از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 20 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (20) | احوال پیشینیان با حاکمان
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
زندگی سلف میان گفتار و کردار
0:11
حال سلف در برابر امور مهم
0:14
اطاعت ایشان و تشویق به ملازمت جماعت
0:19
مردی به ابن عمر رضیاللهعنه نامه نوشت
0:24
که هرچه از علم است برایم بنویس
0:27
پس [ابن عمر] برایش نوشت
0:29
همانا علم بسیار است
0:32
اما اگر بتوانی که الله را ملاقات کنی
0:35
سبکبار از خون مردم باشی
0:38
تهیشکم از اموال ایشان باشی
0:41
زبانت را از آبروی ایشان بازداری
0:44
و ملازم فرمان جماعتشان باشی
0:47
پس چنین کن
0:49
و ابو زرعه رازی رحمهالله گفت
0:53
جمعه و جهاد نزد ما همراه با
0:56
نیکوکار و فاجر است
0:58
از کسانی که آن کار را از سوی حاکمان متصدی میشوند
1:04
مدارا با ایشان و نرمی و ملایمت در معامله با آنان
1:10
به اسامه بن زید رضیاللهعنه گفته شد
1:14
آیا بر عثمان بن عفان رضیاللهعنه وارد نمیشوی
1:18
تا با او سخن بگویی؟
1:20
پس گفت:
1:22
آیا میپندارید که من با او سخن نمیگویم؟
1:25
جز آنکه شما بشنوید
1:27
به خدا سوگند با او میان خود و او سخن گفتهام
1:31
بیآنکه بخواهم دری را بگشایم
1:34
که نخستین کسی باشم که آن را میگشاید
1:36
و من کسی نیستم که به مردی بگویم
1:40
پس از آنکه بر دو نفر امیر باشد
1:43
تو بهترینی
1:45
پس از آنکه از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم شنیدم که میفرمود:
1:51
مردی را میآورند و در آتش افکنده میشود
1:55
پس در آن مانند آسیاب شدن الاغ به آسیابش خرد میشود
2:00
اهل دوزخ گرد او میگردند
2:03
و میگویند:
2:04
ای فلانی!
2:06
آیا تو به کار نیک فرمان نمیدادی و از کار زشت باز نمیداشتی؟
2:11
پس میگوید:
2:12
من به کار نیک فرمان میدادم اما خود آن را انجام نمیدادم
2:17
و از کار زشت باز میداشتم اما خود آن را انجام میدادم
2:21
و از ابن عمر رضیاللهعنه روایت است که گفت:
2:25
بر حفصه وارد شدم و گفتم:
2:28
از مردم آنچه را که میبینی پیش آمده است
2:31
و از امر [خلافت] چیزی برای من قرار داده نشده است
2:35
[حفصه] گفت:
2:36
پس به ایشان بپیوند که آنان منتظر تواند
2:40
و میترسم که در بازماندن تو از آنان تفرقهای باشد
2:45
پس [ابن عمر] از او پروا نکرد تا رفت
2:48
چون مردم پراکنده شدند
2:50
معاویه خطبه خواند و گفت:
2:53
هرکس میخواهد در این امر سخن بگوید
2:57
پس سر خود را نزد من بالا آورد
3:00
که ما به آن از او و از پدرش سزاوارتریم
3:04
حبیب بن مسلمه گفت:
3:07
آیا او را پاسخ ندهم؟ پدرم و مادرم فدایت باد!
