از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد) · درس 33 از 72

خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (33) | احوال پیشینیان با وسوسه ها و مصیبت ها

◉ 697 بازدید ⏱ 18:25 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:09 نیکی به پدر و مادر و صله رحم
0:14 عمر رضی‌الله‌عنه گفت:
0:18 نسب‌های خود را بیاموزید تا صله رحم کنید.
0:22 و اویس بن عامر رحمه‌الله از آن بازداشته شد که بر رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) وارد شود،
0:31 [به سبب] نیکی‌اش به مادرش.
0:33 و به عمر بن ذر رحمه‌الله گفته شد:
0:36 نیکی فرزندت به تو چگونه بود؟
0:39 گفت:
0:40 هرگز در روز راه نرفتم
0:42 مگر آنکه او پشت سر من راه می‌رفت،
0:44 و نه در شب، مگر آنکه او پیش روی من راه می‌رفت،
0:48 و هرگز بر بام بالا نرفتم در حالی که من زیر آن بودم.
0:51 و محمد بن منکدر رحمه‌الله گفت:
0:56 عمر [شب را] به نماز گذراند،
0:58 یعنی برادرش [را]؛
1:00 و من شب را به مالیدن پای مادرم گذراندم،
1:02 و دوست ندارم که شبم برابر شب او باشد.
1:06 و محمد بن سیرین رحمه‌الله هرگاه بر مادرش وارد می‌شد،
1:11 از سر فروتنی در برابر او، با زبانش با او سخن نمی‌گفت.
1:15 و مردی بر او وارد شد در حالی که نزد مادرش بود،
1:19 پس گفت:
1:20 محمد را چه شده است که از چیزی شکایت می‌کند؟
1:24 گفتند: نه،
1:26 بلکه چنین است وقتی نزد مادرش باشد.
1:30 و ابن دار رحمه‌الله گفت:
1:33 خواستم بیرون روم، یعنی به سفر،
1:36 اما مادرم مرا بازداشت،
1:38 پس از او اطاعت کردم و در آن برکت داده شدم.
1:43 و از ابوبکر بن عیاش روایت است که گفت:
1:46 گاهی با منصور بن معتمر رحمه‌الله در خانه‌اش نشسته بودم،
1:52 که مادرش بر او بانگ می‌زد،
1:54 و او زنی تنومند و درشت‌خو بود،
1:57 و می‌گفت:
1:58 ای منصور!
2:00 پسرش [یعنی منصور] را به قضاوت می‌خواهد،
2:02 او [منصور] نمی‌پذیرفت،
2:04 در حالی که ریشش را بر سینه نهاده بود،
2:07 و سر به سوی او بلند نمی‌کرد.
2:10 و امام احمد رحمه‌الله گفت:
2:13 نیکی به پدر و مادر کفاره گناهان کبیره است.
2:20 حال سلف در برابر فتنه‌ها و محنت‌ها
2:23 و حالشان در برابر فتنه‌های مصیبت‌ها و بیماری‌ها،
2:28 و شکیبایی بر آن‌ها.
2:31 عمر بن خطاب رضی‌الله‌عنه:
2:34 بهترین زندگی‌مان را در شکیبایی یافتیم.
2:37 و علی بن ابی‌طالب رضی‌الله‌عنه گفت:
2:41 آگاه باشید که شکیبایی نسبت به ایمان، به منزلهٔ سر نسبت به بدن است،
2:46 پس چون سر بریده شود، بدن تباه می‌شود.
2:50 سپس صدایش را بلند کرد و گفت:
2:53 آگاه باشید که برای کسی که شکیبایی ندارد، ایمانی نیست.
2:58 و [علی] رضی‌الله‌عنه فرمود:
3:00 من در روزگار آزمونی دیدم،
3:04 که شکیبایی را فرجامی ستوده و نتیجه‌ای نیک است.
