گزیدهها
گزیدههای روشن
در این زمینه، مردم با خدمات زن به شوهر، رسیدگی به خانه و نگهداری از فرزندان آشنا شدند.
في هذا جريان عرف البشر على خدمة المرأة لزوجها وقيامها بشأن بيتها ورعاية عياله
ما بهترین داستان های آنچه را در این قرآن بر تو نازل کرده ایم برای تو بازگو می کنیم
نحن نقص عليك أحسن القصص بما أوحينا إليك هذا القرآن
او این داستان ها را بهترین داستان ها قرار داده است، زیرا برخی از داستان ها خالی از خیر نیست که موجب آرامش روحی می شود و قصص قرآن از نظر نظم و ترتیب خوب و سبک معجزه آسا و درس ها و حکمت های آن از داستان های دیگر بهتر است. هر حکایتی در قرآن بهترین قصص است و هر حکایتی در قرآن بهتر از هر چیزی است که راوی در چیزی غیر از قرآن بیان میکند و مقصود بهترین داستانهای قرآن نیست، به طوری که داستان یوسف علیهالسلام از بقیه داستانهای قرآن بهتر است، چنان که در قرآن به تو وحی میکنیم. با آنچه به سبب علّت و نقص بر تو نازل کردیم، داستانهای قرآن بهتر است، زیرا از جانب دانای حکیم آمده است. آنچه را که بهترین سود را برای شنوندگان میداند در خلاقانهترین کلمات و ترکیبها آشکار میکند، و بدینترتیب خوراکی برای ذهن و روح، شادی روح و ذوق از آن حاصل میشود که مانند آن را ذهن انسان نمیسازد.
وجعل هذا القصص أحسن القصص لأن بعض القصص لا يخلو عن حسن ترتاح له النفوس وقصص القرآن أحسن من قصص غيره من جهة حسن نظمه وإعجاز أسلوبه وبما يتضمنه من العبر والحكم فكل قصص في القرآن هو أحسن القصص في بابه وكل قصة في القرآن هي أحسن من كل ما يقصه القاص في غير القرآن وليس المراد أحسن قصص القرآن حتى تكون قصة يوسف عليه السلام أحسن من بقية قصص القرآن كما دل عليه قوله بما أوحينا إليك هذا القرآن والباء فيه بما أوحينا إليك للسببية متعلقة بنقص فإن القصص الوارد في القرآن كان أحسن لأنه وارد من العليم الحكيم فهو يوحي ما يعلم أنه أحسن نفعا للسامعين في أبدع الألفاظ والتراكيب فيحصل منه غذاء العقل والروح وابتهاج النفس والذوق مما لا تأتي بمثله عقول البشر
قرآن نه تاریخ است و نه داستان. بلکه هدایت و اندرز است. نه داستانی را برای توضیح تاریخ وقوع آن ذکر می کند و نه به خاطر تفکر در مورد آن یا درک جزئیات آن. بلکه آنچه را که ذکر می کند برای عبرت ذکر می کند، چنانکه خداوند متعال فرمود: در داستان هایشان برای اهل فهم، عبرت و شرح راه های اجتماع بود، چنانکه فرمود: «پیش از شما اره ها از دنیا رفته اند، پس در زمین سیر کنید و ببینید عاقبت تکذیب کنندگان چگونه بوده است». سنت خدا را که در میان بندگانش از دنیا رفته است و آیات دیگر گفت.
وليس القرآن تاريخا ولا قصصا وإنما هو هداية وموعظة فلا يذكر قصة لبيان تاريخ حدوثها ولا لأجل التفكه بها أو الإحاطة بتفصيلها وإنما يذكر ما يذكره لأجل العبرة كما قال تعالى لقد كان في قصصهم عبرة لأولي الألباب وبيان سنن الاجتماع كما قال قد خلت من قبلكم سنن فسيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين وقال سنة الله التي قد خلت في عباده وغير ذلك من الآيات
حوادثی که در بالا ذکر شد، معلوم است و خداوند متعال هر چه را که بخواهد برای عبرت و اخلاق ذکر کند، به این و آن اشاره می کند، پس داستان را به مکان درس و محل منفعت اکتفا می کند و آن را به تفصیل با اجزای آن بیان نمی کند که بر درس اضافه نمی کند، بلکه ممکن است از آن منحرف شود.
