از مجموعهٔ زندگی سلف صالح (مجموعه کامل شد)
· درس 68 از 72
خلاصه ای از زندگی سلف بین قول و عمل | قسمت (68) | حال پیشینیان با برکت، و سپاس از نیکوکار
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
حیات سلف میان گفتار و کردار
0:09
حکمت و نیکویی رفتار و لطافت سخن
0:18
معاویه رضیاللهعنه گفت:
0:21
شمشیرم را آنجا نمیگذارم که تازیانهام مرا کفایت کند،
0:25
و تازیانهام را آنجا نمیگذارم که زبانم مرا کفایت کند.
0:30
و اگر میان من و مردم موییِ باریکی باشد، پاره نمیشود.
0:35
گفته شد: چگونه چنین است؟
0:38
گفت: هرگاه آن را میکشیدند، رهایش میکردم،
0:43
و هرگاه رهایش میکردند، میکشیدمش.
0:46
پیرزنی نزد قیس بن سعد رضیاللهعنه ایستاد و گفت:
0:52
از کمی موشها نزد تو شکایت دارم.
0:55
گفت: این کنایه چه نیکوست!
0:59
خانهاش را پر از نان و گوشت و روغن و خرما کنید.
1:04
و از عروة بن زبیر رحمهالله روایت است که گفت:
1:09
مرد آن نیست که چون در کاری افتاد، از آن رهایی یابد،
1:14
بلکه مرد آن است که از کارها چنان پرهیز کند که در آنها نیفتد.
1:19
و عمر بن عبدالعزیز رحمهالله گفت:
1:23
من میخواهم امری از عدل را میان مسلمانان آشکار کنم،
1:29
اما میترسم دلهایشان آن را تحمل نکند،
1:33
پس همراه آن، اندکی از طمع دنیا را به کار میبرم،
1:37
تا اگر دلها از این رمیدند، به آن آرام گیرند.
1:42
و عبدالملک بن عمر بن عبدالعزیز به پدرش عمر رحمهالله گفت:
1:48
چه چیز تو را از آن باز میدارد که رأی خود را در این کار اجرا کنی؟
1:52
به خدا سوگند که اگر در اجرای این کار دیگها میان من و تو بجوشد، باکی ندارم.
1:59
عمر گفت: من مردم را همچون رام کردن شتر سرکش رام میکنم،
2:04
پس اگر خداوند مرا باقی گذارد، بر رأی خود خواهم رفت،
2:08
و اگر پیش از آن مرگ به سراغم آید، خداوند نیت مرا میداند.
2:13
من میترسم که اگر آنچه را میگویم ناگهان بر مردم عرضه کنم،
2:19
مرا به شمشیر پناه آورند،
2:22
و در خیری که جز با شمشیر حاصل نشود، خیری نیست.
2:27
و از شعبی روایت است که گفت:
2:29
شریح رحمهالله را دیدم
2:32
که زنی آمد و با مردی دعوا میکرد،
2:35
پس اشک از چشمانش جاری شد و گریست.
2:38
گفتم: ای ابا امیه،
2:41
گمان نمیکنم این بینوا جز مظلوم باشد.
2:47
گفت: ای شعبی،
2:50
برادران یوسف شامگاهان گریان نزد پدرشان آمدند.
2:55
و ابراهیم بن طهمان رحمهالله
2:59
از بیتالمال مستمری شایستهای داشت
3:02
به چه مقدار مال؟
3:05
روزی در مجلس خلیفه از او مسئلهای پرسیدند
3:09
و او گفت: نمیدانم.
3:12
به او گفتند:
3:15
تو هر ماه چنین و چنان مستمری میگیری
3:18
و مسئلهای را نیکو پاسخ نمیدهی!
3:20
گفت:
3:22
من فقط در برابر آنچه نیکو میدانم، آن را میگیرم،
3:25
و اگر در برابر آنچه نمیدانم میگرفتم،
3:28
بیتالمال را تمام میکردم، و آنچه نمیدانم پایان نمیپذیرد.
3:33
پس پاسخ او امیرالمؤمنین را به شگفت آورد،
3:36
و برای او جایزهای شایسته فرمان داد
3:39
و مستمریاش را افزود.
3:43
منصور روزی به شبیب بن شیبة رحمهالله گفت:
3:48
مرا پند ده و کوتاه سخن بگو.
3:50
او گفت:
3:52
ای امیرالمؤمنین،
3:54
خداوند برای خود نپسندیده است
3:57
که بالاتر از تو کسی از بندگانش قرار گیرد،
4:00
پس تو هم برای او نپسند
4:02
که بندهای سپاسگزارتر از تو داشته باشد.
