از مجموعهٔ شش امام صاحبان سنن (مجموعه کامل شد)
· درس 4 از 7
شرح حال ائمه که کتابهای شش گانه را نوشته اند | قسمت (3) | امام ابوداود رحمه الله
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
ای کسی که قول پیامبر (ﷺ) و آنچه را که بیان کرده، با صدای زیبایت به هدایت تلاوت میکنی، چه نیکوست
0:09
«ای» صدای تو در راه هدایت...
0:15
سیر اعلام النبلاء؛ (بخش) کتابهای ششگانه
0:18
«سیر» ششگانهای پر از زیبایی و شکوه
0:23
با دقت از کتاب گرانقدر و بزرگ خلاصه شده است
0:29
«السیر» از نبلاء برتر است
0:32
تألیف امام ذهبی رحمهالله
0:37
به قلم شیخ محمد المهنی حفظهالله
0:53
امام ابوداود رحمهالله
0:57
امام، شیخ اهل سنت، مقدّم حافظان
1:03
ابوداود سلیمان بن اشعث ازدی سجستانی
1:08
محدّث بصره
1:10
در سال ۲۰۰ متولد شد
1:14
و سفر کرد، گرد آورد و تصنیف نمود
1:17
و در این دانش برجسته شد
1:19
در مکه از قعنبی و سلیمان بن حرب حدیث شنید
1:23
و از مسلم بن ابراهیم شنید
1:26
و عبدالله بن رجاء
1:28
و ابوالولید طیالسی شنید
1:31
و طبقهی آنان را در بصره
1:33
سپس در کوفه از حسن بن ربیع بورانی شنید
1:37
و احمد بن یونس یربوعی
1:40
و گروهی
1:42
و از صفوان بن صالح شنید
1:44
و هشام بن عمار در دمشق
1:47
و از اسحاق بن راهویه
1:49
و طبقهی او در خراسان
1:52
و از احمد بن حنبل شنید
1:54
و طبقهی او در بغداد
1:56
و از قتیبة بن سعید در بلخ
1:59
و از احمد بن صالح
2:01
و گروهی در مصر
2:03
و از عمرو بن مدینی شنید
2:06
و سعید بن منصور
2:08
و سهل بن بکار
2:10
و علی بن جعد
2:12
و محمد بن منهال ضریر
2:14
و مسدّد بن مسرهد
2:16
و یحیی بن معین
2:18
و گروههای دیگری
2:20
ابوعیسی در جامع خود از او روایت کرده است
2:23
و نسائی، چنانکه گفته شده
2:26
و ابوالطیب اشنانی
2:28
راوی سنن از او
2:30
و ابوبکر نجاد
2:32
و ابوعمر احمد بن بصری
2:35
راوی سنن از او
2:37
و ابوبکر احمد بن محمد
2:40
خلّال فقیه
2:42
و حرب بن اسماعیل کرمانی
2:45
و پسرش ابوبکر بن ابی داود
2:48
و ابوبکر بن ابی الدنیا
2:50
و ابوعلی
2:52
محمد بن احمد لؤلؤی
2:54
راوی سنن
2:56
و محمد بن بکر بن داسه تمار
2:59
از راویان سنن
3:01
پس از هلاکت آن خبیث
3:05
سرکش زنج، در بصره ساکن شد
3:07
و در آنجا علم را نشر داد
3:09
و به بغداد رفت و آمد میکرد
3:12
خطیب ابوبکر گفته است
3:14
گفته میشود که او کتاب سنن خود را در گذشته تصنیف کرد
3:18
و آن را بر احمد بن حنبل عرضه داشت
3:21
پس او آن را نیکو شمرد و پسندید
3:24
ابوبکر خلّال گفت:
3:26
ابوداود
3:28
امام مقدّم در زمان خود بود
3:31
مردی که کسی در شناخت او بر او پیشی نگرفت
3:34
در استخراج علوم و بینش
3:36
نسبت به جایگاههای آن، کسی در زمان او همتا نبود
3:39
مردی پرهیزگار و مقدّم
3:42
احمد بن حنبل از او حدیثی شنید
3:44
یک حدیث
3:46
ابوداود او را یاد میکرد
3:49
و احمد بن محمد بن یاسین گفت
3:52
ابوداود از حافظان اسلام بود
3:55
در حدیث رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
3:59
و در علم آن و علل و اسناد آن
4:02
در بالاترین درجهی پارسایی و عفاف
4:05
و صلاح و پرهیزگاری
4:07
و از سواران میدان حدیث بود
4:11
و چون ابوداود کتاب سنن را تصنیف کرد
4:14
ابوبکر
4:16
محمد بن اسحاق صاغانی گفت
4:18
و ابراهیم حربی
4:20
حدیث برای ابوداود نرم شد
4:23
همانگونه که آهن برای داوود علیهالسلام نرم شد
4:27
محمد بن مخلد گفت
4:30
چون ابوداود کتاب سنن را تصنیف کرد
4:33
و آن را بر مردم خواند
4:35
کتابش برای اهل حدیث
4:37
همچون مصحف شد
4:39
از آن پیروی میکردند و با آن مخالفت نمیورزیدند
4:42
و اهل زمانش
4:44
حفظ و تقدّم او در این دانش را پذیرفتند
4:46
و حافظ موسی بن هارون گفت
4:49
ابوداود در دنیا برای حدیث آفریده شد
4:52
و در آخرت برای بهشت
4:55
ابوحاتم بن حبان گفته است:
4:58
ابوداوود از پیشوایان دنیا است
5:01
در فقه و دانش و حفظ
5:03
و در عبادت و پرهیزگاری و اتقان
5:06
گردآورنده و مصنف بود، و دندانهای (نیزههای) سنان را (در بیان حدیث) درهم شکست.
