از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 36 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (36) | بردباری، عفو، گذشت و نکوهش خشم
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:09
بردباری و گذشت و عفو
0:14
و نکوهش خشم و درمان آن
0:17
علی بن ابیطالب رضیاللهعنه گفت:
0:22
نخستین پاداش بردبار، بردباری اوست
0:25
که مردم یاوران او در برابر ناداناند
0:29
و مردی به حسن بن علی رضیاللهعنهما دشنام داد و به او تاخت
0:34
پس [حسن] به او گفت: اما تو، چیزی [از ناسزا] باقی نگذاشتی
0:39
و الله بیشتر از این را میداند
0:43
و عمرو بن العاص رضیاللهعنه گفت:
0:46
من بر یک سخن صبر میکنم
0:49
که آن بر من سختتر از گرفتن اخگر است
0:53
آنچه مرا بر صبر کردن بر آن وامیدارد
0:56
جز ترس از سخنی دیگر که از آن بدتر است، نیست
0:59
و انس بن مالک رضیاللهعنه گفت:
1:03
ما با رسول الله (ﷺ) نشسته بودیم
1:08
پس فرمود: اکنون مردی از اهل بهشت بر شما وارد میشود
1:14
پس مردی از انصار درآمد
1:17
چون روز بعد شد
1:19
پیامبر (ﷺ) همان را فرمود
1:24
و آن مرد مانند دفعهٔ نخست درآمد
1:28
چون روز سوم شد
1:31
پیامبر (ﷺ) سخن گذشتهاش را باز هم فرمود
1:36
و آن مرد بر همان حال نخستین درآمد
1:41
چون پیامبر (ﷺ) برخاست
1:45
عبدالله بن عمرو بن العاص رضیاللهعنهما او را دنبال کرد
1:50
و گفت: من با پدرم قهر کردهام
1:53
و سوگند خوردهام که سه روز بر او وارد نشوم
1:57
پس اگر صلاح میدانی مرا نزد خود جای دهی تا آن [سه روز] بگذرد، انجام ده
2:02
[آن مرد] گفت: آری
2:04
انس گفت:
2:06
و عبدالله حدیث میکرد که آن سه شب را با او سپری کرده بود
2:11
اما ندید که او در شب چیزی از نماز شب بخواند
2:15
جز آنکه چون بیدار میشد و در بستر خود میغلتید
2:19
الله عزوجل را یاد میکرد و تکبیر میگفت
2:23
تا آنکه برای نماز صبح برمیخاست
2:26
عبدالله گفت:
2:28
جز اینکه نشنیدم جز خیر بگوید
2:32
چون سه شب گذشت
2:35
و نزدیک بود عملش را کم بشمارم
2:37
گفتم: ای عبدالله
2:39
میان من و پدرم نه خشمی بود و نه قهری
2:44
لیکن از رسول الله (ﷺ) شنیدم که سه بار به تو فرمود:
2:51
اکنون مردی از اهل بهشت بر شما وارد میشود
2:55
و تو سه بار درآمدی
2:58
پس خواستم نزد تو جای گیرم تا عملت را ببینم
3:02
تا به آن اقتدا کنم
3:04
اما ندیدم که عمل بسیاری انجام دهی
3:07
پس چه چیز تو را به آنجا رسانده که رسول الله (ﷺ) فرمود؟
3:13
گفت: جز آنچه دیدی نیست
3:17
[عبدالله] گفت: چون [از نزد او] برگشتم، مرا فراخواند و گفت:
3:22
جز آنچه دیدی نیست
3:24
جز اینکه در دلم برای هیچ یک از مسلمانان کینهای نمییابم
3:29
و بر خیری که الله به کسی عطا کرده، رشک نمیبرم
3:34
عبدالله گفت:
3:37
همین است که تو را به آن مقام رسانده
3:40
و همین است که ما بدان توان نداریم
3:43
و احنف بن قیس رحمهالله گفت:
3:46
من بردبار نیستم
3:48
لیکن خود را به بردباری وامیدارم
3:51
و گوینده راست گفته است:
3:54
«آیا هرگاه مگسی وزوز کند، آن را برانم؟
3:57
اگر مگس چنین باشد، پس [رها کردن] آن بزرگوارانه است»
4:01
و برخی از بلغا گفتهاند:
4:04
از آبروها جز با گذشت و رویگردانی دفاع نمیشود
4:07
[همچنان که] بخشش و نرمی [دفاع میکند]
4:09
و برخی از شاعران گفتهاند:
4:11
در بردباری بازداشتن نادان از آزار است
4:15
و در سبکسری تحریک [به آزار] است
4:17
پس تو سبکسر مباش
4:19
که پشیمان شوی، چون پشیمانی سودی ندارد
4:23
همچنان که زیاندیده پس از جدایی پشیمان میشود
4:27
و مردی نزد علی بن الحسین رحمهالله آمد
4:32
و به او گفت:
4:34
فلانی تو را آزرده و به تو تهمت زده است
4:37
[علی بن الحسین] گفت:
4:39
پس ما را نزد او ببر
4:41
پس [آن مرد] با او رفت
4:43
در حالی که [آن مرد] میپنداشت که [علی] از خود دفاع خواهد کرد
4:46
چون نزد او رسید، گفت:
4:48
ای فلانی!
