از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 56 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (56) | حفظ زبان - قسمت سوم
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:09
حفظ زبان
0:13
حفظ زبان از سخن گفتن درباره الله بدون علم
0:18
و پارسایی در فتوا و در نقل از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
0:24
و قاسم بن محمد رحمهالله گفت:
0:29
زیرا انسان نادان زندگی کند پس از آنکه حق الله بر او را دانسته باشد
0:34
بهتر است برای او از اینکه آنچه را نمیداند بگوید.
0:38
به خدا سوگند که ما همهٔ آنچه را که از آن میپرسید نمیدانیم
0:42
اگر آنچه را از شما پنهان کردهایم میدانستیم
0:45
و ما را روا نیست که آن را از شما پنهان کنیم.
0:48
ابن منکدر رحمهالله گفت:
0:52
عالم میان الله و بندگانش واسطه میشود
0:57
باید برای خود راه بیرونرفت را بجوید
1:00
ربیع بن خُثیم رحمهالله گفت:
1:05
هیچیک از شما نباید بگوید: الله این را حلال کرده و آن را حرام کرده است.
1:10
الله میفرماید: دروغ گفتی.
1:13
چیزی را حلال نکردم و چیزی را حرام نکردم.
1:17
و از سحنون، رحمهالله، پرسیده شد
1:20
آیا برای عالم روا است که درباره آنچه میداند بگوید: «نمیدانم»؟
1:25
گفت: اما آنچه در آن کتاب یا سنت ثابتی (وجود داشته باشد) پس (در آن) نه.
1:31
و اما آنچه از این رأی بود
1:34
برای او کافی است که چنین کند.
1:36
زیرا او نمیداند که آیا درست میگوید یا خطا میکند.
1:40
زُبید یامی گفت:
1:44
از ابراهیم نخعی رحمهالله درباره چیزی پرسیدم
1:49
مگر اینکه کراهت را در چهرهاش میشناختی
1:52
امیدوارم که باشد، و شاید
1:56
الأعمش رحمهالله گفت
1:59
از ابراهیم نخعی نشنیدم که بگوید: «قَطَع»
2:03
نه حلال و نه حرام
2:05
او چنین میگفت
2:07
آنان ناخوش میداشتند و دوست میداشتند
2:11
و از ابن مهدی نقل شده که گفت
2:14
مردی از مالک بن انس رحمهالله دربارهی مسئلهای پرسید
2:19
گفت: «نمیتوانم آن را نیکو انجام دهم.»
2:22
مرد گفت
2:24
من از فلان و فلان راه دور آمدهام تا دربارهی آن از تو بپرسم
2:29
پس به او گفت: مالک
2:31
و هنگامی که به جای خود و مکان خویش بازگشتی
2:34
پس به ایشان خبر بده که من به تو گفتم
2:37
آن را نیکو نمیدانم
2:39
و از ابن وهب روایت شده که گفت
2:41
اگر میخواستم لوحهایم را از سخن مالک بن انس رحمهالله پر کنم
2:47
نمیدانم، انجام دادم.
2:51
و رحمهالله فرمود
2:53
از کار مردم
2:55
و نه از گذشتگان پیشین ما
2:58
و کسی را که به او اقتدا کنم، درک نکردم.
3:01
میگوید: «این حلال است و این حرام.»
3:05
و آنان جرئت انجام چنین کاری را نداشتند.
3:09
و همانا آنان میگفتند
3:11
آن را ناپسند میدانیم و این را نیکو میشماریم
3:15
اینگونه شایسته است
3:17
و این را نمیبینیم
3:19
و نمیگویند: این حلال است و این حرام.
3:22
آیا نشنیدهای قول الله سبحانه و تعالی
3:25
بگو: آیا دیدهاید آنچه را که الله از روزی برای شما فرو فرستاده است؟
3:30
پس آن را حرام و حلال قرار دادهاید.
3:34
بگو: آیا الله به شما اجازه داده است؟
3:38
آیا بر الله دروغ میبندید؟
3:40
حلال آن است که الله و رسولش آن را حلال کردهاند.
3:44
و حرام آن است که الله و رسولش آن را حرام کردهاند.
3:48
مردی از امام احمد رحمهالله پرسید
3:52
از او پرسید: از کسی که میداند بپرس، از کسی که میداند بپرس.
3:58
ابوسهل محمد بن عمر روایت کرده است
4:02
از برخی مشایخ بلخ
4:04
وارد بغداد شدم.
4:07
و چون بر پل مردی بود که سه روز ندا میداد و میگفت
4:12
آگاه باشید، قاضی احمد بن عمر الخصاف، رحمه الله
4:17
از او در مسئلهای چنین فتوا میخواهم
4:20
پس [او] به این و آن پاسخ داد.
4:22
این اشتباه است
4:24
و پاسخ اینگونه و آنگونه است.
4:26
خدا رحمت کند کسی را که آن را به صاحبش برساند.
