از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 32 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (32) | کتمان و کتمان اعمال نیک
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
زندگی سلف میان گفتار و عمل
0:09
پنهانکاری و کتمان اعمال صالح
0:15
حرص بر گمنامی و نپرداختن به شهرت و خودنمایی
0:20
از بُریده بن حُصَیب رضیاللهعنه روایت است که گفت
0:25
در جنگ خیبر حضور داشتم و از کسانی بودم که از شکاف (دیوار) بالا رفتند.
0:30
پس آنقدر جنگیدم تا جایگاه من دیده شد.
0:33
و بر تن من جامهای سرخ بود.
0:35
من در اسلام گناهی بزرگتر از این برای خود نمیدانم که مرتکب آن شده باشم.
0:41
کدام شهرت؟
0:44
و عمر بن خطاب رضیاللهعنه
0:47
هنگامی که مدد (نیرو) اهل یمن به او رسید
0:50
از ایشان میپرسد
0:52
آیا در میان شما اویس بن عامر هست؟
0:54
تا آنکه [عمر] نزد اویس آمد و گفت
0:58
تو اویس بن عامر هستی
1:00
گفت: بله
1:02
فرمود
1:03
از مراد، سپس از قرن (قبیله)
1:06
گفت: «بله.»
1:08
گفت
1:09
پس در تو بیماری پیسی (برص) بود و از آن بهبود یافتی، مگر آن نقطهای که جرهم است.
1:14
گفت: آری
1:16
فرمود
1:17
مادرت
1:19
گفت: آری
1:20
گفت
1:22
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شنیدم که میفرمود
1:27
اویس بن عامر بر شما وارد میشود.
1:30
همراه با یاری مردم یمن
1:32
از مراد، سپس از قرن
1:35
او به پیسی مبتلا بود، و از آن بهبود یافت، جز جای زخمی که در دل و زیر آن برجای ماند.
1:40
(او) نسبت به مادرش نیکوکار است
1:43
اگر کسی بر الله سوگند یاد کند، الله سوگندش را محقق میگرداند.
1:46
پس اگر میتوانی که (کسی) برای تو استغفار کند، چنین کن.
1:51
پس برای من استغفار کن
1:53
پس برای او آمرزش بخواه
1:55
عمر به او گفت
1:57
کجا میخواهی
1:59
گفت
2:00
کوفه
2:02
گفت
2:03
آیا برای تو به عاملش بنویسم؟
2:06
گفت
2:08
در میان تودههای گمنام مردم باشم، برایم محبوبتر است
2:13
بشر بن منصور رحمهالله روزی نماز میگزارد
2:17
و نماز را طولانی کرد
2:19
و [او] مردی را دید که به او نگاه میکرد
2:22
پس بشر به آن پی برد
2:24
به آن مرد گفت
2:26
از آنچه از من دیدی، شگفتزده مشو.
2:29
بیگمان ابلیس با فرشتگان، الله را چنین و چنان عبادت کرد
2:34
و (ابن شهاب) برای مسلم بن یسار رحمهالله یادآوری کرد
2:38
کمی توجه به (هر چیزی غیر از) نماز در حین نماز
2:40
فرمود
2:42
و چه میدانید که دلم کجاست؟
2:46
و از اعمش نقل شده که گفت
2:48
ابراهیم نخعی رحمهالله از شهرتطلبی میپرهیخت.
2:53
او نزد آن ستون نمینشست.
2:56
و او هرگاه از مسئلهای پرسیده میشد
2:59
از پاسخ به پرسش او فراتر نرفت
3:02
پس به او میگویم دربارهٔ آن چیزی که از آن پرسیده میشود.
3:05
آیا در آن این و آن نیست؟
3:08
میگوید
3:10
او از من دربارهی این موضوع نپرسید
3:14
و پاسخ من [به او] این بود که تمیمی در هنگام یاد [الله] به لرزه میافتاد
3:18
ابراهیم نخعی به او گفت
3:21
اگر تو آن را داری، پس من باکی ندارم که تو را به حساب نیاورم.
