از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 69 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (69) | عدالت و محکومیت بی عدالتی
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:11
نگهداری از وقت
0:15
از اوزاعی رحمهالله روایت شده که گفت:
0:19
هیچ ساعتی از ساعات دنیا نیست
0:22
مگر آنکه روز قیامت بر بنده عرضه میشود،
0:26
روزی پس از روزی،
0:28
و ساعتی پس از ساعتی.
0:31
پس هیچ ساعتی بر او نمیگذرد که در آن الله را یاد نکرده باشد،
0:36
مگر آنکه جانش از آن ساعت با حسرتها پارهپاره شود.
0:40
پس چگونه خواهد بود حال او وقتی ساعتی پشت سر ساعتی بر او بگذرد
0:44
و روزی پشت سر روزی؟
0:46
و فضیل رقاشی رحمهالله گفت:
0:50
فراوانی مردم تو را از خویشتنت باز ندارد،
0:54
زیرا کار تو به خودِ تو میرسد، نه به ایشان.
0:58
و بپرهیز از اینکه روزت را در اینجا و آنجا تلف کنی،
1:03
زیرا روزت برای تو نگاه داشته میشود.
1:06
و ابوسلیمان دارانی رحمهالله گفت:
1:10
هر چیزی که تو را از الله عزّ وجلّ باز دارد، از خانواده یا مال یا فرزند،
1:16
برای تو شوم است.
1:19
و به معافی بن عمران رحمهالله گفته شد:
1:23
درباره مردی که شعر میسراید و آن را میگوید چه میفرمایی؟
1:27
گفت: عمر توست؛ آن را در هر آنچه میخواهی تباه کن.
1:33
و یحیی بن معاذ رحمهالله گفت:
1:36
بزرگترین مصیبت برای خردمند در روز این است
1:39
که بگذرد و در آن هدیهای از پروردگارش به او نرسد،
1:45
یعنی حکمت تازهای.
1:50
نکوهش حسد
1:54
معاویه رضیاللهعنه گفت:
1:57
من میتوانم همه مردم را راضی کنم،
2:00
مگر حسودِ نعمتِ من را،
2:02
زیرا او را جز زوال آن نعمت خشنود نمیکند.
2:06
و از حسن بصری رحمهالله پرسیده شد:
2:09
آیا مؤمن حسد میورزد؟
2:11
گفت: چه چیز تو را از برادران یوسف غافل کرد؟
2:15
اما کینهی آنها در سینهی تو باشد،
2:18
که تا آن را با دست و زبان به کار نبری، به تو زیانی نمیرساند.
2:24
و برخی گفتهاند:
2:26
حسد نخستین گناهی است که در آسمان با آن الله نافرمانی شد،
2:30
یعنی حسد ابلیس بر آدم،
2:34
و نخستین گناهی که در زمین با آن الله نافرمانی شد،
2:38
یعنی حسد پسر آدم بر برادرش تا آنکه او را کشت.
2:43
و فضیل بن عیاض رحمهالله گفت:
2:47
غِبطه (رشک نیک) از ایمان است،
2:49
و حسد از نفاق است.
2:52
مؤمن غِبطه میخورد و حسد نمیورزد،
2:55
اما منافق حسد میورزد و غِبطه نمیخورد.
2:58
عدل و نکوهش ستم
3:05
عمر رضیاللهعنه اسبی را از مردی خرید
3:09
به شرط آنکه آن را ببیند.
3:11
پس اسب را گرفت و با آن راه افتاد، و اسب آسیب دید.
3:15
پس به صاحب اسب گفت: اسبت را بگیر.
3:19
او گفت: نه.
3:21
گفت: پس میان من و خودت داوری قرار بده.
3:25
مرد گفت: شریح.
3:28
گفت: شریح کیست؟
3:30
گفت: شریح عراقی.
3:34
گفت: پس نزد او برو و ماجرا را برایش بازگو.
3:39
او گفت: ای امیرالمؤمنین،
3:43
یا همانگونه که گرفتهای بازگردانی، یا به همانگونه که خریدهای بپذیری.
3:48
عمر گفت: و آیا داوری جز این است؟
3:52
به کوفه برو،
3:55
زیرا این نخستین روزی است که او را در آن روز شناخت.
4:00
و به محمد بن مسلمه رضیاللهعنهما گفت:
4:04
ای محمد، مرا چگونه میبینی؟
4:07
گفت: به الله سوگند، تو را چنان میبینم که دوست دارم،
4:11
و چنان که کسی که برایت خیر میخواهد دوست دارد:
4:15
تو را توانا بر جمعآوری مال و پاکدامن از آن میبینم،
4:19
در تقسیم آن عادل.
4:22
و اگر منحرف شوی، تو را راست میکنیم.
