
10:26
از شافعی شنیدم که میگفت:
10:29
دوست داشتم که مردم این علم را فرا میگرفتند،
10:32
یعنی کتابهای آن را،
10:34
به شرط آنکه چیزی از آن به من نسبت داده نشود.
10:37
و گفت: حرمله برای او [روایت کرد]:
10:39
از شافعی شنیدم که میگفت:
10:41
دوست داشتم که هر علمی را که میدانم،
10:44
مردم آن را فرا میگرفتند
10:46
و من پاداشش را میبردم و مرا ستایش نمیکردند.
10:49
عبدالله بن احمد بن حنبل گفت:
10:53
از محمد بن داود شنیدم که میگفت:
10:56
در تمام عمر شافعی، [کسی] به یاد ندارد
10:59
که او در چیزی از هواها سخن گفته باشد،
11:02
و نه به او نسبت داده شد و نه به آن شناخته شد،
11:05
با وجود دشمنیاش با اهل کلام و بدعتها.
11:08
شافعی گفت:
11:11
درباره اهل کلام حکم کردهام
11:13
که با شاخههای خرما زده شوند،
11:15
و بر شتر سوار شوند،
11:17
و در قبیلهها گردانده شوند،
11:19
و بر ایشان ندا داده شود:
11:21
این است کیفر کسی که کتاب و سنت را رها کرده و به کلام روی آورده است.
11:24
[و نیز گفت:]
11:26
ابوعبدالرحمن اشعری،
11:29
یار شافعی، گفت:
11:31
شافعی گفت:
11:33
مذهب من درباره اهل کلام این است:
11:35
سرهایشان با تازیانهها سیاه شود،
11:38
و در شهرها پراکنده گردند.
11:40
گمان میکنم این [سخن] از امام به تواتر روایت شده باشد.
11:44
مزنی گفت:
11:46
شافعی از فرو رفتن در کلام نهی میکرد.
11:50
محمد بن اسحاق بن خزیمه گفت:
11:53
از ربیع شنیدم که میگفت:
11:56
هنگامی که شافعی با حفص فرد سخن گفت،
11:59
حفص گفت:
12:01
قرآن مخلوق است.
12:03
شافعی به او گفت:
12:05
به الله بزرگ کافر شدی.
12:07
بویطی گفت:
12:09
از شافعی پرسیدم:
12:11
آیا پشت سر رافضی نماز بخوانم؟
12:13
فرمود:
12:15
پشت سر رافضی نماز مخوان،
12:17
و نه پشت سر قدری و نه پشت سر مرجئه.
12:19
گفتم: آنان را برای ما توصیف کن.
12:21
فرمود:
12:23
هر که بگوید ایمان فقط گفتار است،
12:25
او مرجئی است،
12:26
و هر که بگوید ابوبکر و عمر دو امام [بر حق] نیستند،
12:30
او رافضی است،
12:32
و هر که خواست [بندگی] را به خویشتن واگذارد،
12:35
او قدری است.
12:37
ربیع گفت:
12:38
شافعی به من گفت:
12:40
اگر میخواستم بر هر مخالفی کتابی بنویسم،
12:44
میکردم،
12:45
اما کلام شأن من نیست،
12:48
و دوست ندارم چیزی از آن به من نسبت داده شود.
12:52
گفتم:
12:53
این نفس زکیه از شافعی به تواتر روایت شده است.
12:57
عبدالله بن احمد بن حنبل گفت:
13:00
از پدرم شنیدم که میگفت:
13:02
شافعی گفت:
13:04
شما به احادیث صحیح از ما داناتر هستید.
13:07
پس هرگاه حدیث صحیحی [یافتید]،
13:10
مرا آگاه کنید تا بدان روی آورم.
13:13
و گفت: حرمله برای او [روایت کرد]:
13:15
شافعی گفت:
13:16
هر چه گفتهام،
13:18
اگر از رسول الله صلی الله علیه وسلم چیزی خلاف گفته من ثابت شده باشد،
13:21
که صحیح است،
13:24
آن [حدیث] اولی است،
13:25
و مرا تقلید مکنید.
