از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 47 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (47) | ترس، دلهره و امید
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:11
ترس و خشیت و امید
0:14
ترس و خشیت
0:17
هنگامی که عمر رضیاللهعنه زخمی شد
0:21
مردم آمدند و شروع کردند به ستایش او
0:25
پس گفت:
0:26
دوست داشتم که این (وضعیت) برابر باشد؛ نه به زیان من و نه به سود من
0:32
و به ابوموسی اشعری رضیاللهعنه گفت:
0:36
آیا خوشحالت میکند که اسلام ما همراه رسول الله (ﷺ) باشد
0:41
و هجرت ما همراه او
0:43
و جهاد ما همراه او
0:45
و تمام عمل ما همراه او
0:47
(و آیا) برای ما (پاداش) برابر شود؟
0:49
و هر عملی که پس از او انجام دادیم، از آن رهایی یابیم؟
0:53
(در حالی که) برابر و همسنگ باشد
0:56
گفت: نه، به خدا سوگند!
0:58
ما پس از رسول الله (ﷺ) جهاد کردیم
1:02
و نماز خواندیم و روزه گرفتیم
1:04
و کارهای نیک فراوانی انجام دادیم
1:07
و مردم بسیاری به دست ما اسلام آوردند
1:10
و ما همانا به آن امید داریم
1:12
پس عمر گفت:
1:14
ولیکن من، سوگند به آنکه جان عمر در دست اوست،
1:18
(یعنی) برای ما برابر شود
1:21
و هر کاری که پس از او انجام دادیم، از آن رهایی یابیم
1:25
(در حالی که) برابر و همسنگ باشد
1:29
و از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
1:32
سر عمر رضیاللهعنه در دامن من بود
1:36
پس گفت: ای عبدالله!
1:39
سرم را بر زمین بگذار
1:41
گفت: پس ردای خود را جمع کردم
1:44
و آن را زیر سرش نهادم
1:46
پس گفت: سرم را بر زمین بگذار، مادرت به عزایت بنشیند!
1:51
سپس گفت: وای بر عمر و وای بر مادرش
1:55
اگر الله او را نیامرزد
1:57
و عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه گفت:
2:01
مؤمن گناهان خود را چنان میبیند که گویی زیر کوهی نشسته و میترسد که بر او فرو افتد
2:06
(و همواره از آن) میترسد
2:09
و فاجر گناهان خود را چنان میبیند که مگسی از بینیاش گذشته باشد
2:14
پس (ابن مسعود) با دست خود چنین کرد
2:16
ابوشهاب زهری گفت: (ابن مسعود) با دستش بالای بینیاش (چنین) کرد
2:22
و حذیفه بن یمان رضیاللهعنه گفت:
2:25
مردم از رسول الله (ﷺ) درباره خیر میپرسیدند
2:31
و من از او درباره شر میپرسیدم، از ترس آنکه مبادا به من برسد
2:36
و چون مرگ حذیفه بن یمان رضیاللهعنه فرا رسید
2:41
بسیار بیتابی کرد
2:43
پس به او گفته شد: چه چیز تو را میگریاند؟
2:46
گفت: از روی حسرت بر دنیا نمیگریم
2:50
بلکه مرگ نزد من محبوبتر است
2:52
اما نمیدانم بر چه (حالی) وارد میشوم
2:56
آیا با خشنودی (الهی) یا با خشم (او)؟
3:00
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
3:03
هرگز کسی که از ترس الله بگرید، داخل آتش نمیشود
3:07
تا آنکه شیر به پستان بازگردد
3:10
و او رضیاللهعنه در بیماری خود گریست
3:13
پس به او گفته شد: چه چیز تو را میگریاند؟
3:16
گفت: بر این دنیای شما نمیگریم
3:20
بلکه بر دوری سفرم و کمی توشهام میگریم
3:25
زیرا من شب را در فراز و نشیبی میان بهشت و دوزخ به صبح رساندم
3:30
و نمیدانم کدام یک مرا خواهند گرفت
3:34
و ابن عباس پیش از مرگ عایشه رضیاللهعنها اجازه ورود خواست
3:39
در حالی که او بیهوش بود
3:40
(ابن عباس) گفت: انشاءالله تو خوب خواهی بود
