از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 37 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (37) | ادب و تقوا و ادب و جوانمردی
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
حیات السلط بین القول و العمل
0:11
مدارات الناس
0:13
از محمد بن الحنفیه رحمهالله نقل است که گفت:
0:18
کسی که با معروف معاشرت نکند، بردبار نیست.
0:22
کسی که از معاشرت با (مردم) گریزی ندارد،
0:25
«تا آنکه الله برای او گشایشی قرار دهد».
0:29
و از عروة بن الزبیر رحمهالله نقل است که گفت:
0:33
در حکمت نوشته شده است:
0:35
سخنت نیکو باشد،
0:38
و چهرهات گشاده باشد،
0:40
تا نزد مردم محبوبتر باشی از کسی که به ایشان عطا میکند.
0:45
و شافعی رحمهالله گفت:
0:48
سیاست مردم دشوارتر است از سیاست چارپایان.
0:53
و ابو سلیمان خطابی رحمهالله گفت:
0:57
تا زندهای، با همه مردم مدارا کن،
1:01
زیرا تو در خانه مدارا هستی.
1:05
هر که خانه را بداند (و در آن مدارا کند)، و هر که نداند، به زودی خواهد دید
1:09
که پشیمانیها برایش همدم خواهد شد.
1:13
و مردی به مخلد بن حسین رحمهالله از
1:17
مردی از اهل کوفه شکایت کرد،
1:19
پس (مخلد) گفت: کجایی تو از مدارا؟
1:23
زیرا من مدارا میکنم تا آنکه این (کار) را مدارا کنم،
1:27
(مانند) کنیزی حبشی که جو فرسلة را غربال میکند.
1:31
ورع: اهمیت ورع و معنای آن
1:39
از عایشه رضیاللهعنها نقل است که فرمود:
1:43
مردم بزرگترین دین خود، یعنی ورع، را تباه کردهاند.
1:47
و عبدالله بن مبارک رحمهالله گفت:
1:52
اینکه درهمی از شبهه را بازگردانم،
1:56
نزد من محبوبتر است از اینکه صد هزار (درهم) صدقه دهم،
2:00
تا آنکه به ششصد هزار برسد.
2:02
و از ضحاک رحمهالله نقل است که گفت:
2:06
مردم را درک کردم که ورع را میآموختند.
2:11
و از ضمرة بن حبیب رحمهالله نقل است که گفت:
2:15
زیادی نماز و روزه مرد شما را به شگفت نیندازد،
2:19
بلکه به ورع او بنگرید،
2:21
پس اگر ورع داشت، از آنچه الله از عبادت به او روزی کرده،
2:25
او حقاً بنده الله است.
2:31
این است اخبار سلف در ورع.
2:33
از عایشه رضیاللهعنها نقل است که فرمود:
2:38
ابوبکر رضیاللهعنه را غلامی بود
2:40
که از او خراج (درآمد) میآورد،
2:44
و ابوبکر از خراج او میخورد.
2:46
روزی چیزی آورد و ابوبکر از آن خورد،
2:50
پس غلام به او گفت: آیا میدانی این چیست؟
2:54
ابوبکر گفت: چیست؟
2:58
(غلام) گفت:
3:00
در جاهلیت برای مردی کاهنی کرده بودم،
3:02
و من کهانت را خوب نمیدانستم،
3:04
جز اینکه او را فریب دادم،
3:06
پس او با من برخورد کرد و در برابر آن به من (چیزی) داد،
3:10
و این همان است که تو از آن خوردی.
3:12
پس ابوبکر دست خود را (در دهان) فرو برد
3:14
و هر چه در شکمش بود را بالا آورد.
3:19
و معاذ بن جبل رضیاللهعنه دو همسر داشت.
3:23
هرگاه روز یکی از آن دو میشد،
3:27
از خانه دیگری وضو نمیگرفت.
3:29
سپس هر دو در بیماریای که در شام به آن مبتلا شدند درگذشتند،
3:33
و مردم گرفتار (کار) بودند،
3:35
پس در یک گور دفن شدند،
3:37
و قرعه میان ایشان زده شد
3:39
که کدامیک پیشتر در گور قرار گیرد.
3:41
و محمد بن سیرین رحمهالله
3:45
هرگاه سخن میگفت، گویی از چیزی پرهیز میکرد،
3:49
گویی از چیزی برحذر بود.
3:51
و ابن عون گفت:
3:54
از محمد بن سیرین رحمهالله شنیدم
3:56
که درباره چیزی که با او بحث کردم میگفت:
3:58
من به تو نگفتم که آن اشکالی ندارد،
4:02
بلکه گفتم:
4:04
من به آن اشکالی نمیدانم.
4:06
و از هشام بن حسان نقل است که گفت:
4:08
محمد بن سیرین رحمهالله
4:12
چهل هزار درهم را رها کرد
4:14
به خاطر چیزی که امروز شما آن را اشکالی نمیبینید.
4:18
و برای عمر بن عبدالعزیز رحمهالله
4:23
آبی آوردند که در ظرف زغال امارت گرم شده بود،
4:25
پس آن را ناپسند شمرد و با آن وضو نگرفت.
4:29
و نزد او رحمهالله غنایم مشک آوردند،
4:33
پس بینی خود را گرفت.
