Zantuka
Zantuka masu haske
Mutane uku ne kawai suka yi magana a cikin shimfiɗar jariri, Yesu ɗan Maryama. Ya ce: "Kuma a cikin bani isra'ila akwai wani mutum mai bauta, ana ce da shi Juraij, sai ya gina wata gardama, kuma ya yi sujada a cikinta." Ya ce: “Wata rana Bani Isra’ila sun ambaci bautar Juraij, sai ta ce: ‘Ni azzalumai ne a cikinsu, idan ka so, sai in jarraba shi.” Suka ce: ‘Za mu yi.’ Ya ce: ‘Ta zo masa ta fallasa kanta gare shi, amma bai kula da ita ba. wane?” Ta ce: “Daga Juraij ne suka sauko da shi, suka zage shi, suka yi masa dukan tsiya, suka ruguza masa al’ummarsa. Sai ya ce: Menene kasuwancin ku? Sai suka ce: Kin yi zina da wannan karuwan har ta haifi namiji. Yace: Ina yake? Sai ya ce: “A’a,” sai ya ce, sai ya mike ya yi addu’a, sai ya je wurin yaron ya soka masa yatsa ya ce: “Wallahi yaro wanene mahaifinka? Ya ce, "Ni ne ɗan makiyayi." Sai suka yi tsalle zuwa ga Jurayj, suka fara sumbace shi, suka ce, "Za mu gina gadon ku na zinariya." Ya ce: "Ba ni da wata bukata a gare ni, ku gina shi da yumɓu kamar yadda yake." Ya ce: "Kuma a tsakãnin wata mace a cinyarta akwai ɗanta wanda yake shayarwa," a lõkacin da wani mahayi da lambatu ya wuce. Ta ce, "Ya Allah ka sanya dana haka." Ya bar nononta ya nufo mahayi. Ya ce: "Ya Allah kada ka sanya ni kamarsa." Sannan ya koma nononta yana tsotsa. Abu Hurairah ya ce: “Kamar ina kallon Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ne. Ya ba da labarin abin da yaron ya yi, sai ya sa yatsa a bakinsa ya fara tsotsa. Sai ya wuce wajen wata kuyanga tana shafa sai ta ce: “Ya Allah kada ka sanya dana ya zama kamarta”. Ya ce, sai ya bar nononta ya juyo ga kuyanga ya ce: “Ya Allah ka sanya ni kamarta.” Sai ya ce: “Hadisin ya dawo kenan. Sai ta ce: “Ya mahaifiyata, mahayi mai lamba ya wuce, sai na ce: “Ya Allah ka sanya dana kamarsa. Na ce: Ya Allah kada ka sanya ni kamar shi. Ya wuce ta wannan al’umma, sai na ce: “Ya Allah kada ka sanya dana ya zama kamarta,” sai na ce: “Ya Allah ka sanya ni kamarta,” sai ya ce: “Ya mahaifiyata, mahayi mai lamba. Alamar wani azzalumi daga cikin azzalumai, kuma wannan al'umma tana cewa: "Na yi zina ban yi zina ba, kuma na yi sata, ban yi sata ba," sai su ce: "Ma'ishina Allah ne."
لم يتكلم في المهد إلا ثلاثة عيسى بن مريم قال وكان من بني إسرائيل رجل عابد يقال له جريج فابتنى صومعة وتعبد فيها قال فذكر بنو إسرائيل يوما عبادة جريج فقالت بغي منهم لأن شئتم لأفتننه فقالوا قد شئنا قال فأتته فتعرضت له فلم يلتفت إليها فأمكنت نفسها من راع كان يأوي غنمه إلى أصل صومعة جريج فحملت فولدت غلاما فقالوا ممن؟ قالت من جريج فأتوه فاستنزلوه فشتموه وضربوه وهدموا صومعته فقال ما شأنكم؟ قالوا إنك زنيت بهذه البغي فولدت غلاما قال وأين هو؟ قال هاه وذا قال فقام فصلا ودعا ثم انصرف إلى الغلام فطعنه بإصبعه وقال بالله يا غلام من أبوك؟ قال أنا ابن الراعي فوثبوا إلى جريج فجعلوا يقبلونه وقالوا نبني صومعتك من ذهب قال لا حاجة لي في ذلك ابنوها من طين كما كانت قال وبين ممرأة في حجرها ابن لها ترضعه إذ مر بها راكب ذو شارة فقالت اللهم اجعل ابني مثل هذا فترك ثديها وأقبل على الراكب فقال اللهم لا تجعلني مثله قال ثم عاد إلى ثديها يمصه قال أبو هريرة فكأني أنظر إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم يحكي صنيع الصبي ووضعه إصبعه في فمه فجعل يمصها ثم مر بأمة تضرب فقالت اللهم لا تجعل ابني مثلها قال فترك ثديها وأقبل على الأمة فقال اللهم اجعلني مثلها قال فذلك حين تراجع الحديث فقالت حلقا مر الراكب ذو شارة فقلت اللهم اجعل ابني مثله فقلت اللهم لا تجعلني مثله ومر بهذه الأمة فقلت اللهم لا تجعل ابني مثلها فقلت اللهم اجعلني مثلها فقال يا أمتاه إن الراكب ذو شارة جبار من الجبابرة وإن هذه الأمة يقولون زنت ولم تزني وسرقت ولم تسرق وهي تقول حسبي الله
