ریاض الصالحین | قسمت (5) | باب توبه (3) داستان توبه کعب بن مالک رضی الله عنه.

◉ 1414 بازدید ⏱ 29:22 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 ریاض الصالحین من کلام سید المرسلین (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
0:09 باب توبه؛ از عبدالله بن کعب بن مالک
0:19 و قائد کعب رضی‌الله‌عنه از فرزندانش بود، زمانی که نابینا شد.
0:24 گفت: از کعب بن مالک رضی‌الله‌عنه شنیدم
0:28 از حدیث او درباره‌ی زمانی که از رسول الله (ﷺ) در غزوه‌ی تبوک بازماند، روایت می‌کند
0:35 کعب گفت: در هیچ غزوه‌ای که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در آن جنگید، هرگز از ایشان تخلف نکردم.
0:43 مگر در غزوه تبوک
0:45 جز این که من در غزوه بدر تخلف کردم
0:48 و هیچ‌کس به‌خاطر تخلف از او مورد عتاب قرار نگرفت
0:52 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) و مسلمانان تنها برای این بیرون رفتند که کاروان قریش را هدف گرفته بودند.
0:58 تا اینکه الله سبحانه و تعالی میان ایشان و دشمنشان، بدون وعده‌ی قبلی، گرد هم آورد.
1:04 و به یقین من شاهد آن بودم، همراه با رسول الله (ﷺ)، در شب عقبه، آن‌گاه که بر پذیرش اسلام با یکدیگر پیمان بستیم.
1:12 و دوست نمی‌داشتم که جایگاه بدر را در برابر آن داشته باشم
1:15 و اگر (جنگ) بدر در میان مردم معروف‌تر از آن است.
1:19 و از داستان من این بود که هنگامی که از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در غزوه تبوک بازماندم
1:27 این‌که من هرگز نیرومندتر و توانگرتر از آن زمان نبودم که در آن غزوه از او (پیامبر ﷺ) عقب ماندم
1:34 به خدا سوگند، پیش از آن هرگز دو شتر سواری را با هم جمع نکرده بودم، تا اینکه آن دو را در همان غزوه با هم فراهم آوردم.
1:41 و رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) هیچ‌گاه قصد غزوه‌ای نمی‌کرد مگر آن‌که آن را با غیر آن پوشیده می‌داشت، تا آن‌که آن غزوه (تبوک) پیش آمد.
1:51 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در گرمای شدید آن را غزوه کرد.
1:56 و سفری دور و بیابانی وسیع را در پیش گرفت، و شمار بسیاری را پیش رو داشت.
2:02 پس امرشان برای مسلمانان آشکار شد تا آماده شوند و آمادگی جنگشان را فراهم آورند.
2:07 پس به ایشان آنچه را که [او] می‌خواهد، از چهره‌شان خبر می‌دهد.
2:10 مسلمانان همراه رسول الله (ﷺ) بسیار بودند و کتابی که همهٔ آنان را گرد آورد و نگهبان (احوالشان) باشد وجود نداشت؛ منظور از آن «دیوان» است.
2:18 کعب گفت: کمتر کسی پیش می‌آمد که بخواهد (از جنگ) غایب شود مگر آنکه گمان می‌کرد این موضوع پنهان خواهد ماند.
2:25 آنچه در آن وحی‌ای از جانب الله نازل نشده باشد
2:28 پیامبر (ﷺ) آن غزوه را هنگامی انجام داد که میوه‌ها رسیده و سایه‌ها مطبوع شده بودند
2:35 پس من به سوی آن (کار) گرایش دارم.
2:38 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) و مسلمانان همراه او آماده شدند
2:43 شروع کردم صبح‌ها بروم تا با او آماده شوم
2:46 پس بازگشتم و چیزی را ادا نکردم.
2:49 و با خودم می‌گویم
2:51 من بر آن توانایی دارم، اگر بخواهم.
2:54 این وضع همچنان بر من ادامه یافت، تا آنکه جدّیت (در کار مردم) میان مردم استمرار پیدا کرد.
3:00 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) صبح‌گاهان بیرون رفت و مسلمانان با او بودند
3:05 و از وسایلم چیزی را تمام نکردم
3:08 سپس صبح زود رفتم و برگشتم، و هیچ کاری را به انجام نرساندم.
3:12 همچنان این وضع بر من ادامه یافت تا آنکه (کار) شتاب گرفت و آن غزوه از دست رفت.
3:18 تصمیم گرفتم حرکت کنم تا به ایشان برسم.
3:21 ای کاش من (آن را) انجام می‌دادم
3:23 سپس این (امر) برای من مقدّر نشد.
3:26 پس من، پس از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)، هرگاه میان مردم بیرون می‌رفتم،
3:32 مرا غمگین می‌کند که نمی‌بینم برای خودم چیزی بهتر (از این)
3:35 مگر مردی که در نفاق به او تهمت زده شده بود.
3:39 یا مردی از کسانی که الله سبحانه و تعالی ایشان را از ناتوانان معذور دانسته است.
3:43 و رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم مرا یاد نکرد
3:47 تا آن‌که به تبوک رسید.
