از مجموعهٔ چهار امام (سریال کامل) · درس 3 از 5

زندگی نامه چهار امام | قسمت (2) | امام مالک رحمه الله

◉ 3732 بازدید ⏱ 23:45 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 «إنما یخشی الله من عباده العلماء» — «جز این نیست که از میان بندگانش، تنها دانشمندان از الله می‌ترسند.»
0:08 سیر الأئمة الأربعة — سیر امامان چهارگانه
0:17 چهار زندگی‌نامه سرشار از زیبایی و شکوه
0:24 با دقت فراوان خلاصه شده‌اند
0:26 از کتاب بی‌نظیر و بزرگ
0:29 سیر أعلام النبلاء
0:33 اثر امام ذهبی رحمه‌الله
0:37 به تدوین شیخ محمد مهنّا
0:41 حفظه‌الله
0:45 امام مالک رحمه‌الله
0:51 او شیخ الإسلام است
0:54 حجّت امت
0:55 امام دارالهجره
0:57 ابوعبدالله
0:59 مالک بن انس
1:00 ابن مالک بن ابی‌عامر
1:02 اصبحی مدنی
1:04 و مادرش عالیه دختر شریک ازدیه است
1:09 تولد مالک، بنا بر صحیح‌ترین قول،
1:11 در سال نود و سه بوده است
1:13 همان سال وفات انس
1:15 خدمتگزار رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم
1:19 او در دامان آسایش، رفاه و آراستگی پرورش یافت
1:23 و در حالی که نوجوان بود، طلب علم کرد
1:25 در حدود ده و چند سالگی
1:28 از نافع، ابن منکدر و زهری علم آموخت
1:31 و از هشام بن عروه و گروهی دیگر
1:34 به صلاحیت فتوا دادن رسید
1:36 و در بیست و یک سالگی به تعلیم و افاده نشست
1:40 جمعی در حالی که او جوان و تازه‌جوان بود، از او حدیث روایت کردند
1:44 طالبان علم از نقاط دور به سوی او روی آوردند
1:47 در پایان دولت ابو جعفر منصور
1:50 و پس از آن
1:52 در خلافت هارون‌الرشید نیز بر او ازدحام کردند
1:55 تا آنکه وفات یافت
1:57 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
2:01 پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود:
2:04 «مردم به سوی طلب علم، شتران را به سختی خواهند راند
2:08 و عالمی داناتر از عالم مدینه نخواهند یافت»
2:13 و از سفیان بن عیینه روایت شده که گفت:
2:17 من می‌گفتم:
2:18 «او سعید بن مسیب است»،
2:20 تا آنکه گفتم:
2:22 در زمان او سلیمان بن یسار بود
2:25 و سالم بن عبدالله و دیگرانی
2:28 امروز اما می‌گویم:
2:31 «او مالک است»
2:32 در مدینه نظیری برای او باقی نمانده است
2:36 ابوالمغیره مخزومی یادآور شده که معنای آن
2:39 تا زمانی است که مسلمانان در طلب علم‌اند
2:43 و عالمی داناتر از عالم مدینه نمی‌یابند
2:46 بنابراین بر این اساس،
2:48 نخست سعید بن مسیب است،
2:50 سپس کسی که از شیوخ مالک است،
2:54 سپس مالک،
2:55 سپس کسی که پس از او به علم او قیام کرد.
2:58 می‌گویم:
2:59 عالم مدینه در زمان او
3:02 پس از رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم
3:05 و یارانش
3:06 زید بن ثابت و عایشه بود،
3:09 سپس ابن عمر،
3:10 سپس سعید بن مسیب،
3:13 سپس زهری،
3:14 سپس عبیدالله بن عمر،
3:17 سپس مالک.
3:18 ابن عیینه گفت:
3:20 مالک عالم اهل حجاز است
3:23 و حجّت زمان خود است.
3:25 شافعی گفت و راست گفت و نیکی کرد:
3:29 هرگاه از علما یاد شود،
3:31 مالک ستاره‌ی درخشان است.
3:33 زبیر بن بکار گفت:
3:35 در حدیث «مردم شتران را به سختی خواهند راند»
3:39 سفیان بن عیینه
3:40 هرگاه در زمان حیات مالک این حدیث را روایت می‌کرد،
3:43 می‌گفت:
3:45 «گمان می‌کنم او مالک است».