3:11
پس ابن عمر گفت:
3:13
دامن حِبوهام را گشودم
3:15
و قصد کردم که بگویم:
3:17
به آن سزاوارتری از تو،
3:19
از آن کس که با تو و پدرت بر اسلام جنگید
3:23
اما ترسیدم که سخنی بگویم که جمع را پراکنده سازد
3:27
و در آن خون ریخته شود
3:30
پس آنچه را که الله در بهشتها برای [صابران] آماده کرده یادآور شدم
3:36
اظهار حق آشکارا
3:38
و پرهیز از مداهنه در نصیحت به ایشان
3:42
عبیدالله بن زیاد به عیادت
3:45
معقل بن یسار رضیاللهعنه آمد
3:48
در بیماریای که در آن درگذشت
3:51
پس معقل به او گفت:
3:54
من حدیثی را برای تو بازگو میکنم که از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم شنیدهام
4:01
از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم شنیدم که میفرمود:
4:05
هیچ بندهای نیست که الله او را بر رعیتی گمارد
4:09
و او آنان را با خیرخواهی پاسداری نکند
4:12
مگر آنکه بوی بهشت را نخواهد یافت
4:16
و محمد بن واسع رحمهالله
4:19
همراه یزید بن مهلب در خراسان به غزا بود
4:24
پس از او برای حج اجازه خواست
4:26
او نیز به او اجازه داد
4:27
پس [یزید] به او گفت:
4:29
برایت [بخششی] دستور میدهیم
4:31
[محمد] گفت:
4:32
آیا دستور دهی که برای تمام لشکر [داده شود]؟
4:35
[یزید] گفت: نه
4:37
[محمد] گفت:
4:38
مرا به آن نیازی نیست
4:41
و از زید بن اسلم روایت است که گفت:
4:43
با ابوحازم رحمهالله در تابستان [به غزا] بودم
4:48
پس عبدالرحمن بن خالد نزد ابوحازم فرستاد
4:52
که نزد ما آیی تا از تو بپرسیم و با هم سخن بگوییم
4:57
پس ابوحازم گفت:
4:59
پناه بر الله!
5:01
اهل علم را درک کردهام
5:03
که دین را نزد اهل دنیا نمیبردند
5:06
پس من نخستین کسی نخواهم بود که چنین کند
5:10
اگر حاجتی داری، به ما بازگو
5:14
پس عبدالرحمن به سوی او رفت و از او درخواست کرد
5:17
و به او گفت:
5:19
بهواسطه این [رفتار] بر ما کرامتت افزون شد
5:23
و به امام مالک رحمهالله گفته شد
5:27
تو بر سلطان وارد میشوی
5:29
و آنان ستم میکنند و بیداد میورزند
5:32
پس گفت:
5:34
خدا بر تو رحمت کند
5:35
پس کجاست آن که حق را بیپروا بیان کند؟
5:39
و امام احمد رحمهالله گفت:
5:42
اگر شمشیر بر من عرضه شود، پاسخ نخواهم داد.
5:46
یعنی به ایشان پاسخی نمیدهم که با دین الله مخالف باشد،
5:51
آنچه را که والی یا امیر آن را میخواهد،
5:53
برای خشنودیشان یا از ترس ایشان.
5:56
و گفت:
5:58
هرگاه عالم از روی تقیه پاسخ دهد،
6:01
و جاهل از روی نادانی،
6:03
پس حق کی آشکار خواهد شد؟
6:07
راهنماییها و اندرزهای سلف
6:10
برای کسی که میخواهد با ایشان نزدیک شود:
6:13
از حذیفة بن یمان رضیاللهعنه روایت است که گفت:
6:18
از موقعیتهای فتنه بپرهیزید.
6:21
گفته شد:
6:22
ای ابا عبدالله، موقعیتهای فتنه چیست؟
6:26
گفت:
6:27
درهای امیران (فرمانروایان ستمگر) است.
6:30
یکی از شما بر امیر وارد میشود،
6:32
پس او را در دروغ تصدیق میکند
6:35
و چیزی میگوید که در آن نیست.
6:38
و مسلم بن عمر رحمهالله گفت:
6:42
سزاوار است کسی که به سلطان خدمت میکند،
6:44
هنگامی که آنان از او خشنودند، مغرور نشود،
6:48
و هنگامی که بر او خشم گرفتند، دگرگون نشود،
6:52
و آنچه را بر دوش او نهادهاند سنگین نشمارد،
6:54
و در درخواست خود از ایشان اصرار نورزد.