13:27
مردی به او گفت:
13:29
ای ابا عبدالله، آیا به این حدیث عمل میکنی؟
13:32
فرمود:
13:34
هرگز حدیثی صحیح از رسول الله (ﷺ) روایت نکردهام
13:37
که به آن عمل نکرده باشم،
13:39
پس شما را گواه میگیرم که عقلم از دست رفته است.
13:42
و حمیدی گفت:
13:44
شافعی روزی حدیثی را روایت کرد،
13:47
و من گفتم:
13:48
آیا به آن عمل میکنی؟
13:49
او گفت:
13:50
آیا مرا دیدهای که از کلیسایی بیرون آمده باشم،
13:53
یا کمربندی از زنار بر کمر بسته باشم؟
13:55
[اینکه] وقتی از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) حدیثی را شنیدم
13:59
که بدان فتوا نمیدهم،
14:02
و [مردم] روایت میکنند که او گفت:
14:04
«هرگاه حدیث صحیح باشد، همان مذهب من است،»
14:07
و هرگاه حدیث صحیح باشد،
14:09
سخن مرا به دیوار بزنید.
14:12
ربیع بن سلیمان گفت:
14:14
شافعی شب را سه بخش کرده بود:
14:17
بخش نخست آن را مینوشت،
14:19
بخش دوم را نماز میگزارد،
14:21
و بخش سوم را میخوابید.
14:23
من گفتم:
14:24
این سه کار او با نیت، همه عبادت است.
14:28
کرابیسی گفت:
14:30
شبی با شافعی بودم،
14:33
او حدود یکسوم شب نماز میگزارد،
14:36
و ندیدم که از پنجاه آیه بیشتر بخواند،
14:39
و اگر بیشتر میخواند، به صد آیه میرسید.
14:42
و هیچ آیهای از رحمت را نمیگذراند
14:45
مگر آنکه از الله [رحمت] میخواست،
14:47
و هیچ آیهای از عذاب را
14:49
مگر آنکه به الله پناه میبرد،
14:51
گویی امید و بیم را یکجا برای او گرد آورده بودند.
14:55
ربیع بن سلیمان گفت:
14:57
این را از دو طریق از او [نقل] کردهام،
14:58
بلکه [او] بیشتر [از این] میکرد:
15:00
شافعی در ماه رمضان،
15:02
شصت بار قرآن را ختم میکرد.
15:05
عمر بن سواد گفت:
15:07
شافعی بیش از همه مردم بر دینار و درهم و خوراک بخشنده بود.
15:12
و ابوثور گفت:
15:14
هر چه شافعی نگه میداشت،
15:17
از بخشندگیاش [بود].
15:19
و ربیع گفت:
15:21
مردی افسار مرکب شافعی را گرفت،
15:24
و او به من گفت:
15:25
«چهار دینار به او بده.»
15:28
و مزنی گفت:
15:30
روزی با شافعی بودم،
15:32
و بیرون رفتیم،
15:33
ناگهان مردی را دیدیم که با کمانی عربی تیراندازی میکند،
15:36
و شافعی ایستاد و به او نگریست،
15:39
و او تیراندازی نیکویی داشت،
15:41
و تیرهایش به هدف میخورد.
15:43
شافعی گفت:
15:45
«آفرین!»
15:46
و بر او دعا کرد،
15:48
سپس گفت:
15:49
«سه دینار به او بده.»
15:52
و ربیع گفت:
15:55
شافعی از کنار کفاشها میگذشت،
15:58
که تازیانهاش افتاد،
16:00
پس پسری جست
16:01
و آن را با آستینش پاک کرد و به او داد،
16:04
و او هفت دینار به او بخشید.
16:07
ربیع گفت:
16:09
من ازدواج کردم،
16:10
و شافعی از من پرسید:
16:12
«چه مهریهای برای او تعیین کردی؟»
16:13
گفتم:
16:14
«سی دینار.»
16:16
«شش [دینار] از آن را پیشپرداخت کردم.»
16:18
پس بیست و چهار دینار به من بخشید.
16:22
ربیع گفت:
16:24
پشت سر شافعی راه میرفتم،
16:26
که مردی برگهای به او داد
16:28
که در آن نوشته بود:
16:30
«من بقالیام،
16:32
سرمایهام یک درهم است،
16:34
و ازدواج کردهام،
16:35
پس مرا یاری ده.»
