از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 5 از 10
ریاض الصالحین | قسمت (5) | باب توبه (3) داستان توبه کعب بن مالک رضی الله عنه.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین من کلام سید المرسلین (صلیاللهعلیهوسلم)
0:09
باب توبه؛ از عبدالله بن کعب بن مالک
0:19
و قائد کعب رضیاللهعنه از فرزندانش بود، زمانی که نابینا شد.
0:24
گفت: از کعب بن مالک رضیاللهعنه شنیدم
0:28
از حدیث او دربارهی زمانی که از رسول الله (ﷺ) در غزوهی تبوک بازماند، روایت میکند
0:35
کعب گفت: در هیچ غزوهای که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در آن جنگید، هرگز از ایشان تخلف نکردم.
0:43
مگر در غزوه تبوک
0:45
جز این که من در غزوه بدر تخلف کردم
0:48
و هیچکس بهخاطر تخلف از او مورد عتاب قرار نگرفت
0:52
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و مسلمانان تنها برای این بیرون رفتند که کاروان قریش را هدف گرفته بودند.
0:58
تا اینکه الله سبحانه و تعالی میان ایشان و دشمنشان، بدون وعدهی قبلی، گرد هم آورد.
1:04
و به یقین من شاهد آن بودم، همراه با رسول الله (ﷺ)، در شب عقبه، آنگاه که بر پذیرش اسلام با یکدیگر پیمان بستیم.
1:12
و دوست نمیداشتم که جایگاه بدر را در برابر آن داشته باشم
1:15
و اگر (جنگ) بدر در میان مردم معروفتر از آن است.
1:19
و از داستان من این بود که هنگامی که از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در غزوه تبوک بازماندم
1:27
اینکه من هرگز نیرومندتر و توانگرتر از آن زمان نبودم که در آن غزوه از او (پیامبر ﷺ) عقب ماندم
1:34
به خدا سوگند، پیش از آن هرگز دو شتر سواری را با هم جمع نکرده بودم، تا اینکه آن دو را در همان غزوه با هم فراهم آوردم.
1:41
و رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) هیچگاه قصد غزوهای نمیکرد مگر آنکه آن را با غیر آن پوشیده میداشت، تا آنکه آن غزوه (تبوک) پیش آمد.
1:51
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در گرمای شدید آن را غزوه کرد.
1:56
و سفری دور و بیابانی وسیع را در پیش گرفت، و شمار بسیاری را پیش رو داشت.
2:02
پس امرشان برای مسلمانان آشکار شد تا آماده شوند و آمادگی جنگشان را فراهم آورند.
2:07
پس به ایشان آنچه را که [او] میخواهد، از چهرهشان خبر میدهد.
2:10
مسلمانان همراه رسول الله (ﷺ) بسیار بودند و کتابی که همهٔ آنان را گرد آورد و نگهبان (احوالشان) باشد وجود نداشت؛ منظور از آن «دیوان» است.
2:18
کعب گفت: کمتر کسی پیش میآمد که بخواهد (از جنگ) غایب شود مگر آنکه گمان میکرد این موضوع پنهان خواهد ماند.
2:25
آنچه در آن وحیای از جانب الله نازل نشده باشد
2:28
پیامبر (ﷺ) آن غزوه را هنگامی انجام داد که میوهها رسیده و سایهها مطبوع شده بودند
2:35
پس من به سوی آن (کار) گرایش دارم.
2:38
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و مسلمانان همراه او آماده شدند
2:43
شروع کردم صبحها بروم تا با او آماده شوم
2:46
پس بازگشتم و چیزی را ادا نکردم.
2:49
و با خودم میگویم
2:51
من بر آن توانایی دارم، اگر بخواهم.
2:54
این وضع همچنان بر من ادامه یافت، تا آنکه جدّیت (در کار مردم) میان مردم استمرار پیدا کرد.
3:00
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) صبحگاهان بیرون رفت و مسلمانان با او بودند
3:05
و از وسایلم چیزی را تمام نکردم
3:08
سپس صبح زود رفتم و برگشتم، و هیچ کاری را به انجام نرساندم.
3:12
همچنان این وضع بر من ادامه یافت تا آنکه (کار) شتاب گرفت و آن غزوه از دست رفت.
3:18
تصمیم گرفتم حرکت کنم تا به ایشان برسم.
3:21
ای کاش من (آن را) انجام میدادم
3:23
سپس این (امر) برای من مقدّر نشد.
3:26
پس من، پس از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)، هرگاه میان مردم بیرون میرفتم،
3:32
مرا غمگین میکند که نمیبینم برای خودم چیزی بهتر (از این)
3:35
مگر مردی که در نفاق به او تهمت زده شده بود.
3:39
یا مردی از کسانی که الله سبحانه و تعالی ایشان را از ناتوانان معذور دانسته است.