4:05
منصور گفت:
4:07
به خدا سوگند که کوتاه و نیکو سخن گفتی.
4:10
مردی نزد یکی از والیان آمد
4:12
که دوست او بود،
4:14
اما والی خود را به کاری مشغول نشان داد،
4:16
پس روزی او را دید
4:18
و گفت:
4:20
مرا معذور دار که سخت گرفتارم.
4:22
مرد گفت:
4:24
اگر گرفتاری نبود، نزد تو نمیآمدم.
4:26
و ابوسماک رحمهالله به مردی گفت:
4:31
من آبروی خود را از خواهش از تو نگه نداشتهام،
4:34
پس تو آبروی خود را از رد کردن من نگه دار،
4:37
و مرا از کرمت در همان جایگاهی بنشان که خود را از امید تو فرود آوردم.
4:41
(…)
4:43
و امام احمد بن حنبل رحمهالله گفت:
4:46
طعام در سه حال خورده میشود:
4:49
با برادران، با شادمانی،
4:52
با فقیران، با ایثار،
4:55
و با اهل دنیا، با جوانمردی.
4:58
حال سلف با نعمتها و شکر نعمتدهنده:
5:06
حال سلف با نعمتهای الله.
5:09
و آنچه در این باره گفته شده:
5:12
ابوالدرداء رضیاللهعنه گفت:
5:15
کسی که برای الله بر خود نعمتی نمیبیند،
5:18
جز در خوردن و آشامیدن،
5:20
فهمش اندک و عذابش حاضر است.
5:23
و نیز رضیاللهعنه گفت:
5:26
چه بسیار نعمتی از الله تعالی
5:29
در رگی آرام است.
5:33
و از عبدالرحمن بن حاطب بن ابیبلتعه
5:36
رحمهالله روایت است که گفت:
5:39
با عمر رضیاللهعنه بیرون رفتیم
5:42
در حج یا عمره،
5:44
تا آنگاه که به شعب ضجنان رسیدیم،
5:47
عمر رو گرداند و گفت:
5:50
خود را در این درهها دیدم
5:53
با شتران خطاب.
5:56
و زمیناش سخت و ناهموار بود،
5:59
گاهی هیزم بر آن جمع میکردم،
6:02
و گاهی (برگ درختان) میکندم،
6:05
اما امروز (کار به جایی رسیده که) مردم با کفلهای من (بهخاطر فقر) زخمها میزنند.
6:08
بالای سر من (در داشتن نعمت و مال) کسی نیست جز الله.
6:11
و در آنچه میبینی جز شادابی و خوشیاش (چیزی) نیست.
6:14
تنها الله باقی میماند، و مال و فرزند (بهسوی فنا) میروند.
6:17
و از ابوالعالیه (روایت است)
6:20
رحمهالله گفت:
6:23
«من امیدوارم که بندهای میان دو نعمت هلاک نشود:
6:26
نعمتی که بهخاطر آن الله را ستایش میکند،
6:29
و گناهی که از الله برای آن طلب آمرزش میکند.»
6:32
و از عبدالملک بن ابجر
6:36
رحمهالله روایت است که گفت:
6:39
«هیچ انسانی نیست مگر آنکه به عافیت (یا) مبتلا است،
6:42
تا ببیند که چگونه شکر میگزارد،
6:45
یا به بلا (مبتلا است) تا ببیند که چگونه صبر میکند.»
6:48
و سفیان بن عیینه
6:51
رحمهالله گفت: «از شکر الله آن است که
6:54
بر نعمت، او را بستایی،
6:57
و آن را در طاعت او بهکار گیری.
7:00
پس کسی که نعمت او را در معصیتش بهکار گیرد، شکر او را بهجا نیاورده است.»
7:03
(—)
7:06
و حسن رحمهالله گفت:
7:09
«الله نعمت را تا هر وقت که بخواهد برخوردار میسازد،
7:12
پس چون (بنده) شکر نگزارد،
7:15
آن را بر آنان عذاب (و کیفری) میگرداند.»
7:18
و از او رحمهالله روایت است که گفت:
7:21
«یاد این نعمت را بسیار کنید،
7:24
زیرا یاد کردن آن، شکر آن است.»
7:28
و برخی از سلف گفتند:
7:31
«یادکردن نعمت، محبت به الله عزّ و جلّ را به ارث میگذارد.»