3:47 او مدتی بر این سخن ماند،
3:49 سپس بازگشت
3:51 و گفت:
3:52 «گمان می‌کنم او عبدالله بن عبدالعزیز عمری زاهد است.»
3:57 ابن عبدالبر و دیگران گفته‌اند:
4:00 عمری در علم و فقه به پای مالک نمی‌رسد،
4:04 هرچند شریف، سرور و عابد بود.
4:08 می‌گویم:
4:09 این عمری علم و فقه نیکو و فضیلتی داشت،
4:14 و سخنگوی حق بود،
4:16 امربه‌معروف‌کننده بود،
4:18 از مردم کناره می‌گرفت،
4:20 و هرگاه با مالک خلوت می‌کرد، او را
4:23 به زهد، گوشه‌گیری و عزلت ترغیب می‌نمود.
4:26 خداوند همه‌ی ایشان را رحمت کند.
4:28 حافظ ابن عبدالبر در «التمهید» یادآور شده
4:31 که عبدالله عمری عابد
4:34 به مالک نامه نوشت و او را به تنهایی و عمل ترغیب کرد.
4:38 مالک در پاسخ به او نوشت:
4:41 «همانا الله اعمال را تقسیم کرده است، چنان‌که روزی‌ها را تقسیم کرده است؛
4:45 پس چه بسا کسی که در نماز برایش گشوده شده، اما...»
4:48 در صوم (روزه) برای او گشوده نشد
4:50 و دیگری در صدقه برای او گشوده شد
4:53 و در صوم برای او گشوده نشد
4:55 و دیگری در جهاد برای او گشوده شد
4:58 پس نشر علم از برترین اعمال نیکوکاری است
5:01 و من به آنچه در آن برایم گشوده شده راضی‌ام
5:04 و گمان نمی‌کنم آنچه من در آنم، بدون آنچه تو در آنی باشد
5:08 و امیدوارم هر دوی ما بر خیر و نیکی باشیم
5:12 و در مدینه پس از تابعین، عالمی نبود
5:18 که به مالک در علم و فقه شباهت داشته باشد
5:21 و در جلالت و حفظ
5:23 زیرا پس از صحابه، در آنجا همانندِ
5:26 سعید بن مسیب و فقهای هفت‌گانه بود
5:29 و قاسم و سالم
5:32 و عکرمه و نافع و طبقه‌شان
5:35 سپس زید بن اسلم و ابن شهاب
5:38 و ابوالزناد و یحیی بن سعید
5:41 و صفوان بن سلیم
5:43 و ربیعة بن ابی عبدالرحمن و طبقه‌شان
5:47 پس چون آنان درگذشتند
5:49 نام مالک در آنجا و ابن ابی ذئب شهرت یافت
5:52 و عبدالعزیز بن الماجشون
5:55 و دراوردی و همانندانشان
5:58 پس مالک در میان ایشان بر همگان مقدم بود
6:02 و کسی که شترها از اطراف جهان به سوی او رحل می‌افکندند
6:06 رحمه‌الله تعالی
6:09 رعینی گفت
6:11 مهدی به مدینه آمد
6:13 پس کسی به سوی مالک فرستاد و او نزدش آمد
6:16 پس به دو فرزندش هارون و موسی گفت
6:19 از او بشنوید
6:21 پس کسی به سویش فرستاد، اما آن دو را پاسخ نداد
6:23 پس مهدی را آگاه کردند
6:25 پس با او سخن گفت
6:27 گفت: ای امیرالمؤمنین
6:30 علم به نزد اهلش آورده می‌شود
6:32 پس [مهدی] گفت: مالک راست گفت
6:35 آن دو نزد او روند
6:37 پس چون آن دو نزدش رفتند
6:39 مؤدب آن دو به او گفت
6:41 برای ما [حدیث] بخوان
6:43 پس مالک گفت
6:45 اهل مدینه نزد عالم می‌خوانند
6:48 همان‌گونه که کودکان نزد معلم می‌خوانند
6:51 پس اگر خطا کنند، او آنان را آگاه می‌کند
6:54 پس نزد مهدی بازگشتند
6:56 پس [مهدی] به سوی مالک کسی فرستاد و با او سخن گفت
6:59 پس [مالک] گفت