3:45
همسر رسول الله (ﷺ)
3:49
و او جز تو با دوشیزهای ازدواج نکرد
3:52
و عذر تو از آسمان نازل شد
3:54
پس (عایشه) گفت: کاش فراموششدهای فراموششده بودم
4:00
و خباب بن الأرت رضیاللهعنه به عیادت آمد
4:04
(او) از بازماندگان اصحاب پیامبر (ﷺ) بود
4:09
پس (مردم) گفتند: ای ابوعبدالله مژده باد تو را
4:12
برادرانت فردا بر آنان وارد خواهی شد
4:16
پس گریست و گفت: بر آنان (باید) حالی باشد
4:20
آگاه باشید که من بیتابی نمیکنم
4:23
اما شما مرا به یادِ گروههایی انداختید
4:26
و آنان را برای من برادران نامیدید
4:29
و همانا آنان با پاداشهای خود (از دنیا) رفتند، چنانکه بود
4:34
و من میترسم که پاداش آن اعمالی که یاد میکنید
4:39
(کم باشد) و ما پس از آنان (به آن) نرسیدیم
4:42
و از شداد بن أوس انصاری رضیاللهعنه روایت است
4:46
که هرگاه به بستر میرفت
4:49
بر بسترش غلت میزد
4:51
خواب به او نمیرسید
4:53
پس میگفت:
4:55
خدایا، آتش خواب را از من ربوده است
4:59
پس برمیخاست و تا صبح نماز میخواند
5:04
و از ابورجاء عطاردی روایت است که گفت:
5:07
ابن عباس رضیاللهتعالیعنه را دیدم
5:11
و زیر چشمانش مانند بند کهنه از اشک (نشان بود)
5:16
و ابن عمر رضیاللهتعالیعنه وارد کعبه شد
5:20
پس شنیدم که در سجده میگفت:
5:23
تو میدانی که چه چیز مرا از رقابت با قریش بر سر این دنیا بازمیدارد
5:29
جز ترس تو
5:32
و کعب الاحبار رحمهالله گفت:
5:35
اگر از ترس الله بگریم
5:38
و اشکهایم بر گونهام جاری شود
5:41
نزد من محبوبتر است از آنکه به وزن خودم طلا صدقه دهم
5:46
و سفیان ثوری رحمهالله گفت:
5:49
هیچکس نتوانست عبادت را (بهجا آورد) و بر آن توان نیافت
5:53
مگر با شدت ترس
5:55
سعید بن مسیّب رحمهالله
5:58
اغلب در مجلس خود میفرمود
6:01
خدایا، سالم بدار، سالم بدار
6:04
به حسن بصری رحمهالله گفته شد
6:08
با گروههایی که ما را میترسانند چه باید کرد؟
6:12
تا آنجا که نزدیک است دلهایمان پرواز کند
6:15
حسن گفت
6:17
به خدا سوگند، اگر با گروهی همراه شوی که تو را میترسانند
6:21
تا آنکه امنیت به تو برسد
6:23
برای تو بهتر است از اینکه با گروهی همراه شوی که تو را از خود ایمن میدانند.
6:27
تا اینکه ترس به تو برسد
6:29
و برخی از سلف گفتهاند
6:31
ترسان کسی نیست که گریه کند و چشمانش را بفشارد.
6:35
اما آنکه از ترک کاری میترسد که باید انجامش دهد...
6:39
اینکه بر آن عذاب شود
6:42
و از ابراهیم بن شیبان رحمهالله
6:45
او فرمود
6:47
هنگامی که ترس در دل ساکن شود
6:49
مواضع شهوات را در آن بسوزان.
6:52
و رغبت دنیا را از او دور میکند
6:55
و از قاسم بن محمد روایت شده که گفت
6:58
با ابن المبارک رحمهالله سفر میکردیم
7:02
بسیار به ذهنم خطور میکرد
7:05
با خودم میگویم
7:07
به چه چیزی این مرد بر ما برتری یافته است؟
7:11
تا جایی که این شهرت را در میان مردم پیدا کرد
7:15
اگر نماز میخواند
7:17
ما نماز میگزاریم.
7:19
و اگر روزه میگرفت
7:21
ما روزه میگیریم
7:23
و اگر (او) به جهاد برود
7:25
ما برای جهاد (غزو) میرویم
7:27
و اگر (کسی) حج میکند
7:29
ما نیز به حج میرویم
7:31
گفت
7:33
در برخی از سفرهای خود در مسیر شام بودیم
7:36
شبی که در خانه شام میخوریم
7:38
هنگامی که چراغ خاموش شد
7:41
پس برخی از ما برخاستند و چراغ را برداشتند
7:45
و آنجا ماند.