3:26
و اگرچه آن را در اختیار نداری
3:29
پس با کسی که از تو بهتر است مخالفت کردی
3:32
ابراهیم نخعی رحمهالله گفته است
3:35
اگر آنان هنگامی که گرد هم میآیند ناخوشایند نمیدارند
3:38
اینکه مرد بهترین چیزی را که نزد اوست بیرون آورد
3:41
ایوب بن السختیانی رحمهالله گفت:
3:46
گفتم، و دوست ندارم که یاد کنم
3:50
و از ابراهیم بن ادهم
3:52
ایوب بن سَخْتیانی رحمهالله گفت:
3:57
هیچ بندهای الله را راستگویانه دوست نداشته باشد اگر شهرت را دوست بدارد
4:01
ذهبی رحمهالله گفته است
4:03
نشانهی رهایییافته
4:05
کسی که شاید شهرت را دوست دارد و خود نیز متوجه آن نمیشود
4:09
هرگاه در این باره مورد عتاب قرار گیرد
4:12
نه خشم میگیرد و نه خود را تبرئه میکند.
4:15
بلکه اعتراف میکند و میگوید
4:18
خدا رحمت کند کسی را که عیبهایم را به من هدیه کند.
4:22
و نباید خودپسند باشد؛ عیبهای خود را احساس نمیکند
4:26
بلکه احساس نمیکند که احساس نمیکند
4:29
این بیماری مزمن است.
4:32
سفیان ثوری رحمهالله گفته است
4:36
دوست دارم مردم را بشناسم و آنان مرا نشناسند.
4:40
و حسن (بصری) گفت
4:42
با عبدالله بن مبارک بودم
4:45
رحمهالله روزی
4:47
و به سقایهای رسیدیم
4:49
و مردم از آن مینوشند
4:52
به آن نزدیک شد تا بنوشد
4:54
و مردم او را نشناختند
4:56
مردم او را فشار دادند و هل دادند.
4:58
چون بیرون آمدند، به من گفت:
5:01
زندگی جز اینگونه نیست
5:04
یعنی آنجا که ما (او را) نشناختیم و بزرگش نداشتیم
5:08
و عبده بن سلیمان مروزی گفت:
5:11
ما با ابن مبارک در یک سریه بودیم،
5:14
رحمهالله، در سرزمین روم.
5:17
پس با دشمن روبهرو شدیم.
5:19
چون دو صف به هم رسیدند،
5:21
مردی از دشمن بیرون آمد
5:24
و به مبارزهطلبی فراخواند.
5:26
مردی به سوی او رفت و او را کشت.
5:29
سپس دیگری (آمد) و او را کشت.
5:31
سپس دیگری (آمد) و او را کشت.
5:33
آنگاه (دشمن) به مبارزه فراخواند،
5:36
و مردی به سوی او بیرون آمد.
5:38
او ساعتی با وی تاخت و تاز کرد
5:40
و با نیزه او را زد و کشت.
5:42
مردم به سوی او ازدحام کردند.
5:44
من نگاه کردم،
5:46
ناگاه او عبدالله بن مبارک بود.
5:49
دیدم که چهرهاش را با آستینش پوشانده است.
5:52
گوشهٔ آستینش را گرفتم و کشیدم،
5:56
و دیدم که خودِ او است.
5:58
(ابن مبارک) گفت:
6:00
«و تو، ای ابا عمر،
6:02
از کسانی هستی که ما را سرزنش میکنند؟»
6:04
و فضیل بن عیاض گفت،
6:06
رحمهالله:
6:08
«اگر میتوانی ناشناخته بمانی، چنین کن،
6:11
و تو را چه زیانی که ستایش نشوی،
6:14
و تو را چه زیانی که نزد مردم نکوهیده باشی،
6:17
(اگر)
6:19
نزد الله ستوده باشی.»
6:22
و از سحنون، رحمهالله،
6:24
(روایت است که) گفت:
6:25
بعضی از کسانی که گذشتند
6:28
میخواستند سخنی بگویند،
6:31
و اگر آن را میگفتند،
6:33
خلق بسیاری از آن سود میبردند،
6:36
اما آن را نگه میداشتند و بر زبان نمیآوردند،
6:38
از ترس خودنمایی.
6:41
و ابوالعالیه، رحمهالله،
6:44
هرگاه بیش از چهار نفر نزد او مینشستند،
6:47
برمیخاست و آنان را رها میکرد.
6:50
و بشر بن حارث، رحمهالله، گفت:
6:53
مردی که دوست دارد مردم او را بشناسند،
6:56
شیرینی آخرت را نمیچشد.
6:59
و از حسن بصری، رحمهالله،
7:02
گفت:
7:03
مرد فقیهی بود که
7:06
با گروهی مینشست،
7:08
و بعضی از آنان گمان میبردند که او (در سخن گفتن) ناتوان است،
7:11
در حالی که مانع او (از سخن گفتن) جز این نبود
7:14
که دوست نداشت آوازهاش بلند شود.