3:08 و کمتر کسی است که در چیزی که می‌طلبد بکوشد،
3:12 و شکیبایی را پیشه سازد، مگر آنکه به پیروزی دست یابد.
3:16 و از عطاء بن ابی رباح رحمه‌الله روایت است که گفت:
3:20 ابن عباس رضی‌الله‌عنهما به من گفت:
3:24 آیا زنی از اهل بهشت را به تو نشان ندهم؟
3:27 گفتم: آری.
3:29 گفت: این همان زن سیاه‌پوست است
3:32 که نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد و گفت:
3:36 من دچار صرع می‌شوم و بدنم برهنه می‌گردد،
3:40 پس برای من نزد الله دعا کن.
3:42 فرمود: اگر بخواهی شکیبایی کنی و بهشت از آنِ تو است،
3:46 و اگر بخواهی، برای تو نزد الله دعا می‌کنم که تو را عافیت دهد.
3:51 گفت: شکیبایی می‌کنم.
3:53 گفت: من [در حال صرع] برهنه می‌شوم،
3:56 پس نزد الله دعا کن که برهنه نشوم.
3:59 پس برای او دعا کرد.
4:01 و از سعید بن وهب روایت است که گفت:
4:04 همراه سلمان فارسی رضی‌الله‌عنه
4:07 بر دوستی از کنده که بیمار بود وارد شدیم تا از او عیادت کنیم.
4:10 سلمان به او گفت:
4:13 الله عزوجل بندهٔ مؤمنش را با بلا می‌آزماید،
4:17 سپس او را عافیت می‌دهد، پس آن [بلا] کفارهٔ گذشته‌هایش می‌شود
4:22 و در آنچه باقی مانده، [فرصت] توبه می‌یابد،
4:25 یعنی از بدی بازمی‌گردد و توبه می‌کند.
4:28 و الله عزوجل بندهٔ فاجرش را با بلا می‌آزماید،
4:33 سپس او را عافیت می‌دهد، مانند شتری که خانواده‌اش آن را زانو بسته‌اند،
4:38 سپس رهایش کرده‌اند،
4:40 پس نمی‌داند که برای چه زانو بسته شده،
4:42 و نه برای چه رها شده، هنگامی که رهایش کردند.
4:47 و عمران بن حصین رضی‌الله‌عنه در بدنش آزموده شد،
4:51 پس گفت:
4:53 من [این بیماری را] جز به سبب گناهی نمی‌بینم،
4:55 و الله بیشتر [گناهان را] عفو می‌کند.
4:58 و [این آیه را] تلاوت کرد:
5:00 و آنچه از مصیبتی به شما رسید
5:03 و ابن مسعود رضی‌الله‌عنه گفت:
5:06 شکیبایی نیمی از ایمان است
5:09 و یقین تمام ایمان است.
5:11 و بعضی گفته‌اند:
5:14 فتنهٔ سرّاء (خوشی و نعمت) و فتنهٔ ضرّاء (سختی و زیان)
5:17 را هم نیکوکار و هم بدکار شکیبایی می‌کنند،
5:19 اما فتنهٔ سرّاء را جز صدیق شکیبایی نمی‌کند.
5:22 و چون امام احمد رحمه‌الله به فتنهٔ ضرّاء مبتلا شد،
5:27 شکیبایی کرد و بی‌تابی ننمود.
5:32 (ترجمه‌ای برای این سطر: امام احمد هنگامی که به فتنهٔ ضرّاء آزموده شد، صبر کرد و جزع ننمود.)