7:00 از ابن شهاب شنیدم که می‌گفت
7:03 ما این علم را در روضه از مردانی گرد آوردیم
7:06 و ایشان، ای امیرالمؤمنین، هستند
7:09 سعید بن مسیب
7:11 و ابوسلمه و عروه
7:13 و قاسم و سالم
7:15 و خارجه بن زید
7:18 و نافع
7:20 و عبدالرحمن بن هرمز
7:22 و پس از ایشان
7:24 ابوالزناد و ربیعه
7:26 و یحیی بن سعید و ابن شهاب
7:29 همه ایشان بر آنان خوانده می‌شد
7:32 و خود نمی‌خواندند
7:34 پس مهدی گفت
7:36 در این‌ها الگو هست
7:38 نزد او روید و بر او بخوانید
7:40 پس چنان کردند
7:42 قتیبه گفت
7:44 هرگاه بر مالک وارد می‌شدیم
7:46 نزد ما بیرون می‌آمد، آراسته
7:48 سرمه‌کشیده و معطر
7:50 بهترین جامه‌هایش را پوشیده بود
7:52 و در صدر حلقه می‌نشست
7:54 و بادبزن‌ها را فرا می‌خواند
7:56 و به هریک از ما بادبزنی می‌داد
7:59 محمد بن عمر گفت
8:01 مالک به مسجد می‌آمد
8:04 و نمازها و جمعه و جنازه‌ها را حاضر می‌شد
8:08 و از بیماران عیادت می‌کرد
8:10 و در مسجد می‌نشست
8:12 و یارانش نزدش گرد می‌آمدند
8:14 سپس نشستن را ترک کرد
8:16 پس نماز می‌گزارد و بازمی‌گشت
8:18 و حضور در جنازه‌ها را ترک کرد
8:21 سپس همه آن‌ها و جمعه را ترک کرد
8:24 و مردم همه آن را تحمل کردند
8:27 و آنان در آنچه بودند، بیشتر راغب بودند
8:30 و گاه از این [امر] سخن می‌گفت
8:32 و می‌گفت
8:34 هر کس نمی‌تواند عذر خود را بیان کند
8:38 و مقصودش این بود که به بیماری دچار شده بود
8:41 که او را از حضور در جمعه و جماعت بازمی‌داشت
8:44 [قتیبه/راوی] گفت
8:46 و مجلس او، مجلس وقار و بردباری بود
8:50 زیرا مردی باهیبت و بزرگوار بود
8:53 در مجلسش چیزی از جدال و هیاهو نبود
8:57 و نه بلند کردن صدا
8:59 اسماعیل بن ابی اویس گفت
9:02 از دایی‌ام مالک مسئله‌ای پرسیدم
9:05 پس به من گفت: صبر کن
9:07 سپس وضو گرفت، آنگاه بر تخت نشست
9:10 سپس گفت:
9:12 «لا حول ولا قوة إلا بالله»
9:15 و او تا آن را نمی‌گفت فتوا نمی‌داد.
9:18 ابومصعب گفت:
9:20 مالک جز در حالت طهارت حدیث نمی‌گفت،
9:24 از روی بزرگداشت حدیث.
9:26 وصف امام مالک
9:31 عیسی بن عمر گفت:
9:33 هرگز سفیدی و سرخی‌ای ندیدم
9:36 که نیکوتر از چهرهٔ مالک باشد،
9:38 و سفیدی جامه‌ای سپیدتر از لباس مالک ندیدم.
9:41 و بیش از یک نفر نقل کرده‌اند
9:44 که او بلندقامت و تنومند بود،
9:47 سر بزرگ و موی بورِ مایل به سرخی داشت،
9:49 سر و ریش سپید بود،
9:51 ریش بزرگی داشت.
9:53 و گفته شده که چشمانش آبی‌رنگ بود.
9:56 ابوعاصم گفت:
9:59 محدثی را ندیدم که چهره‌اش از مالک زیباتر باشد.
10:02 ابومصعب گفت:
10:05 مالک از زیباترین مردم از نظر چهره بود،
10:08 و روشن‌چشم‌ترین آنان،
10:10 و پاک‌سپیدترین‌شان،
10:12 و کامل‌اندام‌ترین‌شان در بلندی قامت و نیکویی بدن.
10:15 و قاضی عیاض از جهات گوناگون
10:18 نیکویی پوشش امام را
10:21 و آراستگی فراوان او را نقل کرده است.