3:49 او در میان قوم در تبوک نشسته بود.
3:52 کعب بن مالک چه کرد؟
3:54 مردی از بنی سلمه گفت
3:57 ای رسول الله (ﷺ)
3:59 او را در بند نگه داشت و در کتفیه‌های او نگریست
4:02 معاذ بن جبل رضی‌الله‌عنه به او گفت:
4:06 چه بد گفتی
4:08 به خدا سوگند ای رسول الله، ما از او جز خیر چیزی نمی‌دانیم.
4:12 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سکوت کرد.
4:16 و در همین حال، در آن‌جا
4:18 مردی را دید که سپیدپوش بود و سراب از او دور می‌شد
4:22 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
4:26 ابا خیثمه باش
4:28 ناگهان او ابو خیثمه انصاری بود.
4:31 او همان کسی است که یک صاع خرما صدقه داد
4:34 هنگامی که منافقان (پیامبر را) عیب‌جویی کردند
4:36 کعب گفت
4:38 چون به من رسید که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
4:42 به‌سوی مدینه بازگشت، در حالی که از تبوک کاروان‌وار حرکت کرده بود
4:45 حاضر شد در نزد من بثّی
4:47 شروع کردم به یاد آوردن دروغ‌ها و می‌گفتم
4:50 با آنچه از خشم او فردا بیرون آورد.
4:53 و در این امر، هر صاحب‌رأیی از خاندانم برخاست
4:57 چون گفته شد
4:59 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود که
5:02 نزدیک است که (رمضان) بیاید
5:04 باطل از من دور شد
5:06 تا آنجا که دانستم هرگز با هیچ چیزی از آن رهایی نیافتم.
5:10 پس [آن را] صدقه قرار داد.
5:12 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در حال بازگشت بود.
5:17 و هرگاه از سفری بازمی‌گشت،
5:19 ابتدا به مسجد رفت و در آن دو رکعت نماز گزارد.
5:22 سپس برای مردم نشست
5:24 وقتی او چنین کرد
5:26 آمدند نزد او آن‌ها که از جهاد باز مانده بودند، عذر می‌آوردند و برای او سوگند یاد می‌کردند.
5:30 و ایشان هشتاد و چند مرد بودند.
5:33 پس الله ایشان را بر اساس نیتشان پذیرفت.
5:36 و با ایشان بیعت کن و برای ایشان استغفار کن
5:39 و سرائر ایشان را به الله سبحانه و تعالی واگذار کرد.
5:42 تا اینکه آمدم
5:44 وقتی سلام دادم
5:46 لبخند زد، لبخندی که خشم را فرو می‌نشاند.
5:48 سپس فرمود: بیا
5:50 پس آمدم و راه رفتم تا اینکه در برابر او نشستم.
5:53 به من گفت
5:55 پشت سرت چیست؟
5:56 آیا تو پشت خود را نخریده بودی؟
5:59 گفت
6:00 گفتم: ای رسول الله (ﷺ)
6:02 به خدا سوگند، اگر نزد غیر تو از اهل دنیا می‌نشستم
6:06 اگر (می‌دیدی) که من با عذری از خشم او بیرون می‌آیم
6:10 به‌راستی جدل (بحث و مناظره) به تو داده شده است
6:13 اما به خدا سوگند، اگر امروز سخنی دروغ برایت بگویم که با آن از من راضی شوی، (آن را به‌خوبی می‌دانم)
6:20 بی‌شک الله تو را بر من خشمگین خواهد کرد
6:23 و اگر سخنی راست برایت بگویم، در آن بر من خشم خواهی گرفت.
6:27 امیدوارم که در آن، عاقبت (به خیر) از جانب الله عزّ وجلّ باشد.
6:31 به خدا سوگند، هیچ عذری نداشتم.
6:34 به خدا سوگند، هرگز نیرومندتر و توانگرتر از زمانی که از (همراهی) تو بازماندم نبودم.
6:40 (کعب) گفت:
6:41 پس رسول الله (ﷺ) فرمود:
6:45 اما این (مرد) راست گفته است.
6:48 پس برخیز تا الله درباره‌ات حکم کند.
6:51 و گروهی از بنی سلمه (به دنبال من) روان شدند و مرا دنبال کردند و به من گفتند:
6:56 به خدا سوگند، ما تو را پیش از این گناهی مرتکب‌شده ندیده‌ایم.
7:00 تو از آن ناتوان بودی که به رسول الله (ﷺ) همان عذری را بیاوری که متخلفان آوردند،
7:06 (یعنی) به آنچه متخلفان به آن عذر آوردند.
7:09 زیرا گناهت را استغفار رسول الله (ﷺ) برای تو کافی بود.
7:15 (کعب) گفت:
7:16 به خدا سوگند، پیوسته مرا سرزنش می‌کردند، تا آنجا که خواستم به سوی رسول الله (ﷺ) بازگردم
7:24 و خود را تکذیب کنم.
7:26 سپس به آنان گفتم:
7:28 آیا با من دیگری هم چنین (رفتاری) دیده است؟
7:31 گفتند: آری.