7:47
سپس چراغ را آورد
7:49
به چهرهی ابن مبارک نگاه کردم
7:52
و ریشش از اشکها تر شده بود
7:55
با خود گفتم
7:57
با همین خشیت، این مرد بر ما برتری یافت
8:01
و شاید هنگامی که چراغ را گم کرد
8:04
و به تاریکی رفت
8:06
ذکر قیامت
8:08
ابن مبارک رحمهالله گفت
8:11
بیشترین علم
8:13
شایسته است که بیشترِ شما ترسانتر باشید
8:16
عبدالرحمن بن یزید بن جابر گفت
8:21
به یزید بن مرثد (رحمهالله) گفتم
8:24
چرا میبینم که چشمانت خشک نمیشود؟
8:27
گفت
8:28
و مسألت تو چیست؟
8:30
چرا میبینم که چشمانت خشک نمیشود؟
8:33
گفت
8:34
و مسئلهٔ تو دربارهٔ آن چیست؟
8:36
گفتم
8:38
امید است که الله عزّوجل مرا به آن (این علم) بهرهمند گرداند.
8:41
گفت
8:43
الله به من وعده داده است که اگر او را نافرمانی کنم، مرا در آتش زندانی خواهد کرد.
8:49
به خدا سوگند، اگر او مرا جز به تهدید به زندان در حمام، تهدیدی دیگر نمیکرد...
8:54
سزاوارتر بودم که چشمی برایم خشک نشود.
8:58
فضیل بن عیاض رحمهالله فرمود
9:02
هر که از الله بترسد، هیچکس به او زیانی نمیرساند.
9:05
و هر که از غیر الله بترسد، هیچکس به او سودی نمیرساند.
9:11
ابو سلیمان دارانی رحمهالله فرمود:
9:15
از نیکو گمانی به الله عزّ وجلّ
9:18
سپس [از الله] نمیترسد
9:20
او فریبخورده است.
9:22
و المروذی گفت
9:24
ابو عبدالله رحمهالله
9:27
هرگاه یاد مرگ شود، گریهها گلویش را میفشارند.
9:30
و میفرمود
9:32
ترس مانع میشود که غذا و نوشیدنی بخورم
9:36
و هنگامی که مرگ یاد شود
9:38
آری، بر هر امری از امور دنیا
9:41
این تنها خوراکی است که خوراک دیگری را در پی دارد (فقط یک نوع غذاست، نه غذای دیگر)
9:44
و لباس (تقوا بهتر است)، و لباس دون لباس
9:47
و این روزها روزهایی اندکاند
9:50
من هیچ چیزی را با فقر برابر نمیدانم.
9:53
و اگر راهی بیابم
9:55
[در صورتی که] نامی از من باقی نمیماند، [و] بهیقین [خود را از میان میبردم] تا نامم برجای نماند.
10:01
امید و نیکگمانی به الله
10:04
عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه گفت
10:09
الله در روز قیامت آمرزشی (همهجانبه) خواهد بخشید.
10:13
به دلِ هیچ بشری خطور نکرده است
10:16
و همچنین فرمود، رضیاللهعنه
10:20
به همان کسی که جز او معبودی نیست،
10:23
هیچ بندهای چیزی را (از نعمتها) عطا نشده است
10:25
بهتر از حسن ظن به الله
10:28
و آنکه جز او معبودی نیست
10:30
بندهام گمان نیکو به الله نبرد
10:33
جز این نیست که الله آنچه را که گمان میبرد به او میدهد.
10:36
زیرا خیر در دست اوست
10:39
و همچنین رضیاللهعنه فرمود
10:42
به الله سوگند، اگر آنچه را من از الله میدانم شما میدانستید
10:45
لاتکلتم
10:47
مردی بادیهنشین بیمار شد و به او گفته شد: تو خواهی مرد.
10:51
(گفتند) همانا تو خواهی مرد.
10:53
گفت: مرا به کجا خواهند برد؟
10:56
گفته شد: به سوی الله.
10:59
گفت: پس کراهت من از رفتن چیست؟
11:02
به سوی کسی که جز از او خیری نمیبینم.
11:05
و از معتمر بن سلیمان رحمهالله روایت است
11:08
که گفت:
11:10
پدرم رحمهالله هنگامی که مرگش فرا رسید گفت:
11:13
ای معتمر!
11:15
رخصتها (و گشایشهای شریعت) را برایم روایت کن،
11:17
شاید الله را در حالی دیدار کنم که به او گمان نیک دارم.
11:21
و برخی گفتهاند:
11:23
و من با وجود ترسم از الله، به نعمتبخشی او اطمینان دارم،
11:27
و الله گرامیترین نعمتدهنده من است.
11:31
و از ابراهیم نخعی رحمهالله روایت است
11:35
که گفت:
11:36
آنان مستحب میدانستند که به بنده، هنگام مرگش،
11:39
نیکیهای عملش تلقین شود،
11:41
تا گمان نیکش به پروردگارش نیکو گردد.