5:34 و گفت:
5:35 در ایمانم افزایش بود
5:38 پس چون به فتنه‌ی آسایش (یا: گشایش/فراخی) مبتلا شد
5:41 بی‌تابی کرد و ترسید که این کاستیی در دینش باشد
5:45 و شاعر گفت:
5:47 برای هر مصیبتی شکیبایی کن و خویشتن‌داری پیشه کن
5:51 و بدان که زن (دنیا) برای تو جاودانه نیست
5:55 و همچون بزرگواران شکیبایی ورز، زیرا آن
5:59 حوادثی است که امروز می‌آید و فردا آشکار می‌شود
6:03 پس هرگاه مصیبتی را یاد کردی که دلت به آن اندوهگین شد
6:07 مصیبت خود را با پیامبر محمد (ﷺ) به یاد آور
6:12 و دیگری گفت:
6:14 اگر تو از پریشانی و اندوه آرام نگیری و دلت را با آن سازگار نکنی
6:18 بر روزگار چون چهارپایان بی‌اندیشه خواهی گذشت (یا: خواهی گذراند)
6:22 و شریح قاضی — رحمه‌الله — گفت:
6:25 هرگاه مصیبتی به من رسد
6:28 چهار بار الله را بر آن سپاس می‌گویم
6:31 نخست آنکه بزرگ‌تر از آن نبود
6:35 دوم آنکه به من شکیبایی بر آن را روزی کرد
6:38 سوم آنکه مرا به بازگفتن «إنا لله و إنا إلیه راجعون» توفیق داد، به امید پاداشی که دارم
6:43 چهارم آنکه آن را در دینم قرار نداد
6:48 و مالک بن دینار — رحمه‌الله — گفت:
6:51 هیچ‌یک از اعمال نیک نیست
6:54 مگر آنکه پس از آن کارِ دیگری (در پیِ آن) است
6:56 پس اگر صاحب آن شکیبایی ورزد، به آسایش (روح) خواهد رسید
7:00 و اگر بی‌تابی کند، بازگردانده می‌شود
7:02 و برخی گفته‌اند:
7:04 هرگاه کارها راه‌هایشان بسته شود
7:08 شکیبایی هر دشواری تلخ را برای آن می‌گشاید
7:12 سزاوار است که صاحب شکیبایی به خواسته‌اش دست یابد
7:16 و کوبنده‌ی درها (که بی‌وقفه می‌کوبد) به آن‌جا راه یابد
7:20 هرگز ناامید مشو، هرچند خواسته‌ات به درازا کشد
7:24 هرگاه با شکیبایی یاری جویی، گشایشی خواهی دید
7:28 و از حسن — رحمه‌الله — روایت است که گفت:
7:32 ما اگر جز در آنچه دوست داریم اجر نیابیم
7:36 (بگو: پاداش ما همین است)
7:38 و الله کریم است؛ بنده را با آنچه ناخوش می‌دارد می‌آزماید
7:42 پس پاداش بزرگ بر آن به او می‌دهد
7:45 و گفت — رحمه‌الله:
7:47 شکیبایی گنجی از گنج‌های نیکی است
7:50 الله آن را جز به بنده‌ی گرامی نزد خود نمی‌بخشد
7:55 و از ابن عون — رحمه‌الله — روایت است که گفت:
7:58 هر عملی پاداشی دارد که شناخته می‌شود
8:01 جز شکیبایی
8:03 الله فرموده است:
8:05 همانا صابران پاداش‌شان را بی‌حساب دریافت می‌کنند
8:10 و شاعر گفت:
8:12 و حوادث، هرچند سختی‌اش به تو رسد
8:16 او همان است که نعمت آن را به تو نشان داد
8:21 و ابن مقفع — رحمه‌الله — گفت:
8:24 شکیبایی دو گونه است
8:26 فرومایگان از نظر بدن شکیباترند
8:29 و بزرگواران از نظر جان شکیباترند
8:32 و شکیبایی ستوده آن نیست که صاحبش
8:35 مردی باشد که بدنش در کار سخت و کار و تلاش نیرومند باشد
8:39 زیرا این از ویژگی‌های خران است
8:42 بلکه آن است که بر نفس چیره باشد
