از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 33 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (33) | احوال پیشینیان با وسوسه ها و مصیبت ها
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:09
نیکی به پدر و مادر و صله رحم
0:14
عمر رضیاللهعنه گفت:
0:18
نسبهای خود را بیاموزید تا صله رحم کنید.
0:22
و اویس بن عامر رحمهالله از آن بازداشته شد که بر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) وارد شود،
0:31
[به سبب] نیکیاش به مادرش.
0:33
و به عمر بن ذر رحمهالله گفته شد:
0:36
نیکی فرزندت به تو چگونه بود؟
0:39
گفت:
0:40
هرگز در روز راه نرفتم
0:42
مگر آنکه او پشت سر من راه میرفت،
0:44
و نه در شب، مگر آنکه او پیش روی من راه میرفت،
0:48
و هرگز بر بام بالا نرفتم در حالی که من زیر آن بودم.
0:51
و محمد بن منکدر رحمهالله گفت:
0:56
عمر [شب را] به نماز گذراند،
0:58
یعنی برادرش [را]؛
1:00
و من شب را به مالیدن پای مادرم گذراندم،
1:02
و دوست ندارم که شبم برابر شب او باشد.
1:06
و محمد بن سیرین رحمهالله هرگاه بر مادرش وارد میشد،
1:11
از سر فروتنی در برابر او، با زبانش با او سخن نمیگفت.
1:15
و مردی بر او وارد شد در حالی که نزد مادرش بود،
1:19
پس گفت:
1:20
محمد را چه شده است که از چیزی شکایت میکند؟
1:24
گفتند: نه،
1:26
بلکه چنین است وقتی نزد مادرش باشد.
1:30
و ابن دار رحمهالله گفت:
1:33
خواستم بیرون روم، یعنی به سفر،
1:36
اما مادرم مرا بازداشت،
1:38
پس از او اطاعت کردم و در آن برکت داده شدم.
1:43
و از ابوبکر بن عیاش روایت است که گفت:
1:46
گاهی با منصور بن معتمر رحمهالله در خانهاش نشسته بودم،
1:52
که مادرش بر او بانگ میزد،
1:54
و او زنی تنومند و درشتخو بود،
1:57
و میگفت:
1:58
ای منصور!
2:00
پسرش [یعنی منصور] را به قضاوت میخواهد،
2:02
او [منصور] نمیپذیرفت،
2:04
در حالی که ریشش را بر سینه نهاده بود،
2:07
و سر به سوی او بلند نمیکرد.
2:10
و امام احمد رحمهالله گفت:
2:13
نیکی به پدر و مادر کفاره گناهان کبیره است.
2:20
حال سلف در برابر فتنهها و محنتها
2:23
و حالشان در برابر فتنههای مصیبتها و بیماریها،
2:28
و شکیبایی بر آنها.
2:31
عمر بن خطاب رضیاللهعنه:
2:34
بهترین زندگیمان را در شکیبایی یافتیم.
2:37
و علی بن ابیطالب رضیاللهعنه گفت:
2:41
آگاه باشید که شکیبایی نسبت به ایمان، به منزلهٔ سر نسبت به بدن است،
2:46
پس چون سر بریده شود، بدن تباه میشود.
2:50
سپس صدایش را بلند کرد و گفت:
2:53
آگاه باشید که برای کسی که شکیبایی ندارد، ایمانی نیست.
2:58
و [علی] رضیاللهعنه فرمود:
3:00
من در روزگار آزمونی دیدم،
3:04
که شکیبایی را فرجامی ستوده و نتیجهای نیک است.
3:08
و کمتر کسی است که در چیزی که میطلبد بکوشد،
3:12
و شکیبایی را پیشه سازد، مگر آنکه به پیروزی دست یابد.
3:16
و از عطاء بن ابی رباح رحمهالله روایت است که گفت:
3:20
ابن عباس رضیاللهعنهما به من گفت:
3:24
آیا زنی از اهل بهشت را به تو نشان ندهم؟
3:27
گفتم: آری.
3:29
گفت: این همان زن سیاهپوست است
3:32
که نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمد و گفت:
3:36
من دچار صرع میشوم و بدنم برهنه میگردد،
3:40
پس برای من نزد الله دعا کن.
3:42
فرمود: اگر بخواهی شکیبایی کنی و بهشت از آنِ تو است،
3:46
و اگر بخواهی، برای تو نزد الله دعا میکنم که تو را عافیت دهد.
3:51
گفت: شکیبایی میکنم.