16:37
پس گفت: «ای ربیع،
16:39
سی دینار به او بده.»
16:41
من گفتم:
16:42
«این مرد با ده درهم بسنده میکند.»
16:45
او گفت: «وای بر تو،
16:47
با سی دینار چه میکند؟
16:50
آیا در این کار [سرمایه میگذارد] یا در آن؟»
16:52
و شروع کرد به شمردن آنچه برای سازوبرگ زندگیاش لازم است،
16:55
سپس گفت:
16:57
«به او بده.»
16:58
و زبیر بن سلیمان قرشی روایت کرد
17:01
از شافعی که گفت:
17:03
هرثمه بیرون آمد،
17:05
و سلام امیرالمؤمنین هارون را به من رساند
17:08
و گفت:
17:10
«برای تو پنج هزار دینار مقرر کرده است.»
17:13
قرشی گفت:
17:15
پس مال را برای او بردند،
17:17
و او رقعهها را گرفت.
17:19
فصر صرر
17:20
و تفرقهشان را در میان قریشیان
17:22
تا اینکه به خانهاش بازنگشت
17:24
مگر با کمتر از صد دینار
17:27
ابن عبدالحکم گفت:
17:29
شافعی بخشندهترین مردم بود به آنچه مییافت
17:32
و بر ما میگذشت
17:34
پس اگر مرا مییافت، وگرنه میگفت:
17:37
به محمد بگویید هرگاه آمد، به خانه بیاید
17:41
زیرا من تا او نیاید ناهار نمیخورم
17:44
و از شافعی روایت است که گفت:
17:47
توشهٔ بدی است برای رسیدن به معاد
17:49
ستم بر بندگان
17:52
یونس صدفی گفت:
17:54
شافعی به من گفت:
17:56
از مردم هیچ راه رهاییای نیست
17:59
پس بنگر آنچه صلاح توست و همان را ملازم باش
18:03
و از شافعی روایت است که گفت:
18:05
اگر بر عملت از خودپسندی ترسیدی
18:08
خشنودی آنکه را میجویی یاد کن
18:10
و در کدام نعمت به هراس میافتی
18:12
و از کدام عقوبت میهراسی
18:15
پس کسی که در این اندیشد
18:17
عمل او در نظرش کوچک میشود
18:19
و عبدالرحمن بن مهدی
18:22
در حالی که شافعی جوان بود، به او نامه نوشت
18:24
که برای او کتابی تألیف کند که در آن معانی قرآن باشد
18:28
و پذیرش خبرها را گرد آورد
18:30
و حجیت اجماع را
18:32
و بیان ناسخ و منسوخ را
18:34
پس برای او کتاب «رساله» را تألیف کن
18:37
عبدالرحمن بن مهدی گفت:
18:40
هیچ نمازی نمیخوانم
18:42
مگر اینکه در آن برای شافعی دعا میکنم
18:45
و حارث بن سُریج گفت:
18:48
از یحیی قطان شنیدم که میگفت:
18:51
من برای شافعی از خداوند دعا میکنم
18:53
آن را ویژهٔ او میگردانم
18:55
و احمد بن حنبل گفت:
18:57
شش تناند که در سحر برایشان دعا میکنم
19:00
یکی از ایشان شافعی است
19:02
و گفت:
19:03
من برای شافعی دعا میکنم
19:05
چهل سال است که در نمازم چنین میکنم
19:08
و عبدالله بن احمد بن حنبل گفت:
19:11
به پدرم گفتم:
19:13
شافعی چگونه مردی بود؟
19:15
زیرا تو را بسیار میبینم که برای او دعا میکنی
19:19
گفت: ای پسرم!