4:24
تیر در کمان راست نمیشود، مگر آنکه بیعیب باشد.
4:27
عمر گفت: ستایش الله را که مرا در میان قومی قرار داد
4:32
که اگر منحرف شوم، مرا راست میکنند.
4:35
و عثمان بن عفان رضیاللهعنه
4:38
بر غلامی از آنِ خود وارد شد که شتر او را علف میداد.
4:41
در علف آن چیزی دید که ناخوشش آمد،
4:45
پس گوش غلامش را گرفت و آن را فشرد.
4:48
سپس پشیمان شد و به او گفت:
4:51
گوشم را بگیر و آن را بفشار.
4:53
غلام امتناع ورزید،
4:55
پس او را رها نکرد تا آنکه گوش او را گرفت.
4:58
عثمان شروع کرد به گفتن به او:
5:01
بکش، بکش!
5:03
تا آنکه گمان برد که به همان اندازه که او را آزرده، به او نیز رسیده است.
5:08
عثمان گفت:
5:10
قصاص دنیا را پیش از قصاص آخرت طلب کنیم.
5:14
و ابوالدرداء رضیالله تعالی عنه گفت:
5:18
مبغوضترین مردم نزد من کسی است که به او ستم کنم،
5:22
آن کسی که جز به الله عزّ وجلّ از من یاری نمیخواهد.
5:27
و ابن عباس رضیاللهعنهما گفت:
5:32
اگر کوهی بر کوه دیگری ستم کند،
5:35
ستمکار درهم کوبیده میشود.
5:37
و ابن سیرین رحمهالله شنید که مردی بر کسی که به او ستم کرده نفرین میکند،
5:43
پس گفت: ای مرد، کوتاه بیا!
5:46
ستمکارت بر تو سود نمیبرد.
5:49
و عمر بن عبدالعزیز رحمهالله به برخی از کارگزارانش نوشت:
5:54
اما بعد،
5:56
هرگاه تواناییات بر مردم تو را به ستم بر ایشان فرا خواند،
6:00
قدرت الله تعالی بر خودت را به یاد آور،
6:03
و نیز زوال آنچه را که بر ایشان روا میداری.
6:06
و ماندن آنان که نزد تو میآیند.
6:09
و او رحمهالله چون میخواست مردی را مجازات کند،
6:15
او را سه روز زندانی میکرد،
6:17
سپس او را مجازات میکرد،
6:19
(این) به سبب کراهت داشتن از شتاب در آغاز خشمش بود.
6:22
و برخی از حکیمان گفتهاند:
6:25
امنیت، گواراترین زندگی است،
6:27
و عدالت، نیرومندترین سپاه است.
6:30
و فضیل بن عیاض رحمهالله گفت:
6:34
به خدا سوگند، برای تو روا نیست که سگی یا خوکی را بیحق آزار دهی،
6:40
پس چگونه مسلمانی را آزار میدهی؟
6:44
و مسلم بن یسار رحمهالله شنید که مردی بر مردی نفرین میکند،
6:49
پس گفت:
6:51
ستمگر را به ستمش واگذار،
6:53
زیرا (کیفر) او زودتر از نفرین تو به او میرسد،
6:57
مگر آنکه با عملی (توبهای) آن را تدارک کند،
7:00
و سزاوار است که چنین نکند.
7:03
و مردی نزد احمد بن حنبل رحمهالله آمد و به او گفت:
7:08
از محمد بن منصور طوسی حدیث بنویسیم؟
7:12
پس (احمد) گفت:
7:14
اگر از محمد بن منصور ننویسی،
7:17
پس چه کسی (از او) خواهد نوشت؟
7:19
(این را) چند بار (تکرار کرد).
7:21
پس آن مرد به او گفت:
7:23
او دربارهی تو سخن میگوید.
7:25
پس احمد گفت:
7:27
او مرد صالحی است که در (راه) ما آزموده شده است،
7:30
پس ما چه کنیم؟
7:32
و شاعر گفته است:
7:34
آگاه باش، به خدا سوگند که ستم شومی است،
7:37
و همواره ستمکار، ستمگر است،
7:41
ما به سوی داور روز جزا خواهیم رفت،
7:44
نزد الله دشمنان گرد خواهند آمد.
7:47
در معاد، هنگامی که به یکدیگر رسیدیم، خواهی دانست
7:51
که فردا نزد فرمانروا، چه کسی ستمگر است.
7:56
و امام مالک رحمهالله انصاف را به کار میبست و میگفت:
8:01
در میان مردم، کسی کمتر از او (در ستم) نیست،
8:04
پس خواستم که همواره بر آن پایبند باشم.
8:07
و شافعی رحمهالله گفته است:
8:10
بد توشهای برای معاد است
8:12
دشمنی و تعدی بر بندگان (خدا).
