از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 24 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (24) | امر به معروف و نهی از منکر
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
حیات سلف
0:06
میان گفتار و کردار
0:11
امر به معروف و نهی از منکر
0:15
اهمیت و فضیلت امر به معروف و نهی از منکر
0:20
و عاقبت کسی که آن را ترک کند
0:24
ابوبکر رضیاللهعنه این آیه را تلاوت کرد
0:28
«ای کسانی که ایمان آوردهاید، مراقب خویشتن باشید»
0:32
«آنان که گمراه شوند، به شما زیانی نمیرسانند، چون شما هدایت یافته باشید»
0:36
سپس گفت
0:38
مردم این آیه را در غیر جایگاه خود قرار میدهند
0:43
آگاه باشید که من از رسول الله (ﷺ) شنیدم که میفرمود
0:48
«هرگاه قومی ستمگر را ببینند و دست او را نگیرند
0:53
و منکر را دگرگون نکنند
0:56
الله همهی آنان را به عقوبت خود فرا میگیرد»
1:00
حذیفه بن یمان رضیاللهعنه گفت
1:04
«مردی هست که به جایگاهی وارد میشود که بر او واجب است در آن برای الله سخن بگوید
1:10
اما سخن نمیگوید
1:12
پس دلش هرگز به آنچه پیش از این بود بازنمیگردد»
1:16
و (حذیفه) رضیاللهعنه گفت
1:18
«اگر مردی در روزگار رسول الله (ﷺ) سخنی میگفت
1:25
به سبب آن منافق میشد
1:28
و امروز آن را از یکی از شما در یک نشست، چهار بار میشنوم
1:34
باید امر به معروف کنید و نهی از منکر نمایید
1:38
و بر خیر یکدیگر را برانگیزید
1:41
وگرنه الله همهی شما را به عذابی ریشهکن خواهد کرد
1:45
یا بدانتان را بر شما مسلط میگرداند
1:48
سپس نیکانتان دعا میکنند و دعایشان پذیرفته نمیشود»
1:52
ابودرداء رضیاللهعنه گفت
1:56
هیچ مؤمنی صدقهای محبوبتر نزد الله عز و جل نداده
2:01
از موعظهای که به قوم خود میکند
2:04
که (مردم) از آن جدا میشوند در حالی که الله عز و جل به سبب آن به ایشان سود رسانده است
2:08
فضیل رحمهالله گفت
2:12
نزد ما کسی که به سبب روزه و نماز بسیار (به مقام) رسیده، درک نشده است
2:17
بلکه نزد ما به سبب سخاوت جانها و سلامت سینهها (به مقام) رسیده میشود
2:23
و خیرخواهی برای امت
2:25
و از ضحاک رحمهالله روایت است که گفت
2:28
امر به معروف و نهی از منکر از واجبات الله تبارک و تعالی است
2:36
و از عمر بن عبدالعزیز رحمهالله روایت است که گفت
2:40
گفته میشد که الله عامهی مردم را به گناه خاصه عذاب نمیکند
2:46
اما هرگاه منکر آشکارا انجام شود
2:49
همهی آنان مستحق عقوبت میشوند
2:52
آداب و نصایح برای آمر به معروف و ناهی از منکر
2:59
ابودرداء رضیاللهعنه بر مردی گذشت که گناهی کرده بود
3:06
پس (مردم) او را دشنام میدادند
3:08
پس (ابودرداء) گفت
3:09
به من بگویید: اگر او را در چاهی مییافتید
3:13
آیا او را بیرون نمیآوردید؟
3:15
گفتند: آری
3:17
گفت
3:18
پس برادرتان را دشنام ندهید
3:20
و الله عز و جل را سپاس گویید که شما را عافیت داد
3:24
گفتند: آیا او را دشمن نمیداری؟
3:27
گفت
3:28
من تنها عمل او را دشمن میدارم
3:30
پس هرگاه آن را ترک کند، او برادر من است
3:34
سعید بن جبیر رحمهالله گفت
3:37
به ابن عباس رضیاللهعنه گفتم
3:40
آیا سلطان را به معروف امر کنم و از منکرش نهی نمایم؟
3:45
گفت
3:46
اگر بترسی که تو را بکشد، نه
3:49
(سعید) گفت
3:50
سپس بازگشتم
3:51
و او همانند آن را به من گفت
3:57
و گفت
3:58
اگر ناگزیر به انجام آن هستی
4:01
پس میان خودت و او (این کار را) بکن
4:03
طاووس رحمهالله گفت
4:06
مردی نزد ابن عباس رضیاللهعنه آمد و گفت
4:10
آیا نزد این سلطان نروم تا او را امر کنم و نهی نمایم؟
