از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 64 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (64) | فواید طاعت و مضرات گناه
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:11
فواید طاعت و اعمال صالح
0:15
و راهنماییهای سلف در این باره
0:19
محبت الله نسبت به فرمانبردار
0:22
و محبوب ساختن او نزد مردم
0:24
و آسانکردن کارهایش
0:28
ابو الدرداء رضیاللهعنه گفت:
0:31
همانا بنده، چون به طاعت الله عمل کند،
0:34
الله او را دوست میدارد
0:36
و او را نزد مخلوقاتش محبوب میگرداند
0:39
و چون به معصیت الله عمل کند،
0:41
الله او را دشمن میدارد
0:43
و او را نزد مخلوقاتش منفور میگرداند
0:46
و ابن عباس رضیاللهعنهما در سخن الله تعالی گفت:
0:51
«و پدرشان مردی صالح بود»
0:55
گفت: (الله) آن دو را به صلاح پدرشان حفظ کرد
0:59
و از خود آنان صلاحی یاد نکرد
1:02
و مردی به حسن رحمهالله گفت: مرا اندرز ده.
1:07
گفت: فرمان الله را عزیز دار،
1:10
تا الله تو را عزیز دارد.
1:13
و یحیی بن معاذ رحمهالله گفت:
1:16
به اندازهی ترست از الله،
1:19
مخلوقات از تو هراس دارند،
1:21
و به اندازهی محبتت به الله،
1:23
مخلوقات تو را دوست دارند،
1:25
و به اندازهی مشغولیتت به الله،
1:28
مخلوقات به کار تو مشغول میشوند.
1:31
و هرم بن حیان و محمد بن واسع رحمهماالله گفتند:
1:37
هیچ بندهای با دل خود به سوی الله روی نیاورد،
1:40
مگر آنکه الله دلهای مؤمنان را به سوی او روی میآورد،
1:44
تا آنکه محبت آنان را روزی او گرداند.
1:48
و از کعب الاحبار رحمهالله روایت است که گفت:
1:52
برای بنده در زمین ستایشی پایدار نمیشود
1:55
مگر آنکه در آسمان پایدار گردد.
1:58
و (کعب) رحمهالله گفت:
2:00
چون خواستید بدانید که بنده نزد پروردگارش چه دارد،
2:05
پس بنگرید که چه ستایش نیکویی به دنبال او میآید.
2:09
و از بشر بن حارث رحمهالله پرسیده شد:
2:13
آغاز کار تو چه بود؟
2:15
گفت:
2:16
مردی عیار بودم،
2:19
یعنی دزد ماهر در سرقت.
2:22
روزی گذر کردم
2:24
که ناگاه در راه، ورقهای یافتم.
2:27
آن را برداشتم و در آن (نوشته شده) بود:
2:30
بسم الله الرحمن الرحیم
2:33
آن را پاک کردم و در جیب خود نهادم.
2:37
و دو درهم داشتم که جز آن دو چیزی نداشتم.
2:41
پس نزد عطاران رفتم
2:43
و با آن دو، غالیه خریدم،
2:46
و آن نوعی عطر است،
2:48
ترکیبی از مشک و عنبر،
2:51
و عود و روغن.
2:53
و آن را بر آن ورقه مالیدم.
2:55
آن شب خوابیدم،
2:58
و در خواب دیدم گویی کسی به من میگوید:
3:02
ای بشر بن حارث!
3:04
نام ما را از راه برداشتی و آن را معطر ساختی؛
3:08
به خدا سوگند، اگر (نام ما را) در دنیا و آخرت معطر ساختی،
3:12
پس آنچه شد، شد.
3:15
و ابراهیم خواص رحمهالله گفت:
3:18
به اندازهی ارجمند داشتن مؤمن فرمان الله را،
3:22
الله از عزت خود بر او جامه میپوشاند،
3:24
و برای او در دلهای مؤمنان عزت برپا میدارد.
3:28
و این است سخن الله تعالی:
3:31
«و عزت از آنِ الله و رسول او و مؤمنان است»
3:38
لذت و انس و گشادگی سینه (حاصل میشود).