والحوادث المتقدمة منها ما هو معروف والله تعالى يذكر من هذا وذاك ما شاء أن يذكر لأجل العبرة والموعضة فيكتفي من القصة بموضع العبرة ومحل الفائدة ولا يأتي بها مفصلة بجزئياتها التي لا تزيد في العبرة بل ربما تشغل عنها
هدف قصص قرآن عبرت و تأمل است نه بیان حقایق و سرگرم ساختن مردم با نقل آن و تفصیل آن برای صاحبان فهم. لذا پروردگار بزرگوار بر آن است که به محل عبرت اشاره و آن را روشن کند و به محل بصیرت و تبیین آن. اینها بهترین راهها هستند: آموزش از طریق تاریخ و آموزش در مورد شرایط گذشته. این درس را انسان عاقل در شناخت عواقب اعمال خود یا دیگران می آموزد تا بتواند مسیر زندگی خود را اصلاح کند و به دیگران عزیزان و همراهانش توصیه کند.
فالمقصود من قصص القرآن العبرة والاعتبار لا سرد وقائع وامتاع الناس بسردها وتفصيلها عبرة لأولي الألباب ولذلك يقصد المولى الكريم إلى موضع العبرة فيجليه وإلى مكان الاستبصار فيبينه وتلك أقوم السبل التربية بالتاريخ والتثقيف بأحوال السابقين وهذه العبرة يعتبر بها العاقل في معرفة مآلات أفعاله أو أفعال غيره ليتسنى له تصحيح مسار حياته ونصح غيره من أحبابه وأصحابه
سرگذشت آنان، يعنى سرگذشت پيامبران و پيامبران با قوم خود، سرمشقى بود براى صاحبان خرد، تا آنان را مردمى خوب و بد بدانند و هر كس آنچه را انجام داد، همان عزت و خوارى را نصيب آنان كرد. آنها همچنین میدانستند که خداوند دارای صفات کمال و حکمت عظیم است و او خدایی است که جز او را بدون شریک نباید پرستش کرد.
لقد كان في قصصهم أي قصص الأنبياء والرسل مع قومهم عبرة لأولي الألباب أن يعتبرون بها أهل الخير وأهل الشر وأن من فعل مثل فعلهم ناله ما نالهم من كرامة أو إهانة ويعتبرون بها أيضا ما لله من صفات الكمال والحكمة العظيمة وأنه الله الذي لا تنبغي العبادة إلا له وحده لا شريك له
تلاش برای شبیه ساختن قصص قرآن به کتب تاریخ با گنجاندن آنچه در آن به عنوان شرح آن میبیند، نقض سنت آن است و دلها را از تبلیغ آن منحرف میکند و هدف و حکمت آن را هدر میدهد. بر ما واجب است که آنچه در آن است را بفهمیم و با افکار خود از آن درس عبرت بگیریم و نفس خود را از آنچه که او نکوهش کرده و زشتی ها را دور کرده و آنان را وادار کنیم که آنچه را مورد تایید و ستایش او قرار داده است اتخاذ کنند.
إن محاولة جعل قصص القرآن ككتب التاريخ بإدخال ما يرون فيها على أنه بيان لها هي مخالفة لسنته وصرف للقلوب عن موعظته وأيضاعة لمقصده وحكمته فالواجب أن نفهم ما فيه ونعمل أفكارنا في استخراج العبر منه ونزع نفوسنا عما ذمه وقبحه ونحملها على التحلي بما استحسنه ومدحه
مردم در زمان خود بیشتر شبیه پدران و مادران خود هستند
الناس بأزمنتهم أشبه منهم بآبائهم وأمهاتهم
ذهن افراد به اندازه زمان آنها مهم است
عقول الناس على قدر زمانهم
هر کس ببیند که در مسجد کسی نماز نمی خواند، مگر کسی که ایستاده و نماز می خواند، آن را نفهمیده است.
من رأى أن من في المسجد ليس في الصلاة إلا من كان قائما يصلي فإنه لم يفقه
مساجد از پنج چیز پاک می شوند: عذاب در آنها جاری شود، جراحات در آنها ترمیم شود، شعر در آنها خوانده شود، گمشده در آنها خوانده شود، یا در بازار واقع شود.
إن المساجد طهرت من خمس من أن تقام فيها الحدود وأن يقتص فيها الجراح وأن ينطق فيها بالأشعار أو ينشد فيها الضالة أو تتخذ سوقا
هیچ مردی نیست که صبح با چیزهای خوبی که یاد می گیرد یا می آموزد به مسجد برود، ولی خداوند ثواب مجاهد را برای او ثبت می کند و جز غنیمت برنمی گردد.