5:09
حافظ ابوعبدالله بن مَنده گفته است:
5:13
کسانی که (احادیث را) بیرون آوردند و ثابت را از معلول
5:16
و خطا را از صواب جدا کردند،
5:19
چهار نفرند: بخاری و مسلم،
5:22
سپس ابوداوود و نسائی.
5:25
ابوعبدالله حاکم گفته است:
5:28
ابوداوود امام اهل حدیث است
5:31
در عصر خود، بیهیچ مدافعهای.
5:34
موسی بن هارون گفته است:
5:36
ندیدم کسی را برتر از ابوداوود.
5:39
ابوبکر بن داسه گفته است:
5:42
از ابوداوود شنیدم که میگفت:
5:45
از رسول الله (ﷺ) نوشتم
5:48
پانصد هزار حدیث،
5:51
از میان آنها آنچه را در این کتاب گرد آوردم برگزیدم،
5:54
یعنی کتاب السنن.
5:57
در آن چهار هزار حدیث گرد آوردم
6:00
و هشتصد حدیث.
6:03
صحیح و آنچه شبیه آن و نزدیک به آن است را ذکر کردم،
6:06
و برای دین انسان از آن کفایت میکند
6:09
چهار حدیث.
6:11
گفته او، گفته پیامبر (ﷺ) است:
6:14
«اعمال به نیتها است».
6:17
و دومی از نیکویی اسلام مرد است:
6:20
«ترک آنچه به او مربوط نیست».
6:23
و سومی گفته او است: «مؤمن مؤمن نمیشود
6:26
تا برای برادرش بپسندد
6:29
آنچه برای خود میپسندد».
6:32
و چهارمی: «حلال آشکار است».
6:35
گفتم: گفته او «برای دین انسان کفایت میکند»
6:38
بلکه مسلمان به شمار زیادی
6:41
از سنتهای صحیح همراه با قرآن نیاز دارد.
6:44
و ابن داسه گفته است:
6:47
از ابوداوود شنیدم که میگفت:
6:50
آنچه را در السنن صحیح و نزدیک به آن ذکر کردم،
6:53
و اگر در آن ضعف شدیدی باشد، آن را بیان کردم.
6:56
گفتم: به راستی وفا کرد
6:59
خدا او را بیامرزد، بر حسب اجتهادش.
7:02
و آنچه ضعفش شدید است را بیان کرده،
7:05
و سستیاش غیرقابل تحمل است،
7:08
و آنچه ضعفش خفیف و قابل تحمل است، (بیان کرده است)،
7:11
پس از سکوتش در این حالت
7:14
درباره حدیث لازم نمیآید
7:17
که نزد او حسن باشد،
7:20
بهویژه اگر بر اساس حدّ حسن قضاوت کنیم
7:23
با اصطلاح حادث متأخر (مولّد)
7:26
که در عرف سلف
7:29
به قسمی از اقسام صحیح بازمیگردد،
7:33
یا به آنچه ابوعبدالله بخاری از آن رویگردان است
7:36
و مسلم آن را میپذیرد،
7:39
و برعکس، پس آن داخل است
7:42
در پایینترین مراتب صحت.
7:45
زیرا اگر از آن پایینتر آید،
7:48
از حجیت خارج میشود
7:51
و میان ضعف و حسن در کشاکش میماند.
7:54
پس بالاترین (بخش) کتاب ابوداوود
7:57
از ثابت آن است که شیخان تخریج کردهاند
8:00
از نیمه کتاب.