ما كان أبوك امرأ سوء يقول ما كان أبوك رجل سوء يأتي الفواحش وما كانت أمك بغياء يقول وما كانت أمك زانية
أي أنت من بيت طيب طاهر معروف بالصلاح والعبادة والزهادة فكيف صدر هذا منك
لم يكن أبواك إلا صالحين سالمين من الشر وخصوصا هذا الشر الذي يشيرون إليه وقصدهم فكيف كنت على غير وصفهما وأتيت بما لم يأتيا به وذلك أن الذرية في الغالب بعضها من بعض في الصلاح وضده فتعجبوا بحسب ما في قلوبهم كيف وقع منها
وهم أرادوا ذمها فأتوا بكلام صريحه ثناء على أبويها مقتض أن شأنها أن تكون مثل أبويها
لو كنت راجما أحدا بغير بينا لرجمت فلانة فقد ظهر منها الريبة في منطقها وهيئتها ومن يدخل عليها
Sai ta zo wajen Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama don ta ziyarce shi Ya kebance a masallaci A cikin goman karshe na Ramadan Sai na yi magana da shi na tsawon awa daya bayan an ci abinci Sannan ta juya Sai Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya tsaya da ita ya juyar da ita Ko da kun isa kofar masallaci Wanda ke gidan Ummu Salamah, matar Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi Ansar guda biyu suka wuce su Ya yi sallama ga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama sannan ya aiwatar Sai Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce musu A kan manzanninku Ita ce Safiyya bint Huyay Yace Tsarki ya tabbata ga Allah, ya Manzon Allah Abin da ya ce ya yi musu yawa Yace Shaidan yana kwarara jini daga dan Adamu Kuma na ji tsoron kada ya sanya mugunta a cikin zukatanku
أنها جاءت رسول الله صلى الله عليه وسلم تزوره
وهو معتكف في المسجد
في العشر الغوابر من رمضان
فتحدثت عنده ساعة من العشاء
ثم قامت تنقلب
فقام معها النبي صلى الله عليه وسلم يقلبها
حتى إذا بلغت باب المسجد
الذي عند مسكن أم سلمة زوج النبي صلى الله عليه وسلم
مر بهما رجلان من الأنصار
فسلم على رسول الله صلى الله عليه وسلم ثم نفذ
فقال لهما رسول الله صلى الله عليه وسلم
على رسلكما
إنما هي صفية بنت حيي
قال
سبحان الله يا رسول الله
وكبر عليهما ما قال
قال
إن الشيطان يجري من ابن آدم مبلغ الدم
وإني خشيت أن يقذف في قلوبكما شرًا
Hattara da abin da yake ba da uzuri
وإياك وما يعتذر منه
Hattara da abin da yake ba da uzuri Kuma baya jin kunyar ambatonsa Yana neman gafara ne kawai akan zunubin Kuma yana jin kunyar mummuna
إياك وما يعتذر منه
وما يستحيى من ذكره
فإنما يعتذر من الذنب
ويستحيى من القبيح
Wannan umarni ne daga Allah Ta’ala ga muminai da su taimaki Allah ta hanyar riko da addininsa, da kiransa, da jihadi a kan makiyansa, da nufin neman yardar Allah. Idan suka yi haka, Allah zai taimake su, kuma Ya tabbatar da duga-dugansu, domin Ya daure zukatansu da hakuri da natsuwa da hakuri, kuma Ya sanya jikkunansu masu hakuri a kan haka, Ya taimake su a kan makiyansu. Wannan wani alkawari ne daga Mai karimci mai gaskiya ga alkawarinsa, cewa duk wanda ya taimake shi da magana da aiki, Ubangijinsa zai taimake shi, kuma Ya sauwake masa hanyar samun nasara, kamar tauhidi da sauran hanyoyi.