3:42
مالک بن دینار رحمهالله گفت:
3:46
اهل دنیا از دنیا بیرون رفتند
3:49
و بهترین چیز آن را نچشیدند.
3:53
گفتند: و آن چیست؟
3:55
گفت:
3:56
شناخت الله عزوجل.
3:59
و از حسن بصری رحمهالله روایت است که گفت:
4:03
شیرینی را در نماز و در قرآن و در ذکر جستوجو کنید،
4:08
پس اگر آن را یافتید، ادامه دهید و شادمان باشید،
4:13
و اگر آن را نیافتید،
4:15
بدانید که در (آن) بسته است.
4:18
و یکی از سلف رحمهالله گفت:
4:21
همانا الله شیرینی ذکر خود را به بنده روزی میکند،
4:25
پس اگر به آن شاد شد و شکرش گزارد،
4:28
او را با نزدیکی خود مأنوس میگرداند،
4:30
و اگر در شکر کوتاهی کرد،
4:32
ذکر را بر زبانش جاری میسازد
4:35
و شیرینی آن را از او میگیرد.
4:38
و ابراهیم بن ادهم رحمهالله گفت:
4:41
اگر پادشاهان و فرزندان پادشاهان میدانستند
4:44
آنچه ما در آن از نعمت و شادی هستیم،
4:47
با شمشیرها بر سر ما میریختند،
4:49
در روزهای زندگی بر آنچه ما در آنیم،
4:52
از خوشی زیست و کمی رنج.
4:55
و مسلم بن یسار رحمهالله گفت:
5:00
لذتجویان به مانند خلوت با مناجات الله عزوجل لذت نبردند.
5:02
(این بند بالا را با شماره ۹۴ همراستا کنید)
5:07
و یکی از سلف رحمهالله در سخن الله تعالی گفت:
5:11
«پس او را زندگی پاکیزهای میبخشیم»
5:16
گفت:
5:17
یعنی او را طاعتی روزی میکنیم که لذت آن را در دل خود بیابد.
5:22
و چون شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمهالله (به این مطلب) رسید،
5:27
بر در زندان
5:29
مردی به او گفت:
5:31
ای سرور من، این مقام صبر است.
5:34
او گفت:
5:36
بلکه این مقام حمد و شکر است.
5:39
به الله سوگند که چیزی از شادی و سرور بر دلم فرود آمده است،
5:42
اگر میان اهل شام و مصر تقسیم میشد،
5:45
از آنان فزون میآمد.
5:47
...
5:49
و اگر در این جایگاه طلا داشتم
5:52
و آن را انفاق میکردم،
5:54
شکر ده یک این نعمتی را که در آنم، ادا نکرده بودم.
5:59
خواری در برابر طاعتها،
6:03
و عزت در برابر گناهان است.
6:07
عون بن عبدالله رحمهالله گفت:
6:10
آنان میگفتند:
6:12
در برابر طاعت خوار شوید
6:14
و در برابر معصیت عزیز باشید.
6:17
زیانهای معصیت
6:22
شومی معصیت و آنچه از آن پدید میآید.
6:27
ابن مسعود رضیاللهعنه گفت:
6:31
من گمان میبرم که مرد، علمی را که آموخته است فراموش میکند
6:35
به سبب گناهی که انجام میدهد.
6:39
و رضیاللهعنه گفت:
6:41
هرگاه زنا و ربا در شهری آشکار شود،
6:44
به هلاکت آن اذن داده شده است.
6:47
و از جبیر بن نفیر روایت است که گفت:
6:50
هنگامی که قبرس فتح شد،
6:52
میان مردمانش جدایی افتاد
6:54
و برخی بر برخی دیگر گریستند.
6:57
پس ابن درداء رضیاللهعنه را دیدم
7:00
تنها نشسته و گریه میکرد.
7:02
گفتم:
7:04
ای ابن درداء،
7:06
در روزی که الله اسلام و اهلش را عزیز گردانیده، چه چیز تو را به گریه انداخته است؟
7:11
گفت:
7:12
وای بر تو ای جبیر،
7:14
چه اندکارزشاند مردم نزد الله عز وجل
7:17
آنگاه که امر او را ترک کنند.