10:23 مالک در نقد رجال پیشوا بود،
10:26 حافظ، دقیق و متقن.
10:29 عتیق بن یعقوب گفت:
10:32 شنیدم که مالک می‌گفت:
10:34 ابن شهاب حدود چهل و چند حدیث برایم بازگو کرد،
10:38 سپس گفت: «آنها را بر من بازخوان»،
10:41 پس چهل حدیث از آنها را بر او بازخواندم.
10:45 شافعی گفت:
10:47 محمد بن حسن گفت:
10:49 سه سال و اندی نزد مالک ماندم
10:53 و بیش از هفتصد حدیث از زبان او شنیدم.
10:57 پس هرگاه محمد از مالک حدیث می‌گفت،
11:01 خانه‌اش پر می‌شد [از شنوندگان].
11:03 و هرگاه از دیگر کوفیان حدیث می‌گفت،
11:06 جز اندکی به سویش نمی‌آمد.
11:09 ابن ابی عمر عدنی گفت:
11:13 شنیدم که شافعی می‌گفت:
11:15 مالک استاد من است و علم را از او فراگرفتم.
11:19 ابن مهدی گفت:
11:21 پیشوایان مردم در زمان خود چهار تن بودند:
11:24 ثوری و مالک،
11:26 و اوزاعی و حماد بن زید.
11:29 و گفت:
11:31 هرگز کسی را خردمندتر از مالک ندیدم.
11:34 و از مالک نقل است که گفت:
11:36 سپر عالم «نمی‌دانم» است،
11:39 و اگر آن را از دست بدهد، جان‌گاه‌هایش آماج تیر قرار می‌گیرد.
11:42 هیثم بن جمیل گفت:
11:45 شنیدم که از مالک درباره‌ی چهل و هشت مسئله پرسیدند،
11:49 و او در سی و دو مورد از آنها پاسخ داد: «نمی‌دانم».
11:54 مالک گفت:
11:55 شنیدم که عبدالله بن یزید بن هرمز می‌گفت:
11:59 شایسته است که عالم به هم‌نشینانش سخن «نمی‌دانم» را میراث دهد،
12:03 «نمی‌دانم»،
12:05 تا آن سخن اصلی باشد که به آن پناه برند.
12:09 ابن عبدالبر گفت:
12:11 از ابوالدرداء به صحت رسیده است
12:13 که گفت: «نمی‌دانم» نیمی از علم است.
12:16 محنت
12:20 محمد بن جریر گفت:
12:22 مالک با تازیانه زده شد،
12:25 و درباره‌ی سبب آن اختلاف است.
12:28 عباس بن ولید برایم حدیث گفت:
12:30 ابن ذکوان برایم حدیث گفت،
12:32 از مروان طاطری،
12:34 که ابوجعفر منصور مالک را از حدیث [طلاق مکره] نهی کرد:
12:39 «طلاق بر مکره [اجباری] نیست».
12:42 سپس کسی را نزد او فرستاد تا از او بپرسد،
12:44 و او آن را در برابر مردم بیان کرد،
12:48 و او را با تازیانه زد.
12:50 از احمد بن حنبل پرسیده شد:
12:52 چه کسی مالک را زد؟
12:54 گفت:
12:55 برخی از والیان، درباره‌ی طلاق مکره،
12:58 آن را جایز نمی‌دانست،
13:00 و به همین سبب او را زد.
13:02 واقدی گفت:
13:04 هنگامی که مالک را فراخواندند و با او مشورت شد،
13:07 و از او شنیدند و سخنش پذیرفته شد،
13:10 [برخی] حسد ورزیدند
13:11 و به هر وسیله‌ای علیه او توطئه کردند.
13:13 پس چون جعفر بن سلیمان حکومت مدینه را یافت،
13:17 [آنان] او را نزد وی سعایت کردند،
13:19 و نزد او بر ضد وی بسیار سخن گفتند
13:21 و گفتند:
13:22 او این سوگندهای بیعت شما را به هیچ نمی‌گیرد،
13:26 و به حدیثی استناد می‌کند
13:28 که از ثابت بن احنف درباره‌ی طلاق مکره روایت کرده،
13:32 [و بر پایه‌ی آن] آن را نزد خود جایز نمی‌داند.