ما من رجل يغدو إلى المسجد بخير يتعلمه أو يعلمه إلا كتب الله له أجر المجاهد ولا ينقلب إلا غانما
مساجد خانه های خدا هستند و زائر حق دارد زائر خود را تکریم کند
المساجد بيوت الله وحق على المزور أن يكرم زائره
چه زود این روزها زندگی ما را نابود می کند، چه زود امسال ماهش را نابود می کند و چه زود این ماه روزش را نابود می کند
ما أسرع هذه الأيام في هدم عمرنا وأسرع هذا العام في هدم شهره وأسرع هذا الشهر في هدم يومه
سلطان پس از موهای خاکستری سلطان پس از موهای خاکستری
السلطانا بعد الشيب السلطانا بعد الشيب
من فقط جوانی را با چیزی مقایسه کردم که در آستینم بود و افتاد
ما شبهت الشباب إلا بشئ كان في كمي فسقط
من به افرادی که در وجود شما از خدای متعال می ترسند توصیه می کنم
أنصح الناس من يخاف الله عز وجل فيك
آینه مسلمان و برادرش
المسلم ومرآة أخيه
از خدا کمک بخواهید و در برابر او انتخاب نکنید. چه بسیار بندگانی که امری را برای خود برگزیدند که در آن هلاک می شدند
استخيروا الله ولا تخيروا عليه فكم من عبد تخير لنفسه أمرا كان هلاكه فيه
گناهی که از آن کم شده ام، برایم عزیزتر از عملی است که به واسطه آن کمبود پیدا کنم
ذنب أفتقر به إلي أحب إلي من عمل أدل به علي
چگونه یک انسان عاقل می تواند کار خود را تحسین کند در حالی که کار نعمتی از جانب خداوند محسوب می شود؟ بلکه شکرگزار و متواضع باشد. بلکه کسانی که ادعا می کنند کار می کنند مورد تحسین کار او قرار می گیرند. و اما هر کس ادعا کند که از او برای هر کاری استفاده می شود، آن را تحسین می کند.
كيف يعجب عاقل بعمله وإنما يعد العمل نعمة من الله إنما ينبغي له أن يشكر ويتواضع وإنما يعجب بعمله القدرية الذين يزعمون أنهم يعملون فأما من زعم أنه مستعمل بأي شيء يعجب
تحقیر مردم در خود بیماری است که قابل درمان نیست
احتقار الناس في نفسك مرض لا يداوى
اگر می ترسی که کارت معجزه شود، به خاطر بیاور که چه کسی را می خواهی و چه سعادتی را می خواهی و از چه عذابی می ترسی، آنگاه کارت برایت کم می شود.
إذا خفت على عملك العجب فاذكر رضا من تطلب وفي أي نعيم ترغب ومن أي عقاب ترهب فحينئذ يصغر عندك عملك
پس از ایمان چیزی بهتر از عقل به بنده داده نمی شود
ما أوتي عبد بعد الإيمان أفضل من العقل
در برخی از آنچه خداوند به پیامبرانش نازل کرد دریافتم که شیطان برای او سختتر از مومن عاقل عذاب ندیده است و صد هزار جاهل را رنج میدهد و آنها را مسخره میکند تا آنجا که گردنشان را سوار میکند تا هر جا که میخواهد تسلیم او شوند. و از مؤمن عاقل رنج می برد و تا زمانی که از او چیزی عایدش نشود، او را سخت می کند.
إني وجدت في بعض ما أنزل الله على أمبيائه أن الشيطان لم يكابد شيئا أشد عليه من مؤمن عاقل وأنه يكابد مائة ألف جاهل فيسخر بهم حتى يركب رقابهم فينقادون له حيث شاء ويكابد المؤمن العاقل فيصعب عليه حتى لا ينال منه شيئا
این گفتار بسیار پسندیده ای است و می گویند هر که اکثر صفات نیکو در ذهنش نباشد به سبب اکثر صفات پسندیده او می میرد.
وهذا كلام في غاية الحسن ويقال من لم يكن عقله أغلب خصال الخير عليه كان حتفه في أغلب خصال الخير عليه
کدام مردم احمق ترین هستند؟ گفت: عاقل ترین. گفته شد: داناترین. گفت: عاقل ترین.
أي الناس أغبط قال أعقلهم قيل أعلمهم قال أعقلهم
به عقل مرد در گفتارش نگاه نکنید، بلکه در خروجی امورش به ذهن او نگاه کنید.