7:32 دو مرد همراه تو (با همین وضع) روبه‌رو شدند.
7:34 (آنان) همان را گفتند که تو گفتی،
7:36 و به آن دو نیز همان گفته شد که به تو گفته شد.
7:39 (کعب) گفت:
7:40 گفتم: آن دو کیستند؟
7:42 (راوی) گفت:
7:43 مرارة بن الربیع العمری،
7:46 و هلال بن امیة الواقفی.
7:49 (کعب) گفت:
7:50 پس دو مرد صالح را که در بدر حضور داشته و الگو بودند برایم یاد کردند.
7:56 (کعب) گفت:
7:57 پس چون آن دو را برایم یاد کردند، (از نزدشان) گذشتم (و رفتم).
8:00 و رسول الله (ﷺ) از سخن گفتن با ما سه نفر، از میان کسانی که از (جهاد) بازمانده بودند، نهی فرمود.
8:04 «ای آن سه نفر!»
8:08 (کعب) گفت:
8:09 پس مردم از ما دوری کردند.
8:11 یا گفت:
8:12 (رفتارشان) نسبت به ما دگرگون شد،
8:14 تا آنجا که (زمین) در نظرم ناآشنا شد،
8:17 و آن زمین که می‌شناختم دیگر آن (زمین) نبود.
8:20 پس ما پنجاه شب بر این حال ماندیم.
8:23 اما آن دو یارم
8:25 سست شدند و در خانه‌هایشان نشسته، گریه می‌کردند.
8:29 و اما من،
8:31 از همه قوم جوان‌تر و نیرومندتر بودم.
8:33 پس بیرون می‌آمدم و با مسلمانان در نماز حاضر می‌شدم
8:36 و در بازارها می‌گشتم،
8:39 و هیچ‌کس با من سخن نمی‌گفت.
8:41 و نزد رسول الله (ﷺ) می‌آمدم
8:44 و پس از نماز که در مجلس خود بود، بر او سلام می‌کردم.
8:48 آنگاه در دلم می‌گفتم:
8:50 آیا لب‌هایش را برای پاسخ سلام جنباند یا نه؟
8:54 سپس نزدیک او نماز می‌گزاردم و نگاه پنهانی به او می‌افکندم.
8:58 پس چون به نماز خود روی می‌آوردم، به من نگاه می‌کرد،
9:02 و چون به سوی او می‌نگریستم، از من روی می‌گرداند.
9:06 تا آنجا که این بی‌مهری مسلمانان بر من طولانی شد،
9:10 راه افتادم تا دیوار باغ ابوقتاده را بالا رفتم،
9:15 و او پسر عموی من و محبوب‌ترین مردم نزد من بود.
9:18 پس بر او سلام کردم،
9:20 به خدا سوگند، جواب سلام مرا نداد.
9:23 به او گفتم:
9:24 «ای ابوقتاده!»
9:26 تو را به خدا سوگند می‌دهم:
9:28 آیا می‌دانی که من الله و رسولش را دوست می‌دارم؟
9:31 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
9:34 پس خاموش ماند.
9:35 بازگشتم و او را سوگند دادم،
9:37 باز خاموش ماند.
9:38 بازگشتم و او را سوگند دادم،
9:40 پس گفت:
9:42 «الله و رسولش داناترند.»
9:45 پس اشک از چشمانم جاری شد،
9:47 و بازگشتم تا آنکه از دیوار بالا رفتم.
9:51 پس در حالی که در بازار مدینه راه می‌رفتم،
9:54 ناگاه مردی از نبطیان شام،
9:57 از کسانی که خوراکی می‌آوردند تا در مدینه بفروشد،
10:00 می‌گفت:
10:01 «چه کسی مرا به کعب بن مالک راهنمایی می‌کند؟»
10:04 پس مردم به من اشاره می‌کردند
10:08 تا آنکه نزد من آمد
10:09 و نامه‌ای از پادشاه غسان به من داد.
10:12 و من نویسنده بودم.
10:14 پس آن را خواندم، و در آن چنین بود:
10:17 «اما بعد،
10:18 به ما خبر رسیده که یارت تو را رها کرده است،
10:22 و الله تو را در خانه خواری و تباهی قرار نداده است.
10:26 پس به سوی ما بیا تا تو را یاری کنیم.»
10:29 گفتم، چون آن را خواندم:
10:32 «این نیز از آزمایش‌هاست.»
10:35 پس آن را به تنور انداختم و سوزاندم.
10:39 تا آنکه چهل روز از پنجاه روز گذشت
10:42 و وحی دیر شد،
10:44 ناگاه فرستاده‌ای از فرستاده رسول الله (ﷺ) نزد من آمد و گفت:
10:50 «رسول الله (ﷺ) به تو دستور می‌دهد که از همسرت کناره بگیری.»
10:56 گفتم:
10:57 «آیا او را طلاق دهم یا چه کنم؟»
11:00 گفت: نه،
11:02 بلکه از او کناره بگیر و به او نزدیک مشو.
11:05 و به یار من (هلال) نیز همانند آن فرستاد.