4:15
گفت
4:16
برای او فتنهای مباش
4:18
(مرد) گفت
4:19
اگر به معصیت الله عز و جل به من امر کند، چه؟
4:24
گفت
4:25
همان چیزی است که تو میخواهی
4:27
پس در آن هنگام مردی باش
4:30
فضیل بن عیاض رحمهالله گفت
4:34
مؤمن میپوشاند و موعظه و خیرخواهی میکند
4:38
و فاجر پردهدری میکند و سرزنش و افشا مینماید
4:42
بشر بن حارث رحمهالله گفت
4:45
شایسته نیست که کسی امر به معروف و نهی از منکر کند
4:49
مگر آنکه بر آزار (دیگران) صبر کند
4:52
طلحة بن مصرف رحمهالله بر حجر بن وائل گذشت
4:58
در حالی که او بر در خانهاش نشسته بود
5:01
پس (طلحه) به سخن او گوش فرا داد و سپس رفت
5:04
پس حجر گفت
5:05
الله تو را جزای خیر دهد، و برایش دعا کرد
5:09
سپس گفت
5:10
آیا میدانید (طلحه) چه گفت؟
5:12
(حجر) گفت
5:14
«در نماز جمعه میدیدم که (سرت را) میگردانی؛ این کار را نکن»
5:18
به امام مالک بن انس رحمهالله گفته شد
5:22
بعضی از مردم هستند که اگر آنان را امر کنم، از من فرمان میبرند
5:26
و بعضی دیگر هستند که اگر آنان را امر کنم، از ایشان آزار میبینم
5:30
پس چگونه عمل کنم؟
5:32
(امام مالک) گفت
5:33
اگر بترسی و گمان کنی که از تو فرمان نمیبرند
5:37
پس رها کن و با قلبت انکار نما
5:39
و تو را در این کار گشایش است
5:41
و هر که از او نترسی، امرش کن و نهیاش کن
5:45
بهویژه هنگامی که قصدت از آن، الله تبارک و تعالی باشد
5:49
پس اگر چنین باشی
5:51
جز خیر نخواهی دید
5:53
و بهویژه اگر در تو نرمیای باشد
5:58
آیا قول الله تعالی را نمیبینی
6:00
درباره موسی و هارون، علیهما السلام،
6:03
«پس با او سخنی نرم بگویید»
6:06
و اگر در کار خود سختگیری کنی، سخن تو پذیرفته نمیشود
6:10
و به آنچه ناخوش میداری دچار خواهی شد
6:12
و از جمله اهل قرآن بیرون خواهی رفت
6:15
و از ابوعبدالله بن الربیع، رحمهالله، روایت است
6:20
که گفت:
6:21
در بصره بر سفیان ثوری، رحمهالله، وارد شدم
6:25
گفتم: ای ابا عبدالله!
6:28
من با این محتسبان همراه میشوم
6:31
و بر این تبهکاران وارد میشویم
6:34
و از دیوارها بالا میرویم
6:37
گفت: آیا برای ایشان درها نیست؟
6:40
گفتم: چرا
6:41
اما ما بر ایشان وارد میشویم تا نگریزند
6:45
او این را بهشدت انکار کرد
6:48
و کار ما را عیب گرفت
6:50
سپس گفت:
6:51
امر به معروف و نهی از منکر نمیکند
6:55
مگر کسی که در او سه خصلت باشد:
6:58
نرمی در آنچه امر میکند،
7:01
نرمی در آنچه نهی میکند،
7:03
عدالت در آنچه امر میکند و عدالت در آنچه نهی میکند،
7:07
دانایی به آنچه امر میکند و دانایی به آنچه نهی میکند.
7:12
و از امام احمد، رحمهالله، پرسیده شد
7:16
مردم به مدارا نیازمندند
7:19
و در امر به معروف، همراه با نرمی و بیخشونت
7:23
مگر مردی که آشکارا اهل فسق باشد
7:26
که برای او حرمتی نیست
7:28
و باز هم، رحمهالله، گفت:
7:31
به سلطان نزدیک نشوید
7:33
زیرا شمشیرش برهنه است
7:36
و ابوالعباس گفت:
7:38
روزی ابوعبدالله امام احمد، رحمهالله، با جوین نماز گزارد
7:44
و هرگاه سجده میکرد
7:46
لباس خود را با دست چپ جمع میکرد
7:48
و من کنار او بودم
7:50
چون نماز گزاردیم
7:52
با صدایی آهسته به من گفت، در حالی که صدایش را پایین آورده بود:
7:55
پیامبر، صلیاللهعلیهوسلم، فرمود:
7:59
هرگاه یکی از شما در نماز بایستد
8:01
نه موی خود را جمع کند و نه لباس خود را
8:04
چون برخاستیم
8:06
جوین به من گفت:
8:07
او چه چیزی به تو میگفت؟
8:10
گفتم:
8:11
به من چنین و چنان گفت
8:14
و گمان نمیکنم که این معنا جز برای تو باشد.