3:53
گفت: من [در حال صرع] برهنه میشوم،
3:56
پس نزد الله دعا کن که برهنه نشوم.
3:59
پس برای او دعا کرد.
4:01
و از سعید بن وهب روایت است که گفت:
4:04
همراه سلمان فارسی رضیاللهعنه
4:07
بر دوستی از کنده که بیمار بود وارد شدیم تا از او عیادت کنیم.
4:10
سلمان به او گفت:
4:13
الله عزوجل بندهٔ مؤمنش را با بلا میآزماید،
4:17
سپس او را عافیت میدهد، پس آن [بلا] کفارهٔ گذشتههایش میشود
4:22
و در آنچه باقی مانده، [فرصت] توبه مییابد،
4:25
یعنی از بدی بازمیگردد و توبه میکند.
4:28
و الله عزوجل بندهٔ فاجرش را با بلا میآزماید،
4:33
سپس او را عافیت میدهد، مانند شتری که خانوادهاش آن را زانو بستهاند،
4:38
سپس رهایش کردهاند،
4:40
پس نمیداند که برای چه زانو بسته شده،
4:42
و نه برای چه رها شده، هنگامی که رهایش کردند.
4:47
و عمران بن حصین رضیاللهعنه در بدنش آزموده شد،
4:51
پس گفت:
4:53
من [این بیماری را] جز به سبب گناهی نمیبینم،
4:55
و الله بیشتر [گناهان را] عفو میکند.
4:58
و [این آیه را] تلاوت کرد:
5:00
و آنچه از مصیبتی به شما رسید
5:03
و ابن مسعود رضیاللهعنه گفت:
5:06
شکیبایی نیمی از ایمان است
5:09
و یقین تمام ایمان است.
5:11
و بعضی گفتهاند:
5:14
فتنهٔ سرّاء (خوشی و نعمت) و فتنهٔ ضرّاء (سختی و زیان)
5:17
را هم نیکوکار و هم بدکار شکیبایی میکنند،
5:19
اما فتنهٔ سرّاء را جز صدیق شکیبایی نمیکند.
5:22
و چون امام احمد رحمهالله به فتنهٔ ضرّاء مبتلا شد،
5:27
شکیبایی کرد و بیتابی ننمود.
5:32
(ترجمهای برای این سطر: امام احمد هنگامی که به فتنهٔ ضرّاء آزموده شد، صبر کرد و جزع ننمود.)
5:34
و گفت:
5:35
در ایمانم افزایش بود
5:38
پس چون به فتنهی آسایش (یا: گشایش/فراخی) مبتلا شد
5:41
بیتابی کرد و ترسید که این کاستیی در دینش باشد
5:45
و شاعر گفت:
5:47
برای هر مصیبتی شکیبایی کن و خویشتنداری پیشه کن
5:51
و بدان که زن (دنیا) برای تو جاودانه نیست
5:55
و همچون بزرگواران شکیبایی ورز، زیرا آن
5:59
حوادثی است که امروز میآید و فردا آشکار میشود
6:03
پس هرگاه مصیبتی را یاد کردی که دلت به آن اندوهگین شد
6:07
مصیبت خود را با پیامبر محمد (ﷺ) به یاد آور
6:12
و دیگری گفت:
6:14
اگر تو از پریشانی و اندوه آرام نگیری و دلت را با آن سازگار نکنی
6:18
بر روزگار چون چهارپایان بیاندیشه خواهی گذشت (یا: خواهی گذراند)
6:22
و شریح قاضی — رحمهالله — گفت:
6:25
هرگاه مصیبتی به من رسد
6:28
چهار بار الله را بر آن سپاس میگویم
6:31
نخست آنکه بزرگتر از آن نبود
6:35
دوم آنکه به من شکیبایی بر آن را روزی کرد
6:38
سوم آنکه مرا به بازگفتن «إنا لله و إنا إلیه راجعون» توفیق داد، به امید پاداشی که دارم
6:43
چهارم آنکه آن را در دینم قرار نداد
6:48
و مالک بن دینار — رحمهالله — گفت:
6:51
هیچیک از اعمال نیک نیست
6:54
مگر آنکه پس از آن کارِ دیگری (در پیِ آن) است
6:56
پس اگر صاحب آن شکیبایی ورزد، به آسایش (روح) خواهد رسید
7:00
و اگر بیتابی کند، بازگردانده میشود
7:02
و برخی گفتهاند:
7:04
هرگاه کارها راههایشان بسته شود
7:08
شکیبایی هر دشواری تلخ را برای آن میگشاید
7:12
سزاوار است که صاحب شکیبایی به خواستهاش دست یابد
