از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 54 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (54) | حفظ زبان - قسمت اول
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
حیات سلف میان گفتار و کردار
0:09
نگهداشتن زبان از پرگویی
0:17
و از سخنی که سودی ندارد
0:21
عمر بن خطاب رضیاللهعنه گفت:
0:24
«خدا رحمت کند کسی را که سخن زیادیاش را نگه دارد
0:28
و کار بیشتر را پیش فرستد.»
0:30
عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه گفت:
0:34
«به الله سوگند که جز او معبودی نیست،
0:37
روی زمین چیزی نیازمندتر به زندانی طولانی از زبان نیست.»
0:44
ابوالدرداء رضیاللهعنه گفت:
0:47
«به گوشهایت انصاف بده، نه به دهانت،
0:50
زیرا برای تو دو گوش و یک دهان قرار داده شده است،
0:54
تا بیشتر بشنوی از آنچه میگویی.»
0:58
علی بن ابیطالب رضیاللهعنه گفت:
1:01
«زبان، ستون بدن است،
1:04
پس هرگاه زبان راست باشد، اعضا راست میشوند،
1:08
و هرگاه زبان مضطرب شود، هیچ عضوی برای او برپا نمیایستد.»
1:13
مطرف بن شخیر رحمهالله گفت:
1:17
«هرکس عملش پاک شود، زبانش پاک میشود،
1:20
و هرکس [عملش] آمیخته شود، [زبانش] نیز آمیخته میشود.»
1:23
وهیب بن الورد رحمهالله گفت:
1:27
«هرکس سخنش را از عملش بهشمار آورد، سخنش کم میشود.»
1:31
او همچنین رحمهالله گفت:
1:34
پزشکان اتفاق دارند که سرآغاز پزشکی پرهیز است،
1:38
و حکیمان اتفاق دارند که سرآغاز حکمت سکوت است.
1:43
و نیز گفت: مرد، خاموش میماند،
1:47
و خِرَدش نزد او گرد میآید.
1:50
مردی، مرد دیگری را ستود،
1:52
پس یکی از سلف به او گفت:
1:55
«و تو او را از کجا میشناسی؟»
1:57
گفت: «دیدم که در سخن گفتنش خویشتندار است.»
2:01
ابراهیم تیمی رحمهالله گفت:
2:06
مؤمن چون بخواهد سخن بگوید، نگاه میکند،
2:10
پس اگر سخنش به سودش باشد، میگوید،
2:13
و اگر به زیانش باشد، از آن خودداری میکند.
2:16
و در حکمتهای پراکنده گفته شده است:
2:19
چون خِرَد کامل شود، سخن کاهش مییابد.
2:23
یحیی بن ابی کثیر رحمهالله گفت:
2:27
دو خصلت است که اگر در مردی ببینی،
2:30
بدان که آنچه پس از آن دو است، از آنها بهتر است:
2:34
آنکه زبانش را نگهدارد،
2:37
و بر نمازش محافظت کند.
2:39
یونس بن عبید رحمهالله گفت:
2:44
دو خصلت است که اگر در بنده درست شوند،
2:47
سایر امورش درست میشود:
2:50
نمازش و زبانش.
2:52
یکی از سلف گفت:
2:54
«زبان من درندهای است،
2:57
اگر رهایش کنم، میترسم که مرا بخورد.»
3:00
و گفته میشد:
3:02
پرگویی، وقار را از میان میبرد.
3:07
فضیل بن عیاض و ابن مبارک رحمهمالله گفتند:
3:12
سختترین پرهیزگاری در زبان است.
3:15
عمر بن عبدالعزیز رحمهالله گفت:
3:18
من بسیاری از سخنان را رها میکنم،
3:21
از ترس مباهات [و خودنمایی].
3:25
او همچنین رحمهالله گفت:
3:27
هرگاه دیدید مردی سکوتش را طولانی میکند
3:30
و از مردم میگریزد،
3:32
به او نزدیک شوید،
3:34
زیرا او حکمت را القا میشود.
3:36
به سفیان ثوری رحمهالله گفته شد:
3:39
«چون در سخن (حدیث) باشی، شاداب میشوی و تو را ناخوش میداری،
3:43
و چون در غیر سخن باشی،
3:46
گویی مردهای.»
3:48
گفت: آیا ندانستی که سخن گفتن فتنه است؟
3:52
او رحمهالله گفت:
3:54
گفته میشد:
3:56
خاموشی زینت دانشمند و پوشش نادان است.
4:00
برخی گفتهاند:
4:02
اگر در لکنت زبان آفاتی مقدّر است،
4:06
در فصاحت نیز آفاتی است که با آن برابری میکند.
4:10
حاتم اصم رحمهالله گفت:
4:14
اگر صاحب خبری نزد تو بنشیند تا سخنانت را بنویسد،
4:19
از او پرهیز میکردی.