6:57
و اوزاعی رحمهالله گفت:
7:01
هرکس بر سلطانی حاضر شود
7:03
و او به کاری دستور دهد که حق نیست،
7:06
و در آن ترسی از فوت (فرصت) نباشد،
7:09
پس در آن حال با او سخن نگوید،
7:13
و خلوت کند با او (و نصیحت کند).
7:15
و اگر دیدی که او به کاری فرمان میدهد که در آن ترس از فوت فرصت است،
7:19
پس ناگزیر از گفتگو با او هستی،
7:22
هرچه بر تو رسد از آن،
7:25
صبر بر ستم ایشان،
7:29
و خروج نکردن بر ایشان،
7:32
و نکوهش کسی که چنین کند.
7:34
عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه در خطبه خود گفت:
7:40
ای مردم!
7:42
بر شما باد طاعت و جماعت،
7:45
زیرا آن ریسمان الله عزوجل است که به آن فرمان داده،
7:50
و آنچه در جماعت ناخوش میدارید، بهتر است از آنچه در تفرقه دوست میدارید.
7:56
و ابن عمر رضیاللهعنه هنگامی که بیعت یزید به او رسید، گفت:
8:01
اگر خیر باشد، خشنودیم،
8:04
و اگر بلا باشد، صبر میکنیم.
8:07
و از نافع رحمهالله روایت است که گفت:
8:12
هنگامی که اهل مدینه یزید بن معاویه را خلع کردند،
8:16
ابن عمر رضیاللهعنه خاندان و فرزندانش را گرد آورد
8:20
و گفت:
8:21
من از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم شنیدم که میفرمود:
8:26
در روز قیامت برای هر پیمانشکنی پرچمی نصب میشود.
8:31
و ما با این مرد بر بیعت الله و رسولش بیعت کردهایم،
8:36
و من هیچ پیمانشکنی را بزرگتر از این نمیدانم
8:39
که مردی بر بیعت الله و رسولش بیعت کند
8:44
سپس برای او جنگ برپا شود.
8:47
و من نمیدانم که هیچیک از شما در این امر خلع کند یا بیعت بندد،
8:53
جز آنکه میان من و او جدایی خواهد بود.
8:58
و به حسن بصری رحمهالله گفته شد:
9:01
ای ابا سعید،
9:03
خارجیای در خریبه قیام کرد،
9:06
و آن محلهای نزدیک بصره است.
9:09
پس گفت:
9:10
بیچارهای که منکری دید و آن را انکار کرد،
9:14
پس در چیزی افتاد که از آن منکرتر بود.
9:17
و ابوالحارث گفت:
9:19
از امام احمد رحمهالله درباره امری پرسیدم که در بغداد رخ داده بود
9:25
و گروهی قصد خروج داشتند.
9:28
گفتم:
9:29
ای ابا عبدالله،
9:31
درباره خروج همراه این گروه چه میفرمایی؟
9:35
پس او این کار را بر ایشان انکار کرد
9:38
و شروع کرد به گفتن:
9:39
سبحان الله!
9:41
خونها، خونها!
9:43
من این را روا نمیدانم و به آن فرمان نمیدهم.
9:46
صبر بر آنچه ما در آنیم بهتر است از فتنهای
9:50
که در آن خونها ریخته شود
9:53
و اموال مباح گردد
9:55
و حرمتها هتک شود.
9:58
آیا ندانستی که مردم در آن زمان در چه حالی بودند؟
10:01
یعنی در روزگار فتنه.
10:04
گفتم:
10:05
و مردم امروز؟
10:07
آیا ایشان در فتنه نیستند، ای ابا عبدالله؟
10:10
گفت:
10:12
اگر چنین باشد،
10:14
پس آن فقط فتنهای خاص است.
10:17
اما هرگاه شمشیر به کار افتد،
10:19
فتنه همهگیر شود و راهها بریده گردد.
10:22
صبر بر این [بهتر است].
10:25
و دینت برای تو سالم بماند، این برای تو بهتر است.