8:03
سپس پس از آن آنچه یکی از دو شیخ تخریج کرده
8:06
و دیگری از آن رویگردان بوده است،
8:09
سپس پس از آن آنچه از آن رویگردان بوده
8:12
و اسنادش نیکو و سالم از علت و شذوذ بوده است،
8:15
سپس پس از آن آنچه اسنادش صالح بوده
8:18
و علما آن را پذیرفتهاند،
8:21
به سبب آمدنش از دو وجه لین (ضعیفولیقابلاعتماد) یا بیشتر،
8:24
که هر اسناد از آن دو، دیگری را تقویت میکند.
8:27
سپس پس از آن آنچه اسنادش به سبب نقص حفظ راویش ضعیف شده است،
8:30
پس چنین حدیثی را ابوداوود (در کتاب) میآورد
8:33
و غالباً از آن سکوت میکند.
8:36
سپس پس از آن آنچه ضعفش آشکار از جهت راویش است،
8:39
پس از این سکوت نمیکند،
8:42
بلکه غالباً آن را سست میشمارد.
8:45
و گاهی بسته به شهرت و نکارتش از آن سکوت میکند.
8:48
و خدا داناتر است.
8:51
حافظ زکریا ساجی گفته است:
8:54
کتاب خدا اصل اسلام است
8:57
و کتاب ابوداوود عهد اسلام است.
9:00
گفتم: ابوداوود
9:03
با امامتش در حدیث و فنون آن،
9:06
از بزرگان فقها بود،
9:09
و کتابش بر این دلالت دارد.
9:12
او از نجیبان اصحاب امام احمد است،
9:15
مدتی ملازم مجلس او بود
9:18
و از دقایق مسائل در فروع و اصول از او میپرسید.
9:21
و بر مذهب سلف در پیروی از سنت
9:24
و تسلیم در برابر آن بود،
9:27
و ترک فرو رفتن در مضایق کلام.
9:30
اعمش از ابراهیم از علقمه روایت کرده که گفت:
9:33
عبدالله بن مسعود
9:36
در هدی و سمت (رفتار و سیرت) به پیامبر (ﷺ) شبیه بود،
9:39
و علقمه در این امر به عبدالله شبیه بود.
9:42
جریر بن عبدالحمید گفته است:
9:45
و ابراهیم نخعی در این امر به علقمه شبیه بود،
9:49
و منصور به ابراهیم شبیه بود.
9:52
(…)
9:55
و گفته شده است
9:58
سفیان ثوری را به منصور تشبیه میکردند.
10:01
وکیع به سفیان شباهت داشت.
10:04
و احمد [بن حنبل] را به وکیع تشبیه میکردند.
10:07
و ابوداوود را به احمد تشبیه میکردند.
10:10
ابوبکر بن جابر گفت
10:13
خادم ابوداوود رحمهالله
10:17
با پدرم ابوداوود در بغداد بودم.
10:20
نماز مغرب را خواندیم
10:23
امیر ابو احمد موفق نزد او آمد
10:26
یعنی ولیعهد
10:29
سپس وارد شد و ابوداوود رو به او کرد.
10:32
گفت: «چه چیزی تو را در چنین وقتی به سوی امیر آورده است؟»
10:35
او گفت: سهتا (اجزای جمله) با من آمد
10:38
گفت: «و آن چیست؟»
10:41
گفت: (به) بصره منتقل شد.
10:44
و آن را وطن خود قرار دهی
10:47
طلاب علم به سوی تو سفر میکنند.
10:50
پس (شهر/سرزمین) به واسطهٔ تو آباد میشود، زیرا آن قطعاً ویران شده است.
10:53
و مردم از آن قطع شدند.
10:56
از آنچه بر آنها از محنت زنج گذشت
10:59
فرمود: این یکی است.
11:02
و [او] میگوید: و به فرزندانم سنتها را روایت کن
11:05
گفت: آری، سومی را بیاور.
11:09
و [او] برای ایشان مجلسی جداگانه [ویژه] قرار داد.
11:12
زیرا فرزندان خلفا با عامهمردم نمینشستند
11:15
ابو داوود گفت
11:18
اما این یکی، راهی به سوی آن نیست.
11:21
زیرا مردم در علم برابرند.
11:24
ابن جابر گفت
11:27
و آنان حاضر میشدند و در پوششی (پنهانی) مینشستند
11:30
هر جای پوشیده
11:33
و [آنان] همراه با عامه [مردم] میشنوند.
11:36
ابن داسه گفت
11:40
از او در این باره پرسیده شد
11:43
الواسع (خداوند) فرمود: برای کتابها
11:46
و آن دیگری به آن نیازی ندارد
11:49
ابوبکر بن ابی داوود گفت
11:52
از پدرم شنیدم که میگفت
11:55
بهترین سخن آن است که بیاجازه به گوش درآید.