4:21
و حال آنکه سخنت بر الله تعالی عرضه میشود،
4:24
پس پرهیز نمیکنی.
4:26
به ابراهیم بن ادهم رحمهالله گفته شد:
4:29
فلانی نحو میآموزد،
4:32
گفت: او به آموختن خاموشی نیازمندتر است.
4:37
ابوبکر بن عیاش رحمهالله گفت:
4:41
کمترین سود سکوت، سلامت است،
4:44
و سلامت برای عافیت کافی است.
4:47
و کمترین زیان گفتار، شهرت است،
4:50
و شهرت برای بلا کافی است.
4:54
یکی از بلغا گفت:
4:57
زیرا [سکوت] برایت صفا و محبت میآورد،
5:00
و از بدفرجامی ایمنت میدارد،
5:03
و جامه وقار بر تنت میپوشاند،
5:05
و تو را از زحمت عذرخواهی بینیاز میکند.
5:08
و پیشوای ما
5:10
امام احمد رحمهالله
5:12
از بدر مغازلی رحمهالله در شگفت میماند
5:16
و میگفت: «مانند بدر کیست؟
5:19
که زبانش را مالک است.»
5:21
حمدان بن ذنون گفت:
5:24
چشمم مانند احمد بن حنبل رحمهالله را ندیده است
5:28
در پرهیزگاریاش و نگاه داشتن زبانش.
5:31
عطاء بن ابی رباح رحمهالله گفت:
5:36
در حقیقت کسانی که پیش از شما بودند
5:38
از سخنان بیهوده و زیادی گفتن کراهت داشتند
5:41
آیا انکار میکنید که بر شما نگهبانانی (فرشتگانی) گماشتهاند
5:44
آیا هیچیک از شما شرم نمیکند
5:46
از اینکه اگر نامهعمل او گشوده شود که آرزوی روز (زندگی) او را در خود دارد
5:51
بیشترین چیزی که در آن است، نه از امر دینش است و نه از امر دنیایش
5:56
و برخی از حکیمان گفتهاند
5:58
خرد آدمی در زیر زبانش پنهان است
6:02
و ابن دقیق العید رحمهالله میگفت
6:06
هیچ سخنی نگفتهام و هیچ کاری نکردهام
6:10
مگر آنکه پاسخی برای آن در پیشگاه الله تعالی آماده کردهام
6:15
نگهداشتن زبان از غیبت
6:21
و جستوجوی لغزشها و خطاها و افتادگیها (عیبهای دیگران)
6:25
عمر بن الخطاب رضیاللهعنه میگفت
6:30
خود را به یاد کردن مردم مشغول نکنید که آن بلاست
6:35
و بر شما باد یاد کردن الله، که آن رحمت است
6:39
عمر بن العاص رضیاللهعنه بر قاطر مردهای گذشت
6:45
پس فرمود: اگر یکی از شما از گوشت این قاطر بخورد
6:49
تا آنکه شکمش پر شود
6:51
برای او بهتر است از اینکه گوشت مرد مسلمانی را بخورد
6:55
و از ابن عباس رضیاللهعنه روایت است که گفت
6:59
اگر خواستی عیبهای دوستت را یادآور شوی، عیبهای خودت را یادآور شو
7:04
و از عون بن عبد الله رحمهالله روایت است که گفت
7:08
گمان نمیکنم کسی به عیبجویی از مردم بپردازد
7:12
مگر از غفلتی که از خویشتن دارد
7:16
و به ربیع بن خثیم رحمهالله گفته شد
7:19
چرا مردم را یاد نمیکنی (از عیبهایشان سخن نمیگویی)؟
7:21
گفت: من از خودم راضی نیستم
7:25
پس چگونه فارغ شوم از نکوهش (خود) تا مردم را نکوهش کنم
7:29
مردم از الله در مورد گناهان مردم ترسیدند
7:33
و از گناهان خویش ایمن شدند
7:37
و از اوزاعی رحمهالله روایت است که گفت
7:40
شنیدم یحیی بن ابی کثیر رحمهالله میگفت
7:45
روز قیامت به بنده گفته میشود
7:48
برخیز و نزد فلانی برو و حق خود را از او بگیر
7:51
پس میگوید: پروردگارا، من حقی از او نزد خود نمیشناسم
7:57
پس گفته میشود: آری، او تو را فلان روز به فلان چیز یاد کرد
8:03
و فلان روز به فلان چیز
8:05
اوزاعی گفت
8:07
آیا کسی که فردا از نیکیهایش (به دیگران) داده میشود، برای خود خیرخواه است؟
8:12
در حالی که به ذلت خاشع (بیچارگی و فروتنی خویش) مینگرد
8:15
دوست دارد که میان او و برادرش (به الله) فاصلهای دور باشد
8:20
و از مجاهد رحمهالله روایت است که گفت
8:24
کفاره خوردن گوشت برادرت (غیبت او) این است
8:27
که او را ستایش کنی و برایش به خیر دعا کنی