4:50
اگر آنچه گفتی حق باشد
4:53
الله مرا بیامرزد
4:55
و اگر آنچه گفتی باطل باشد
4:58
الله تو را بیامرزد
5:00
و گفته میشد:
5:02
از سرکشی خشم بپرهیز
5:05
که تو را به خواری عذرخواهی میکشاند
5:09
و برخی از ادیبان گفتهاند:
5:12
خشم نادان در گفتارش [آشکار است]
5:15
و خشم خردمند در کردارش
5:18
و برخی از حکیمان گفتهاند:
5:20
چون از نادان خاموشی گزینی
5:23
به او پاسخی گسترده دادهای
5:25
و او را به کیفری دردناک گرفتار کردهای
5:28
و برخی از شاعران گفتهاند:
5:30
و خودداری از دشنام دادن به فرومایه از روی بزرگواری
5:34
برای او زیانبارتر است از آنکه به او دشنام دهی، آنگاه که [او] دشنام میدهد
5:38
و برخی از آنان گفته است:
5:41
به سخنان سفیه بازنگرد
5:44
جز پاسخ سلامی که او به تو داده است
5:48
زیرا هرگاه آن را بجنبانی، مانند مرداری است
5:53
که هر چه بیشتر آن را حرکت دهی، بدبوتر میشود
5:57
و عروة بن الزبیر رحمهالله گفت:
6:00
چه بسا بزرگواری که خواری را بر او تحمیل کردم،
6:03
و همان خواری برایم عزتی طولانی به ارمغان آورد.
6:06
و از حسن بصری رحمهالله روایت است که گفت:
6:10
برترین اخلاق مسلمانان، عفو است.
6:13
و مردی بر عمر بن عبدالعزیز رحمهالله وارد شد
6:19
و نزد او از مردی که به او ستم کرده و در حق او بدگویی کرده بود شکایت میکرد.
6:23
پس عمر به او گفت:
6:25
اگر با حقالناسی که بر گردن داری، خدا را دیدار کنی،
6:29
برای تو بهتر است که با او روبهرو شوی در حالی که [حق او را] ادا کردهای.
6:33
و مردی نزد یکی از سلف رحمهالله آمد و گفت:
6:38
فلانی تو را بد میگوید.
6:41
گفت: به او سلام برسان،
6:45
و به او بگو که مرا به استغفار واداشته است.
6:49
و از حسن رحمهالله روایت است که گفت:
6:52
مؤمن بردبار است و نادانی نمیکند،
6:55
و اگر کسی بر او نادانی کند، او بردبار است و ستم نمیکند،
6:59
و اگر ستم شود، میبخشد و قطع رابطه نمیکند،
7:02
و اگر قطع رابطه شود، پیوند برقرار میکند و بخل نمیورزد،
7:05
و اگر بر او بخل ورزیده شود، صبر میکند.