لا تنظروا إلى عقل الرجل في كلامه ولكن انظروا إلى عقله في مخارج أموره
هیچ ساعتی از دنیا نیست که روز قیامت روز به روز و ساعت به ساعت بر بنده عرضه نشود و ساعتی نگذرد که خداوند در آن ذکر نشود مگر اینکه روحش بر آن با حسرت متلاشی شود. پس اگر ساعت به ساعت و روز به روز بگذرد چه؟
ليس ساعة من ساعات الدنيا إلا وهي معروضة على العبد يوم القيامة يوما فيوما وساعة فيساعة فلا تمر به ساعة لم يذكر الله فيها إلا تقطعت نفسه عليها حسرات فكيف إذا مرت به ساعة مع ساعة ويوم مع يوم
نگذارید کثرت افراد حواس شما را از خود منحرف کنند، زیرا مسئله به جای آنها برای شما حل می شود و مراقب باشید روز خود را اینجا و آنجا بگذرانید، زیرا برای شما محفوظ می ماند.
لا يشغلك كثرة الناس عن نفسك فإن الأمر يخلص إليك دونهم وأياك أن تذهب نهارك تقطعه هاهنا وهاهنا فإنه محفوظ عليك
هر چیزی که شما را از خدای متعال دور کند، چه خانواده، چه پول و چه فرزندان، برای شما مضر است
كل ما شغلك عن الله عز وجل من أهل ومال أو ولد فهو عليك مشؤوم
این زندگی شماست، پس آن را هر طور که می خواهید خرج کنید
هو عمرك فأفنه فيما شئت
بزرگترین مصیبت برای انسان عاقل در یک روز این است که از پروردگارش هدیه ای دریافت نکند، یعنی حکمت جدید.
أعظم المصيبة على الحكيم في اليوم أن يمضي عنه لا يأتيه فيه هدية من ربه يعني حكمة جديدة
من می توانم همه را خشنود کنم، جز کسی که به نعمت های او حسادت می کند، زیرا او فقط به ناپدید شدن آنها راضی می شود.
كل الناس أستطيع أن أرضيه إلا حاسد نعمه فإنه لا يرضيه إلا زوالها
برادران یوسف تو را فراموش نکرده اند، اما عمویش در دل توست، زیرا او به تو آسیبی نمی رساند مگر اینکه او را با دست و زبان برگردانی.
ما أنساك إخوة يوسف ولكن عمه في صدرك فإنه لا يضرك ما لم تعد به يدا ولسانا
سعادت از ایمان و حسد از نفاق است. مؤمن حسد میورزد و حسد نمیورزد، و منافق حسد میورزد و حسد نمیورزد.
الغبطة من الإيمان والحسد من النفاق والمؤمن يغبط ولا يحسد والمنافق يحسد ولا يغبط
به خدا سوگند شما را آن گونه که دوست دارم و دوستداران نیکی برای شما دوست می دارم. من تو را در جمع آوری پول، پاکدامنی با آن، و فقط در تقسیم آن قوی می بینم. اگر حوصله ات سر رفت ما با تو برابر می شویم. در فرهنگ با یک تیر برابری نمی کند. عمر گفت: ستایش خدایی را که مرا در میان قومی قرار داد، اگر متمایل شوم با من برابری می کنند.
أراك والله كما أحب وكما يحب من يحب لك الخير أراك قويا على جمع المال عفيفا عنه عادلا في قسمه ولو ملت عدلناك لا يعدل السهم في الثقاف فقال عمر الحمد لله الذي جعلني في قوم إذا ملت عدلوني
او سزاوار عذاب دنیا قبل از عذاب آخرت است
واهل لقصاص الدنيا قبل قصاص الآخرة
منفورترین مردم نزد من کسی است که از من جز از خداوند متعال یاری نگیرد
إن أبغض الناس إلي أن أظلمه الذي لا يستعين علي إلا بالله عز وجل
اگر کوهی بر کوه تجاوز کند، فاسق تو را هلاک میکند
لو أن جبلا بغى على جبل لدك الباغي
لا أضع سيفي حيث يكفيني سوطي ولا أضع سوطي حيث يكفيني لساني ولو أن بيني وبين الناس شعرة منقطعت قيل وكيف ذاك قال كنت إذا مدوها خليتها وأذا خلوها مددتها
أشكو إليك قلة الجرذان قال ما أحسن هذه الكناية املأوا بيتها خبزا ولحما وسمنا وتمرا
او مردی نیست که اگر در موقعیتی قرار گرفت از شر آن خلاص شود، بلکه مردی است که مشتاق چیزهایی است تا در آنها نیفتد.
ليس الرجل الذي إذا وقع في الأمر تخلص منه ولكن الرجل يتوقى الأمور حتى لا يقع فيها
من مصمم هستم که به مسلمانان امری عادلانه بدهم، اما می ترسم که دلهایشان تاب نیاورد، پس آرزوی دنیا را با آن از بین می برم. اگر دلها از این کار دفع شود، به این بسنده می کنند.