11:09 به همسرم گفتم:
11:11 «نزد خانواده‌ات برو و نزد آنان بمان.»
11:14 تا آن‌که الله در این کار حکم کند
11:17 پس همسر هلال بن امیه نزد رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد
11:23 و به ایشان گفت
11:24 ای رسول الله
11:26 هلال بن امیه پیرمردی ناتوان است
11:29 و خدمتکاری ندارد
11:31 آیا ناخوش می‌دارید که من به خدمت او بپردازم؟
11:33 فرمود: نه
11:35 ولی نباید به تو نزدیکی کند
11:37 زن گفت
11:39 به خدا سوگند که او هیچ توان و میلی به چیزی ندارد
11:43 و به خدا سوگند از آن روزی که آنچه پیش آمد پیش آمد تا امروز همواره گریه می‌کند
11:49 آنگاه برخی از خانواده‌ام به من گفتند
11:52 کاش از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) درباره همسرت اجازه می‌خواستی
11:57 زیرا ایشان به همسر هلال بن امیه اجازه دادند که به خدمت او بپردازد
12:01 من گفتم
12:02 از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) درباره او اجازه نمی‌خواهم
12:07 و نمی‌دانم اگر درباره او اجازه بخواهم رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) چه خواهد فرمود
12:12 در حالی که من مردی جوان هستم
12:14 (خود را از همسرم دور کردم)
12:16 بدین‌سان ده شب (در این حال) گذشت
12:19 تا آن‌که پنجاه شب از زمانی که از سخن گفتن با ما نهی شد کامل شد
12:24 سپس بامداد پنجاهمین شب نماز صبح را خواندم
12:28 بر پشت بامی از خانه‌هایمان
12:31 در حالی که نشسته بودم در همان حالتی که الله تعالی یاد کرده است
12:36 جانم بر من تنگ شده بود و زمین با وسعتش بر من تنگ گشته بود
12:41 ناگهان صدای فریادکننده‌ای را شنیدم که از بالای کوه سلع بلند شد
12:45 با بلندترین صدایش فریاد می‌زد
12:47 ای کعب بن مالک، مژده باد تو را
12:50 پس به سجده افتادم
12:52 و دانستم که گشایشی فرا رسیده است
12:55 آنگاه رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در میان مردم اعلام کرد
12:59 که الله عزوجل توبه ما را پذیرفته است
13:02 هنگامی که نماز صبح را خواند
13:04 پس مردم رفتند تا ما را مژده دهند
13:07 و نخست یاران من به سوی ما شتافتند
13:10 مردی سوار بر اسب به سوی من تاخت
13:13 و مردی از قبیله اسلم که پیش از من (به سوی من) شتافت
13:16 بر بالای کوه رسید
13:18 و صدایش سریع‌تر از اسب بود
13:21 هنگامی که آن کسی که صدایش را شنیده بودم برای مژده دادن نزد من آمد
13:25 لباسم را از تن درآوردم و به او دادم
13:27 و به سبب مژده‌اش آن دو جامه را بر او پوشاندم
13:30 به خدا سوگند در آن روز جز آن دو لباس چیزی نداشتم
13:33 و دو جامه عاریه گرفتم و پوشیدم
13:36 و به قصد دیدار رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) روانه شدم
13:41 مردم گروه‌گروه به استقبال من می‌آمدند
13:44 و مرا به توبه تبریک می‌گفتند و می‌گفتند
13:48 توبه الله بر تو گوارا باد
13:51 تا آن‌که وارد مسجد شدم
13:53 ناگهان دیدم رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
13:56 نشسته و مردم گرد ایشان هستند
13:59 پس طلحه بن عبیدالله رضی‌الله‌عنه شتابان برخاست
14:03 تا آن‌که با من دست داد و تبریک گفت
14:06 به خدا سوگند هیچ مردی از مهاجرین جز او برنخاست
14:10 کعب هرگز این (کار) طلحه را فراموش نمی‌کرد
14:13 کعب گفت
14:15 هنگامی که بر رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سلام کردم
14:19 در حالی که چهره‌اش از شادی می‌درخشید فرمود
14:23 به بهترین روزی که از زمان تولدت بر تو گذشته است مژده باد
14:26 (روزی که مادرت تو را به دنیا آورد)
14:28 گفتم: آیا این از جانب شماست ای رسول الله؟
14:32 یا از جانب الله است؟
14:34 فرمود: نه، بلکه از جانب الله عزوجل است
14:38 و رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
14:42 هرگاه شاد می‌شد چهره‌اش می‌درخشید
14:45 تا آن‌جا که گویی چهره‌اش پارچه‌ای از ماه بود
14:48 و ما این را از ایشان می‌شناختیم
14:51 هنگامی که در برابرش نشستم
14:53 گفتم: ای رسول الله
14:55 از جمله توبه من این است
14:57 که تمام دارایی‌ام را به عنوان صدقه به الله و رسولش تقدیم کنم
15:02 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
15:06 بخشی از مالت را نگه دار
15:08 که برای تو بهتر است
15:10 گفتم
15:11 من سهم خود از خیبر را نگه می‌دارم
15:15 و گفتم
15:16 ای رسول الله
15:18 الله تعالی مرا تنها به سبب راستگویی نجات داد
15:22 و از جمله توبه من این است
15:24 که تا زنده‌ام جز سخن راست نگویم
15:28 به خدا سوگند نمی‌دانم که الله تعالی هیچ یک از مسلمانان را
15:31 در راستگویی در سخن، چنان که مرا آزمود، آزموده باشد
15:34 از زمانی که این سخن را به رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) گفتم
15:39 (الله مرا بهتر از آن آزمود)
15:42 به خدا سوگند از آن زمان که این را به رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) گفتم تا امروز، عمداً دروغی نگفته‌ام
15:49 تا امروز
15:52 و امیدوارم که الله تعالی در آینده نیز مرا (از دروغ) نگه دارد
15:57 (کعب) گفت
15:58 پس الله تعالی نازل فرمود
16:00 همانا الله توبه پیامبر و مهاجرین و انصاری را پذیرفت که در ساعت سختی از او پیروی کردند.