4:35
گفتند: ای امیرالمؤمنین،
4:37
برای این بینی خود را میگیری؟
4:39
گفت: کسی از این (مشک) جز به بویش بهره نمیبرد،
4:43
و من دوست ندارم که بویش را جدا از مسلمانان ببویم.
4:47
و از میمون بن مهران رحمهالله نقل است که گفت:
4:52
حلال برای مرد سالم نمیماند
4:54
مگر آنکه میان خود و حرام، مانعی از حلال قرار دهد.
4:58
تنبیه بر ورع صحیح و نادرست
5:04
و چه کسی شایسته ورع است؟
5:06
مردی از ابن عمر رضیاللهعنه پرسید
5:11
درباره خون پشه.
5:13
گفت: تو از کجایی؟
5:15
گفت: از اهل عراقم.
5:17
گفت: به این بنگرید!
5:21
از من درباره خون پشه میپرسد،
5:23
(در حالی که) از من درباره خون پشه میپرسد،
5:25
و حال آنکه پسر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را کشتهاند،
5:29
و من از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم شنیدم که میفرمود:
5:33
«آن دو (حسن و حسین) دو گل خوشبوی من از دنیایند».
5:38
و محمد بن ابراهیم انماطی گفت:
5:42
نزد احمد بن حنبل (رحمهالله) بودم،
5:44
و در پیش روی او دواتی بود،
5:46
پس حدیثی را یاد کرد،
5:48
از او اجازه خواستم تا از دواتش بنویسم،
5:52
پس به من گفت:
5:54
«بنویس ای مرد!»
5:56
این پرهیزکاری تاریک است.
6:00
ادب و جوانمردی:
6:04
از زُهری (رحمهالله) روایت است
6:06
که گفت:
6:08
ما نزد دانشمند میرفتیم،
6:10
و آنچه از ادب او میآموختیم، نزد ما از دانشش محبوبتر بود.
6:14
و عبدالله بن مبارک (رحمهالله) گفت:
6:18
«ادب نزدیک به دو سوم دین است.»
6:22
و امام مالک بن انس گفت:
6:24
«الله لُطف دارد نسبت به قریش»،
6:26
«ای برادرزادهام! پیش از آنکه علم بیاموزی، ادب بیاموز.»
6:30
و (مالک) رحمهالله گفت:
6:32
به مادرم گفتم:
6:34
«بروم و علم بنویسم؟»
6:36
پس گفت:
6:38
«بیا و جامههای علم را بپوش.»
6:40
پس مرا پوشاند و عمامه بر سرم بست،
6:42
سپس به من گفت:
6:44
«برو نزد ربیعه،
6:46
و پیش از دانشش، از ادبش بیاموز.»
6:50
و ابن وهب گفت:
6:53
«آنچه از ادب مالک نقل کردیم، بیشتر از آن است که از دانشش آموختیم.»
6:59
و شافعی (رحمهالله) گفت:
7:01
«اگر میدانستم که نوشیدن آب سرد، جوانمردیام را کم میکند،
7:05
آن را جز ولرم نمینوشیدم.»
7:09
و اهل جوانمردی در سختیاند.
7:13
و ذهبی گفت:
7:16
در مجلس احمد بن حنبل (رحمهالله) جمع میشد
7:20
نزدیک به پنج هزار نفر
7:22
یا بیشتر،
7:24
حدود پانصد نفر مینوشتند،
7:26
و دیگران از او نیکویی ادب و وقار میآموختند.
7:30
و ابن مقفع (رحمهالله) گفت:
7:34
«نباید تو را شگفتزده کند گرامی داشتن کسی که به خاطر مقام یا قدرت تو را گرامی میدارد،
7:40
زیرا قدرت، سریعترین امور دنیا به زوال است.
7:44
و نباید تو را شگفتزده کند گرامی داشتن کسی که به خاطر مال تو را گرامی میدارد،
7:48
زیرا او همان کسی است که در سرعت زوال، قدرت را دنبال میکند.
7:52
و نباید تو را شگفتزده کند گرامی داشتن آنان تو را به خاطر نسب،
7:56
زیرا نسبها کمفایدهترین فضایل خیرند برای صاحبانشان، در دین و دنیا.
8:02
اما اگر به خاطر دین یا جوانمردی گرامی داشته شدی،
8:06
پس آن است که باید تو را شادمان کند.
8:08
زیرا جوانمردی در دنیا از تو جدا نمیشود،
8:12
و دین در آخرت از تو جدا نمیشود.»
8:16
و برخی از حکیمان گفتند:
8:18
«ادب، صورت عقل است،
8:20
پس عقلت را هر گونه که خواهی صورتبندی کن.»
8:24
و شاعر گفت:
8:27
«همانا جوانمردی را هیچکس درک نمیکند
8:29
که بزرگواریها را از پدری به ارث برد و آنها را تباه کرد.
8:33
نفسش او را به پستی و ناسزا فرمان داد،
8:37
و او را از راههای بلندی بازداشت، و او نیز فرمانش را برد.
8:41
پس چون به خصلتی از بزرگواری دست یابد،
8:45
بزرگوار با آن، بزرگواریها را بنا میکند و آنها را از دست میدهد.
8:49
زندگی سلف میان گفتار و کردار است.