از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 60 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (60) | حال پیشینیان هنگام مرگ (قبر محل استراحت مؤمن است)
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
حیات سلف میان گفتار و کردار
0:09
حال سلف هنگام مرگ
0:14
اهمیت یاد مرگ و آمادگی برای آن
0:19
صفیه دختر عمر رضیاللهعنهما گفت:
0:24
زنی نزد عایشه رضیاللهعنها از سختی دل خود شکایت کرد.
0:30
عایشه فرمود: بسیار مرگ را یاد کن،
0:34
تا دلت نرم شود.
0:36
او چنین کرد و دلش نرم شد.
0:39
سپس زن نزد عایشه رضیاللهعنها آمد و سپاس گفت.
0:43
و علی بن ابی طالب رضیاللهعنه فرمود:
0:47
کسی که انتظار مرگ را میکشد، در کارهای نیک شتاب میکند.
0:51
و ابو الدرداء رضیاللهعنه فرمود:
0:55
چه بسیار بندهای که بسیار مرگ را یاد میکند
0:58
مگر آنکه شادیاش کم میشود و حسدش اندک میگردد.
1:02
و ابو هریره رضیاللهعنه فرمود:
1:05
هنگامی که مردهای میمیرد،
1:07
فرشتگان میگویند:
1:09
چه پیشاپیش فرستاد؟
1:11
و مردم میگویند:
1:13
چه بر جا گذاشت؟
1:14
و از سعید بن جبیر رحمهالله روایت شده که گفت:
1:20
اگر یاد مرگ از دلم جدا شود،
1:23
میترسم که دلم تباه گردد.
1:26
و مطرف بن شخیر رحمهالله فرمود:
1:30
این مرگ، نعمتهای اهل نعمت را بر ایشان تباه کرده است،
1:35
پس نعمتی را جویید که در آن مرگی نباشد.
1:38
و مالک بن دینار رحمهالله فرمود:
1:43
در شگفتم از کسی که میداند مرگ سرانجام اوست،
1:46
و گور جایگاه ورود اوست،
1:48
چگونه با دنیا چشمش روشن میشود،
1:51
و چگونه زندگیاش در آن خوش میگردد؟
1:54
سپس میگرید.
1:56
و شاعری گفت:
1:58
صبح و شام برای نیازهای خود میرویم و میآییم،
2:01
و نیاز کسی که زندگی میکند پایان نمییابد.
2:04
با مرگ انسان، نیازهایش میمیرد،
2:07
و تا زمانی که باقی است، نیازی برای او باقی میماند.
2:11
و معروف کرخی رحمهالله فرمود:
2:16
احمد بن حنبل را دیدم
2:18
که آثار عبادت بر او نمایان بود.
2:21
شنیدمش که سخنی میگفت که خیر را در بر داشت.
2:25
شنیدمش که میگفت:
2:27
هرکس بداند که اگر فراموش کند،
2:30
نیکی کند و بد نکند،
2:32
سخنی که درباره مرگ و هراس از آن گفته شده است.
2:37
از عبدالله بن عباس رضیاللهعنهما روایت است
2:42
که از او درباره دو انسان پرسیده شد که مرگشان در یک چشمبرهمزدن واقع شد:
2:47
یکی در مشرق و دیگری در مغرب.
2:51
توانایی فرشته مرگ بر آن دو چگونه است؟
2:55
فرمود:
2:56
توانایی فرشته مرگ بر اهل مشرق و مغرب،
3:01
و تاریکیها و هوا و دریاها،
3:04
چون مردی است که سفرهای پیش روی او باشد
3:08
و از هر کدام که خواهد برگیرد.
3:12
و کعب الاحبار رحمهالله فرمود:
3:15
هرکس مرگ را بشناسد،
3:17
مصیبتها و اندوههای دنیا بر او آسان میگردد.
3:21
و عمر بن عبدالعزیز رحمهالله فرمود:
3:24
این مرگ، زندگی اهل دنیا را با آنچه در آن از شادابی و شکوفایی دنیا دارند، تلخ کرده است.
3:32
در حالی که ایشان چنان در آن و بر آن بودند،
3:36
ناگهان فرشتهای از مرگ بر ایشان آمد،
3:38
و ایشان را از آنچه در آن بودند ربود.