هذا أمرٌ منه تعالى للمؤمنين أن ينصروا الله بالقيام بدينه والدعوة إليه وجهاد أعدائه والقصد بذلك وجه الله فإنهم إذا فعلوا ذلك نصرهم الله وثبت أقدامهم لكي يربط على قلوبهم بالصبر والطمأنينة والثبات ويصبر أجسامهم على ذلك ويعينهم على أعدائهم فهذا وعدٌ من كريم صادق الوعد أن الذي ينصره بالأقوال والأفعال سينصره مولاه وييسر له أسبابا نصر من الثبات وغيره
Ya ku mutane, kuna karanta wannan aya, ya ku waxanda suka yi imani, ku kula da kanku. Wanda ya ɓace ba zai cutar da ku ba idan kun shiryu. Kuma naji Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi yana cewa idan mutane suka ga azzalumi ba sa daukarsa ko shakkar cewa Allah zai makantar da su da azaba daga gare shi.
أيها الناس إنكم تقرأون هذه الآية يا أيها الذين آمنوا عليكم أنفسكم لا يضركم من ضل إذا اهتديتم وإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول إن الناس إذا رأوا الظالم فلم يأخذوا على يديه أو شك أن يعمهم الله بعقاب منه
Abin da za a iya fahimta a cikin ayoyin Alkur’ani shi ne, abin da suke nufi da fadinsu “Na zo muku, sabo ne”, ma’ana babban abin kyama, domin kazafi wani abu ne na kazafi, wanda da shi ake nufi da zina, domin dan zina kamar kage ne da kage, domin mazinaciya tana da’awar alaka da wanda ba ubansa ba ne. Wannan yana nuni da cewa, abin da suke nufi da faxinsu, tozarta zina ce, da faxin maxaukakin sarki, da kafircinsu da faxinsu Maryama qazafi mai girma, domin wannan shi ne qazafi mai girma, wanda suke da’awar cewa ta yi zina ta zo da wata muguwar mace saboda haka. Ya nisanta daga zina, kuma ya nisanci hakan. Maganar da suke yi mata ke nan, kin zo mini da wani abin kunya. Wannan yana nuni da faxar Ubangiji madaukaki bayansa: “Ya ‘yar’uwar Haruna, mahaifinki ba mugu ba ne, kuma mahaifiyarki ba karuwa ba ce, kuma karuwa mazinaciya ce, kamar yadda aka ambata a baya,” ma’ana: “Ubannina a cikina ba su yi fasikanci ba, don me kike aikata ta?
الذي يفهم من الآيات القرآنية أن مرادهم بقولهم لقد جئت شيئاً فريا أي منكراً عظيما لأن الفري فعيل من الفرية يعنون به الزنا لأن ولد الزنا كالشيء المفترى المختلق لأن الزانية تدعي الحاقه بمن ليس أباه ويدل على أن مرادهم بقولهم فريا الزنا قوله تعالى وبكفرهم وقولهم على مريم بهتاناً عظيما لأن ذلك البهتان العظيم الذي هو ادعاؤهم أنها زنت وجاءت بعيسا من ذلك الزنا حاشاها وحاشاه من ذلك هو المراد بقولهم لها لقد جئت شيئاً فريا ويدل لذلك قوله تعالى بعده يا أخت هارون ما كان أبوك امرأ سوء وما كانت أمك بغي والبغي الزانية كما تقدم يعنون كان أبواكع في فيني لا يفعلان الفاحشة فما لك أنت ترتكبينها
Kuma ku girgiza kututturen dabino zuwa gare ku, sai ya yi ruwan sama a kanku, 'ya'yan itãcen marmari, sabõda haka ku ci kuma ku sha, kuma ku sanyaya idanunku.
وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا فكلي واشربي وقري عينا
Sabõda haka ku ci daga ruwan dãɗi wanda ya sauko muku, kuma ku sha daga abin da Ubangijinku Ya sanya a ƙarƙashinku. Kada ki ji tsoron yunwa ko kishirwa, ki kwantar da idanuwa, in ji shi, ki yi farin ciki da haihuwarki da ni, kada ki yi bakin ciki.
فكلي من الرطب الذي يتساقط عليك واشربي من ماء السري الذي جعله ربك تحتك لا تخشي جوعا ولا عطشا وقري عينا يقول وطيبي نفسا وفرح بولادتك إيايا ولا تحزني
To, ku ci kuma ku sha, kuma ku kwantar da idanunku, kuma ku ci daga dabino, kuma ku sha daga rafi na asirce, kuma ku kwantar da idanunku da abin da Allah Ta’ala Ya ba ku na Yaro tsarkakkiya.
فكلي واشربي وقري عينا فكلي من الرطب الجني واشربي من الجدول السري وقري عينا بما وهبك الله تعالى من غلام زكي
Dabino dai dabino ne da ba a bushe ba tukuna, kuma aljani abu ne na baki ma’ana ma’anar “majtna” kuma shi ne misalin abubuwan da suka faru na faduwarta, wato sabo. Ba daya daga cikin dabino da aka boye a baya, domin gwargwadon kusancin dabino zuwa dabino, to yana da dadin dandano.