19:21
او برای دنیا چون خورشید بود
19:23
و برای مردم چون عافیت
19:25
آیا برای این دو جانشینی هست؟
19:27
یا عوضی از آن دو؟
19:29
ابوداود گفت:
19:31
ندیدم ابا عبدالله
19:33
یعنی احمد بن حنبل
19:35
به هیچکس میل کند
19:37
آنگونه که به شافعی میل داشت
19:39
قتیبة بن سعید گفت:
19:42
ثوری مرد و ورع مرد
19:45
و شافعی مرد و سنتها مردند
19:48
و احمد بن حنبل خواهد مرد
19:50
و بدعتها ظاهر خواهند شد
19:52
احمد بن حنبل گفت:
19:54
خداوند برای مردم
19:56
در سر هر صد سال
19:58
کسی را برمیانگیزد که سنتها را به ایشان بیاموزد
20:00
و دروغ را از پیامبر الله (ﷺ) دور میکند
20:02
پس از آن احمد گفت:
20:04
ما نگریستیم
20:06
و دیدیم
20:08
که در سر صد سال نخست
20:10
عمر بن عبدالعزیز بود
20:12
و در سر دویست سال
20:14
شافعی بود
20:16
شافعی گفت:
20:18
گویی مردی از اصحاب حدیث را دیدم
20:21
گویی مردی از اصحاب پیامبر را دیدم
20:24
(ﷺ)
20:26
خدا به ایشان جزای خیر دهد
20:28
ایشان اصل [دین] را برای ما حفظ کردند
20:30
پس فضل ایشان بر ماست
20:32
ابوزرعه گفت:
20:34
در نزد شافعی
20:36
حدیثی که در آن خطا باشد وجود ندارد
20:38
ابوداود سجستانی گفت:
20:40
من برای شافعی
20:42
حدیث اشتباهی نمیشناسم
20:44
[من] گفتم:
20:46
از دلیلترین چیز بر اینکه او
20:48
ثقه و حجت و حافظ است
20:50
همین کافی است که سخن
20:52
مانند این [گفته شود]
20:54
و حافظ ابوبکر خطیب بغدادی کتابی تألیف کرده است
20:56
دربارهٔ ثبوت
20:58
احتجاج به امام شافعی
21:00
و آنچه دربارهاش سخن گفته شده
21:02
جز حسودی یا نادانی که به حال او آگاه نیست [کسی] سخن نگفته است
21:04
و آن سخن باطل از ایشان بوده است
21:06
(ترجمه با توجه به ناقص بودن متن ASR انجام شده است)
21:08
بهسبب بلندی منزلت او
21:10
و والایی قدر او
21:12
و این است سنت الله در میان بندگانش
21:14
ای کسانی که
21:16
ایمان آوردهاید، مانند کسانی نباشید
21:18
که (پیامبر) موسی را آزار دادند،
21:20
پس الله او را از آنچه گفتند تبرئه کرد
21:22
(گفتند)
21:24
و او نزد
21:26
الله وجیه بود.
21:28
احمد
21:30
بن حنبل گفت: شافعی
21:32
از فصیحترین مردم بود.
21:34
و یونس بن عبدالأعلی گفت:
21:36
شافعی جز ساحر نبود،
21:38
گویی الفاظش
21:40
شکر بود.
21:42
او عذوبت
21:44
منطق و نیکویی بیان
21:46
و تیزهوشی بسیار
21:48
و روانی ذهن
21:50
و کمال فصاحت
21:52
و حضور حجت داشت.
21:54
احمد بن صالح گفت:
21:56
هرگاه شافعی سخن میگفت،
21:58
گویی صدایش صدای
22:00
زنگ و جرس بود،
22:02
از نیکویی صدایش.
22:04
ابونعیم بن عدی،
22:06
حافظ، گفت:
22:08
ربیع را بارها شنیدم که میگفت:
22:10
شافعی و نیکویی بیانش
22:12
و فصاحتش، در شگفت میشدم
22:14
و اگر او این
22:16
کتابها را بر اساس عربیت خود تألیف میکرد،
22:18
همان (عربیتی) که با آن
22:20
در مناظره با ما سخن میگفت،
22:22
نمیتوانستیم کتابهایش را بخوانیم
22:24
بهسبب فصاحتش
22:26
و غرابت الفاظش.
22:28
جز آنکه در تألیفش
22:30
برای عوام توضیح میداد.
22:33
ربیع بن سلیمان گفت:
22:35
زبان شافعی
22:37
بزرگتر از کتابهایش بود.
22:39
اگر او را میدیدید میگفتید:
22:41
این کتابها از او نیست.