16:08 تا آن‌جا که فرمود
16:10 «به راستی او نسبت به ایشان رئوف و مهربان است»
16:13 و (توبه‌اش را پذیرفت) بر آن سه نفری که (از جهاد) بازپس گذاشته شدند.
16:16 تا آنگاه که زمین با وسعتش بر ایشان تنگ شد.
16:20 تا آن‌جا که فرمود
16:22 از الله بپرهیزید و با راستگویان باشید.
16:26 کعب گفت
16:28 به خدا سوگند هیچ نعمتی از جانب الله بر من، پس از آن‌که مرا به اسلام هدایت کرد، بزرگ‌تر نبوده است
16:34 در نفس خود از راستگویی‌ام نزد رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بزرگ‌تر (اهمیت بیشتری قائل بودم)
16:39 آیا من او را تکذیب کرده باشم؟
16:41 پس (آنان) را هلاک کرد، همان‌گونه که کسانی که تکذیب کردند هلاک شدند
16:45 زیرا الله سبحانه و تعالی به کسانی که تکذیب کردند، در هنگامی که وحی نازل شد، فرمود: بدترین سخنی که [گفته شده] برای هیچ‌کس نگفته است.
16:52 الله سبحانه و تعالی فرمود
16:54 به الله سوگند یاد خواهند کرد برای شما، آنگاه که به سوی ایشان بازگردید، تا از ایشان روی بگردانید.
17:00 پس از ایشان روی‌گردان شوید، زیرا آنان پلیدند.
17:03 و جایگاهشان دوزخ است، به سزای آنچه به دست می‌آوردند.
17:09 برای شما سوگند می‌خورند تا از ایشان خشنود شوید.
17:12 اگر شما از ایشان خشنود شوید، پس همانا الله از گروه فاسقان خشنود نمی‌شود.
17:18 کعب گفت
17:20 ما آن سه نفر (که از جنگ تبوک بازماندیم) از فرمان آن‌هایی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) عذرشان را پذیرفت، پس‌افتاده شدیم.
17:28 هنگامی که برای او سوگند یاد کردند، با آنان بیعت کرد و برایشان استغفار نمود.
17:32 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) امر ما را به تأخیر انداخت
17:37 تا اینکه الله سبحانه و تعالی در این باره به این ترتیب حکم کرد
17:41 الله سبحانه و تعالی فرمود
17:43 و (توبه‌اش را پذیرفت) بر آن سه نفری که (از جهاد) بازپس گذاشته شدند.
17:46 و آنچه یاد شد، از آنچه پشت سر ما گذاشته‌ایم نیست.
17:49 از غزوه باز ماندیم
17:51 و این جز جانشین‌گردانیدن او ما را نیست.
17:54 و تأخیر انداختن آن (حکم) را در مورد کسی که برایش سوگند خورد و عذرخواهی کرد و او پذیرفت، به امر ما (واگذار کن).
18:00 متفق علیه
18:02 و در روایتی دیگر
18:04 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در غزوه تبوک، روز پنجشنبه بیرون رفت.
18:10 و ایشان دوست داشت که روز پنجشنبه (از خانه) بیرون رود.
18:13 و در روایتی (دیگر)
18:15 و ایشان از سفر تنها در روز، در هنگام چاشت باز می‌گشت.
18:20 سپس چون وارد می‌شد، با مسجد آغاز می‌کرد و در آن دو رکعت نماز می‌گزارد، آنگاه در آن می‌نشست.
18:27 عرق ریش
18:30 کدام شتر با بارهایش؟
18:32 و بدون غیر آن
18:34 یعنی او وانمود می‌کند که جز آن را اراده کرده است.
18:38 مفاز
18:39 هر بیابان طولانی و کم‌آب
18:43 آمادگی
18:44 یعنی تا خود را با آنچه در سفرشان بدان نیازمندند آماده کنند.