7:19
این امتی بود که چیره و آشکار بود و فرمانروایی از آنِ ایشان بود،
7:24
امر الله را ترک کردند
7:26
و آنان را چنان دیدم که میبینی.
7:30
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
7:33
هر که مردم را با خشنودی الله خشمگین کند،
7:36
مردم او را کفایت میکنند،
7:38
و هر که مردم را با خشم الله خشنود سازد،
7:41
الله او را به مردم وامیگذارد.
7:44
و از حذیفه رضیاللهعنه روایت است که گفت:
7:47
هیچ قومی حق الله عز وجل را سبک نشمردند
7:51
مگر آنکه الله عز وجل کسی را بر ایشان برانگیخت
7:54
که حق ایشان را سبک شمارد.
7:58
و از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
8:03
ای صاحب گناه،
8:05
از فرجام بد ایمن مباش،
8:08
و آنچه پس از گناه میآید، از خود گناه بزرگتر است، اگر آن را انجام داده باشی:
8:13
کمشرمیات از کسانی که بر راست و چپ تواند، در حالی که بر گناه هستی،
8:18
بزرگتر از آن گناهی است که کردهای،
8:21
و خندهات در حالی که نمیدانی الله با تو چه خواهد کرد،
8:25
بزرگتر از گناه است،
8:27
و شادیات به گناه، هنگامی که آن را انجام دادهای، بزرگتر از گناه است،
8:32
و اندوهت بر گناهی که از دستت رفته،
8:35
بزرگتر از گناهی است که به آن دست یافتهای،
8:38
و ترسِ تو از باد، هنگامی که پرده درِ خانهات را تکان میدهد، در حالی که بر گناه هستی،
8:44
و دلت از نگاه الله به تو به وجد نمیآید،
8:48
بزرگتر از گناهی است که انجام دادهای.
8:51
و عروة بن زبیر رحمهالله گفت:
8:56
هرگاه دیدی مردی کار نیکی میکند، بدان که برای آن نزد او خواهرانی است،
9:02
و هرگاه دیدی کار بدی میکند، بدان که برای آن نزد او خواهرانی است،
9:08
زیرا نیکی بر خواهرش راهنمایی میکند،
9:12
و بدی نیز بر خواهرش راهنمایی میکند.
9:16
و ابوحازم رحمهالله گفت:
9:19
بندهای که میان خود و الله نیکی کند،
9:23
الله میان او و بندگان را نیکو میگرداند،
9:27
و کسی که میان خود و الله عز وجل کژی ورزد،
9:32
در میان او و بندگان کژی خواهد بود.
9:36
و سازش با یک چهره آسانتر از سازش با همه چهرهها است،
9:43
زیرا اگر با این چهره سازش کنی، همه چهرهها به تو متمایل میشوند،
9:49
و اگر میان خود و او را تباه کنی، همه چهرهها از تو بیزار میشوند.
9:55
و نیز رحمهالله گفت:
9:59
هرگاه دیدی الله عز وجل نعمتهایش را پیدرپی بر تو میفرستد، در حالی که تو او را نافرمانی میکنی، پس بر حذر باش.
10:06
و به وهیب بن ورد رحمهالله گفته شد:
10:10
آیا کسی که الله را نافرمانی کند، طعم عبادت را مییابد؟
10:13
گفت: نه، و نه کسی که قصد گناه کند.
10:18
و جوانی به حسن بصری رحمهالله گفت:
10:23
قیام شب مرا درمانده کرده است.
10:26
گفت: خطاهایت تو را در بند کشیدهاند.
10:30
و سلیمان تیمی رحمهالله گفت:
10:33
نیکی نوری در دل و نیرویی در عمل است،
10:38
و بدی تاریکی در دل و ضعفی در عمل.
10:42
و ابوسلیمان دارانی رحمهالله گفت:
10:47
الله عز وجل تنها کسی را نافرمانی میکند که نزد او خوار باشند،
10:53
و اگر نزد او گرامی بودند، آنان را از معصیتهایش باز میداشت.