7:08
و مردی عمر بن ذر رحمهالله را دشنام میداد و به او ناسزا میگفت،
7:14
پس عمر بن ذر با او دیدار کرد و گفت:
7:18
ای فلانی، در دشنام دادن به ما زیادهروی مکن،
7:22
و برای صلح جایی باقی بگذار،
7:25
زیرا ما با کسی که در حق ما نافرمانی الله کرده، متقابلاً رفتار نمیکنیم.
7:28
(ترجمه این خط ادامه جمله پیشین است)
7:31
و مردی سخنی به عمر بن عبدالعزیز رحمهالله گفت،
7:36
پس به او گفت:
7:38
میخواستی شیطان مرا با عزت سلطان تحریک کند،
7:42
تا امروز از تو انتقام بگیرم، همانگونه که فردا تو از من انتقام میگیری.
7:47
برو، خدا تو را رحمت کند.
7:49
و حسن رحمهالله گفت:
7:52
هر که چهار خصلت در او باشد، خدا او را از شیطان نگه میدارد
7:57
و بر او آتش دوزخ را حرام میگرداند:
7:59
کسی که هنگام رغبت و هنگام ترس، خویشتن را مهار کند،
8:03
و نیز هنگام شهوت و خشم.
8:05
و جعفر بن محمد رحمهالله گفت:
8:10
خشم، کلید هر بدی است.
8:13
و بندهای به آقای خود درشتی کرد، پس [آقا] گفت:
8:16
من بر این غلام به آنچه میبینید صبر میکنم،
8:20
تا خودم را با آن رام کنم،
8:22
زیرا هرگاه بر مملوک در برابر ناپسندی صبر کنم،
8:26
برای غیر مملوک صبورتر خواهم بود.
8:29
و مردی نزد وهب بن منبه رحمهالله آمد و گفت:
8:35
من از کنار فلانی گذشتم و او تو را دشنام میداد،
8:39
پس [وهب] خشمگین شد و گفت:
8:41
شیطان فرستادهای جز تو نیافت.
8:44
پس چیزی نگذشت که آن دشنامدهنده نزد او آمد،
8:48
و بر وهب سلام کرد،
8:50
او پاسخ داد و دست خود را دراز کرد و با او دست داد،
8:54
و او را کنار خود نشاند.
8:56
و احمد بن ابی الحواری گفت:
8:59
ابوسلیمان داریانی رحمهالله به من گفت:
9:03
عاقل از چه راهی سرزنش را از کسی که به او بدی کرده بر میدارد؟
9:07
گفتم: نمیدانم.
9:09
(ترجمه این خط ادامه جمله پیشین است)
9:11
گفت: با دانستن اینکه خداوند متعال است که او را به آن گرفتار کرده است.
9:18
و امام احمد بن حنبل رحمهالله در ایام مأمون،
9:25
سپس معتصم، سپس واثق آزمایش شد
9:28
به سبب قرآن عظیم،
9:31
و آزار بسیار دید،
9:33
و نزدیک بیست و هشت ماه در زندان ماند،
9:38
و بیش از سی تازیانه خورد،
9:41
و این زدنی بسیار سخت و شدید بود،
9:45
و بیهوش شد،
9:47
و در خلال زدن چندین بار عقلش را از دست داد.
9:50
و هر کس که در کار او کوشیده بود را بخشید،
9:54
جز اهل بدعت.
9:56
و در این باره این آیه خداوند متعال را تلاوت میکرد:
10:00
«و باید که عفو کنند و درگذرند»
10:03
آیا دوست ندارید که الله شما را ببخشاید؟
10:07
و میگفت:
10:08
چه سودی برای تو دارد که برادر مسلمانت به سبب تو عذاب شود،
10:13
در حالی که خداوند متعال فرموده است:
10:16
«پس هر که عفو کند و اصلاح نماید، پاداشش بر خداست»
10:19
و روز قیامت ندا داده میشود:
10:22
هر که پاداشش بر خداست، برخیزد.
10:25
پس جز کسی که عفو کرده، کسی برنمیخیزد.