18:49 أصعر
18:50 یعنی میل می‌کنم
18:52 جَد
18:53 کوشش و تلاش در امر سفر
18:56 جهاز
18:57 هر آمادگی‌ای برای سفر
18:59 تفارط الغزو
19:01 یعنی غزات (جنگجویان) پیشی گرفتند و سبقت جستند
19:04 سفیدپوش
19:06 ای پوشندگان لباس سفید
19:09 با آن زایل می‌شود
19:11 یعنی با آن به حرکت درمی‌آید و برمی‌خیزد.
19:13 سراب
19:15 این همان چیزی است که در گرمای نیمروز، در بیابان‌ها، برای انسان ظاهر می‌شود و گویی آب است.
19:20 «لمزه» منافقان (در سورهٔ توبه، آیهٔ ۷۹ و سورهٔ همزه آیهٔ ۱ به ماجرای عیب‌جویی و نکوهش اشاره دارد) — رفتار منافقان
19:22 یعنی او را عیب‌گیری کردند و زبان‌درازی کردند، آنگاه که صاع خرما صدقه داد.
19:26 و گفتند: الله از این صاع بی‌نیاز است.
19:31 قافلا
19:33 یعنی بازگشت‌کننده (به سوی الله)
19:35 البث
19:36 اندوه شدید
19:38 صدقه اجماع شد
19:40 یعنی بر آن تصمیم گرفتم و قاطعانه به آن جزم کردم.
19:43 متخلّفان
19:45 از همراهی با او در لشکرکشی به تبوک
19:48 پشتت را خریدم
19:50 آیا شترت را خریدی؟
19:52 جدال
19:55 چه فصاحت، بلاغت و مهارتی!
19:58 در آن (خواهی) یافت، بر آن (دلیل)
20:00 یعنی خشم بگیرد
20:02 سرزنشم می‌کنند
20:04 یعنی سخت‌ترین سرزنش را به من می‌کنند.
20:06 مرا ناشناس گرفتند
20:08 یعنی نسبت به من تغییر کرد
20:10 پس خاضع و فروتن شد.
20:12 یعنی خضوع کرد
20:14 قوم بالغ‌تر (یا: جوان‌تر) — ناقص؛ «أشب القوم» (جوان‌ترین قوم)
20:17 یعنی آن‌ها را سنّ (دندان) قرار می‌دهم
20:19 از دیوار باغ ابوقتاده بالا رفتم.
20:22 بالای دیوار باغش رفتی؟
20:25 نبطی
20:27 کدام رستگاری؟
20:28 به همین سبب نامیده شده، زیرا آب را استنباط (از زمین) بیرون می‌آورد.
20:31 یعنی آن را استخراج می‌کند
20:33 مضیعة
20:34 در کدام خانه حق تو ضایع می‌شود؟
20:37 نوهٔ تو
20:40 از مواسات (همدردی و یاری‌رسانی به دیگران)
20:42 تَنّور
20:43 آن چیزی است که در آن نان پخته می‌شود.
20:45 سجرتها
20:47 یعنی وقتش را
20:49 یعنی صحیفه
20:51 وحی او را فرا گرفت (نیم‌هوش شد)
20:53 «أی أبطی» — این عبارت به‌تنهایی ناقص است؛ معنای دقیق آن از این خط قابل تعیین نیست.
20:54 نزدیک نمی‌شود به ...
20:56 اشاره به جماع
20:58 «أوفی» (اوفی)
21:00 او بالا رفت
21:02 اسب‌اش را به سوی من تاخت
21:04 یعنی پاداشش را به من (می‌رسانم)
21:06 اقدامی شدید
21:08 تیمّم می‌کنم؟
21:10 منظورم این است
21:12 گروه
21:13 جماعت
21:14 خلع می‌شوم (جدا می‌شوم / کنار می‌روم)
21:15 یعنی بیرون می‌روم
21:17 الله تعالی او را آزمود
21:20 یعنی به من نعمت داد
21:22 از فواید حدیث
21:26 جواز سخن گفتن از نعمت الله عزّ وجلّ
21:29 هرگاه این کار از راه
21:31 فخرفروشی، برتری‌جویی و ریاکاری نباشد
21:34 بیعت عقبه
21:36 از بهترین صحنه‌ها بود
21:38 صحابه رضی‌الله‌عنهم
21:40 تا آنجا که کعب
21:42 آن را جز با حضور در صحنهٔ آن
21:44 بدر، به حساب نمی‌آورد
21:45 جواز خبر دادن مرد
21:47 از کوتاهی و قصور خود
21:49 در طاعت الله و رسولش
21:51 و از سبب آن
21:53 و سرانجام کارش
21:55 برای پند و عبرت‌گیری
21:57 و این کار را جزو
21:59 آشکار کردن گناهان نمی‌شمرد
22:01 که امام، هرگاه ببیند
22:03 مصلحتی در آن است که بعضی از آنچه را
22:05 مردم از آن آگاه‌اند پنهان کند
22:07 آنچه را از دشمن قصد می‌کند
22:09 و (از آن) پرده‌پوشی می‌کند
22:11 این کار برایش مستحب است یا واجب می‌شود
22:13 بر او، بنا به اندازهٔ مصلحت
22:15 پوشیدن و کتمان
22:17 اگر مفسده‌ای در بر داشته باشد
22:19 جایز نیست
22:22 که بنده، هرگاه فرصتی
22:24 برای تقرب یا طاعتی
22:26 یا عبادتی مشروع برایش پیش آید