11:58
گفت: و شنیدم که میگوید
12:01
من از اهل حدیث، کسانی را درک کردم که درک کردم.
12:04
در میان آنان هیچکس در حفظ حدیث از او بیشتر نبود.
12:07
و هیچکس از او بیشتر برای جمعآوری حدیث نکرده است، جز ابن معین.
12:10
و پارساتر و داناتر (از او) نیست.
12:13
با فقه الحدیث از احمد
12:16
داناترین ایشان به علل حدیث، علی بن مدینی بود.
12:19
و دیدم اسحاق را بر حفظ او (از آن کسی که...)
12:22
معرفت او بر امام احمد بن حنبل مقدّم است
12:25
و به آن اعتراف میکند
12:28
ابوداوود در سنن خود گفته است
12:31
یک وجب (طول) خیار را در مصر دیدم، سیزده وجب.
12:34
و دیدم که یک ترنج بر شتری بود.
12:37
و آن را دو پاره کرد.
12:40
و (عمل) مانند عمل دو عادل انجام دادم
12:45
سخن درباره سیستان
12:48
اما سیستان
12:51
اقلیمی که امام ابوداوود از آن است
12:54
این سرزمین کوچک و جدا (منفرد) است
12:57
هممرز با ناحیهی سند
13:00
هَرَوی (هراتی) غریبترین شهر
13:04
و شرقیاش بیابانی بیآب و علف است
13:07
و بیابانی که میان آن و مکران است
13:10
که پایه و اساس سند است
13:13
و تمام این حدّ شرقی
13:16
شهرهای ملتان
13:19
و شمالش نخستین (آغاز) هند است.
13:23
سرزمین سیستان بسیار نخلخیز و شنزار است.
13:26
و آن از اقلیم سوم از هفت اقلیم است.
13:29
و مرکز سیستان شهر زرنج است.
13:32
و عرض آن سیودو درجه است
13:35
و زرنج بر سیستان اطلاق میشود
13:38
و آن (بیتالمقدس) را حصاری است و در آن مسجدی بزرگ است.
13:41
و بر آن رودخانهای بزرگ است
13:44
و طول آن از جزایر خالدات است
13:47
نود و نه درجه
13:50
و نسبت به آن نیز «سجزی»
13:53
و همینگونه ابو عوانه نسبت میدهد
13:56
ابوداوود اسفراینی
14:00
و به آن نسبت داده میشود
14:03
مسندالوقت ابوالوقت سجزی
14:06
و گفته شده است، و این سخن چیزی نیست.
14:09
ابوداوود اهل سجستان است
14:12
قریهای از توابع بصره
14:15
قاضی شمسالدین آن را در «وفیات الأعیان» یاد کرده است.
14:18
ابوداوود، نخستین بار که وارد شد
14:21
از شهرها وارد بغداد شد
14:24
او هجده ساله بود.
14:27
پیش از آنکه بصره را ببیند
14:30
سپس از بغداد به بصره کوچ کرد.
14:33
ابو عبیدۀ آجری گفت
14:36
ابوداوود در شانزدهم شوال درگذشت.
14:39
سال ۲۷۵ و دویست
14:42
گفتم برادرش بود
14:45
محمد بن الأشعث اندکی از او مسنتر بود.
14:48
و او در سفر همراه او بود.
14:51
و او در میانهسالی پیش از ابوداوود درگذشت
14:54
صاحبان کتب ستّه
15:28
روستایی از توابع بصره
15:31
قاضی شمسالدین آن را ذکر کرده است
15:34
ابوداوود در شانزدهم شوال
15:37
سال ۲۷۵ و دویست
15:40
گفتم برادرش
15:44
محمد بن اشعث اندکی از او بزرگتر بود
15:47
و اندکی همراه و همصحبت او بود
15:50
و او در میانسالی پیش از ابوداوود درگذشت
15:53
(او از) سیار، از اصحاب کتب ششگانه است
15:56
(که) به حدیث و اهلش دلبسته بود
15:59
پس صحاح تو را بگشا
16:02
و با عنعنهها مرا سیراب کن
16:05
و بگو «قال» (گفت)
16:08
و به حدیث ما پناه ببر
16:11
«ثنا» و جوامع (کلم)
16:14
کلمات فصیح و پاکشده
16:17
پس به سخن او
16:20
نماز و درود بر او با هیبت (باد)
16:23
و به گفتهاش
16:26
برتر از سخن، سلقنه (است)
16:29
و بر او نوری است
16:32
درخشان با آرامش
16:35
پس در جانم جاری شد
16:38
و پس از آن آشکار شد