10:28
و مردی قاضی محمد بن بشیر رحمهالله را کنایه میزد،
10:33
تا آنکه این خبر به ابن بشیر رسید،
10:36
پس به او گفت:
10:37
شر چیزی نیست که هیچکس از آن ناتوان باشد،
10:40
و خیر را جز اهل صبر جمیل به دست نمیآورند.
10:45
پس از آنچه از تو به من رسیده دست بردار،
10:48
زیرا این برای تو زیباتر است.
10:50
و ابن القلانسی گفت:
10:53
از شیخ تقیالدین رحمهالله شنیدم
10:57
که آنچه میان او و سلطان از سخنان گذشته بود را یاد میکرد،
11:01
هنگامی که آن دو در آن شبکهای که در آن نشسته بودند تنها ماندند،
11:06
و اینکه سلطان از شیخ در کشتن برخی قاضیان فتوا خواست،
11:10
به سبب آنچه آنان دربارهاش سخن گفته بودند.
11:13
و برای او فتواهایی از برخی آنان بیرون آورد که [میگفتند] او را از پادشاهی برکنار کنند،
11:18
و با جاش نکیر بیعت کنند،
11:21
و اینکه آنان بر تو قیام کرده و تو را نیز آزردهاند.
11:25
و با این سخنان او را برمیانگیخت که درباره کشتن برخی از آنان فتوا دهد.
11:30
و در واقع خشم او بر آنان [از همینجا] بود.
11:33
به سبب آنچه برای برکناری او تلاش کرده بودند،
11:36
و بیعتکردن جاش با نکیر (این بخش ممکن است دچار خطای ASR باشد؛ مفهوم دقیق آن روشن نیست)
11:39
شیخ مراد سلطان را دریافت
11:42
پس به بزرگداشت قاضیان و عالمان پرداخت
11:45
و انکار میکرد که آسیبی به هیچیک از ایشان برسد
11:49
و به او گفت: اگر اینان را بکشی،
11:52
پس از ایشان کسانی مانند آنان نخواهی یافت
11:55
او به وی گفت: آنان به تو آزار رساندند
11:58
و بارها خواستند تو را بکشند
12:01
شیخ گفت: هرکس که مرا آزار داده، در حل (بخشیدهشده) است
12:05
و هرکس که الله و پیامبرش را آزار دهد،
12:08
پس الله از او انتقام میگیرد
12:10
و من برای خویشتن یاری نمیجویم
12:13
و همچنان با او سخن گفت تا آنکه از ایشان درگذشت و عفو کرد
12:17
گفت: و قاضی مالکیان، ابن مخلوف، میگفت:
12:23
ما مانند ابن تیمیه ندیدهایم
12:26
بر او تلاش کردیم (برای مقابله با او کوشیدیم)،
12:28
اما بر او توانایی نیافتیم،
12:30
و او بر ما توانایی یافت،
12:32
پس از ما درگذشت و از ما دفاع کرد،
12:35
و ابن قیم، رحمهالله، گفت:
12:38
و برخی از اصحاب بزرگ او میگفتند:
12:42
دوست داشتم که مانند او برای یارانم باشم، برای دشمنان و مخالفانش
12:47
و ندیدم که هرگز بر کسی از ایشان نفرین کند،
12:52
بلکه برای ایشان دعا میکرد.
12:55
روزی به او مژدهدهندهای آمدم به مرگ بزرگترین دشمنش،
12:59
و سختترین دشمنیاش و خوارترین او نسبت به وی،
13:02
پس مرا نهیب زد و ناخشنود شد و «إنا لله و إنا إلیه راجعون» گفت،
13:06
سپس فوراً به خانه خانوادهاش رفت،
13:09
و به ایشان تسلیت گفت و گفت:
13:12
من برای شما جایگاهی دارم،
13:14
و هیچ کار و امری نخواهد بود که در آن به یاری نیاز داشته باشید،
13:19
مگر آنکه در آن شما را یاری خواهم کرد،
13:21
و مانند این سخنان،
13:24
ایشان به این سخن شاد شدند و برای او دعا کردند،
13:26
و این حالت او را بزرگ شمردند.
13:29
پس الله او را رحمت کند و از او خشنود باشد.