7:17
و رحمهالله گفت:
7:19
مردی بود که قرآن را گرد آورده بود،
7:22
اما همسایهاش از آن آگاه نبود.
7:25
و مردی بود که فقه بسیاری را فراگرفته بود،
7:28
و مردم از آن آگاه نبودند.
7:31
و مردی بود که
7:33
نماز طولانی را در خانهاش میگزارد،
7:36
در حالی که نزد او (کسانی) به دیدار آمده بودند و آنان از آن آگاه نبودند.
7:39
ما قومی را درک کردیم
7:42
که بر روی زمین هیچ عملی نبود
7:45
که آنان بر انجام دادنش در نهان توانا باشند،
7:48
مگر آنکه همواره بر نیت خالص بودند.
7:51
و مسلمانان در دعا کوشش میکردند،
7:54
و صدایی از آنان شنیده نمیشد،
7:57
جز زمزمهای میان خودشان و پروردگارشان، عزّ و جلّ.
8:02
و این بدان سبب بود که الله تعالی میفرماید:
8:05
«پروردگارتان را با زاری و در نهان بخوانید.»
8:09
و این بدان سبب است که الله تعالی بندهای صالح را یاد کرده
8:14
و سخنش را پسندیده، پس فرمود:
8:17
«آنگاه که پروردگارش را به ندای نهانی ندا داد.»
8:21
و شافعی، رحمهالله، گفت:
8:24
دوست داشتم که خلق از من بیاموزند
8:28
و هیچ چیزی از آن به من نسبت داده نشود.
8:31
و از حسان بن عطیه، رحمهالله،
8:34
گفت: نماز مرد نزد خانوادهاش از اعمال پنهانی است.
8:39
و ابن المبرد، رحمهالله، گفت:
8:43
از قاضی علیالدین بن اللحام خبر داده شدم
8:47
که او رحمهالله گفت:
8:49
یک بار شیخ برای ما یاد شد،
8:52
یعنی حافظ ابن رجب، رحمهالله،
8:55
از مسئلهای پرسیده شد و او در آن به درازا سخن گفت.
8:58
من از این و از استواری او در آن شگفتزده شدم.
9:02
سپس پس از آن، در حضور صاحبان مذاهب و دیگران (آن مسئله) مطرح شد
9:07
و او حتی یک کلمه درباره آن سخن نگفت.
9:11
چون برخاست، به او گفتم:
9:14
آیا تو در آن (مجلس پیشین) با آن سخن (درازی) نگفتی؟
9:18
گفت: من تنها سخنی میگویم که به پاداش آن امیدوارم،
9:23
و از سخن گفتن در این مجلس ترسیدم
9:27
که مبادا اعمال صالح پنهان شود.
9:32
زبیر بن عوام، رضیاللهعنه، گفت:
9:37
هرکس بتواند که برای او ذخیرهای از عمل صالح باشد،
9:42
چنین کند.
9:43
و حذیفة بن یمان، رضیاللهعنه، در نمازش گریست،
9:49
و چون فارغ شد، ناگاه مردی را پشت سرش دید،
9:54
پس گفت: «این را هرگز به کسی نگو.»
9:58
و عبدالله بن مسعود، رضیاللهعنه، گفت:
10:02
چون روز روزهٔ یکی از شما باشد،
10:05
پس باید صبح کند در حالی که روغن زده و موی آراسته باشد.
10:08
ابو موسی اشعری رضیاللهعنه روایت میکند که گفت:
10:14
با پیامبر (ﷺ) در یکی از غزوات بیرون رفتیم
10:18
و ما شش نفر بودیم.
10:20
میان ما یک شتر بود که به نوبت بر آن سوار میشدیم،
10:23
و پاهای ما آبله زد،
10:25
و پاهای من هم آبله زد،
10:27
و ناخنهای من فرو ریخت.
10:29
و ما بر پاهایمان پارچههای پارهپاره میپیچیدیم،
10:33
به همین سبب آن غزوه را «ذاتالرقاع» نامیدند.
10:36
زیرا ما بر پاهایمان از آن پارچههای پارهپاره بسته بودیم.
10:40
ابوبُرده گفت:
10:42
ابو موسی این حدیث را بازگو میکرد،
10:45
سپس آن را ناپسند شمرد،
10:47
و گفت:
10:49
نمیبایست آن را یاد کنم.
10:52
گویی خوش نداشت که چیزی از کار او فاش شود.