8:45 و بر امور بردبار باشد
8:49 و هنگامی که ابراهیم تیمی — رحمه‌الله — به زندان حجاج درآمد
8:54 گروهی را دید که در زنجیرها به هم بسته‌اند
8:57 همگی با هم برمی‌خیزند و با هم می‌نشینند
9:01 پس گفت:
9:02 ای اهل بلای الله در نعمتش
9:06 و ای اهل نعمتش در بلایش
9:09 به‌راستی که الله شما را شایسته‌ی آزمودن دیده است
9:13 پس او را شایسته‌ی شکیبایی خود نشان دهید
9:16 و از حسن — رحمه‌الله — روایت است که گفت:
9:19 مردی، مردی از صدر نخست (صحابه) را دشنام داد
9:23 آن مرد برخاست و در حالی که عرق را از چهره‌اش پاک می‌کرد، این آیه را تلاوت می‌کرد:
9:28 و آن‌که شکیبایی ورزد و ببخشد، همانا این از کارهای استوار است
9:34 حسن گفت:
9:35 به خدا سوگند، او آن را دریافت و فهمید
9:38 آن‌گاه که نادانان آن را ضایع کردند
9:42 و قتاده — رحمه‌الله — گفت:
9:45 هرکس در برابر بلا شکیبا نباشد
9:48 در برابر نعمت‌ها سپاسگزار نخواهد بود
9:51 و اگر شکیبایی مردی بود، بی‌گمان بزرگوار و زیبا بود
9:56 و بر یکی از سلف — رحمه‌الله — وارد شدند
9:59 در حالی که استری او را لگد زده و پایش شکسته بود
10:03 پس گفت:
10:04 اگر مصیبت‌های دنیا نبود، مفلس‌وار بر الله وارد می‌شدیم
10:09 و ابوالعباس بن عطاء — رحمه‌الله — گفت:
10:14 هرگاه دل مشتاق بهشت شود
10:17 هدایای بهشت به سوی آن شتاب می‌کند
10:20 و آن (هدایا) همان ناخوشایندهاست (مکاره)
10:22 زیرا ناخوشایندی‌ها هدایای بهشت به بدن‌های راستگویان است
10:27 و ابوحازم — رحمه‌الله — گفت:
10:30 هر نعمتی که انسان را به الله عزّوجل نزدیک نکند
10:34 پس آن بلاست
10:36 و از طاووس — رحمه‌الله — روایت است که گفت:
10:40 آن‌که سرپرستی یتیمان را بر عهده نگرفته باشد، به سختی بلا (گرفتار) نشده است
10:45 یا داور میان مردم در اموالشان نباشد
10:49 یا فرمانروای گردن‌هایشان نباشد
10:52 و از ابوسعید خرّاز — رحمه‌الله — روایت است که گفت:
10:56 عافیت، نیکوکار و بدکار را می‌پوشاند
11:00 پس هنگامی که آزمون (بلوا) فرا رسد
11:03 مردان در آن‌جا آشکار می‌شوند
11:06 موضعشان در برابر جنگ فتنه‌آمیز
11:11 و جهت‌گیری ایشان در آن
11:13 به سعد بن ابی وقاص — رضی‌الله‌عنه — گفته شد:
11:18 آیا نمی‌جنگی؟
11:20 زیرا تو از اهل شورایی
11:22 و تو به این امر از دیگری سزاوارتری
11:26 پس گفت:
11:27 نمی‌جنگم تا این‌که برایم شمشیری بیاورید
11:31 که دو چشم و زبان و دو لب داشته باشد
11:34 که مؤمن را از کافر بازشناسد
11:37 زیرا من جهاد کرده‌ام، در حالی که جهاد را می‌شناسم
11:41 و چون عثمان بن عفان رضی‌الله‌عنه کشته شد
11:46 سلمة بن الأکوع رضی‌الله‌عنه به ربذه رفت
11:51 و در آن‌جا زنی به همسری گرفت
11:53 و برای او فرزندانی به دنیا آورد
11:56 و پیوسته با او بود
11:58 تا این‌که چند شب پیش از مرگش
12:01 به مدینه بازگشت