والرطب تمر لم يتم جفافه والجني فعيل بمعنى مفعول أي مجتنى وهو كناية عن حدثان سقوطه أي عن طراوته ولم يكن من الرطب المخبوء من قبل لأن الرطب متى كان أقرب عهداً بنخلته كان أطيب طعمه
Wannan ita ce tabbatuwarta ta fuskar tsira daga radadin haihuwa da samun abinci da abin sha
فهذا طمأنينتها من جهة السلامة من ألم الولادة وحصول المأكل والمشرب الهني
Idan ka ga wani mutum, sai ka ce: “Na yi alwashi ga mai rahama, kuma ba zan yi magana da kowa ba a yau.
فإما ترين من البشر أحدا فقولي إني نذرت للرحمن صوما فلن أكلم اليوم إنسيا
Idan ka ga wani daga cikin ‘ya’yan Adamu yana yi maka magana ko ya tambaye ka wani abu dangane da al’amuranka, da na ‘ya’yanka, ko dalilin haihuwarka, to ka ce: “Na yi alwashi azumi ga Mai rahama. Ya ce: “To ka ce, na wajabta wa Allah yin azumi, cewa ba zan yi magana da kowa daga cikin ‘ya’yan Adamu a yau ba.
فإن رأيت من بني آدم أحدا يكلمك أو يسألك عن شيء من أمرك وأمر ولدك وسبب ولادتك فقولي إني نذرت للرحمن صوما يقول فقولي إني أوجبت على نفسي لله صمتا ألا أكلم أحدا من بني آدم اليوم
Da kuma fadinsa: “Amma duk wani dan Adam da kuke gani” ma’ana komai yawan mutanen da kuka gansu sai ku ce: “Na yi alwashi da azumi ga Mai rahama, yau ba zan yi magana da kowa ba. Abin da ake nufi da wannan magana da kuma yin nuni da shi ba wai abin da ake nufi da maganar ba shi ne cewa bai saba wa “Ba zan yi magana da kowa a yau ba”.
وقوله فإما ترين من البشر أحدا أي مهما رأيت من أحد فقولي إني نذرت للرحمن صوما فلن أكلم اليوم إنسيا المراد بهذا القول والإشارة إليه بذلك لا أن المراد به القول اللفظي لألا ينافي فلن أكلم اليوم إنسيا
Sauri da shiru
صوما وصمتا
Ka yi wa mutane magana, ka gaishe su, gama wannan ita ce macen da ta san ba wanda zai yarda da ita domin ta yi ciki ba tare da miji ba.
كلم الناس وسلم عليهم فإن تلك مرأة علمت أن أحدا لا يصدقها أنها حملت من غير زوج
Talbinah miya ce da aka yi da fulawa da bran, kuma ma’anarta abinci ce mai ta’aziyya da ke kawo kuzari
التلبينة حساء من دقيق ونخالة ومعنى مجمة مريحة وتسري عنه همة
Abin da ake nufi da shi shi ne, yana ƙarfafa shi da kuma ƙarfafa shi, wato abinci ne mai daɗi da sauƙi ga mara lafiya ya ci. Idan majiyyaci ya yi amfani da ita, sai a cire masa zafin yunwa daga gare shi, sannan aka ba shi ikon abinci mai gina jiki ba tare da wata wahala ta zo masa ba, sai abin da ke cikinsa da yake aiki ya tafi daga gare shi, kuma baqin ciki da baqin cikin da ya ke fama da shi na rashin lafiya ya kau, kuma Aisha Allah Ya yarda da ita ta kasance tana sanya shi ne ga iyalan mamaci kuma su ci abinci a cikinsa, don haka sai danginsu su kasance masu baqin ciki da baqin ciki. ciki ya tsananta saboda yunwa da bacin rai, don haka lokacin da ta ciyar da su Talbina, zafin yunwa ya huce daga gare su. Sai aka sassauta musu daga abin da suke a cikinsa
ومعنى أنها تقويه وتنشط وذلك أنها غذاء فيه لطافة سهل التناول على المريض فإذا استعمله المريض اندفع عنه الحرارة الجوعية وحصلت له القوة الغذائية من غير مشقة تلحقه فيسرى عنه بعض ما كان فيه ونشط وذهب عنه الضيق والحزن الذي كان يجده بسبب المرض وإنما كانت عائشة رضي الله عنها تصنعها لأهل الميت وتثرد فيها لأن أهل الميت شغلهم الحزن عن الغذاء فاشتدت حرارة أحشائهم من الجوع والحزن فلما أطعمتهم التلبينة انكسرت عنهم حرارة الجوع فخف عنهم بعض ما كانوا فيه
Ya mai juyar da zukata, ka tabbatar da zuciyata akan addininka
يا مقلب القلوب ثبت قلبي على دينك
Mafi dacewa a cikin ra’ayoyin biyu dangane da haka, a wajenmu, shi ne fadin wanda ya ce: “Wanda ya ce mata danta Isah”, kuma domin shi ne misalin ambatonsa da cewa ya kasance kusa da shi fiye da ambaton Jibrilu, kuma amsar da ya yi wa wanda yake kusa da shi ya fi mayar da martani ga wanda yake nesa da shi.