10:28
و دیدم که او خروج بر امامان را انکار میکرد.
10:32
و گفت:
10:33
خونها!
10:34
من این را نمیبینم و به آن دستور نمیدهم.
10:39
و حنبل دربارهٔ ولایت واثق گفت:
10:42
فقهای بغداد نزد ابو عبدالله گرد آمدند،
10:46
و به سوی ابو عبدالله آمدند.
10:49
پس از او اجازه خواستم برای ایشان.
10:51
گفتند:
10:52
ای ابا عبدالله!
10:54
این امر سخت شده و گسترش یافته است،
10:58
و منظورشان آشکار کردن قول به خلق قرآن و امور دیگر بود.
11:02
ابو عبدالله به ایشان گفت:
11:05
پس چه میخواهید؟
11:07
گفتند:
11:08
که با تو مشورت کنیم که ما به امارت و سلطنت او راضی نیستیم.
11:15
ابو عبدالله ساعتی با ایشان مناظره کرد،
11:18
و به ایشان گفت:
11:20
بر شما باد به انکار با دلهایتان،
11:23
و دستی از طاعت را جدا نکنید،
11:26
و عصای مسلمانان را نشکافید،
11:29
و خون خودتان و خون مسلمانانی که با شماست را نریزید،
11:34
در عاقبت کارتان بنگرید،
11:37
و صبر کنید تا نیکوکار آسوده شود
11:40
یا از بدکار آسوده شوند.
11:44
دعا برای ایشان، و دوری از ستایش ایشان مگر به حق.
11:51
فضیل بن عیاض رحمهالله گفت:
11:54
اگر دعای مستجاب داشتم،
11:57
آن را جز برای امام قرار نمیدادم،
12:00
زیرا صلاح امام، صلاح شهرها و بندگان است.
12:04
و از عمر بن فضل روایت است که گفت:
12:08
از ابوالعلاء رحمهالله پرسیدم
12:11
در حالی که حجاج در عبای خود بود،
12:14
گفتم: ای ابوالعلاء!
12:17
آیا حجاج را دشنام دهم؟
12:19
گفت: برای او صلاح را دعا کن،
12:22
زیرا صلاح او برای تو بهتر است.
12:25
فوایدی دیگر:
12:30
عمر بن خطاب رضیاللهعنه گفت:
12:33
سزاوار نیست که این امر را متولی شود،
12:37
یعنی امر مردم را،
12:39
مگر مردی که در او چهار خصلت باشد:
12:42
نرمی بدون ضعف،
12:45
و سختی بدون خشونت،
12:47
و بخشش بدون بخل،
12:50
و گشادهدستی بدون اسراف.
12:53
پس اگر یکی از آنها ساقط شود،
12:56
آن سه خصلت دیگر نیز فاسد میشوند.
12:58
و عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه گفت:
13:02
اگر امام عادل باشد،
13:05
پس او را پاداش است و بر تو سپاس است.
13:08
و اگر ستمگر باشد،
13:10
پس بر عهده اوست گناه و بر تو صبر است.
13:15
و عبدالملک بن مروان رحمهالله گفت:
13:19
ای گروه رعیت، با ما انصاف دهید!
13:22
از ما سیرت ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما را میخواهید،
13:27
و خودتان در ما و در نفسهای خود به سیرت رعیت ابوبکر و عمر رفتار نمیکنید.
13:31
...
13:34
از الله میخواهیم که هر یک از ما را بر هر کدام یاری دهد.
13:38
و از ابن هشام روایت است که گفت:
13:42
مأمون رحمهالله به من گفت:
13:45
ای علی! پادشاهان برای یارانشان هر چیزی را تحمل میکنند،
13:50
جز سه خصلت.
13:53
گفتم: آنها کداماند ای امیرالمؤمنین؟
13:57
گفت: عیبجویی در سلطنت،
14:00
و فاش کردن راز،
14:03
و تعرض به حرمت.
14:05
...
14:08
...