12:03 و از حذیفه رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
12:06 از فتنه‌ها بپرهیزید
12:08 کسی به سوی آن‌ها حرکت نکند
12:11 به خدا سوگند کسی به سوی آن‌ها حرکت نکرد
12:14 مگر این‌که (در آن) نابود شد
12:16 چنان‌که سیل خون را با خود می‌برد
12:18 آن (فتنه) همچون (آبی) است که پیش می‌آید
12:21 تا این‌که نادان می‌گوید:
12:24 این همان است که (زمانی) شبیه و روشن بود و اکنون پشت کرده است
12:27 پس هرگاه آن را دیدید
12:29 در خانه‌های خود بنشینید
12:31 و شمشیرهای خود را بشکنید
12:33 و کمان‌های خود را ببُرید
12:35 و از عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنه
12:40 روایت است که گفت:
12:42 مثل ما در این فتنه
12:45 همچون گروهی است که در راهی می‌رفتند
12:48 بر راهی که آن را می‌شناختند
12:51 پس در حالی که آنان چنین بودند
12:53 ناگاه ابری و تاریکی آنان را فرا گرفت
12:56 پس برخی از ایشان به راست و چپ رفتند
13:00 و راه را گم کردند
13:02 و ما همان‌جا که به آن رسیدیم ماندیم
13:05 تا این‌که خداوند آن (تاریکی) را از ما برطرف کرد
13:08 آنگاه راه نخستین خود را دیدیم
13:11 آن را شناختیم و در آن رفتیم
13:14 و همانا اینان جوانان قریش‌اند
13:17 که بر سر این حکومت با یکدیگر می‌جنگند
13:20 و بر سر این دنیا
13:23 برایم مهم نیست که آنچه (خدا) برایم مقرر کرده است، بعضی از آنان بعضی دیگر را بکشند
13:27 (پسر) علیهاتین الجرداوین
13:30 و دو مرد در فتنه ابن زبیر نزد او آمدند
13:33 پس گفتند:
13:35 مردم کارها کرده‌اند
13:37 و تو پسر عمر هستی
13:39 و صحابی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم هستی
13:42 پس چه چیز تو را از خروج بازمی‌دارد؟
13:45 پس گفت:
13:47 مرا بازمی‌دارد این‌که خداوند خون برادرم را حرام کرده است
13:50 پس گفتند:
13:52 آیا الله نفرموده است:
13:54 «و با آنان بجنگید تا
13:56 فتنه‌ای نماند»؟
13:58 پس گفت:
14:00 ما جنگیدیم تا فتنه‌ای نماند
14:03 و دین از آنِ الله شد
14:05 و شما می‌خواهید بجنگید
14:08 تا فتنه‌ای باشد
14:10 و دین از آنِ غیرِ الله شود
14:13 و در روایتی (آمده است):
14:16 همانا محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم
14:19 با مشرکان می‌جنگید
14:21 و ورود در دین ایشان
14:24 فتنه بود
14:25 و (جنگ او) مانند جنگ شما بر سر حکومت نبود
14:28 و (عمر) رضی‌الله‌عنه گفت:
14:30 از جمله ورطه‌های کارها که برای کسی که خود را در آن انداخته راه نجاتی نیست
14:36 ریختن خون حرام است بی‌آن‌که حقّی (برای آن) باشد
14:41 و از یسیر بن عمرو روایت است
14:43 که ابو مسعود انصاری رضی‌الله‌عنه
14:47 چون عثمان رضی‌الله‌عنه کشته شد
14:50 در خانه‌اش پنهان شد
14:52 پس بر او وارد شدم
14:54 و از او پرسیدم
14:55 پس گفت:
14:56 بر تو باد به جماعت (مسلمانان)