22:43
عبدالملک
22:45
بن هشام لغوی گفت:
22:47
همنشینی ما با شافعی طولانی شد
22:49
و از او هرگز
22:51
لغزش (لحنی) نشنیدم.
22:53
گفتم: من میگویم که
22:55
چنین است و مانند آن
22:57
در فصاحت به او مثل زده میشود؛
22:59
او فصیحترین قریش
23:01
در زمان خود بود.
23:03
و از جمله کسانی که در لغت از او اخذ میشد،
23:05
احمد
23:07
ابی سریج رازی گفت:
23:09
ندیدم کسی را گویاتر
23:11
و فصیحتر از شافعی.
23:13
اصمعی گفت:
23:15
شعر هذیل را
23:17
از شافعی فراگرفتم.
23:19
زبیر بن بکار گفت:
23:21
شعر هذیل
23:23
و وقایع آن را از عمویم
23:25
مصعب بن عبدالله فراگرفتم.
23:27
و گفت: آن را
23:29
از شافعی از حفظ گرفتم.
23:31
ابن عبدالحکم گفت:
23:33
ندیدم شافعی را که مناظره کند
23:35
مگر آنکه (به حریف) رحم میکرد.
23:37
و اگر شافعی را میدیدی که با تو مناظره میکند،
23:39
گمان میبردی که او
23:41
درندهای است که تو را میخورد.
23:43
او کسی است که حجتها را به مردم آموخت.
23:45
و از هارون بن سعید
23:47
ایلی روایت شده که گفت:
23:49
اگر شافعی با این ستون
23:51
(عمود) در مناظره میکرد،
23:53
این ستون چوبین، سنگ یا خشب را مغلوب میکرد
23:55
بهسبب تواناییاش در مناظره.
23:57
ابن وارّه گفت:
23:59
از مصر آمدم، پس نزد احمد بن حنبل رفتم.
24:01
(احمد) به من گفت:
24:03
آیا کتابهای شافعی را نوشتی؟
24:05
گفتم: نه.
24:07
گفت:
24:09
ما (پیش از او) عموم را از خصوص،
24:11
و ناسخ حدیث را از منسوخش
24:13
نمیشناختیم،
24:15
تا آنکه با شافعی همنشین شدیم.
24:17
(احمد) گفت:
24:19
این مرا بر بازگشت
24:21
به مصر واداشت، پس آن (کتابها) را نوشتم.
24:23
محمد بن
24:25
یعقوب فَرَجی گفت:
24:27
شنیدم علی بن مدینی (میگفت):
24:29
به شما میگوید:
24:31
به شافعی.
24:33
گفتم: و از بعضی فنون (آن) این امام پزشکی است.
24:35
این امام طب (را داشت).
24:37
زیرا او آن را بهخوبی میدانست.
24:39
ربیع گفت:
24:41
شنیدم که شافعی میگفت:
24:43
هیچ دانشی را نمیدانم
24:45
پس از حلال و حرام
24:47
که از طب برتر باشد،
24:49
جز اینکه اهل کتاب بر ما چیره شدهاند
24:51
در آن.
24:53
و مصعب بن عبدالله گفت:
24:55
ندیدم کسی را که
24:57
از شافعی به ایام مردم داناتر باشد.
24:59
و یونس صدفی گفت:
25:01
شافعی بود
25:03
که چون به ایام مردم میپرداخت،
25:05
میگفتم: این کار (تخصص) اوست.
25:07
و امام ابن
25:09
سریج از برخی نسبشناسان نقل کرده که
25:11
گفت:
25:13
شافعی از داناترین مردم به انساب بود.
25:15
آنان (گروهی) گرد آمدند
25:17
نزد او در یک شب،
25:19
و او با ایشان از انساب زنان گفتگو کرد
25:21
تا صبح.
25:23
و (شافعی) گفت: انساب مردان
25:25
را هرکس میشناسد.
25:27
و از شافعی نقل است که گفت:
25:29
من از (علم) آن را اراده نکردم،
25:31
یعنی عربیت و اخبار را،
25:33
جز اینکه یاریای باشد
25:35
برای فقه.
25:37
یونس بن عبدالاعلی گفت:
25:39
ندیدم کسی را که
25:41
از بیماری آنچه شافعی کشید، کشیده باشد.