10:57
و عمر بن عبدالعزیز رحمهالله گفت:
11:01
به تأخیر عقوبت الله تعالی نسبت به خود فریفته مشو،
11:05
زیرا کسی شتاب میکند که از فوت شدن بترسد.
11:09
و حسن رحمهالله گفت:
11:13
به الله سوگند که فتنه جز عقوبتی از جانب الله عز وجل نیست که بر مردم فرود میآید.
11:20
و از مالک بن دینار رحمهالله روایت است که گفت:
11:24
هیچ بندهای به کیفری بزرگتر از قساوت قلب مجازات نشده است.
11:30
و نیز رحمهالله گفت:
11:33
الله تعالی را کیفرها (عقوبتها) است؛
11:36
پس خود را از آنها بازدارید، در دلها و بدنها (یعنی هم در قلبها و هم در تنها)،
11:40
و تنگی معیشت و سستی در عبادت،
11:44
و خشم (ناخشنودی) در روزی؛
11:46
آنچه دربارهی گناهان و پرهیز از آنها گفته شده است:
11:52
و برتری کسی که از آنها دوری گزیند.
11:56
سلمان فارسی رضیاللهعنه گفت:
11:59
اگر در خفا بدیای کنی،
12:02
در خفا نیکیای کن،
12:05
و اگر در آشکار بدیای کنی،
12:08
در آشکار نیکیای کن،
12:11
تا این [نیکی] جبران آن [بدی] باشد.
12:14
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
12:19
هر که دوست دارد بر کوشندهی تلاشگر پیشی گیرد،
12:23
باید خود را از گناهان بازدارد،
12:26
زیرا شما هرگز الله را با چیزی بهتر از کم بودن گناهان دیدار نخواهید کرد.
12:33
از ابن عباس رضیاللهعنهما پرسیده شد
12:36
دربارهی مردی که در کار [نیک] تلاش میکند
12:39
و [در عین حال] به گناهانی دچار میشود،
12:41
و مردی که نه تلاش میکند و نه گناه میکند؟
12:44
[ابن عباس] گفت: سلامت [دوری از گناه] برای من محبوبتر است.
12:48
و از مجاهد رحمهالله روایت است که گفت:
12:52
با عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما از کنار ویرانهای گذشتم،
12:56
پس [ابن عمر] گفت: ای مجاهد،
12:59
ای ویرانه را صدا بزن،
13:02
اهل تو کجایند؟
13:03
[مجاهد] گفت: صدا زدم [اما پاسخی نیامد]،
13:06
پس ابن عمر گفت:
13:08
رفتند و اعمالشان باقی ماند.
13:11
و ابومسلم خولانی رحمهالله چون به ویرانهای میرسید،
13:17
بر آن میایستاد و سپس میگفت:
13:20
ای ویرانه، اهل تو کجایند؟
13:23
رفتند و اعمالشان باقی ماند.
13:26
اگر شهوت از میان رفت و خطیئه باقی ماند،
13:30
ای فرزند آدم،
13:32
ترک خطیئه آسانتر است از طلب توبه.
13:36
و برخی از سلف گفتهاند:
13:39
ترک یک دانگ (ذرهای ناچیز) از آنچه الله ناپسند میدارد،
13:42
نزد من از ۵۰۰ حج محبوبتر است.
13:46
و حسن [بصری] رحمهالله گفت:
13:49
عبادتکنندگان به چیزی برتر از ترک آنچه الله از آن نهی کرده، عبادت نکردهاند.
13:55
و سهل بن عبدالله رحمهالله گفت:
13:59
هر که به طاعت الله عمل کند، حبیب الله نمیشود،
14:04
بلکه هر که از آنچه الله از آن نهی کرده دوری گزیند، حبیب الله میشود،
14:10
و از گناهان جز دوستی نزدیک و راستین دوری نمیگزیند.
14:14
و اما اعمال نیکو،
14:17
نیکوکار و بدکار همه آنها را انجام میدهند.