4:30
تقیالدین بن عبدالقادر التمیمی الغزی رحمهالله گفت
4:36
دربارهی این داستان
4:39
اینگونه باید علما باشند
4:42
و اینچنین باید پاسداری و احتیاط در دین الله باشد
4:46
و نصیحت برای بندگان الله
4:49
شیخ عطیه سالم گفت
4:53
از شیخ او، علامه محمد الامین شنقیطی، رحمهمالله
4:58
و از جمله آنچه در سالهای آخر عمرش مشاهده شد
5:02
از فتیاء (فتوا دادن) دوری کند
5:05
و آنگاه که «الطّر» میگوید
5:07
بر ذمهام چیزی را به دوش نمیکشم.
5:10
علما چنین و چنان میگویند
5:14
و یک بار از او درباره آن پرسیدم.
5:16
پس گفت
5:18
انسان تا وقتی که به بلا مبتلا نشود، در عافیت است.
5:22
و پرسش، آزمون (ابتلاء) است.
5:24
زیرا تو دربارهٔ الله میگویی
5:26
و نمیدانی آیا حکم الله را اصابت میکنی یا نه
5:30
آنچه نص قاطعی از کتاب الله بر آن نباشد
5:34
یا سنت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
5:38
باید در آن احتیاط کرد
5:40
و (گوینده) به سخن شاعر مثال میزند
5:43
هرگاه چیزی را با علم بکشی (یعنی آن را دانستی)، پس آن را بازگو کن
5:47
و آنچه را که نمیدانی، مگو
5:51
پس هر که دوست میدارد که صدرنشین را ببیند
5:55
و [آن را] ناخوش میدارد؛ نمیدانم که آیا جای کشندهاش [به درستی] زده شده است.
5:59
نگه داشتن زبان از سخن گفتن در آنچه به کار (انسان) نمیآید
6:05
ابودجانه رضیاللهعنه بیمار بود و (کسی) بر او وارد شد
6:12
و چهرهاش شادمان بود
6:15
پس (ابودجانه) گفت:
6:16
هیچ عملی نزد من محکمتر از این دو (خصلت) نیست:
6:21
در آنچه به من مربوط نیست سخن نگفتهام،
6:24
و قلبم نسبت به مسلمانان سالم بوده است.
6:28
و برخی از سلف گفتهاند:
6:30
هر که خود را به آنچه به او مربوط نیست وا دارد،
6:33
آنچه را که به او مربوط است، ضایع کرده است.
6:35
و فضیل بن عیاض رحمهالله گفت:
6:39
در آنچه به تو مربوط نیست سخن گفتی،
6:42
پس تو را از آنچه به تو مربوط است باز داشت؛
6:45
و اگر آنچه به تو مربوط است تو را مشغول میکرد،
6:47
آنچه به تو مربوط نیست را ترک میکردی.
6:50
و امام مالک رحمهالله گفت:
6:53
مرد صلاح نمییابد تا آنکه آنچه به او مربوط نیست را ترک کند؛
6:58
پس هرگاه چنین باشد،
7:00
نزدیک است که الله در دلش (درِ هدایت) بگشاید.
7:03
و معروف کرخی رحمهالله گفت:
7:07
سخن گفتن بنده در آنچه به او مربوط نیست،
7:11
(نشانهی) واگذاشته شدن از سوی الله تعالی است.
7:14
سخن سلف دربارهٔ برتری سکوت بر سخن گاهی (روا است)،
7:21
و (گاهی) برعکس.
7:22
از عبیدالله بن ابیجعفر رحمهالله روایت است که گفت:
7:28
هرگاه انسان در مجلسی سخن میگوید
7:31
و سخنش (دیگران را) خوش آید،
7:33
پس خاموش شود.
7:34
و هرگاه ساکت است
7:36
و سکوتش (دیگران را) خوش آید،
7:38
پس سخن بگوید.
7:40
و مالک بن دینار رحمهالله گفت:
7:45
صبر همان خاموشی است،
7:47
و خاموشی از صبر است.
7:49
و گوینده پرهیزگارتر از خاموش نیست،
7:53
مگر آنکه مردی عالم باشد که در جای خود سخن گوید
7:57
و در جای خود خاموش بماند.
7:59
نگه داشتن زبان از تکلف در سخن (و سخنآرایی تصنعی)
8:06
ابراهیم بن مهدی به عبدالله بن صاعد گفت،
8:10
کاتب او، رحمهمالله:
8:13
از پیجویی واژگان غریب و وحشی سخن بپرهیز،
8:16
به امید دست یافتن به بلاغت،
8:19
که این همان عیِ بزرگ است.
8:22
بر تو باد به آنچه آسان است،
8:24
همراه با پرهیز از الفاظ پست و فرومایه.
8:31
(کسانی که) غیبتشان روا است:
8:33
عمر بن خطاب رضیاللهعنه گفت:
8:37
برای فاجر حرمتی نیست.