25:43
پس بر او وارد شدم
25:45
و گفت: آنچه را پس از
25:47
آیه بیستم و صدم از سوره آل عمران است بخوان.
25:49
پس خواندم.
25:51
و چون برخاستم،
25:53
گفت: از من غافل مشو،
25:55
زیرا من اندوهناکم.
25:57
یونس گفت:
25:59
گویی (از) آنچه بر پیامبر
26:01
صلیاللهعلیهوسلم و یارانش رسید، (با) خواندن من (بر او) تسلی یافت.
26:03
(...)
26:05
مُزنی گفت:
26:07
بر شافعی در بیماریاش که در آن درگذشت، وارد شدم.
26:09
(...)
26:11
گفتم: ای ابا عبدالله،
26:13
چگونهای؟
26:15
پس سر برداشت و گفت:
26:17
از دنیا کوچکننده صبح کردم،
26:19
و از برادرانم جدا شونده،
26:21
و به بدی عملم دیدارکننده،
26:23
و بر الله وارد شونده.
26:25
نمیدانم
26:27
روحم به بهشت خواهد رفت تا آن را تبریک گویم،
26:29
(...)
26:31
یا به دوزخ تا آن را تعزیت دهم.
26:33
سپس گریست
26:35
و (این ابیات را) آغاز کرد و گفت:
26:37
چون دلم سخت شد
26:40
و راههایم تنگ گشت،
26:42
امید خود را جز عفو تو
26:44
سلّم (نردبان) قرار دادم.
26:46
گناهم بر من بزرگ آمد،
26:48
اما چون آن را با عفو تو، ای پروردگارم، قرین کردم،
26:50
(...)
26:52
عفوت از گناهم بزرگتر است.
26:54
پس همواره صاحب عفو بودهای
26:56
از گناه، و همیشه
26:58
بخشش و عفو میکنی
27:00
از روی منّت و بخشش فراوان.
27:02
ابوالعباس اصم گفت:
27:04
برای ما حدیث گفت
27:06
ربیع بن سلیمان:
27:08
بر شافعی وارد شدم در حالی که بیمار بود،
27:10
پس به من گفت:
27:12
دوست دارم که همه مردم
27:14
این کتابها را فرا گیرند،
27:16
یعنی کتابهای او،
27:18
به شرط آنکه چیزی از آن به من نسبت داده نشود.
27:20
گفت: این روز یکشنبه بود
27:22
و (شافعی) روز پنجشنبه درگذشت،
27:24
و ما از تشییع جنازهاش
27:26
شب جمعه بازگشتیم،
27:28
و هلال شعبان را دیدیم
27:30
در سال دویست و چهار،
27:32
و او پنجاه و چند
27:34
ساله بود.
27:36
شیخ الاسلام
27:38
علی بن احمد بن یوسف هکاری
27:40
در کتاب «عقیده
27:42
شافعی» که برای اوست، گفت:
27:44
یونس بن عبدالاعلی گفت:
27:46
شنیدم که ابا عبدالله
27:48
شافعی میگفت:
27:50
از شیخ درباره صفات الله پرسیده شد،
27:52
و او فرمود:
27:54
«الله را نامها
27:56
و صفاتی است که در
27:58
کتاب خود آورده
28:00
و پیامبرش صلیاللهعلیهوسلم
28:02
آن را به امتش خبر داده است؛ و هیچکس را
28:04
که حجت بر او تمام شده باشد، نرسد
28:06
که آنها را رد کند، زیرا قرآن
28:08
به آنها نازل شده
28:10
و از رسول الله صلیالله
28:12
علیهوسلم درست روایت شده که گفته است
28:14
اگر کسی با این
28:16
پس از ثبوت حجت بر او مخالفت کند،
28:18
پس او کافر است.
28:20
اما پیش از ثبوت حجت،
28:22
به سبب نادانی معذور است،
28:24
زیرا دانستن آن
28:26
با عقل دریافت نمیشود
28:28
و نه با اندیشه و تفکر.
28:30
و ما هیچکس را به سبب نادانی نسبت به آنها تکفیر نمیکنیم،
28:32
مگر پس از آنکه خبر آنها
28:34
به او برسد.