13:35 [واقدی] گفت:
13:36 پس جعفر خشمگین شد،
13:37 و مالک را فراخواند،
13:39 و آنچه را از او به وی رسانده بودند، بر او حجت آورد.
13:42 او دستور داد که او را برهنه کنند و با تازیانه بزنند.
13:46 دستش را کشیدند تا از شانه‌اش درآمد.
13:49 و از او کار بزرگی سر زد.
13:52 به خدا سوگند که مالک پس از آن همواره در رفعت و بلندی‌مرتبگی بود.
13:57 گفتم:
13:58 این است ثمرهٔ محنت پسندیده،
14:01 که بنده را نزد مؤمنان بالا می‌برد.
14:04 زیرا مؤمن چون آزموده شود،
14:06 صبر می‌کند، پند می‌گیرد و استغفار می‌نماید،
14:09 و به نکوهش کسی که از او انتقام گرفت مشغول نمی‌شود.
14:12 زیرا الله داوری عادلانه دارد.
14:14 سپس الله را بر سلامت دینش سپاس می‌گوید،
14:18 و می‌داند که کیفر دنیا آسان‌تر و برای او بهتر است.
14:22 ابوالولید باجی گفت:
14:25 روایت شده که منصور حج گزارد
14:28 و از جعفر بن سلیمان، که مالک را زده بود، قصاص خواست،
14:33 یعنی او را به مالک سپرد تا از او قصاص کند.
14:36 اما مالک نپذیرفت و گفت:
14:38 پناه بر الله!
14:40 و مالک، رحمه‌الله، رساله‌ای در قدر دارد
14:47 که آن را برای ابن وهب نوشت و سند آن صحیح است.
14:51 و او کتابی در ستارگان و منازل ماه دارد.
14:55 سحنون آن را از ابن نافع صائغ از او روایت کرده است.
14:59 و او جزوه‌ای در تفسیر دارد،
15:02 و رساله‌ای در احکام قضا که یک مجلد است.
15:05 و او کتاب السر را دارد که از روایت ابن قاسم از اوست.
15:10 اما آنچه بزرگان یارانش از مسائل و فتاوا و فوائد از او نقل کرده‌اند،
15:16 بسیار است.
15:18 و از گنجینه‌های آن،
15:20 المدونه و الواضحه و چیزهای دیگر است.
15:24 و به هر حال،
15:26 فقه مالک، بی‌تردید، به کمال رسیده است،
15:29 زیرا عموم آرای او استوار و درست است.
15:32 و اگر تنها دفع راه‌های حیله‌گری (سد ذرائع) را داشت،
15:36 و رعایت مقاصد شریعت را، همین برایش کافی بود.
15:39 و مذهب او مغرب و اندلس را پر کرد،
15:42 و بیشتر سرزمین‌های مصر،
15:44 و بخشی از شام و یمن و سودان،
15:47 و بصره و بغداد و کوفه،
15:50 و بخشی از خراسان را.
15:52 اما این پیشوا،
15:54 یعنی امام مالک،
15:56 که ستارهٔ راهنماست،
15:58 انصاف داد و سخنی فیصله‌بخش گفت،
16:01 آنجا که می‌گوید:
16:03 هر کسی سخنش گرفته و رد می‌شود،
16:06 مگر صاحب این قبر، صلی‌الله‌علیه‌وسلم.
16:11 شافعی گفت:
16:13 دانش بر سه تن می‌گردد:
16:15 مالک و لیث و ابن عیینه.
16:18 گفتم:
16:21 و [نیز] اوزاعی و ثوری،
16:24 و معمر و ابوحنیفه،
16:26 و شعبه و حمادان.
16:29 از اوزاعی روایت شده
16:31 که چون نام مالک برده می‌شد می‌گفت:
16:34 عالم عالمان و مفتی حرمین.
16:38 ابویوسف گفت:
16:40 کسی داناتر از ابوحنیفه و مالک و ابن ابی لیلی ندیدم.
16:43 و احمد بن حنبل نیز از مالک یاد کرد
16:46 و او را بر اوزاعی و ثوری
16:49 و لیث و حماد و حکم در دانش مقدم داشت.
16:52 و گفت:
16:56 او در حدیث و در فقه پیشواست.
16:57 مالک گفت:
17:00 تا آنکه هفتاد تن بر من گواهی ندادند که اهل آنم، فتوا ندادم.