وأولى القولين في ذلك عندنا قول من قال الذي ناداها ابنها عيسى وذلك أنه من كناية ذكره أقرب منه من ذكر جبرائيل فرده على الذي هو أقرب إليه أولى من رده على الذي هو أبعد منه
Mafi bayyanan ra'ayi biyu a ra'ayina shine wanda ya kira ta ɗanta Yesu ne, kuma wannan yana nuni da alamu biyu. Na farko shi ne karin magana yana nufin mafi kusancin wanda aka ambata sai dai idan akwai hujjar da ta kauce daga hakan. Ya wajaba a koma cikinsa, kuma wanda aka ambata a cikin ayar mafi kusa shi ne Yesu, ba Jibrilu ba, domin Allah ya ce, “Saboda haka ta yi ciki,” ma’ana Yesu, sai ta gudu da shi, ma’ana Yesu. Sai ya ce bayansa, “Sai ya kira ta,” don haka abin da ya bayyana kuma ya fito daga mahallin shine Yesu ne. Ma’ana ta biyu kuma ita ce, da ta kawo shi, mutanenta suka dauke shi, suka ce mata abin da suka ce, sai ta nuna wa Yesu. Don yi masa magana kamar yadda Allah Ta’ala ya ce game da ita. Don haka ta nuna masa. Suka ce, "Ta yaya za mu yi magana da wani yaro a cikin shimfiɗar jariri?" Kuma nuna masa magana ya zama shaida ce da ta sani a baya cewa ya saba wa al’ada saboda kiran da ya yi mata a lokacin da ta haihu.
أظهر القولين عندي أن الذي ناداها هو ابنها عيسى وتدل على ذلك قرينتان الأولى أن الضمير يرجع إلى أقرب مذكور إلا بدليل صارف عن ذلك يجب الرجوع إليه وأقرب مذكور في الآية هو عيسى لا جبريل لأن الله قال فحملت يعني عيسى فانتبذت به أي بعيسى ثم قال بعده فناداها فالذي يظهر ويتبادر من السياق أنه عيسى والقرينة الثانية أنها لما جاءت به قومها تحمله وقالوا لها ما قالوا أشارت إلى عيسى ليكلموه كما قال تعالى عنها فأشارت إليه قالوا كيف نكلم من كان في المهد صبيا وإشارتها إليه ليكلموه قرينة على أنها عرفت قبل ذلك أنه يتكلم على سبيل خرق العادة لندائه لها عندما وضعت
Idan aka ce baqin ciki wani zafi ne na halitta da ke faruwa ga mutum idan ya rasa abin da yake so, kuma ba na son rai ba, to ta yaya Allah Ta’ala ya hana? Sai mu ce haramcin bakin ciki yana nufin haramcin abubuwan da ke tattare da shi wanda mutane da yawa ke aikatawa bisa radin kansu, wadanda ke haifar da wannan ciwo, suna sabunta shi, da kuma kawar da lokacin ta'aziyya. Umurni a kansa shi ne aikata ayyukan da suka shagaltar da rai da shagaltar da ita daga yin tawassuli da abin da ta yi baqin ciki, saboda bege da gamsuwa daga Allah Ta’ala. Wadannan ayyuka na jiki ne da na tunani, kuma su na tunani ne kawai. Jiki kawai
فإن قيل إن الحزن ألم طبيعي يعرض للإنسان عند فوت ما يحبه وليس أمراً اختياريا فكيف نهى الله تعالى عنه قلنا إن النهي عن الحزن يراد به النهي عن لوازمه التي يفعلها كثير من الناس مختارين فتكون محركة لذلك الألم ومجددة له ومبعدة أمد السلوى والأمر بضدها من تكلف الأعمال التي تشغل النفس وتصرفها عن التذكر والتفكر فيما حزنت لأجله احتساباً ورضاءاً من الله تعالى وهذه الأفعال تكون بدنية نفسية وتكون نفسية فقط أو بدنية فقط
Wato halin da kuke ciki jaha ce da ta cancanci farin ciki maimakon bakin ciki saboda girman Allah da ya kunsa
أي أن حالتك حالة جديرة بالمسرة دون الحزن لما فيها من الكرامة الإلهية