14:58 زیرا الله امت محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم را بر گمراهی گرد نخواهد آورد
15:05 و صبر کن
15:06 تا نیکوکار آسوده شود
15:08 و از دست بدکار آسودگی حاصل گردد
15:11 و مطرّف رحمه‌الله گفت:
15:14 فتنه چنین نیست که مردم را هدایت کند
15:18 بلکه (فتنه) می‌آید تا مؤمن را از دینش بیرون کند
15:23 و این‌که خداوند بگوید:
15:25 چرا فلانی را نکشتی؟
15:27 نزد من دوست‌داشتنی‌تر است از این‌که (مردم) بگویند:
15:30 چرا فلانی را کشتی؟
15:32 و (مطرّف) رحمه‌الله گفت:
15:34 گرفتن به احتیاط و نشستن (در خانه)
15:37 نزد من دوست‌داشتنی‌تر است از این‌که فضیلت جهاد را با خطر جستجو کنم
15:46 حال آنان با فتنه‌های شهوات و زنان
15:50 سعید بن مسیب رحمه‌الله گفت:
15:53 شیطان از هیچ چیز نومید نشده
15:56 مگر این‌که از راه زنان به سراغ (انسان) آمده است
15:59 و (این را) در حالی گفت که هشتاد و چهار ساله بود
16:03 یکی از چشمانش را از دست داده بود،
16:05 و با چشم دیگرش هم کم‌سو می‌دید.
16:08 نزد من هیچ چیزی ترسناک‌تر از زنان نیست.
16:12 و از عطاء بن ابی رباح رحمه‌الله روایت است که گفت:
16:17 اگر مرا بر خزانهٔ بیت‌المال می‌گماشتند، امین می‌بودم،
16:21 اما خودم را بر امت شوهی‌ای (زنی) ایمن نمی‌دانم.
16:25 ذهبی رحمه‌الله گفت:
16:28 راست گفت، رحمه‌الله.
16:30 و در حدیث آمده است:
16:32 آگاه باشید که هیچ مردی با زنی تنها نماند،
16:35 زیرا سومین ایشان شیطان است.
16:38 و حسان بن عطیه رحمه‌الله گفت:
16:42 هرگز امتی به‌سوی (گناه) نرفت،
16:45 مگر از جانب زنانشان.
16:48 و از میمون بن مهران رحمه‌الله روایت است که گفت:
16:52 سه چیز است که خود را به آن‌ها مبتلا مکن:
16:57 بر سلطان وارد مشو،
16:59 هرچند بگویی که او را به طاعت الله فرمان می‌دهم،
17:02 و بر زنی وارد مشو،
17:05 هرچند بگویی که به او کتاب الله را می‌آموزم،
17:08 و گوش خود را به سخن هواپرست مسپار،
17:11 زیرا نمی‌دانی چه چیزی از آن به دلت می‌چسبد.
17:15 و سفیان ثوری رحمه‌الله گفت:
17:18 بر خزانهٔ پر از مال (هم) امین مشو،
17:22 و بر کنیز سیاه‌پوست (هم) وارد مشو،
17:26 که برای من حلال نیست.
17:28 و زنی آمد و گفت:
17:31 می‌خواهم از تو درباره چیزی بپرسم.
17:34 پس به او گفت:
17:36 از در (بیرون) بیا،
17:39 سپس از پشت در سخن بگو.
17:42 و ابن جوزی رحمه‌الله گفت:
17:46 عبدالله بن مبارک برای ما حدیث گفت،
17:49 و او عاقل بود،
17:51 از بزرگان اهل شام، رحمهم‌الله، روایت شده است
17:54 که گفتند:
17:56 هرکس خود را اسباب فتنه قرار دهد،
18:00 در آخر نجات نخواهد یافت، هرچند کوشا باشد.
18:04 و وزیر ابن هبیره رحمه‌الله گفت:
18:08 از نابودی خردها بپرهیزید
18:10 هنگام شعله‌ور شدن شهوت‌ها،
18:13 زندگی سالم
18:16 میان گفتار و کردار است.