14:19
و عمر بن عبدالعزیز رحمهالله گفت:
14:23
الله عامهی مردم را به گناه خاصان عذاب نمیکند،
14:27
ولی چون منکر آشکارا انجام شود،
14:31
همگی مستحق عقوبت میشوند.
14:34
و بلال بن سعد رحمهالله گفت:
14:38
به کوچکی گناه منگر،
14:41
بلکه بنگر که نافرمانی چه کسی را کردهای.
14:44
و علی بن خشرم گفت:
14:46
هرگز ندیدم که وکیع بن جراح رحمهالله در دستش کتابی داشته باشد،
14:52
[حافظهی او] فقط حفظ بود.
14:55
از او دربارهی داروهای حافظه پرسیدم،
14:58
گفت: اگر دارو را به تو بیاموزم، آیا به کار میبندی؟
15:02
گفتم: آری، به الله سوگند.
15:05
گفت: ترک گناهان.
15:08
من برای حافظه مانند آن را آزمایش نکردهام.
15:11
و شافعی رحمهالله گفت:
15:14
حافظهی بد خود را نزد وکیع شکایت کردم،
15:17
او مرا به ترک گناهان راهنمایی کرد
15:21
و به من خبر داد که علم نور است،
15:24
و نور الله به گنهکار داده نمیشود.
15:28
نگرش سلف به گناه و گنهکار:
15:33
مردی بود که حال نیکویی داشت،
15:37
پس گناهی کرد،
15:39
یارانش او را رها کرده و طرد نمودند.
15:42
خبر به ابراهیم نخعی رحمهالله رسید،
15:46
پس گفت: او را دریابید و به خود بازگردانید،
15:50
و رهایش مکنید.
15:52
و برخی از سلف رحمهالله گفتند:
15:56
هر که به مخلوق با چشم [خود] بنگرد،
15:59
دشمنیاش با آنان طولانی میشود،
16:01
و هر که به آنان با چشم الله بنگرد،
16:04
عذرشان را در آنچه در آن هستند میپذیرد
16:07
و کمتر به آنان مشغول میشود.
16:09
و وزیر بن هبیره رحمهالله گفت:
16:13
اگر ستم ستمگرانه نبود،
16:15
شهادت برای شهید حاصل نمیشد،
16:18
و اگر اهل گناه نبودند،
16:21
صبر صابران در امر به معروف آشکار نمیشد.
16:25
و اگر مجرمان ناتوان بودند، قهر میشدند،
16:29
و آن معنا حاصل نمیشد.
16:34
پوشاندن بر گنهکار و عدم فاش کردن گناهش:
16:40
بیل بن سمط برای لشکری سخنرانی کرد
16:43
و گفت:
16:45
شما در سرزمینی فرود آمدهاید که در آن زنان و شراب هست،
16:49
پس هر که از شما حدی [گناهی] مرتکب شده،
16:51
نزد ما بیاید تا پاک شود.
16:54
این خبر به عمر بن خطاب رضیاللهعنه رسید،
16:58
پس به او نوشت: مادرت به عزایت بنشیند!
17:02
آیا قومی را فرمان میدهی که الله بر آنان پرده پوشیده است،
17:05
که پردهی الله را بر آنان بدرّی؟
17:08
و از طارق بن شهاب رحمهالله روایت است
17:11
که مردی به خواستگاری دخترش آمد،
17:15
و آن دختر [پیشتر] کاری [ناشایست] کرده بود.
17:19
نزد عمر رضیاللهعنه آمد
17:22
و آنچه را برایش یاد کرد
17:24
عمر گفت:
17:26
آیا از او چیزی دیدی؟
17:28
گفت:
17:29
جز خیر چیزی ندیدم
17:32
گفت:
17:33
پس با او ازدواج کن و (چیزی) بازگو مکن
17:36
و برخی از سلف رحمهمالله گفتهاند:
17:39
گفته میشد:
17:41
هر که از گناهی آگاه شود و آن را فاش کند،
17:45
در (گناه) آن، همچون کسی است که آن را آغاز کرده است.
17:49
زندگی سلف
17:52
میان گفتار و کردار