أظهر القولين عندي أن السري في الآية النهر الصغير والدليل على ذلك أمران أحدهما القرينة من القرآن فقوله تعالى فكلي واشربي قرينة على أن ذلك المأكول والمشروب هو ما تقدم الامتنان به في قوله قد جعل ربك تحتك سريا وقوله تساقط عليك رطبا جنيا وكذلك قوله تعالى وآويناهما إلى ربوة ذات قرار ومعين لأن المعين الماء الجاري والظاهر أنه الجدول المعبر عنه بالسري في هذه الآية والله تعالى أعلم
فاعتزلت بالذي حملته وهو عيسى وتنحت به عن الناس مكاناً قصيا يقول مكاناً نائياً قاصياً عن الناس
وقوله وأويناهما إلى ربوة يقول وضممناهما وصيرناهما إلى ربوة يقال أوى فلان إلى موضع كذا فهو يأوي إليه إذا صار إلي وعلى مثال أفعلته فهو يؤوي وقوله إلى ربوة يعني إلى مكان مرتفع من الأرض على ما حوله
Rabwa wuri ne mai tsayi a kasa kuma shine wuri mafi kyau ga tsire-tsire
الربوة المكان المرتفع من الأرض وهو أحسن ما يكون فيه النبات
ومعنى الآية أنها من البقاع التي كملت خصالها فهي أهل أن يستقر فيها وقد يمكن أن يستقر على الكمال في البقاع التي ماؤها آبار فبيّن بعد أن ماء هذه الربوة يرى معينا جاريا على وجه الأرض
وهذا كمال الكمال والمعين الظاهر الجري للعين فالمي مزايدة وهو الذي يعاين جريه لا كالبئر ونحوه
Sai naƙuda ya kai ta gindin bishiyar dabino
فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة
Wato gobarar ta tilasta mata ta koma gindin bishiyar dabino
أي فاضطرها وألجأها الطلق إلى جذع النخلة
An ambaci cewa lokacin da aka sake ta ta ce saboda kunya a gaban mutane
ذكر أنها قالت ذلك في حال الطلق استحياء من الناس
Musulunci ya hada da mika wuya ga Allah shi kadai, don haka duk wanda ya mika wuya gareshi da waninsa to mushiriki ne, wanda kuma bai mika wuya gare shi ba ya yi girman kai ya bauta masa, kuma wanda ya yi shirka da shi da wanda ya yi girman kai ya bauta masa kafiri ne, kuma mika wuya gare shi shi kadai ya hada da bauta masa shi kadai da kuma yi masa biyayya shi kadai. Wannan shi ne addinin Musulunci, wanda Allah bai yarda da shi ba, sai ta hanyar da'a a kowane lokaci ta hanyar aikata abin da ya umarta a lokacin.
فالإسلام يتضمن الاستسلام لله وحده فمن استسلم له ولغيره كان مشركا ومن لم يستسلم له كان مستكبرا عن عبادته والمشرك به والمستكبر عن عبادته كافر والاستسلام له وحده يتضمن عبادته وحده وطاعته وحده فهذا دين الإسلام الذي لا يقبل الله غيره وذلك إنما يكون بأن يطاع في كل وقت بفعل ما أمر به في ذلك الوقت
Kuma wadda ta kiyaye farjinta, sa'an nan Muka hũra a cikinta daga ruhinMu, kuma Muka sanya ita ita da ɗanta wata ãyã ga tãlikai.
والتي أحصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا وجعلناها وابنها آية للعالمين
Mutanen da suka fi kowa wahala su ne annabawa, sannan salihai, sannan mafifici, sannan mafifici. Ana jarraba mutumin bisa ga addininsa. Idan ya kasance yana da tabbatuwa a cikin addininsa, sai cutarwarsa ta karu.
أشد الناس بلاء أن الأنبياء ثم الصالحون ثم الأمثل فالأمثل يبتلى الرجل على حسب دينه فإن كان في دينه صلابة زيد له في البلاء
Amma Allah yana tausayin bayinsa muminai a cikin waxannan fitintinu, kuma yana basu haquri kuma yana basu lada a cikinsu, kuma ba ya jefa su cikin wata fitina mai halakarwa wadda za ta vatar da su, wadda za ta ruguza addininsu. Maimakon haka, jarabawar ta wuce su kuma suna cikin koshin lafiya daga gare su.
