از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 21 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (21) | عزم بالا و محکومیت تنبلی
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
حیات سلف میان گفتار و کردار
0:11
علوّ همّت
0:15
از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
0:19
هنگامی که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) رحلت فرمود،
0:23
به مردی از انصار گفتم:
0:26
بیا و از اصحاب رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بپرسیم،
0:32
زیرا امروز ایشان بسیارند.
0:35
او گفت:
0:36
ای پسر عباس، از تو در شگفتم!
0:39
آیا میپنداری که مردم به تو نیازمند میشوند،
0:42
حال آنکه در میان مردم، از اصحاب رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) کسانی هستند که [در میانشاناند]؟
0:48
گفت:
0:49
من آن [پیشنهاد] را رها کردم
0:51
و آغاز کردم به پرسیدن حدیث از اصحاب رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم).
0:57
بهراستی، حدیثی به من میرسید از مردی [صحابی]
1:00
و نزد دروازهاش میرفتم، در حالی که او استراحت میکرد،
1:03
و من بر خاک مینشستم [و انتظار میکشیدم].
1:05
او بیرون میآمد و مرا میدید
1:07
و میگفت:
1:08
ای پسر عموی رسول الله، چه چیزی تو را [به اینجا] آورده است؟
1:12
چرا کسی را نفرستادی تا نزدت بیایم؟
1:15
میگفتم: نه،
1:17
من سزاوارترم که نزدت بیایم و از حدیث بپرسم.
1:21
آن جوان انصاری زنده ماند
1:25
تا آنکه مرا دید که مردم گرداگرد من جمع شدهاند و از من میپرسند،
1:30
و گفت:
1:32
این جوان از من خردمندتر بود.
1:35
و از ابوالزناد روایت است که گفت:
1:38
در حجر [اسماعیل] گرد آمدند:
1:40
مصعب و عروه و عبدالله بن زبیر
1:44
و عبدالله بن عمر،
1:46
و گفتند: آرزو کنید.
1:48
عبدالله بن زبیر گفت:
1:51
اما من خلافت را آرزو میکنم.
1:54
و عروه گفت:
1:56
اما من
1:58
آرزو میکنم که علم از من گرفته شود.
2:01
و مصعب گفت:
2:03
اما من
2:04
آرزو میکنم امارت عراق را
2:07
و گرد آمدن [با] عایشه، دختر طلحه،
2:10
و سکینه، دختر حسین.
2:13
عبدالله بن عمر گفت:
2:15
اما من آمرزش [الهی] را آرزو میکنم.
2:18
[ابوالزناد] گفت:
2:20
پس آنان به آنچه آرزو کرده بودند رسیدند،
2:22
و گمان میرود که ابن عمر نیز آمرزیده شد.
2:26
و از شعبی روایت است که گفت:
2:28
مسروق رحمهالله به بصره رفت
2:32
نزد مردی تا از آیهای بپرسد،
2:35
اما نزد او در آن علمی نیافت،
2:38
و از مردی از اهل شام خبر داده شد،
2:41
پس [آن علم] را نزد ما در اینجا [به او] رساندند،
2:44
سپس به شام رفت، نزد آن مرد، در طلب آن.
2:49
و از سعید بن جبیر رحمهالله روایت است که گفت:
2:53
چه بسا نزد ابن عباس میآمدم
2:55
و در صحیفهام مینوشتم تا آن را پر کنم،
2:58
و بر کفشم مینوشتم تا آن را پر کنم،
3:02
و بر کف دستم [نیز] مینوشتم.
3:04
و سعید بن مسیب رحمهالله گفت:
3:09
اگر من برای [یافتن] یک حدیث، روزها و شبها را طی میکردم،
3:12
[سزاوار بود].
3:15
و عمر بن عبدالعزیز رحمهالله گفت:
3:18
نفسی مشتاق داشتم،
3:21
از آنچه به دست میآوردم، چیزی [برایم] کافی نبود،
3:24
هر بار که [به چیزی] میرسیدم، به آنچه بزرگتر بود مشتاق میشدم،
3:27
و چون نفس به نهایت [آرزو] رسید،
3:30
به آخرت مشتاق شد.