8:31
و سفیان بن حسین گفت
8:33
نزد ایاس بن معاویه رحمهالله مردی را به بدی یاد کردم
8:39
پس به چهرهام نگاه کرد و گفت
8:41
آیا به جنگ روم رفتهای؟
8:43
گفتم: نه
8:45
گفت: پس سند و هند و ترک؟
8:48
گفتم: نه
8:50
گفت: پس آیا روم و سند و هند و ترک از دست تو سالم ماندهاند،
8:56
ولی برادر مسلمانت از دست تو سالم نمانده است؟
8:59
گفت: پس از آن پس دیگر (چنین) نکردم
9:04
و هرگاه نزد محمد بن سیرین رحمهالله مردی به بدی یاد میشد
9:10
محمد او را به بهترین آنچه میدانست یاد میکرد
9:13
و از ابن سیرین رحمهالله روایت است که گفت
9:17
ستم به برادرت این است که بدترین چیزی را که از او میدانی یاد کنی
9:21
و خوبیاش را پنهان کنی
9:23
و بکر مزنی رحمهالله گفت
9:27
هرگاه دیدید مردی به جستوجوی عیبهای مردم گماشته شده و عیب خویش را فراموش کرده است،
9:33
بدانید که او (به دام) مکر (الهی) گرفتار شده است
9:36
و فضیل بن عیاض رحمهالله گفت
9:40
گاهی مرد میگوید:
9:42
لا اله الا الله
9:45
یا سبحان الله، پس من بر او از آتش میترسم
9:49
گفته شد: چگونه چنین است؟
9:52
گفت: (او) نزد وی غیبت میکند و این (غیبت) او را خوشایند است
9:57
پس میگوید: لا إله إلا الله
10:01
و این جای آن (ذکر) نیست
10:03
جای این سخن آن است که در حق خود به او خیرخواهی شود و به او گفته شود:
10:08
از الله پروا کن
10:10
به امام احمد رحمهالله گفته شد
10:13
مردی را که اسحاق بن ابراهیم هزار درهم به او بخشیده است
10:18
(امام احمد گفت:) ما را به (نام) هیچکس یاد مکن
10:23
و رحمهالله فرمود
10:25
هیچکس درباره مردم سخن نگفت
10:28
مگر آنکه (از اعتبار) افتاد و سخنش از میان رفت
10:31
در بصره مردی بود که به او افطس میگفتند
10:35
او از اعمش و دیگران روایت میکرد
10:38
و او را مجالسی بود
10:40
در حدیث درست (و معتبر) بود
10:42
جز آنکه هیچکس از زبان او سالم نمیماند
10:46
پس حدیثش و یادش از میان رفت
10:49
و موفق بن قدامه رحمهالله درباره یکی از عالمان زمانهاش گفت
10:54
از کسانی که به عیبجویی از مردم گرفتار شده بود
10:58
بهویژه اهل علم و صلاح
11:01
گمان کردم که او در فتوا از پدرش و دیگران برتری خواهد داشت
11:07
تا آنکه دیدم برای او فتواهایی هست که از فتوای دیگران استوارتر پاسخگو و درستتر است
11:14
و گمان کردم که او به این (عیبجویی) مبتلا شده بود
11:17
به سبب علاقهاش به خطا شمردن مردم
11:20
و پیرویاش از عیبهای ایشان
11:22
و بعید نیست که الله بنده را به همان جنس گناهش کیفر دهد
11:26
او بخش بسیاری از زمانهاش را به رد بر مردم در تألیفاتشان مشغول داشت
11:32
و آشکار کردن آنچه از خطاهایشان پنهان بود
11:35
و دوست داشتن بیان لغزشهای ایشان
11:38
و بنده به حقیقت ایمان نمیرسد
11:41
تا آنکه برای مردم همان را دوست بدارد که برای خود دوست میدارد
11:45
آیا میپنداری که او پس از مرگش برای خود (چیزی را) دوست میدارد؟
11:49
کسی که برای آشکار ساختن لغزشها و کاستیهای او برمیخیزد،
11:52
و عیب تألیفاتش و نمایاندن خطاهایش،
11:56
همانگونه که خود دوست ندارد این کار دربارهاش انجام شود،
11:59
سزاوار است که برای دیگری نیز آن را دوست نداشته باشد،
12:02
بهویژه برای پیشوایان پیشین
12:05
و دانشمندان برجستهای که در علم سرآمد بودهاند.
12:08
و الله تعالی نشانهای را به او نشان داده که از راه درست منحرف شده است،
12:13
در اموری که برای کسانی که پایینتر از او هستند آشکار میشود.
12:17
زندگی سلامت میان گفتار و کردار است.