7:34
و مردی به یکی از سلف گفت:
7:37
«چگونه صبح کردی؟»
7:40
گفت: «صبح کردم میان دو نعمت،
7:43
نمیدانم کدامیک برتر است:
7:46
گناهانی که الله عزّ و جلّ آنها را پوشانده،
7:49
بهطوری که هیچکس نمیتواند مرا بهخاطر آنها سرزنش کند،
7:52
و محبتی که الله عزّ و جلّ آن را
7:55
در دل بندگان انداخته،
7:58
که عمل من به آن نمیرسد.»
8:02
گفته میشد:
8:05
«هر که نعمت الله جلّ و عزّ را با دلش بشناسد،
8:08
و با زبانش او را بستاید،
8:11
تا افزونی (نعمت) را نبیند، این (شکر) کامل نمیشود،
8:14
به گفته الله عزّ و جلّ:
8:17
«اگر شکر گزارید، قطعاً (نعمت) شما را افزون میکنم.»
8:20
و گفت:
8:23
«گفته میشد: از شکر نعمت آن است که
8:26
از آن سخن گویی.»
8:31
در قول خداوند تعالی:
8:34
آنان را گامبهگام از جایی که نمیدانند (به سوی عذاب) خواهیم کشاند.
8:37
گفت: (یعنی) نعمتها را بر ایشان پیش میفرستیم
8:40
و شکر را از ایشان بازمیداریم.
8:43
و غیر سفیان گفت:
8:46
«هرگاه گناهی مرتکب شوند، نعمتی برای آنان پدید میآوریم.»
8:49
و ابن شوذب
8:52
رحمهالله گفت: گروهی گرد آمدند
8:55
و درباره اینکه کدام نعمت برتر است، گفتوگو کردند.
8:58
مردی گفت: آنچه الله با آن
9:01
برخی از ما را از برخی دیگر پوشانده (برتر است).
9:04
گفت: پس (آنان) دیدند که این سخن ترجیح دارد.
9:07
و برخی از سلف گفتند:
9:11
«هر نعمت الله که در دینت به تو داده شده،
9:14
(باید) بیشتر از نعمت الله که در دنیایت به تو داده شده، شکر آن را بگزاری.»
9:17
(—)
9:20
و مُطرِّف بن عبدالله رحمهالله میگفت:
9:23
«از محبوبترین بندگان الله
9:26
بسیار صبرکننده و بسیار سپاسگزار است،
9:29
آن کس که چون مبتلا شود صبر کند،
9:32
و چون (نعمتی) به او داده شود شکر گزارد.»
9:35
و (نیز) رحمهالله گفت: «اینکه عافیت یابم و شکر گزارم،
9:38
نزد من محبوبتر است از اینکه مبتلا شوم
9:41
و صبر کنم.»
9:45
و از جُنَید بن محمد رحمهالله
9:48
درباره حقیقت شکر پرسیده شد،
9:51
گفت: «آنکه از هیچیک از نعمتهای او در معصیت او کمک گرفته نشود.»
9:55
و بِشر بن حارث رحمهالله گفت:
9:58
«در (احوال) بشرِ نصرانی،
10:01
و بشرِ یهودی،
10:04
و بشرِ مجوسی اندیشیدم،
10:07
و نام من هم بشر است.
10:10
پس گفتم: چه چیزی از تو پیشی گرفت به او
10:13
که تو را خاص گردانید؟
10:16
پس در تفضّل او بر من اندیشیدم
10:19
که مرا از خاصّان خود قرار داد.»
10:22
و ابن عَقیل رحمهالله گفت:
10:26
«نعمتها در انواع خود مهمانانند،
10:29
و پذیرایی از آنها شکر است،
10:32
و بلاها مهمانانند و پذیرایی از آنها صبر است.
10:35
پس بکوش که مهمانان را (با شکر و صبر) بدرقه کنی،
10:38
(در حالی که) مهمانان سپاسگزار پذیرایی نیکو هستند،
10:41
گواه بر آنچه میشنوی و میبینی.»
10:47
وضع سلف با کسی که به ایشان از میان مردم احسان کرده،
10:50
(چنین بود).
10:54
و معنایش این بود که اگر فرعون به من میگفت:
10:57
«الله به تو برکت دهد!»
11:00
میگفتم: «و در تو (نیز برکت دهد)!»
11:03
و برخی از سلف گفتند: مرد
11:06
با همنشینی نیکو با من دیدار میکند.
11:09
به نظرم پیش از آنکه پاداشش را بدهم خواهم مرد.
11:12
و یکی از حکیمان گفته است:
11:15
مردم را برای الله عزّ وجلّ سپاس میگویم،
11:18
آنان را برای بندگانش سپاس میگویم.
11:21
و گفته است: کسی که بسیار سپاس نگوید…
11:24
و پاداش دادن به نیکی، واجب است،
11:27
و بخشش و فضل، مستحب.