11:44
و برخی گفتهاند:
11:46
و من از الله امید دارم، چنانکه گویی
11:50
با گمان نیک، آنچه را الله انجام میدهد به چشم میبینم.
11:54
و حماد بن سلمه رحمهالله گفته است:
11:58
به خدا سوگند، اگر میان حسابرسی الله نسبت به من
12:01
و حسابرسی پدر و مادرم مخیر میشدم،
12:02
(با آنکه ...)
12:04
حسابرسی الله را بر حسابرسی پدر و مادرم برمیگزیدم،
12:09
زیرا الله تعالی به من مهربانتر از پدر و مادرم است.
12:14
و یحیی بن معاذ رحمهالله گفته است:
12:18
اگر عفو از محبوبترین چیزها نزد او نبود،
12:22
بندهی گناهکار، نزد او گرامیترین آفریدگان نمیبود.
12:26
و هنگامی که بشر بن منصور رحمهالله در حال جان دادن بود، خندید
12:30
و گفت:
12:31
از میان کسانی که از فتنهشان میترسم بیرون میروم
12:37
و بر کسی وارد میشوم که در رحمتش تردید ندارم.
12:41
(بحث) موازنه میان خوف و رجاء.
12:46
مطرف رحمهالله گفته است:
12:50
اگر ترس مؤمن و امیدش سنجیده شود،
12:53
برابر مییابی،
12:55
یکی بر دیگری فزونی ندارد.
12:58
و از حسن بصری رحمهالله روایت است که گفت:
13:03
امید و ترس، مرکب مؤمناند.
13:07
و فضیل بن عیاض رحمهالله گفته است:
13:11
ترس از امید بهتر است
13:13
تا زمانی که انسان تندرست است؛
13:16
اما چون مرگ به او رو کند،
13:18
امید بهتر است.
13:20
آنچه دربارهی کسی که هنگام موعظه بیهوش میشود آمده است،
13:25
و موضع سلف در این باره.
13:28
از حسین بن عبدالرحمن روایت است که گفت:
13:32
به اسماء دختر ابوبکر رضیاللهعنها گفتم:
13:36
یاران رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
13:41
هنگام خواندن قرآن چگونه بودند؟
13:43
گفت:
13:45
آنان چنان بودند که الله ایشان را یاد کرده،
13:47
یا چنانکه عزّ و جلّ وصفشان کرده است:
13:50
چشمانشان اشک میریزد
13:53
و پوستشان (از خشیت) به لرزه میافتد.
13:55
به او گفتم:
13:57
در میان ما مردانی هستند
13:59
که چون قرآن بر یکی از ایشان خوانده شود، بیهوش میگردد.
14:03
گفت:
14:05
از شیطان راندهشده به الله پناه میبرم.
14:09
و عمر بن خطاب رضیاللهعنه
14:12
بر مردی از اهل عراق که (بر زمین) افتاده بود گذشت،
14:14
و فرمود:
14:16
این را چه شده است؟
14:18
گفتند:
14:19
هرگاه قرآن بر او خوانده شود، این حال به او دست میدهد.
14:23
فرمود:
14:25
ما از الله عزّ و جلّ میترسیم،
14:27
اما (بر زمین) نمیافتیم.
14:29
و مردی بود که هنگام یاد (الله) میلرزید.
14:32
ابراهیم نخعی رحمهالله به او گفت:
14:36
اگر تو بر آن (لرزش) مالکی،
14:38
پس برای من مهم نیست که به تو اعتنا نکنم،
14:41
و اگر بر آن مالک نیستی،
14:43
پس با کسی که از تو بهتر است مخالفت کردهای.
14:46
فوایدی دیگر.
14:51
از حسن بصری رحمهالله
14:56
دربارهی سخن عزّ و جلّ:
14:58
«هاء مقرأ کتابیه»
15:01
من گمان داشتم که با حساب خود روبهرو خواهم شد.
15:06
گفته است:
15:07
مؤمن به پروردگارش گمان نیک دارد، پس عمل نیکو میکند،
15:12
و منافق به (پروردگار) گمان بد دارد، پس عمل بد میکند.
15:17
و از ابوحازم رحمهالله روایت است که گفت:
15:20
از بزرگترین خصلتی که برای مؤمن امید میرود
15:24
آن است که بر خویشتن بیش از همه بیمناک باشد
15:27
و برای هر مسلمانی امیدوارتر باشد.
15:31
زندگی سلاح (است)
15:34
میان گفتار و کردار.