3:41
پس وای و حسرت آنجا بر کسی که از مرگ پرهیز نکرد
3:46
و در روزگار آسایش آن را یاد نکرد،
3:49
تا برای خود خیری پیشاپیش فرستد که پس از جدایی از دنیا و اهلش آن را بیابد.
3:55
سپس عمر گریست تا آنکه گریه بر او چیره شد
3:59
و برخاست.
4:01
و از عبدالعزیز ابی مرحوم روایت است که گفت:
4:04
همراه حسن بصری رحمهالله بر بیماری وارد شدیم تا از او عیادت کنیم.
4:09
چون نزد او نشست، گفت:
4:12
حالت چگونه است؟
4:14
گفت: میبینم که اشتیاق خوراک دارم،
4:18
ولی نمیتوانم آن را فرو برم،
4:21
و اشتیاق نوشیدنی دارم،
4:23
ولی نمیتوانم آن را جرعه جرعه بنوشم.
4:26
فرمود:
4:27
پس حسن گریست
4:29
و گفت:
4:30
این خانه بر بیماریها و دردها بنا شده است.
4:35
پس فرض کن که از بیماریها سالم شوی و از دردها رهایی یابی،
4:39
آیا میتوانی از مرگ رهایی یابی؟
4:43
فرمود:
4:44
پس خانه از گریه به لرزه درآمد.
4:47
و رحمهالله فرمود:
4:50
همانا از شما تندرست، انتظار بیماریای میرود که به او برسد،
4:55
و از جوان شما، پیری که او را فرسوده کند،
4:58
و از پیر شما، مرگی که او را بیفکند.
5:01
آیا آنچه میشنوید، سرانجام نیست؟
5:04
آیا فردا روح از جسد جدا نمیشود؟
5:08
فردا کسی که از اهل و مالش جدا شده است،
5:11
فردا کسی که در کفنش پیچیده شده است،
5:14
فردا کسی که در گورش رها شده است،
5:17
فردا کسی که از دل دوستانش فراموش شده است،
5:20
کسانی که تلاش و اندوهش برای ایشان بود.
5:24
ای فرزند آدم،
5:26
مرگ بر تو فرود آمده است،
5:28
پس آمدنی نمیبینی،
5:30
و دیدارکنندهای نمیآید،
5:32
و با خویشاوندی سخن نمیگویی.
5:35
و حبیبی را نمیشناسی
5:37
صدا میزنی، پاسخ نمیدهد
5:40
میشنوی، اما نمیفهمی
5:43
خانهها ویران شدهاند
5:45
و فرزندان یتیم گشتهاند
5:47
چشمت خیره مانده است
5:50
و بر خویشتن
5:52
دندانهایت سست شدهاند
5:54
و زانوانت ناتوان گشتهاند
5:56
و فرزندانت در نزد دیگران غریبه شدهاند
5:59
نزد غیر تو
6:01
و رحمهالله گفت:
6:03
مرگ، دنیا را رسوا کرد
6:05
و در آن برای صاحب خرد
6:07
هیچ شادیای باقی نگذاشت
6:09
و ابوبکر بن ابیالدنیا گفت:
6:13
در تشییع جنازه، برگهای یافتم
6:15
که در آن نوشته شده بود:
6:17
همت خود را به دنیا بخشیدید
6:20
و سرعت فرا رسیدن مرگها را فراموش کردید
6:23
آگاه باشید، به الله سوگند
6:25
مرگ بهزودی بر شما فرود خواهد آمد
6:26
از مرگ، روزی تاریک
6:29
که درازی همنشینی با نعمت، شما را از یاد میبرد
6:32
و قطعاً پشیمان خواهید شد
6:34
و پشیمانی برای شما سودی نخواهد داشت
6:36
بر حذر باشید، بر حذر باشید
6:38
پیش از ناگهانی رسیدن مرگها، بر حذر باشید
6:41
و همسایگی با اهل بلا
6:44
و مردی به یکی از سلف گفت:
6:47
مرا پندی ده
6:48
گفت: لشکریان مرگ در انتظار تو هستند
6:52
و از زید بن اسلم
6:55
رحمهالله روایت شده که گفت:
6:57
هرگاه برای مؤمن
6:59
از گناهانش چیزی باقی بماند
7:01
که با عملش به آن نرسیده باشد،
7:03
مرگ بر او سخت میگردد
7:05
تا با سختیهای جانکندن و شدائد آن
7:07
به درجهاش در بهشت برسد
7:10
و اما کافر،
7:12
اگر در دنیا کار نیکی انجام داده باشد،
7:14
(آن کار نیک در دنیا)
7:16
مرگ بر او آسان میشود
7:18
تا پاداش کار نیکش در دنیا کامل گردد
7:21
سپس به آتش میرود
7:24
و از ابراهیم بن اشعث
7:26
روایت شده که گفت:
7:27
هرگاه همراه فضیل
7:29
رحمهالله در تشییع جنازهای بیرون میرفتیم،
7:32
او همواره پند میداد، یاد (خدا) میکرد و میگریست،
7:35
تا آنجا که گویی با یارانش وداع میکند،
7:38
(گویی) به سوی آخرت میرود،
7:41
تا به گورستان میرسید
7:43
و مینشست،
7:44
گویی در میان مردگان نشسته است،
7:47
از اندوه و گریه،
7:49
تا آنکه برمیخاست،
7:51
و گویی از آخرت بازگشته است
7:54
و از آن خبر میدهد.