7:16
و کوبندهی درها (که بیوقفه میکوبد) به آنجا راه یابد
7:20
هرگز ناامید مشو، هرچند خواستهات به درازا کشد
7:24
هرگاه با شکیبایی یاری جویی، گشایشی خواهی دید
7:28
و از حسن — رحمهالله — روایت است که گفت:
7:32
ما اگر جز در آنچه دوست داریم اجر نیابیم
7:36
(بگو: پاداش ما همین است)
7:38
و الله کریم است؛ بنده را با آنچه ناخوش میدارد میآزماید
7:42
پس پاداش بزرگ بر آن به او میدهد
7:45
و گفت — رحمهالله:
7:47
شکیبایی گنجی از گنجهای نیکی است
7:50
الله آن را جز به بندهی گرامی نزد خود نمیبخشد
7:55
و از ابن عون — رحمهالله — روایت است که گفت:
7:58
هر عملی پاداشی دارد که شناخته میشود
8:01
جز شکیبایی
8:03
الله فرموده است:
8:05
همانا صابران پاداششان را بیحساب دریافت میکنند
8:10
و شاعر گفت:
8:12
و حوادث، هرچند سختیاش به تو رسد
8:16
او همان است که نعمت آن را به تو نشان داد
8:21
و ابن مقفع — رحمهالله — گفت:
8:24
شکیبایی دو گونه است
8:26
فرومایگان از نظر بدن شکیباترند
8:29
و بزرگواران از نظر جان شکیباترند
8:32
و شکیبایی ستوده آن نیست که صاحبش
8:35
مردی باشد که بدنش در کار سخت و کار و تلاش نیرومند باشد
8:39
زیرا این از ویژگیهای خران است
8:42
بلکه آن است که بر نفس چیره باشد
8:45
و بر امور بردبار باشد
8:49
و هنگامی که ابراهیم تیمی — رحمهالله — به زندان حجاج درآمد
8:54
گروهی را دید که در زنجیرها به هم بستهاند
8:57
همگی با هم برمیخیزند و با هم مینشینند
9:01
پس گفت:
9:02
ای اهل بلای الله در نعمتش
9:06
و ای اهل نعمتش در بلایش
9:09
بهراستی که الله شما را شایستهی آزمودن دیده است
9:13
پس او را شایستهی شکیبایی خود نشان دهید
9:16
و از حسن — رحمهالله — روایت است که گفت:
9:19
مردی، مردی از صدر نخست (صحابه) را دشنام داد
9:23
آن مرد برخاست و در حالی که عرق را از چهرهاش پاک میکرد، این آیه را تلاوت میکرد:
9:28
و آنکه شکیبایی ورزد و ببخشد، همانا این از کارهای استوار است
9:34
حسن گفت:
9:35
به خدا سوگند، او آن را دریافت و فهمید
9:38
آنگاه که نادانان آن را ضایع کردند
9:42
و قتاده — رحمهالله — گفت:
9:45
هرکس در برابر بلا شکیبا نباشد
9:48
در برابر نعمتها سپاسگزار نخواهد بود
9:51
و اگر شکیبایی مردی بود، بیگمان بزرگوار و زیبا بود
9:56
و بر یکی از سلف — رحمهالله — وارد شدند
9:59
در حالی که استری او را لگد زده و پایش شکسته بود
10:03
پس گفت:
10:04
اگر مصیبتهای دنیا نبود، مفلسوار بر الله وارد میشدیم
10:09
و ابوالعباس بن عطاء — رحمهالله — گفت:
10:14
هرگاه دل مشتاق بهشت شود
10:17
هدایای بهشت به سوی آن شتاب میکند
10:20
و آن (هدایا) همان ناخوشایندهاست (مکاره)
10:22
زیرا ناخوشایندیها هدایای بهشت به بدنهای راستگویان است
10:27
و ابوحازم — رحمهالله — گفت:
10:30
هر نعمتی که انسان را به الله عزّوجل نزدیک نکند
10:34
پس آن بلاست
10:36
و از طاووس — رحمهالله — روایت است که گفت:
10:40
آنکه سرپرستی یتیمان را بر عهده نگرفته باشد، به سختی بلا (گرفتار) نشده است
10:45
یا داور میان مردم در اموالشان نباشد
10:49
یا فرمانروای گردنهایشان نباشد
10:52
و از ابوسعید خرّاز — رحمهالله — روایت است که گفت:
10:56
عافیت، نیکوکار و بدکار را میپوشاند
11:00
پس هنگامی که آزمون (بلوا) فرا رسد
11:03
مردان در آنجا آشکار میشوند
11:06
موضعشان در برابر جنگ فتنهآمیز
11:11
و جهتگیری ایشان در آن
11:13
به سعد بن ابی وقاص — رضیاللهعنه — گفته شد:
11:18
آیا نمیجنگی؟
11:20
زیرا تو از اهل شورایی
11:22
و تو به این امر از دیگری سزاوارتری
11:26
پس گفت:
11:27
نمیجنگم تا اینکه برایم شمشیری بیاورید
11:31
که دو چشم و زبان و دو لب داشته باشد
11:34
که مؤمن را از کافر بازشناسد
11:37
زیرا من جهاد کردهام، در حالی که جهاد را میشناسم
11:41
و چون عثمان بن عفان رضیاللهعنه کشته شد
11:46
سلمة بن الأکوع رضیاللهعنه به ربذه رفت
11:51
و در آنجا زنی به همسری گرفت
11:53
و برای او فرزندانی به دنیا آورد
11:56
و پیوسته با او بود
11:58
تا اینکه چند شب پیش از مرگش
12:01
به مدینه بازگشت
12:03
و از حذیفه رضیاللهعنه روایت است که گفت:
12:06
از فتنهها بپرهیزید
12:08
کسی به سوی آنها حرکت نکند
12:11
به خدا سوگند کسی به سوی آنها حرکت نکرد
12:14
مگر اینکه (در آن) نابود شد
12:16
چنانکه سیل خون را با خود میبرد
12:18
آن (فتنه) همچون (آبی) است که پیش میآید
12:21
تا اینکه نادان میگوید:
12:24
این همان است که (زمانی) شبیه و روشن بود و اکنون پشت کرده است
12:27
پس هرگاه آن را دیدید
12:29
در خانههای خود بنشینید
12:31
و شمشیرهای خود را بشکنید
12:33
و کمانهای خود را ببُرید
12:35
و از عبدالله بن عمر رضیاللهعنه
12:40
روایت است که گفت:
12:42
مثل ما در این فتنه
12:45
همچون گروهی است که در راهی میرفتند
12:48
بر راهی که آن را میشناختند
12:51
پس در حالی که آنان چنین بودند
12:53
ناگاه ابری و تاریکی آنان را فرا گرفت
12:56
پس برخی از ایشان به راست و چپ رفتند
13:00
و راه را گم کردند
13:02
و ما همانجا که به آن رسیدیم ماندیم
13:05
تا اینکه خداوند آن (تاریکی) را از ما برطرف کرد
13:08
آنگاه راه نخستین خود را دیدیم
13:11
آن را شناختیم و در آن رفتیم
13:14
و همانا اینان جوانان قریشاند
13:17
که بر سر این حکومت با یکدیگر میجنگند
13:20
و بر سر این دنیا
13:23
برایم مهم نیست که آنچه (خدا) برایم مقرر کرده است، بعضی از آنان بعضی دیگر را بکشند
13:27
(پسر) علیهاتین الجرداوین
13:30
و دو مرد در فتنه ابن زبیر نزد او آمدند
13:33
پس گفتند:
13:35
مردم کارها کردهاند
13:37
و تو پسر عمر هستی
13:39
و صحابی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هستی
13:42
پس چه چیز تو را از خروج بازمیدارد؟
13:45
پس گفت:
13:47
مرا بازمیدارد اینکه خداوند خون برادرم را حرام کرده است
13:50
پس گفتند:
13:52
آیا الله نفرموده است:
13:54
«و با آنان بجنگید تا
13:56
فتنهای نماند»؟
13:58
پس گفت:
14:00
ما جنگیدیم تا فتنهای نماند
14:03
و دین از آنِ الله شد
14:05
و شما میخواهید بجنگید
14:08
تا فتنهای باشد
14:10
و دین از آنِ غیرِ الله شود
14:13
و در روایتی (آمده است):
14:16
همانا محمد صلیاللهعلیهوسلم
14:19
با مشرکان میجنگید
14:21
و ورود در دین ایشان
14:24
فتنه بود
14:25
و (جنگ او) مانند جنگ شما بر سر حکومت نبود
14:28
و (عمر) رضیاللهعنه گفت:
14:30
از جمله ورطههای کارها که برای کسی که خود را در آن انداخته راه نجاتی نیست
14:36
ریختن خون حرام است بیآنکه حقّی (برای آن) باشد
14:41
و از یسیر بن عمرو روایت است
14:43
که ابو مسعود انصاری رضیاللهعنه
14:47
چون عثمان رضیاللهعنه کشته شد
14:50
در خانهاش پنهان شد
14:52
پس بر او وارد شدم
14:54
و از او پرسیدم
14:55
پس گفت:
14:56
بر تو باد به جماعت (مسلمانان)
14:58
زیرا الله امت محمد صلیاللهعلیهوسلم را بر گمراهی گرد نخواهد آورد
15:05
و صبر کن
15:06
تا نیکوکار آسوده شود
15:08
و از دست بدکار آسودگی حاصل گردد
15:11
و مطرّف رحمهالله گفت:
15:14
فتنه چنین نیست که مردم را هدایت کند
15:18
بلکه (فتنه) میآید تا مؤمن را از دینش بیرون کند
15:23
و اینکه خداوند بگوید:
15:25
چرا فلانی را نکشتی؟
15:27
نزد من دوستداشتنیتر است از اینکه (مردم) بگویند:
15:30
چرا فلانی را کشتی؟
15:32
و (مطرّف) رحمهالله گفت:
15:34
گرفتن به احتیاط و نشستن (در خانه)
15:37
نزد من دوستداشتنیتر است از اینکه فضیلت جهاد را با خطر جستجو کنم
15:46
حال آنان با فتنههای شهوات و زنان
15:50
سعید بن مسیب رحمهالله گفت:
15:53
شیطان از هیچ چیز نومید نشده
15:56
مگر اینکه از راه زنان به سراغ (انسان) آمده است
15:59
و (این را) در حالی گفت که هشتاد و چهار ساله بود
16:03
یکی از چشمانش را از دست داده بود،
16:05
و با چشم دیگرش هم کمسو میدید.
16:08
نزد من هیچ چیزی ترسناکتر از زنان نیست.
16:12
و از عطاء بن ابی رباح رحمهالله روایت است که گفت:
16:17
اگر مرا بر خزانهٔ بیتالمال میگماشتند، امین میبودم،
16:21
اما خودم را بر امت شوهیای (زنی) ایمن نمیدانم.
16:25
ذهبی رحمهالله گفت:
16:28
راست گفت، رحمهالله.
16:30
و در حدیث آمده است:
16:32
آگاه باشید که هیچ مردی با زنی تنها نماند،
16:35
زیرا سومین ایشان شیطان است.
16:38
و حسان بن عطیه رحمهالله گفت:
16:42
هرگز امتی بهسوی (گناه) نرفت،
16:45
مگر از جانب زنانشان.
16:48
و از میمون بن مهران رحمهالله روایت است که گفت:
16:52
سه چیز است که خود را به آنها مبتلا مکن:
16:57
بر سلطان وارد مشو،
16:59
هرچند بگویی که او را به طاعت الله فرمان میدهم،
17:02
و بر زنی وارد مشو،
17:05
هرچند بگویی که به او کتاب الله را میآموزم،
17:08
و گوش خود را به سخن هواپرست مسپار،
17:11
زیرا نمیدانی چه چیزی از آن به دلت میچسبد.
17:15
و سفیان ثوری رحمهالله گفت:
17:18
بر خزانهٔ پر از مال (هم) امین مشو،
17:22
و بر کنیز سیاهپوست (هم) وارد مشو،
17:26
که برای من حلال نیست.
17:28
و زنی آمد و گفت:
17:31
میخواهم از تو درباره چیزی بپرسم.
17:34
پس به او گفت:
17:36
از در (بیرون) بیا،
17:39
سپس از پشت در سخن بگو.
17:42
و ابن جوزی رحمهالله گفت:
17:46
عبدالله بن مبارک برای ما حدیث گفت،
17:49
و او عاقل بود،
17:51
از بزرگان اهل شام، رحمهمالله، روایت شده است
17:54
که گفتند:
17:56
هرکس خود را اسباب فتنه قرار دهد،
18:00
در آخر نجات نخواهد یافت، هرچند کوشا باشد.
18:04
و وزیر ابن هبیره رحمهالله گفت:
18:08
از نابودی خردها بپرهیزید
18:10
هنگام شعلهور شدن شهوتها،
18:13
زندگی سالم
18:16
میان گفتار و کردار است.