3:34
و از حسن بصری رحمهالله روایت است که گفت:
3:38
هرکس از شما بتواند پیشوای خانوادهاش باشد،
3:42
پیشوای برادرش [در دین]،
3:44
پیشوای کسانی که پس از آناند،
3:47
[بکوشد]، زیرا هیچ چیزی از تو گرفته نمیشود [یعنی از تو اخذ نمیشود]
3:50
مگر آنکه بهرهای از آن برای تو خواهد بود.
3:53
و سری سقطی رحمهالله گفت:
3:56
هرکس آنچه را میجوید بشناسد،
3:59
آنچه را میبخشد بر او آسان میشود.
4:02
و از ابومحمد، پسر خواهر شافعی، روایت است که گفت:
4:06
مادرم گفت:
4:08
چه بسا در یک شب
4:11
سی بار یا کمتر یا بیشتر،
4:15
چراغ را پیش روی شافعی رحمهالله میآوردیم،
4:19
و او دراز میکشید و میاندیشید،
4:22
سپس ندا میداد: ای کنیزک!
4:25
آیا چراغ را آوردهای؟
4:28
پس [کنیزک] پیش میآمد و او آنچه را مینوشت، مینوشت،
4:31
سپس میگفت: آن را بردار.
4:34
به ابومحمد گفتم:
4:37
او از بازگرداندن چراغ چه میخواست؟
4:40
گفت: تاریکی برای دل روشنتر است.
4:44
و مالک بن انس رحمهالله گفت:
4:47
مرد به نزد مردی رفتوآمد میکرد
4:50
سی سال تا از او بیاموزد.
4:53
و از محمد بن یوسف روایت است که گفت:
4:56
نزد محمد بن اسماعیل بخاری رحمهالله بودم
4:59
در منزلش، شبی،
5:03
و شمردم که او برخاست و چراغ را روشن کرد
5:06
تا چیزهایی را که یادداشت میکرد، مرور کند،
5:09
و این کار در آن شب هجده بار [تکرار شد].
5:13
قتادة رحمهالله فرمود:
5:17
ای فرزند آدم!
5:19
اگر نمیخواهی کار خیر را
5:22
جز با نشاط و رغبت انجام دهی،
5:24
بدان که نفس تو به کاهلی و سستی
5:27
و فترت و دلتنگی گرایش دارد.
5:29
اما مؤمن آن است که بر خود فشار میآورد
5:32
و مؤمن آن است که خویشتن را نیرومند میسازد.
5:35
و به عتابی گفته شد،
5:39
همانگونه که به کلثوم بن عمر رحمهالله گفته شد:
5:42
فلانی همّت بلندی دارد.
5:44
او گفت:
5:46
برای او هدفی جز بهشت نیست.
5:50
و برخی گفتهاند:
5:52
نفس، اگر به چیزی رغبتش دهی، رغبت میکند،
5:55
و اگر به اندک بازش گردانی، قناعت میکند.
5:59
و عبدالرحمن بن ابی حاتم
6:02
رحمهالله گفت:
6:03
ما هفت ماه در مصر بودیم
6:06
و در آن مدت هیچ آبگوشتی نخوردیم.
6:08
تمام روزمان میان مجالس شیوخ تقسیم شده بود
6:12
و شبها
6:14
به نسخبرداری و مقابله میگذشت.
6:16
او گفت:
6:17
روزی من و همراهیام نزد یکی از شیوخ رفتیم
6:21
و به ما گفتند:
6:22
او بیمار است.
6:24
در راه، ماهیای دیدیم که ما را خوش آمد
6:28
و آن را خریدیم.
6:30
چون به خانه رسیدیم،
6:32
وقت مجلس برخی از شیوخ فرا رسید
6:35
و ما نتوانستیم آن را آماده کنیم.
6:38
و به مجلس رفتیم
6:40
و چنان ماندیم تا سه روز بر آن گذشت،
6:44
و فرصتی نیافتیم که آن را به کسی دهیم تا کبابش کند.
6:49
سپس گفت:
6:50
دانش با آسایش تن به دست نمیآید.