10:56
ابو امامه رضیاللهعنه
10:59
بر مردی در مسجد گذشت
11:01
که در سجده بود و در سجدهاش گریه میکرد
11:04
و پروردگارش را میخواند.
11:06
ابو امامه گفت:
11:08
اگر این کار را در خانهات میکردی (بهتر بود).
11:12
عمر بن قیس رحمهالله بود
11:16
که هرگاه حالت گریه بر او غالب میشد، رویش را به سوی دیوار میگرداند
11:21
و به همنشینانش میگفت:
11:23
این چه زکامی است؟
11:25
ایوب سختیانی رحمهالله شبها نماز میگزارد و این را پنهان میداشت،
11:31
و چون نزدیک صبح میشد، صدای خود را بلند میکرد،
11:35
گویی همان لحظه برخاسته است.
11:38
ابن مبارک رحمهالله
11:41
چون بالا میرفت (بر منبر میرفت) و میترسید که آن حال در او آشکار شود،
11:45
برمیخاست
11:47
و گاهی به سخن دیگری میپرداخت.
11:51
حسان بن ابی سنان رحمهالله
11:55
در مسجد مالک بن دینار رحمهالله حاضر میشد،
11:59
و چون مالک سخن میگفت،
12:01
حسان آنقدر میگریست که آنچه پیش رویش بود تر میشد،
12:05
بیآنکه صدایی از او شنیده شود.
12:07
محمد بن واسع رحمهالله گفت:
12:11
مردانی را درک کردهام
12:13
که مرد سرش با سر همسرش روی یک بالش بود،
12:19
و اشکهایش زیر گونهاش را تر کرده بود،
12:22
و همسرش از آن خبر نداشت.
12:25
و نیز مردانی را درک کردهام
12:27
که یکی از آنان در صف (نماز) میایستاد
12:29
و اشکهایش بر گونهاش جاری میشد،
12:32
و کسی که کنارش بود، آن را احساس نمیکرد.
12:37
مردی بر ابراهیم نخعی رحمهالله وارد شد
12:41
در حالی که او در قرآن میخواند،
12:43
و (ابراهیم) آن را پوشاند و گفت:
12:45
نمیخواهم کسی ببیند که من هر ساعت در آن میخوانم.
12:50
از ابو حازم و بشر بن حارث رحمهمالله روایت است که گفتند:
12:55
نیکیهایت را پنهان دار، چنانکه بدیهایت را پنهان میداری.
12:59
از عبدالله بن داود خُریبی رحمهالله روایت است که گفت:
13:05
آنان دوست میداشتند که مرد، عمل صالحی پنهان داشته باشد
13:11
که نه همسرش و نه دیگری از آن آگاه نباشد.
13:15
از حسن بصری رحمهالله روایت است که گفت:
13:19
مرد مینشست در مجلسی،
13:22
و اشکش جاری میشد، پس آن را باز میداشت،
13:26
و چون میترسید که اشکش بر او چیره شود، برمیخاست.
13:29
او رحمهالله همچنین گفت:
13:32
ای فرزند آدم! تو را گفتار و کردار است،
13:36
و نهان و آشکار (حال).
13:39
کردارت به تو سزاوارتر از گفتارت است،
13:42
و نهانت به تو سزاوارتر از آشکارت.
13:45
بپرهیز از خودنمایی در زهد و گوشهگیری و کردارهای شایسته (برای دیدهشدن).
13:53
از علقمه رحمهالله روایت است که گفت:
13:58
نزد عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه بودیم
14:02
که نوشیدنیای آوردند.
14:04
او گفت: به قوم بده.
14:07
گفتند: ما روزهداریم.
14:10
(ابن مسعود) گفت:
14:12
اما من روزه نیستم.
14:14
سپس این آیه را تلاوت کرد:
14:16
از روزی بیم دارند که در آن دلها و دیدگان دگرگون میشود
14:21
عبدالله بن مبارک رحمهالله گفت:
14:26
دوستدار گمنامی باش، از شهرت گریزان باش،
14:30
و از خود نشان مده که گمنامی را دوست داری،
14:34
که آنگاه خود را بالا بردهای،
14:36
زیرا ادعای زهد از جانب خود، (نشانه) خودستایی است،
14:40
چرا که ستایش و مدح را به سوی خود میکشی.
14:46
ایوب سختیانی رحمهالله گفت:
14:49
باید هر مردی از خدا بترسد،
14:52
و اگر زاهد شد، زهدش را مایه آزار مردم نسازد،
14:57
زیرا پنهان داشتن زهد برای مرد بهتر از آن است که آن را آشکار کند.