22:28 پس دوراندیشی کامل در آن است
22:30 که آن را غنیمت شمرد و به آن شتافت
22:32 به سوی آن
22:34 (کعب) از پیامبر ﷺ تخلف نمی‌کرد
22:36 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
22:38 مگر یکی از سه گروه
22:40 یا کسی که
22:42 متهم به نفاق باشد
22:44 یا مردی از اهل عذرها
22:46 یا کسی که پیامبر ﷺ
22:48 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
22:50 برای مصلحتی او را جانشین کرده یا
22:52 بر مدینه گماشته باشد
22:54 بازجویی امام از برخی کسانی که
22:56 در بعضی کارها از او تخلف کرده‌اند
22:58 تا به طاعت بازگردند
23:00 و توبه کنند، و اگر
23:02 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
23:04 در تبوک فرمود
23:06 کعب چه کرد؟
23:08 جواز طعن زدن بر مرد
23:10 بدانچه بر اجتهاد طاعن
23:12 از روی تعصّب و دفاع غلبه دارد
23:14 ای رسول خدا، و ای رسولش
23:16 و این در سخن
23:18 مردی از بنی سلمه
23:20 در حضور پیامبر ﷺ آشکار است
23:22 ای رسول خدا
23:24 (کار او) او را با دو چادرش بازداشت
23:26 و در پهلوهایش نگریست
23:28 جواز ردّ بر طاعن
23:30 هرگاه بر گمان ردّ کننده غلبه کند
23:32 که او دچار وهم
23:34 و اشتباه شده، چنان‌که
23:36 معاذ به آن کسی گفت که بر کعب طعن زد:
23:38 بد گفتی
23:40 به خدا سوگند، ای رسول خدا
23:42 جز خیر از او نمی‌دانیم
23:44 و پیامبر ﷺ
23:46 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
23:48 بر هیچ‌یک از آن دو انکار نکرد
23:50 سنت این است که مسافر
23:52 هنگام بازگشت از سفر
23:54 نخست به خانهٔ خدا (مسجد) پیش از خانهٔ خود برود
23:56 و در آن دو رکعت نماز بگزارد
23:58 که پیامبر
24:00 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
24:02 به نیت کسانی از منافقان که اسلام را آشکار می‌کردند روی می‌آورد
24:04 و باطن آنان را
24:06 به الله وامی‌گذاشت
24:08 (این) ترک کردن امام و حاکم
24:11 ردّ سلام بر کسی است که (کار ناروایی) انجام داده
24:13 برای تأدیب او
24:15 و بازداشتن دیگران
24:17 زیرا پیامبر ﷺ
24:19 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
24:21 نقل نشده که
24:23 بر کعب سلام را ردّ کرده باشد
24:25 بلکه با تبسّمی از سر خشم (سلام او را) پاسخ داد
24:27 راستی، نجات‌بخش است
24:30 پس الله کعب را توفیق داد
24:32 (توفیق بر راستگویی)
24:34 و یاران او را به راستی
24:36 و آنان را رها نکرد تا آنکه دروغ بگویند
24:38 و به غیر حق عذر بیاورند
24:40 جواز ورود انسان
24:42 به خانهٔ دوستش و همسایه‌اش
24:44 هرگاه بداند که به آن راضی است
24:46 هرچند اجازه نخواسته باشد
24:48 و ظاهر آن در سخن کعب است
24:50 تا آنجا که طول کشید
24:52 آن بر من
24:54 من از دیوار باغ ابوقتاده بالا رفتم
24:56 و او پسرعموی من بود
24:58 و محبوب‌ترین مردم نزد من
25:00 استحباب سجدهٔ
25:02 شکر
25:04 و کعب چون صدای مبشّر را شنید سجده کرد
25:06 صدای مژده‌دهنده
25:08 گفته شود که این عادت صحابه بود
25:10 رضی‌الله‌عنهم
25:12 حرص صحابه
25:14 بر خیر و محبت آنان
25:16 نسبت به یکدیگر
25:18 و در مسابقهٔ صاحب اسب
25:20 و بالا رفتن بر کوه سلع
25:22 دلیلی بر این است
25:24 و رقابت آنان در شادی
25:26 یکدیگر را
25:28 استحباب مصافحه
25:30 هنگام دیدار
25:32 و آن سنتی است بی‌اختلاف
25:35 بهترین روزهای بنده
25:37 روز توبه‌اش به سوی الله است
25:39 و پذیرش الله
25:41 توبهٔ او را
25:43 به سخن رسول الله صلی الله علیه وسلم
25:45 خطاب به کعب
25:47 بن مالک رضی‌الله‌عنه
25:49 مژده بده به بهترین روزی
25:51 که از زمان
25:53 تولد مادرت بر تو گذشته است