8:40
و از حسن بصری رحمهالله روایت است که گفت:
8:44
سه کساند که غیبتشان (گفته) نمیشود:
8:47
امام خیانتکار،
8:49
و صاحب هوای نفس که به هوای خود فرا میخواند،
8:53
و فاسقی که فسقش را آشکار کرده است.
8:57
و از ابراهیم تیمی رحمهالله روایت است که گفت:
9:01
سه کساند که غیبتی برای ایشان نیست:
9:04
ستمگر و فاسق،
9:07
و صاحب بدعت.
9:09
و نیز گفت رحمهالله:
9:12
(سلف) آن را غیبت نمیدانستند
9:15
تا زمانی که نام صاحبش برده نشود.
9:19
نگه داشتن زبان از خلف وعده
9:24
هنگامی که مرگ عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما فرا رسید، گفت:
9:30
مردی از قریش دخترم را از من خواستگاری کرده بود،
9:34
و از جانب من به او وعدهای مانند پیمان داده شده بود.
9:38
به خدا سوگند با سهگانهٔ نفاق به دیدار الله نمیروم.
9:42
گواه باشید که من او را به همسری او درآوردم.
9:46
و شعبه رحمهالله گفت:
9:50
هرگز با ایوب سختیانی رحمهالله وعدهای نگذاشتم
9:55
مگر آنکه هرگاه میخواست از من جدا شود میگفت:
9:59
میان من و تو وعدهای نیست؛
10:02
پس چون میآمدم، میدیدم که او پیش از من رفته است.
10:08
نگه داشتن زبان از درشتی و تندی
10:12
برخی از سلف گفتهاند:
10:15
مردم هیچ سخن سخت و درشتی نگفتهاند
10:18
مگر آنکه در کنار آن سخنی باشد که از آن نرمتر است؛
10:23
(آن سخن نرم) کار (سخت) را کماثر میکند.
10:25
و ابوالعالیه رحمهالله گفت:
10:28
(این) سخن الله تعالی دربارهٔ پیمانی است که از بنی اسرائیل گرفت:
10:34
«و با مردم به نیکی سخن گویید»؛
10:37
یعنی: با ایشان سخن پاکیزه بگویید،
10:40
و آنان را به بهترین شیوه پاداش دهید، همانگونه که دوست دارید با شما چنین کنند.
10:45
نگه داشتن زبان از پرسش دربارهٔ آنچه رخ نداده است
10:51
روزی مردی نزد ابن عمر رضیاللهعنهما آمد
10:56
و از چیزی پرسید که نمیدانم چه بود،
11:00
پس ابن عمر به او گفت:
11:02
«از آنچه واقع نشده است مپرس؛
11:05
زیرا از عمر بن خطاب رضواناللهعلیه شنیدم
11:09
که کسی را که از آنچه واقع نشده است بپرسد لعنت میکرد.»
11:13
و عمر رضواناللهعلیه بر منبر گفت:
11:18
به الله سوگند میدهم هر مردی را که از آنچه واقع نشده است بپرسد،
11:23
زیرا الله آنچه را که واقع میشود بیان کرده است.
11:27
فوایدی دیگر
11:31
از ابودرداء رضیاللهعنه روایت است که گفت:
11:36
در مؤمن عضوی محبوبتر نزد الله عز وجل از زبانش نیست،
11:41
که با آن او را به بهشت درمیآورد؛
11:44
و در کافر عضوی مبغوضتر نزد الله عز وجل از زبانش نیست،
11:49
که با آن او را به دوزخ درمیآورد.
11:52
و ابوحازم رحمهالله گفت:
11:56
سزاوار است برای مؤمن
11:58
باید زبانش را بیشتر از جای گامهایم نگه دارد
12:03
و از ابن عیینه رحمهالله روایت شده که گفت:
12:07
حکیمی به گروهی رسید که با هم سخن میگفتند،
12:11
پس بر آنان ایستاد و سلام کرد و گفت:
12:15
با سخنی سخن بگویید که گویندگانش بدانند الله سخنانشان را میشنود
12:21
و فرشتگان مینویسند.
12:24
و یحیی بن معاذ رحمهالله گفت:
12:28
دلها همچون دیگهایی در سینهها هستند که به آنچه در آن است میجوشند،
12:33
و مغرفههای آن زبانهایشان است.
12:36
پس منتظر بمان تا آن مرد سخن بگوید،
12:40
که زبانش آنچه را در دلش است برای تو برمیدارد
12:44
از شیرین و ترش و گوارا و شور،
12:48
زبانش که برمیدارد، تو را از طعم دلش آگاه میکند.
12:52
و برخی از حکیمان به فرزندانشان گفت:
12:55
زبانهایتان را اصلاح کنید،
12:58
زیرا آدمی به گرفتاریای دچار میشود
13:01
و چارپای برادرش و جامهی برادرش را به عاریت میگیرد،
13:05
اما کسی را نمییابد که زبانش را به او عاریت دهد.
13:08
زندگی در سلامت، میان گفتار و کردار است.