8:17
و وزیر بن هبیره، رحمهالله، به برخی از کسانی که امر به معروف میکردند گفت:
8:23
بکوش که گناهکاران را بپوشانی
8:26
زیرا آشکار شدن گناهانشان عیبی برای اهل اسلام است
8:30
و بهترین کارها پوشاندن عیبهاست
8:33
امر به معروف و نهی از منکر واجب است
8:39
هرچند کوتاهی کرده باشد.
8:41
عمر بن عبدالعزیز، رحمهالله، گفت:
8:46
اگر کسی تا زمانی که کار خودش را استوار نکرده، برادرش را موعظه نکند
8:51
و آنچه را از عبادت پروردگارش بر او لازم بوده کامل نگرداند
8:55
آنگاه مردم در کار خیر سستی میکردند
8:58
و امر به معروف و نهی از منکر برداشته میشد
9:03
و واعظان و کسانی که برای الله عز وجل در زمین به نصیحت میکوشند، کم میشدند
9:09
امر به معروف واجب است
9:13
هرچند به همه آنچه میگوید عمل نکند.
9:16
از ابوالدرداء، رضیاللهعنه، روایت است که گفت:
9:20
من شما را به کاری امر میکنم که خودم آن را انجام نمیدهم
9:24
اما شاید الله در آن به من پاداش دهد
9:27
و مالک بن دینار، رحمهالله، گفت:
9:32
من شما را به چیزهایی امر میکنم که عمل من به آنها نمیرسد
9:36
ولی اگر شما را از چیزی نهی کنم و خودم به آن روی آورم
9:41
آنگاه در آن روز دروغگو هستم.
9:44
حکایتها و رویدادها
9:50
از عمر بن مهاجر روایت است که گفت:
9:52
عمر بن عبدالعزیز، رحمهالله، به من گفت:
9:56
اگر دیدی که از حق منحرف شدهام
9:59
دست خود را بر یقهام بگذار و مرا تکان ده و بگو:
10:03
ای عمر، چه میکنی؟
10:06
و شجاع بن ولید گفت:
10:09
با سفیان ثوری، رحمهالله، حج میگزاردم
10:13
و زبانش تقریباً از امر به معروف و نهی از منکر بازنمیایستاد
10:19
در رفتن و بازگشت
10:21
و صلة بن اشیم، رحمهالله، به جبانه میرفت
10:27
و در آنجا عبادت میکرد
10:29
او از کنار جوانانی میگذشت که به بازی و سرگرمی مشغول بودند
10:33
و به ایشان میگفت:
10:35
مرا خبر دهید از گروهی که قصد سفر کردند
10:38
پس روز را از راه منحرف شدند
10:41
و شب را خوابیدند
10:43
کی سفرشان را به پایان میرسانند؟
10:45
او همچنین پیوسته از کنار ایشان میگذشت و پندشان میداد
10:49
روزی بر ایشان گذشت
10:51
و همین سخن را به ایشان گفت
10:54
جوانی از ایشان بیدار شد و گفت:
10:57
ای قوم، این سخن جز ما را هدف نگرفته است
11:01
ما روزها به بازی مشغولیم و شبها میخوابیم
11:05
سپس صلة را دنبال کرد و همواره با او به سوی جبانه رفت و آمد میکرد.
11:10
او با او عبادت میکرد تا اینکه درگذشت.
11:13
و از موسی بن ابراهیم روایت است که گفت:
11:16
معروف کرخی رحمهالله را دیدم
11:20
و نزد او مردی بود که از مردی یاد میکرد و او را غیبت میکرد.
11:24
و معروف به او میگفت:
11:27
وقتی آن را بر چشمانت میگذارند، (مرگ را) یاد کن.
11:31
و محمد بن المنکدر رحمهالله گذشت
11:35
بر جوانی که با زنی درگیر بود
11:38
پس فرمود: ای پسرم،
11:40
این پاداش نعمت الله عزوجل بر تو نیست.
11:45
و ابن جریر رحمهالله بود
11:48
از کسانی که در راه الله سرزنش هیچ ملامتکنندهای او را از حق بازنمیدارد،
11:51
با وجود آزارها و نسبتهای زشتی که بر او وارد میشد
11:55
از سوی نادان و حسود و بیدین.