17:02 ابوالعباس سراج گفت:
17:05 از بخاری شنیدم که می‌گفت:
17:07 صحیح‌ترین اسناد،
17:10 مالک از نافع از ابن عمر است.
17:12 از سخنان مالک درباره سنت:
17:14 مطرف بن عبدالله گفت:
17:17 از مالک شنیدم که می‌گفت:
17:22 رسول الله (ﷺ) و والیان امر پس از او سنتی نهادند
17:25 که پیروی از آنها، پیروی از کتاب الله
17:27 و تکمیل طاعت الله
17:31 و نیرویی بر دین الله است.
17:34 کسی را نرسد که آن را تغییر دهد یا دگرگون کند،
17:37 و نه که در چیزی که با آن مخالف باشد بنگرد.
17:40 هر که به آنها هدایت یابد، هدایت‌یافته است،
17:42 و هر که به آنها یاری جوید، یاری‌شده است،
17:46 و هر که آنها را ترک کند، از راه مؤمنان پیروی نکرده،
17:49 و الله او را به آنچه خود برگزیده وا می‌گذارد،
17:52 و او را به جهنم درمی‌آورد، و چه بد بازگشتگاهی است.
17:55 اسحاق بن عیسی گفت:
17:59 مالک گفت:
18:02 آیا هرگاه مردی سخت‌جدل‌تر از مردی نزد ما بیاید،
18:06 آنچه را جبریل بر محمد (ﷺ) نازل کرده رها کنیم
18:08 به خاطر جدل او؟
18:10 و جعفر بن عبدالله گفت:
18:13 نزد مالک بودیم
18:18 که مردی آمد و گفت:
18:20 ای ابا عبدالله!
18:23 «الرحمن علی العرش استوی»
18:25 چگونه استوا یافت؟
18:27 پس مالک از این پرسش
18:29 هیچ چیزی را نیافت (که پاسخ دهد) — از آن پرسش [ناراحت شد].
18:32 [ادامه از پرسش او نیز...]
18:34 [...]
18:37 [...]
18:39 به زمین نگاه کرد
18:41 و با چوبی که در دست داشت به زمین خط می‌کشید
18:44 تا آن‌که عرق (یا خاک) بر پیشانی‌اش نشست
18:46 سپس سرش را بلند کرد و با چوب (به سوی او) اشاره کرد
18:49 و گفت:
18:51 «کیفیت» (چگونگی) آن نامعقول است
18:53 و «استواء» (استقرار بر عرش) آن ناشناخته نیست
18:56 و ایمان به آن واجب است
18:59 و پرسش درباره آن بدعت است
19:01 و گمان می‌کنم تو اهل بدعتی
19:03 و دستور داد او را بیرون بردند
19:06 و عبدالله بن احمد بن حنبل روایت کرده است
19:09 در کتاب «الرد علی الجهمیه»
19:12 از عبدالله بن نافع
19:14 که گفت:
19:15 مالک گفت:
19:16 «الله در آسمان است»
19:18 و علم او در هر مکانی است
19:21 هیچ چیزی از او خالی نیست
19:23 و ابن ابی اویس گفت:
19:25 از مالک شنیدم که می‌گفت:
19:27 «قرآن کلام الله است»
19:30 و کلام الله از اوست
19:32 و هیچ چیزی از الله مخلوق نیست
19:35 و ابن نافع از مالک روایت کرده است
19:38 که گفت: «قرآن مخلوق است»
19:40 (چنین کسی) تازیانه می‌خورد و زندانی می‌شود
19:42 قاضی گفت:
19:44 و جز یک تن از مالک روایت کرده‌اند
19:46 «ایمان گفتار و کردار است»
19:49 افزایش و کاهش می‌یابد
19:51 و برخی از آن برتر از برخی است
19:53 ابن عدی در «مسند مالک» گفت:
19:58 با سندی صحیح از ابن وهب
20:01 مالک گفت:
20:02 نافع از ابن عمر دانش بسیاری را نشر داد
20:06 بیش‌تر از آنچه فرزندانش از او نشر دادند
20:09 و ابن وهب گفت:
20:11 مالک گفت:
20:13 من نزد نافع می‌آمدم در حالی که نوجوانی کم‌سن بودم