28:36
و این صفات را اثبات میکنیم
28:38
و از آنها تشبیه را نفی میکنیم،
28:40
همانگونه که او خود را از آن تنزیه کرده
28:42
و فرموده است: «لیس کمثله
28:44
شیء»
28:46
«و هو السمیع البصیر».»
28:48
مبرد گفت:
28:50
شافعی از شاعرترین
28:52
مردم و ادبترین مردم بود
28:54
و آگاهترین آنها به قرائتها.
28:56
یونس بن عبدالاعلی گفت:
28:58
«
29:00
شافعی چون به تفسیر میپرداخت، گویی
29:02
شاهد نزول آیات بود.»
29:04
«
29:06
زعفرانی گفت:
29:08
شافعی در سال
29:10
۱۹۵ به بغداد
29:12
نزد ما آمد و یک ماه نزد ما ماند، سپس بیرون رفت.
29:14
او موی خود را با حنا خضاب میکرد
29:16
و ریشهایش کمپشت بود.
29:18
ابن ماجه گفت:
29:20
یحیی بن معین
29:22
نزد احمد بن حنبل آمد،
29:24
و در حالی که او نزد احمد بود،
29:26
ناگهان شافعی
29:28
بر استرش گذشت.
29:30
احمد برخاست تا بر او سلام کند،
29:32
و به دنبالش رفت، اما دیر کرد،
29:34
و یحیی نشسته بود.
29:36
چون احمد بازگشت،
29:38
یحیی گفت: «ای ابا عبدالله!
29:40
این چیست؟»
29:42
گفت: «رهایش کن؛
29:44
اگر فقه میخواهی،
29:46
ملازم استر این مرد باش.»
29:48
«
29:50
احمد بن عباس نسائی گفت:
29:52
از احمد بن حنبل
29:54
بیش از آن که بشمارم شنیدم که میگفت:
29:56
«ابو عبدالله
29:58
شافعی
30:00
است.» سپس گفت: «ندیدم کسی را که در پیروی از اثر
30:02
از شافعی پیرویکنندهتر باشد.»
30:04
«
30:06
یونس بن عبدالاعلی گفت:
30:08
از شافعی شنیدم که میگفت:
30:10
«ای یونس!
30:12
کنارهگیری از مردم، مایه دشمنی است،
30:14
و
30:16
گشادهرویی با آنان، مایه جذب همنشینان بد است.
30:18
«
30:20
پس میان کنارهگیری و گشادهرویی باش.»
30:22
شافعی گفت:
30:24
«علم آن است که سود رساند،
30:26
نه آنکه حفظ شود.»
30:28
و گفت:
30:30
«خردمند و عاقل
30:32
کسی است که زیرک و خود را به غفلت زده باشد.»
30:34
و گفت:
30:36
«اگر بدانم که آب سرد
30:38
جوانمردیام را کم میکند، آن را نمینوشم.»
30:40
«
30:42
ابراهیم بن محمد گفت:
30:44
«ندیدم کسی را
30:46
که نمازش نیکوتر از شافعی باشد؛
30:48
و این به آن سبب بود که
30:50
او از مسلم بن خالد گرفت،
30:52
و مسلم از ابن جریج گرفت،
30:54
و ابن جریج
30:56
از عطاء گرفت،
30:58
و عطاء از ابن زبیر گرفت،
31:00
و ابن زبیر از
31:02
ابوبکر صدیق گرفت،
31:04
و ابوبکر از پیامبر
31:06
صلیاللهعلیهوسلم گرفت.»
31:08
و [او] برشمرد
31:10
الخطیب البغدادی؛ علوم
31:12
امام شافعی و مناقب او
31:14
و بزرگداشت پیشوایان نسبت به او
31:16
و گفت:
31:18
الله جز بلند کردن (منزلت) او نپذیرفت
31:20
و برتری او را
31:22
و آنچه را که صاحب عرش بلند گرداند، هیچ کس پست نمیکند
31:24
(واضع)
31:25
گفتم: ملامت نمیشویم
31:27
و به خدا سوگند، بر دوستی این (امام)
31:29
امام، زیرا او
31:31
از مردان کامل در زمان خویش بود
31:33
رحمهالله
31:35
سیرهی ائمهی چهارگانه