ولكن الله يلطف بعباده المؤمنين في هذه الفتن ويصبرهم عليها ويثيبهم فيها ولا يلقيهم في فتنة مهلكة مضلة تذهب بدينهم بل تمر عليهم الفتن وهم منها في عافية
Badawiyyawa suka ce, “Mun yi imani.” Ka ce: "Ba ku yi ĩmãni ba." Amma ka ce, "Mun sallama." Kuma idan ĩmãni ya shiga cikin zukãtanku, kuma idan kun yi ɗã'ã ga Allah da ManzonSa, bãbu abin da zai hana ku daga ayyukanku. Lalle ne Allah, haƙĩƙa, Mai gãfara ne, Mai jin ƙai. Lalle muminai su ne wadanda suka yi imani da Allah da ManzonSa, sa'an nan kuma ba su yi shakka ba, kuma suka yi jihadi da dukiyoyinsu da rayukansu a cikin hanyar Allah. Waɗannan su ne masu gaskiya. Ka ce: "Shin, kun san Allah game da addininku? Kuma Allah Yanã sanin abin da ke cikin sammai da abin da ke cikin ƙasa, kuma Allah Masani ne ga dukan kõme."
قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولكن قولوا أسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم وإن تطيعوا الله ورسوله لا يلتكم من أعمالكم شيئا إن الله غفور رحيم إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله ثم لم يرتابوا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله أولئك هم الصادقون قل أتعلمون الله بدينكم والله يعلم ما في السماوات وما في الأرض والله بكل شيء عليم
Wannan yana nufin cewa Allah Ya halicci ɗa daga gare ku, bã da taɓa wani mutum ba, kuma Ya sanya shi wata ãyã ga mutãne da abin kula. Yanã halitta abin da Yake so, kuma Ya aikata abin da Yake so.
يعني هكذا يخلق الله منك ولدا لك من غير أن يمسك بشر فيجعله آية للناس وعبرة فإنه يخلق ما يشاء ويصنع ما يريد
تقول كيف يوجد هذا الولد مني وأنا لست بذات زوج ولا من عزمي أن أتزوج ولست بغيا حاشا لله فقال لها الملك عن الله عز وجل في جواب ذلك السؤال كذلك الله يخلق ما يشاء أي هكذا أمر الله عظيم لا يعجزه شي الله جل في علاه لا يعجزه شي إنما أمره إذا أراد شيئا أن يقول له كن فيكون
قال كذلك قال ربك هو علي هين ولنجعله آية للناس تدل على كمال قدرة الله تعالى وعلى أن الأسباب جميعها لا تستقل بالتأثير وإنما تأثيرها بتقدير الله فيري عباده خرق العوائد في بعض الأسباب العادية لألا يقفوا مع الأسباب ويقطع النظر عن مقدرها ومسببها
يعني هكذا يخلق الله منك ولدا لك من غير أن يمسك بشر فيجعله آية للناس وعبرة فإنه يخلق ما يشاء ويصنع ما يريد فيعطي الولد من شاء من غير فحل ومن فحل ويحرم ذلك من يشاء من النساء وإن كانت ذات بعل لأنه لا يتعذر عليه خلق شيء أراد خلقه إنما هو أن يأمر إذا أراد شيء ما أراد فيقول له كن فيكون ما شاء مما يشاء وكيف شاء
ولنجعله آية للناس أي دلالة وعلامة للناس على قدرة بارئهم وخالقهم الذي نوع في خلقهم فخلق أباهم آدم من غير ذكر ولا أنثى وخلق حواء من ذكر بلا أنثى وخلق بقية الذرية من ذكر وأنثى إلا عيسى فإنه أوجده من أنثى بلا ذكر فتمت القسمة الرباعية الدالة على كمال قدرته وعظيم سلطانه فلا إله غيره ولا رب سواه فهذه آية تدل على عظمة الخالق سبحانه وتعالى وحجة على المعاندين والمعرضين عن دين الله الناكرين لعظمة الله
ولنجعله آية للناس يقول وكي نجعل الغلام الذي نهبه لك
Ya faxi a nan da cewa: “Yana halitta abin da Yake so”. Bai ce, “Yana yi ba,” kamar yadda a cikin maganarsa, “Yana yi,” kamar yadda yake cikin labarin Zakariya. A’a, a nan Ya bayyana cewa Ya halitta ne saboda ba ya barin wani kamanceceniya ga wanda ya bata su.