25:55 اگر گفته شود
25:57 پس چگونه این روز بهتر است
25:59 از روز مسلمان شدنش؟
26:01 پاسخ این است:
26:03 آن تکمیل‌کنندهٔ روز مسلمانی اوست
26:05 زیرا روز مسلمانی او
26:07 آغاز خوشبختی اوست
26:09 و روز توبه‌اش کمال آن است
26:11 و تمامیت آن
26:13 و اعمال به پایان‌هایشان (سنجیده می‌شوند)
26:15 کمال مهربانی پیامبر
26:17 صلی الله علیه وسلم
26:19 و رحمت او بر امتش و دلسوزی
26:21 نسبت به ایشان
26:23 پس به توبهٔ الله بر آن سه نفر که (از جنگ) بازپس نشانده شده بودند
26:25 شادمان شد
26:27 و شادی‌ای کرد و چهره‌اش درخشید
26:29 تا آنجا که شادی او
26:31 بزرگ‌تر از شادی کعب بن مالک بود
26:33 استحباب گریه
26:35 مرد بر خویشتن هنگامی که
26:37 در گناهی افتد
26:39 و این در سخن کعب است
26:41 که از یارش خبر می‌دهد
26:43 اما یارم سست شد
26:45 و در خانه‌هایشان نشستند
26:47 گریه می‌کردند
26:49 و سخن او دربارهٔ خودش
26:51 پس اشک‌هایم جاری شد
26:53 و پشت کردم تا آنکه از دیوار بالا رفتم
26:55 دیوار
26:57 وجوب مقدم داشتن اطاعت الله
26:59 و رسول او صلی الله علیه وسلم
27:01 بر دوستی دوست و
27:03 خویشاوند و غیر آن دو
27:05 چنان‌که ابوقتاده انجام داد
27:07 هنگامی که کعب با او سخن گفت
27:09 و او پاسخش نداد
27:11 زیرا از سخن گفتن با او نهی شده بود
27:13 بزرگی امر گناه
27:15 و حسن بصری رحمه‌الله بر این تنبیه کرد
27:17 و گفت:
27:19 ای سبحان الله!
27:21 این سه نفر
27:23 مال حرامی نخوردند
27:25 و خونی حرام نریختند
27:27 و در زمین فساد نکردند
27:29 آنچه را شنیدید به ایشان رسید
27:31 و زمین با همهٔ فراخی‌اش بر ایشان تنگ شد
27:33 پس چگونه است حال کسی که به فحشاها و گناهان کبیره دست یازد؟
27:35 بازگرداندن فضل به سوی الله
27:37 زیرا او اهل آن است
27:39 و تمام خیر به سوی اوست
27:42 و این در پرسش کعب از رسول الله آشکار است
27:44 آیا این (تصمیم) از جانب توست ای رسول الله؟
27:46 یا از جانب الله است؟
27:48 (ترجمه شد)
27:50 (ترجمه شد)
27:52 (ترجمه شد)
27:54 (ترجمه شد)
27:56 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
27:58 «نه،
28:00 بلکه (این توبه) از جانب الله است.»
28:02 مستحب است که (انسان) از سفر
28:04 در روز بازگردد،
28:06 و بی‌خبر و ناگهانی به خانواده‌اش نزدیک نشود
28:08 در شب.
28:10 (این حکم) درباره دوری‌گزیدن برای (حفظ) دین است.
28:12 زیاد کردن (مدت این دوری) جایز است
28:14 بیش از سه شب.
28:16 کسی که به سبب (یکی از) امور خیر توبه کرده است،
28:18 شایسته است که محافظت کند
28:20 بر همان سبب (خیر)،
28:22 زیرا این (کار) در بزرگ‌داشت حرمت‌های الله رساتر است،
28:24 همان‌گونه که (کعب بن مالک) انجام داد،
28:26 رضی‌الله‌عنه، در (ماجرای) راستگویی.
28:28 ادامه دادن در توبه
28:30 شرط کمال آن است
28:32 و سودمندی آن،
28:34 و شرط صحت آن نیست،
28:36 زیرا عصمت (از گناه) تا هنگام مرگ
28:38 در توان (انسان) نیست.
28:40 (ناراحتی و) رنج مسلمان از کوتاهی خود
28:42 در ادای واجب،
28:44 و حرص او بر این‌که نباشد
28:46 از عقب‌ماندگان یا منافقان،
28:48 (نشان‌دهنده است).
28:50 بی‌اعتنایی به اهل نفاق و فسق
28:52 و رها کردن ایشان در روزها (تا زمانی که)
28:54 رسوایشان کند و خوارشان گرداند،
28:56 (از) سختگیری اسلام
28:58 در ترک (معاشرت) با کسی که (از دین) سرپیچی کرده است،
29:00 حتی با جدا کردن او از جامعه،
29:02 تا (این کار) در تأدیب رساتر باشد.
29:04 مستحب است
29:06 بشارت دادن به خیر
29:08 و پاداش دادن به بشارت‌دهنده،
29:10 و تبریک گفتن در مناسبت‌های
29:12 شادی و سرور.
29:14 (از کتاب) ریاض الصالحین