6:54
و ابوجعفر طبری رحمهالله به یارانش گفت:
7:00
آیا آمادهاید تاریخ جهان
7:03
از آدم تا زمان ما را بنویسید؟
7:06
گفتند:
7:07
چقدر حجم دارد؟
7:09
او حدود سی هزار برگ یاد کرد.
7:12
گفتند:
7:13
این کاری است که عمرها پیش از پایان آن تمام میشود.
7:17
او گفت:
7:19
«إنا لله» —
7:21
همتش مرد!
7:23
پس آن را در حدود سه هزار برگ خلاصه کرد.
7:27
و چون خواست تفسیر را املا کند،
7:30
به آنان گفت که حدود همان مقدار است.
7:33
سپس آن را به اندازهای نزدیک به تاریخ املا کرد.
7:38
و ابن حبان رحمهالله در میانه کتاب «الانواع» گفت:
7:43
شاید ما از بیش از دو هزار شیخ نوشته باشیم.
7:48
ذهبی رحمهالله گفت:
7:50
همتها باید چنین باشند.
7:53
این با آنچه او از فقه و عربیت داشت،
7:57
و با فضیلتی درخشان و تألیفات فراوان همراه بود.
8:01
و ابوحاتم رازی رحمهالله به فرزندش عبدالرحمن گفت:
8:06
نخستین سالی که برای طلب حدیث بیرون رفتم،
8:10
هفت سال ماندم و آنچه را با پای خود طی کردم شمردم،
8:15
که بیش از هزار فرسخ شد.
8:18
همواره میشمردم،
8:20
تا آنگاه که بیش از هزار فرسخ شد
8:23
و آن را رها کردم.
8:26
و ابویعلی رحمهالله
8:28
شب خود را تماماً بخشبخش میکرد:
8:32
بخشی برای خواب،
8:34
بخشی برای قیام (نماز شب)،
8:36
و بخشی برای تصنیف حلال و حرام.
8:39
و علامه نووی رحمهالله با مشایخ به تصحیح و شرح ملازم بود.
8:46
هر روز دوازده درس نزد مشایخ میخواند.
8:51
او از زهد و عبادت
8:54
و پارسایی و احتیاط و کنارهگیری از مردم
8:58
بهره بسیار بزرگی داشت،
9:00
که هیچ یک از فقیهان جز او بر آن توانا نبود.
9:04
او روزگار را روزه میگرفت
9:06
و دو نوع خورش را با هم نمیخورد.
9:08
بیشتر خوراک او از نوایی بود که پدرش از نوی (شهر) برایش میفرستاد.
9:14
و هیچ یک از اوقات خود را ضایع نمیکرد.
9:17
و به معروف فرمان میداد و از منکر، برای پادشاهان و دیگران، بازمیداشت.
9:25
نکوهش تنبلی:
9:27
عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه فرمود:
9:32
من مردی را که او را بیکار ببینم، بسیار ناپسند میدارم؛
9:36
نه در کاری از کارهای دنیا و نه در کاری از کارهای آخرت.
9:42
و محمد بن علی رحمهالله به فرزندش گفت:
9:46
ای فرزندم!
9:48
از تنبلی و دلتنگی بپرهیز،
9:50
زیرا این دو کلید هر بدیاند.
9:53
اگر تنبلی کنی، حق (کسی) را ادا نمیکنی،
9:57
و اگر دلتنگ شوی، بر حق صبر نمیکنی.
10:01
و از گفتهها:
10:03
ای فریبخورده! روزت به بیهودگی و غفلت میگذرد،
10:06
و در کارهایی که بعداً ناخوشایندت خواهد بود رنج میبری.
10:10
شبت خواب است و روز پیوسته لازم تو،
10:14
همینگونه در دنیا چهارپایان زندگی میکنند.
10:19
و (ابن) ریح رحمهالله بر گروهی گذشت که بازی میکردند
10:23
و گفت: شما را چه شده است؟
10:26
گفتند: ای ابوامامه! امروز ما بیکار شدیم.
10:31
گفت: فرد بیکار را به این کار فرمان ندادهاند.
10:35
یحیی بن ابی کثیر رحمهالله گفته است:
10:38
دانش با آسایش تن به دست نمیآید.
10:42
زندگی سلف میان گفتار و کردار