وصرحها هنا بقوله يخلق ما يشاء ولم يقل يفعل كما في قوله يفعل كما في قصة زكريا بل نصها هنا على أنه يخلق لأن لا يبقي لمبطل شبه
Wato mu sanya shi rahama daga gare mu zuwa gare shi, ga mahaifiyarsa, da jama'a. Amma rahamar Allah a gare shi, ita ce lokacin da Allah Ya kebance shi ga wahayinsa da wadanda suke gare shi da abin da Ya yi wa masu azama. Shi kuma rahamarsa ga mahaifiyarsa, saboda girman kai, da yabo, da fa'ida mai yawa da ya yi mata. Amma rahamarsa ga mutane, babbar falalarsa a gare su ita ce, ya aiko musu da wani Manzo yana karanta musu ayoyinSa, yana tsarkake su, kuma yana karantar da su littafi da hikima, sai suka yi imani da shi, kuma suka yi masa xa’a, kuma suna samun rabauta duniya da lahira.
أي ولنجعله رحمة منا به وبوالدته وبالناس أما رحمة الله به فلما خصه الله بوحيه ومن عليه بما من به على أولي العزم وأما رحمته بوالدته فلما حصل لها من الفخر والثناء الحسن والمنافع العظيمة وأما رحمته بالناس فإن أكبر نعمه عليهم أن بعث فيهم رسولا يتلو عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة فيؤمنون به ويطيعونه وتحصل لهم سعادة الدنيا والآخرة
Tufafi shine gaya wa mutum duk wani labari da ya faranta masa rai
والتبشير إخبار المرء بما يسره من خبر
Wannan albishir ne daga Mala'iku zuwa ga Maryama, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, cewa za a haifi da mai girma daga gare ta.
هذه بشارة من الملائكة لمريم عليه السلام بأن سيوجد منها ولد عظيم له شأن كبير
Domin a tunaninta mutum ne da ya boye mata don ya nisantar da ita, don haka ta yi sauri ta nemi mafaka kafin ya yi mata magana, da sauri ta musanta abin da ta yi tunanin nufinsa, wanda shi ne ya zama ruwan dare a tsakanin mutane irinsa a irin wannan yanayi.
لأنها حسبت أنه بشر اختبأ لها ليراودها عن نفسها فبادرته بالتعوذ منه قبل أن يكلمها مبادرة بالإنكار على ما توهمته من قصده الذي هو المتبادر من أمثاله في مثل تلك الحالة
Ma’ana Shaidan yana tare da su, yana kwadaitar da sha’awar kowannensu har sai ya kore su cikin zina.
والمعنى يكون الشيطان معهما يهيج شهوة كل منهما حتى يلقيهما في الزنا
Fadinsa: “Namiji ba zai kadaita da mace ba sai na ukun Shaidan ne”. Dalilin haka kuwa shi ne namiji yana sha'awar mace ne saboda sha'awar da yake yi da ita saboda sha'awar aure da ta ginu a cikinsa. Hakanan mace tana sha'awar namiji. Saboda haka, duk da haka, Shaiɗan yana neman hanyar da zai motsa kowannensu ya yi sha’awar ɗayan kuma zunubi ya auku.
قوله لا يخلون رجل بمرأة إلا كان ثالثهما الشيطان سبب ذلك أن الرجل يرغب إلى المرأة لما جبل عليه من الميل إليها لما ركب فيه من شهوة النكاح وكذلك المرأة ترغب إلى الرجل لذلك فمع ذلك يجد الشيطان السبيل إلى إثارة شهوة كل واحد منهما إلى الآخر فتقع المعصية
Kun ce: “Ina neman tsari daga Mai rahama daga gare ku domin in samu abin da Ya haramta muku, idan kun kasance kuna tsoronSa, ku nisanci haramun, kuma ku nisanci saba masa, domin wanda ya yi takawa ga Allah, zai nisance shi”.
تقول أستجير بالرحمن منك أن تنال مني ما حرمه عليك إن كنت ذا تقوى له تتقي محارمة وتجتنب معاصيه لأنه من كان لله تقي فإنه يجتنب ذلك
Wato idan kuka ji tsoron Allah domin ku tunatar da shi Allah, kuma wannan shi ne abin da aka wajabta a kan tunkudewa, cewa ya zama mafi sauki sannan kuma mafi sauki, to ku ji tsoronsa tukuna a wajen Allah madaukaki.
أي إن كنت تخاف الله تذكيرا له بالله وهذا هو المشروع في الدفع أن يكون بالأسهل فالأسهل فخوفته أولا بالله عز وجل
Ya ce: "Lalle nĩ, Manzon Ubangijinka ne, dõmin in bã ka wani yãro tsarkakẽwa."
قال إنما أنا رسول ربك لأهب لك غلاما زكيا
فلما رأى جبريل منها الروع والخيفة قال إنما أنا رسول ربك أي إنما وظيفتي وشغلي تنفيذ رسالة ربي فيك لأهب لك غلاما زكيا وهذه بشارة عظيمة بالولد وزكائه فإن الزكاء يستلزم تطهيره من الخصال الذميمة واتصافه بالخصال الحميدة