8:17
(پرهیز از) نیرنگهای شیطان و وسوسههایش
8:20
و پرهیز کردن از آن (شیطان).
8:23
از عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه روایت است که گفت:
8:27
شیطان مؤمن لاغر (ناتوان) است.
8:30
و (ابن مسعود) رضیاللهعنه گفت:
8:32
مثال کارهای کوچک و ناچیز،
8:35
مانند گروهی است که در منزلی فرود آمدند که در آن هیزم نبود،
8:39
و با آنان گوشت بود،
8:41
پس پیوسته (هیزم اندک) جمع میکردند تا آنچه را که با آن گوشتشان را پختند فراهم آوردند.
8:47
و سلمان فارسی رضیاللهعنه دربارهی بازار گفت:
8:53
نخستین کسی از اهل آن (بازار) مباش که وارد میشود،
8:56
و آخرین کسی از آنان نباش که خارج میشود،
8:59
زیرا آن جایی است که شیطان در آن تخم گذاشته و جوجه آورده است.
9:03
و مطرف بن شخیر رحمهالله گفت:
9:07
اگر مردی شکاری را ببیند،
9:10
در حالی که شکار او را نمیبیند، او را فریب میدهد،
9:12
آیا نزدیک نیست که آن را بگیرد؟
9:15
گفتند: بله.
9:17
(مطرف) گفت: پس شیطان ما را میبیند،
9:20
و ما او را نمیبینیم،
9:22
پس از ما (به ما) آسیب میرساند.
9:24
و او نیز رحمهالله گفت:
9:27
بنده را میان پروردگارش تعالی و شیطان (در کشاکش) یافتم،
9:32
اگر او را رهایی بخشد، نجات یافته است،
9:35
و اگر او را به شیطان واگذارد، شیطان او را با خود میبرد.
9:38
و برخی از سلف گفتهاند:
9:41
بهتسویف (امروز و فردا کردن) را از سپاهیان ابلیس یافتم،
9:45
که بسیاری از آفریدگان خدا را هلاک کرده است.
9:49
و از حسن بن صالح رحمهالله روایت است که گفت:
9:53
شیطان برای بنده نود و نه در خیر میگشاید،
9:59
تا با آن دری از شر را (به او) اراده کند.
10:02
و ابوحازم رحمهالله وارد مسجد شد،
10:07
پس شیطان به او وسوسه کرد
10:10
که تو پس از وضوی خود (وضوء) را باطل کردهای،
10:13
پس (ابوحازم) گفت:
10:15
و این (وسوسه) از خیرخواهی تو به این حد رسیده است؟
10:18
و برخی از سلف گفتهاند:
10:20
هرگاه شیطان به تو نگاه کند و تو را دائم در طاعت خدا ببیند،
10:25
از تو دست میکشد و تو را رها میکند،
10:27
و اگر گاهی چنین و گاهی چنان باشی، به تو طمع میکند.
10:33
و ابوسلیمان دارانی رحمهالله گفت:
10:38
وسوسهها تنها به هر دل آبادی میآیند،
10:43
(چنانکه) دزدی را دیدم که به ویرانه میآید و آن را سوراخ میکند،
10:47
و از هر دری که بخواهد وارد میشود.
10:51
و مردی به او از وسواس شکایت کرد، پس گفت:
10:55
اگر میخواهی که (وسواس) از تو قطع شود،
10:58
هر زمان که (نشاطی) احساس کردی، شاد باش،
11:01
زیرا چون به آن شاد شوی،
11:03
(وسوسه) از تو قطع میشود،
11:05
زیرا هیچ چیز نزد شیطان مبغوضتر از شادی مؤمن نیست.
11:10
و اگر بهسبب آن غمگین شوی، (وسوسه) تو را بیشتر میکند.
11:13
و اسحاق بن راهویه رحمهالله گفت:
11:17
احمد بن حنبل رحمهالله را دیدم که نماز میگزارد،
11:21
پس با دستش چنین کرد،
11:24
با دو انگشتش اشاره کرد.
11:26
پس چون سلام داد، گفتم:
11:28
ای اباعبدالله،
11:30
در نمازت چه گفتی؟
11:32
گفت:
11:34
من بر وضوء بودم
11:36
که ابلیس آمد و گفت:
11:38
تو بر غیر طهارت هستی.
11:41
گفتم: دو گواه عادل [بیاور]
11:46
و برخی از ایشان گفتهاند:
11:48
شیطان از انسان به همین اندازه خرسند میشود
11:51
که او را از طاعتی به طاعتی دیگر منتقل کند،
11:54
تا به این وسیله عزم او را سست کند.
11:57
زندگی... سلطه
12:01
میان گفتار و کردار