7:58
آنچه درباره جنازهها و گورستانها
8:00
و حالت جانکندن گفته شده است.
8:03
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
8:06
هرگاه کافر در گورش نهاده شود
8:09
و جایگاهش از آتش را ببیند،
8:12
میگوید:
8:13
پروردگارا، مرا بازگردانید
8:15
تا توبه کنم و کار شایسته انجام دهم.
8:18
به او گفته میشود:
8:19
آنچه باید عمر کنی، عمر کردی.
8:23
سپس گورش بر او تنگ میشود
8:25
و او مانند کسی است که گزیده شده باشد؛
8:27
میخوابد و هراسان میشود،
8:29
جانوران زمین به سوی او یورش میبرند،
8:32
مارها و عقربهای آن.
8:36
و از ابراهیم نخعی رحمهالله روایت است که گفت:
8:40
اگر (مردم) در تشییع جنازه حاضر میشوند،
8:43
روزها غمگین باقی میمانند
8:45
و آن (اندوه) در آنان شناخته میشود.
8:47
(او) گفت:
8:49
و شما در جنازههایتان از
8:52
سخنان دنیایتان حرف میزنید.
8:54
و از اعمش رحمهالله روایت است که گفت:
8:58
ما اگر در تشییع جنازه حاضر میشدیم،
9:01
نمیدانستیم کدامیک (از حاضران) تسلیت داده میشود،
9:04
از اندوه قوم.
9:06
و رحمهالله گفت:
9:08
مردم را دریافتم،
9:10
و هرگاه جنازهای در میانشان بود،
9:13
میآمدند و خاموش مینشستند،
9:15
سخن نمیگفتند.
9:17
و چون (جنازه) نهاده میشد،
9:19
به هر مردی نگاه کردم
9:21
که عمامهاش را بر سینه نهاده است،
9:24
گویی پدرش یا برادرش یا پسرش است.
9:28
و از سلام بن ابی مطیع
9:30
رحمهالله روایت است که گفت:
9:32
قتاده رحمهالله را در تشییع جنازهای دیدم
9:36
که تا هنگام بازگشت سخن نگفت،
9:39
و حریریه رحمهالله را در تشییع جنازهای دیدم.
9:43
او همچنان گریست تا آنکه مردم پراکنده شدند
9:47
و من محمد بن واسع رحمهالله را در یک تشییع جنازه دیدم
9:52
او همواره سر در زیر انداخته و چشم به زیر افکنده بود
9:55
به راست و چپ نگاه نمیکرد
10:00
و از سفیان بن عیینه رحمهالله پرسیده شد
10:03
چرا برای آهسته سخن گفتن هنگام تشییع جنازه، توصیه میشد؟
10:08
گفت:
10:10
آن را به محشر شدن در پیشگاه الله تشبیه کردهاند
10:13
آیا نشنیدهای که میفرماید:
10:15
«و صداها در برابر خداوند رحمان فروتن شدهاند»
10:18
پس جز نجوایی آهسته نمیشنوی.
10:21
و حسن رحمهالله در یک تشییع جنازه بود
10:25
مردی را دید که با همراه خود سخن میگوید و به او لبخند میزند
10:29
پس فرمود:
10:30
سبحانالله!