إني لأجمع أن أخرج للمسلمين أمرا من العدل فأخاف أن لا تحتمله قلوبهم فأخرج معه طمعا من طمع الدنيا فإن نفرت القلوب من هذا سكنت إلى هذا
ما يمنعك أن تنفذ لرأيك في هذا الأمر فبالله ما كنت أبالي أن تغلي بي وبك القدور في أنفاذ هذا الأمر فقال عمر إني أروض الناس رياضة الصعب فإن أبقان الله مضيت لرأيي وإن عجلت على منية فقد علم الله نيتي إني أخاف إن بادهت الناس بالتي تقول أن يلجئوني إلى السيف ولا خير في خير لا يجيء إلا بالسيف
فقلت أبا أمية ما أظن هذه البائسة إلا مظلومة فقال يا شعبي إن إخوة يوسف جاءوا أباهم عشاء يبكون
لا أدري فقالوا له أخذ في كل شهر كذا وكذا ولا تحسن مسألة قال إنما آخذه على ما أحسن ولو أخذت على ما لا أحسن لفني بيت المال ولا يفنى ما لا أحسن
مرا موعظه کرد و خلاصه کرد و گفت: ای امیرالمؤمنین خداوند راضی نشد که هیچ یک از مخلوقاتش را بالاتر از تو قرار دهد، پس خودت با این که بنده او هستی از او راضی نباش، من از تو سپاسگزارم.
عظني وأوجز فقال يا أمير المؤمنين إن الله لم يرضى من نفسه بأن يجعل فوقك أحدا من خلقه فلا ترضى له من نفسك بأن يكون عبدا له أشكر منك
لم أصن وجهي عن الطلب إليك فصن وجهك عن ردي وضعني من كرمك بحيث وضعت نفسي من رجائك
غذا برای سه نفر با برادران با لذت و با فقرا با نوع دوستی و با مردم جهان با جوانمردی خورده می شود.
يؤكل الطعام لثلاث مع الإخوان بالسرور ومع الفقراء بالإيثار ومع أبناء الدنيا بالمروءة
أن لم يرى لله عليه نعمة إلا في الأكل والشرب فقد قل فهمه وحضر عذابه
خدای متعال در یک نژاد ساکن چقدر برکات دارد
كم من نعمة لله تعالى في عرق ساكن
بیش از آنکه به فکر کار باشید، به فکر پذیرش کار باشید، زیرا هیچ کاری با تقوا کم نمیشود و چگونه ممکن است کمتر کاری باشد که مورد قبول واقع شود؟
كونوا لقبول العمل أشد اهتماما منكم بالعمل فإنه لن يقل عمل مع التقوى وكيف يقل عمل يتقبل
از او اطاعت می شود، پس نافرمانی نمی شود، یادش می شود، پس فراموش نمی شود، و سپاسگزار است، پس کافر نمی شود.
يطاع فلا يعصى ويذكر فلا ينسى ويشكر فلا يكفر
إنك إن اتقيت الله كفاك الناس وأين اتقيت الناس لم يغنو عنك من الله شيئا فاتق الله
إن لأهل التقوى علامات يعرفون بها ويعرفونها من أنفسهم من صبر على البلاء ورضي بالقضاء وشكر النعمة وذل لحكم القرآن
من يتق الله يكن الله معه ومن يكن الله عز وجل معه فمعه الفئة التي لا تغلب والحارس الذي لا ينام والهاد الذي لا يضل
اتقوها بالتقوى فقيل له صف لنا التقوى فقال التقوى عمل بطاعة الله على نور من الله رجاء رحمة الله وترك معصية الله على نور من الله خيفة عقاب الله
خلاق و مختصر باشید که هیچ تقوای جز با عمل نیست و هیچ عملی جز با علم و پیروی نیست، و این جز با اخلاص در برابر خدا فایده ای ندارد، نه این که بتوان گفت فلانی با نور فقه گناهان را ترک کرده است، زیرا دوری از گناهان مستلزم علم به آن است و ترک آن به دلیل ترس از خدا، ترک آن است. پس هر کس بر این فرمان پافشاری کند، به موفقیت رسیده است.
أبدع وأوجز فلا تقوى إلا بعمل ولا عمل إلا بترو من العلم والاتباع ولا ينفع ذلك إلا بالإخلاص لله لا ليقال فلان تارك للمعاصي بنور الفقه إذ المعاصي يفتقر اجتنابها إلى معرفتها ويكون الترك خوفا من الله لا ليمدح بتركها فمن داوم على هذه الوصية فقد فاز