20:17 او از پله‌های خود پایین می‌آمد، با من می‌ایستاد و با من سخن می‌گفت
20:21 و پس از نماز صبح در مسجد می‌نشست
20:24 و کمتر کسی نزد او می‌آمد
20:27 و ابن وهب نیز گفت:
20:29 از مالک شنیدم که می‌گفت:
20:31 بر کسی که طالب علم است، لازم است
20:34 که وقار و آرامش و خشیت داشته باشد
20:38 و گفت:
20:39 مالک گفت:
20:40 به من خبر رسیده که هیچ کس در دنیا زهد نورزید و پرهیزگار نشد
20:44 مگر آن‌که به حکمت سخن گفت
20:47 و گفت:
20:48 مالک گفت:
20:50 هرگاه مرد به ستایش خود بپردازد
20:53 شکوه او از میان می‌رود
20:55 ابن وهب گفت:
20:56 به خواهر مالک گفته شد:
20:58 کار مالک در خانه‌اش چه بود؟
21:01 گفت:
21:02 «قرآن (مصحف) و تلاوت»
21:06 خالد بن نزار ایلی گفت:
21:09 منصور هنگامی که مالک به مدینه آمد، به نزد او فرستاد
21:13 و گفت:
21:14 مردم در عراق دچار اختلاف شده‌اند
21:17 پس کتابی تألیف کن که آنان را بر آن گرد آوریم
21:20 پس «الموطأ» را تألیف کرد
21:22 شافعی گفت:
21:24 در روی زمین کتابی در علم نیست
21:26 که درستی آن بیش‌تر از «موطأ» مالک باشد
21:29 (ابن کثیر یا مؤلف) گفت:
21:30 این سخن را پیش از آن گفت که «صحیحین» تألیف شوند
21:34 ابومصعب گفت:
21:36 مردم بر در مالک ازدحام می‌کردند
21:39 تا آن‌که از شدت فشار با یکدیگر درگیر می‌شدند
21:42 و ما هرگاه نزد او بودیم
21:44 کسی به دیگری نگاه نمی‌کرد
21:47 و با سرهای خود چنین (اشاره) می‌کردند
21:50 و سلطان‌ها از او هراس داشتند
21:53 و او (فقط) «نه» و «آری» می‌گفت
21:55 و به او گفته نمی‌شد:
21:57 این سخن را از کجا گفتی؟
21:59 مصعب بن عبدالله درباره مالک گفت:
22:03 او پاسخ را رها می‌کرد و از هیبت (کسی) آن را بازپرسی نمی‌کرد
22:06 و پرسندگان با چانه‌های فروافتاده (از احترام) بودند
22:10 عزت وقار و نور سلطانِ تقوا (در او بود)
22:14 پس او باهیبت بود، هرچند سلطنت ظاهری نداشت
22:17 ابن مهدی گفت:
22:19 کسی را ندیدم که هیبت‌دارتر
22:21 و کامل‌عقل‌تر از مالک باشد
22:24 و پرهیزگارتر از او
22:26 و ابن وهب گفت:
22:28 آنچه از ادب مالک فراگرفتیم
22:30 بیش‌تر از آن بود که از علم او آموختیم
22:37 قعنبی گفت:
22:40 شنیدم که می‌گفتند:
22:42 عمر مالک هشتاد و nine سال بود
22:46 در سال یکصد و هفتاد و nine (۱۷۹) هجری درگذشت
22:49 و اسماعیل بن ابی اویس گفت:
22:52 مالک بیمار شد
22:54 پس از برخی از خانواده‌مان پرسیدم که در هنگام مرگ چه گفت
22:58 گفتند: شهادت بگو؛ سپس گفت:
23:01 فرمان از آنِ الله است، پیش از این و پس از این.
23:05 در صبحگاه چهاردهم ربیع‌الاول درگذشت
23:09 سال صد و هفتاد و نه
23:12 امیر عبدالله بر او نماز گزارد
23:15 ابن محمد ابن إبراهیم
23:17 ابن محمد ابن علی
23:19 ابن عبدالله
23:20 ابن عباس الهاشمی
23:22 و ابن ابی زنبر آن را شست
23:24 و ابن کنانه
23:26 و پسرش یحیی
23:27 و کاتبِ آن حبیب
23:29 بر آنان آب ریخته می‌شود.
23:31 گفتم: و در بقیع به خاک سپرده شد
23:35 سیر ائمه اربعه