10:32
آیا آنچه پیش روی توست تو را از لبخند زدن بازنمیدارد؟
10:37
حسن گفت:
10:39
آنان مرگ را بزرگ میداشتند، به گونهای که نزد آن صدایی بلند نمیشد
10:43
و از محمد بن کعب قرظی روایت شده که گفت:
10:47
به نزد عمر بن عبدالعزیز رحمهالله رفتم در حالی که او خلیفه بود
10:53
چون بر او وارد شدم، به او خیره شدم و طولانی نگریستم
10:57
پس فرمود:
10:59
تو مرا چنان مینگری که در مدینه نمینگریستی
11:04
یعنی زمانی که او در آنجا والی بود
11:07
گفتم:
11:09
آری، ای امیرالمؤمنین
11:11
از آنچه بر پیکرت گذشته، دچار شگفتی شدم
11:14
و رنگ چهرهات دگرگون شده
11:16
و موهای سرت ریخته است
11:18
فرمود:
11:20
اگر پس از سه روز در قبر مرا میدیدی چه میکردی؟
11:23
در حالی که مردمک چشمانم بر گونهام فرو ریخته بود
11:27
و چرک و کرم از بینی و دهانم بیرون آمده بود
11:31
آنگاه خود را بسیار ناپسند مییافتم
11:34
و مردی به امام احمد بن حنبل رحمهالله گفت:
11:38
مرا سفارش کن
11:40
به او فرمود:
11:41
بنگر آنچه را دوست داری در قبرت همسایهات باشد
11:46
پس بدان عمل کن
11:50
قبر آرامش مؤمن است
11:52
از ابوایوب انصاری رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
11:59
چون جان بنده گرفته شود
12:01
بندگان مهربان خدا به استقبال او میآیند
12:05
همانگونه که در دنیا مژدهرسان را استقبال میکنند
12:08
پس به سوی او روی میآورند تا از او بپرسند
12:11
برخی به برخی دیگر میگویند:
12:14
برادرتان را رها کنید تا آرام گیرد
12:17
زیرا او در رنج بوده است
12:20
سپس به سوی او روی میآورند و میپرسند که فلان کس چه کرد؟
12:24
فلان زن چه کرد؟
12:26
آیا ازدواج کرده است؟
12:28
و چون از مردی بپرسند که پیش از او مرده است
12:32
به آنان گفته میشود:
12:33
او درگذشته است
12:35
میگویند:
12:37
«إنا لله وإنا إلیه راجعون»
12:40
او را به مادرش هاویه بردهاند
12:43
چه بد مادری است
12:45
و چه بد پرورشدهندهای است
12:47
فرمود:
12:48
اعمال آنان بر ایشان عرضه میشود
12:51
پس اگر کار نیکی ببینند
12:53
شادمان و مژدهیاب میشوند
12:55
و میگویند:
12:57
این نعمت توست بر بندهات
12:59
پس آن را کامل گردان
13:01
و اگر کار بدی ببینند میگویند:
13:03
بارالها، بندهات را بازگردان
13:06
و مسروق رحمهالله فرموده است:
13:10
برای مؤمن هیچ خانهای بهتر از گور نیست
13:14
که در آن از اندوههای دنیا آسوده شده
13:18
و از عذاب الله در امان است
13:20
تلقین شهادت به محتضر
13:25
عمر بن خطاب رضیاللهعنه فرموده است:
13:29
مردگان خود را حاضر کنید و آنان را یادآوری کنید
13:33
زیرا آنان چیزهایی را میبینند که شما نمیبینید
13:36
و به ایشان شهادت را تلقین کنید
13:38
«لا إله إلا الله»
13:41
و حسن بن ربیع گفته است:
13:45
از ابن مبارک رحمهالله شنیدم
13:48
هنگامی که مرگش فرا رسید
13:50
و نصیر به او نزدیک شد و گفت:
13:52
ای ابوعبدالرحمن!
13:55
بگو: «لا إله إلا الله»
13:58
به او گفت:
13:59
ای نصیر!
14:01
سختی کلام را بر من میبینی
14:04
پس چون مرا شنیدی که آن را گفتم
14:06
آن را بر من بازمگردان
14:08
تا آنکه مرا بشنوی
14:10
پس از آن سخنی بر زبان آورده باشم
14:13
زیرا آنان دوست میداشتند
14:16
که آخرین سخن بنده همان باشد