3:43
و رسول الله صلیاللهعلیهوسلم مرا یاد نکرد
3:47
تا آنکه به تبوک رسید.
3:49
او در میان قوم در تبوک نشسته بود.
3:52
کعب بن مالک چه کرد؟
3:54
مردی از بنی سلمه گفت
3:57
ای رسول الله (ﷺ)
3:59
او را در بند نگه داشت و در کتفیههای او نگریست
4:02
معاذ بن جبل رضیاللهعنه به او گفت:
4:06
چه بد گفتی
4:08
به خدا سوگند ای رسول الله، ما از او جز خیر چیزی نمیدانیم.
4:12
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سکوت کرد.
4:16
و در همین حال، در آنجا
4:18
مردی را دید که سپیدپوش بود و سراب از او دور میشد
4:22
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
4:26
ابا خیثمه باش
4:28
ناگهان او ابو خیثمه انصاری بود.
4:31
او همان کسی است که یک صاع خرما صدقه داد
4:34
هنگامی که منافقان (پیامبر را) عیبجویی کردند
4:36
کعب گفت
4:38
چون به من رسید که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
4:42
بهسوی مدینه بازگشت، در حالی که از تبوک کاروانوار حرکت کرده بود
4:45
حاضر شد در نزد من بثّی
4:47
شروع کردم به یاد آوردن دروغها و میگفتم
4:50
با آنچه از خشم او فردا بیرون آورد.
4:53
و در این امر، هر صاحبرأیی از خاندانم برخاست
4:57
چون گفته شد
4:59
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود که
5:02
نزدیک است که (رمضان) بیاید
5:04
باطل از من دور شد
5:06
تا آنجا که دانستم هرگز با هیچ چیزی از آن رهایی نیافتم.
5:10
پس [آن را] صدقه قرار داد.
5:12
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در حال بازگشت بود.
5:17
و هرگاه از سفری بازمیگشت،
5:19
ابتدا به مسجد رفت و در آن دو رکعت نماز گزارد.
5:22
سپس برای مردم نشست
5:24
وقتی او چنین کرد
5:26
آمدند نزد او آنها که از جهاد باز مانده بودند، عذر میآوردند و برای او سوگند یاد میکردند.
5:30
و ایشان هشتاد و چند مرد بودند.
5:33
پس الله ایشان را بر اساس نیتشان پذیرفت.
5:36
و با ایشان بیعت کن و برای ایشان استغفار کن
5:39
و سرائر ایشان را به الله سبحانه و تعالی واگذار کرد.
5:42
تا اینکه آمدم
5:44
وقتی سلام دادم
5:46
لبخند زد، لبخندی که خشم را فرو مینشاند.
5:48
سپس فرمود: بیا
5:50
پس آمدم و راه رفتم تا اینکه در برابر او نشستم.
5:53
به من گفت
5:55
پشت سرت چیست؟
5:56
آیا تو پشت خود را نخریده بودی؟
5:59
گفت
6:00
گفتم: ای رسول الله (ﷺ)
6:02
به خدا سوگند، اگر نزد غیر تو از اهل دنیا مینشستم
6:06
اگر (میدیدی) که من با عذری از خشم او بیرون میآیم
6:10
بهراستی جدل (بحث و مناظره) به تو داده شده است
6:13
اما به خدا سوگند، اگر امروز سخنی دروغ برایت بگویم که با آن از من راضی شوی، (آن را بهخوبی میدانم)
6:20
بیشک الله تو را بر من خشمگین خواهد کرد
6:23
و اگر سخنی راست برایت بگویم، در آن بر من خشم خواهی گرفت.
6:27
امیدوارم که در آن، عاقبت (به خیر) از جانب الله عزّ وجلّ باشد.
6:31
به خدا سوگند، هیچ عذری نداشتم.
6:34
به خدا سوگند، هرگز نیرومندتر و توانگرتر از زمانی که از (همراهی) تو بازماندم نبودم.
6:40
(کعب) گفت:
6:41
پس رسول الله (ﷺ) فرمود:
6:45
اما این (مرد) راست گفته است.
6:48
پس برخیز تا الله دربارهات حکم کند.
6:51
و گروهی از بنی سلمه (به دنبال من) روان شدند و مرا دنبال کردند و به من گفتند:
6:56
به خدا سوگند، ما تو را پیش از این گناهی مرتکبشده ندیدهایم.
7:00
تو از آن ناتوان بودی که به رسول الله (ﷺ) همان عذری را بیاوری که متخلفان آوردند،
7:06
(یعنی) به آنچه متخلفان به آن عذر آوردند.
7:09
زیرا گناهت را استغفار رسول الله (ﷺ) برای تو کافی بود.
7:15
(کعب) گفت:
7:16
به خدا سوگند، پیوسته مرا سرزنش میکردند، تا آنجا که خواستم به سوی رسول الله (ﷺ) بازگردم
7:24
و خود را تکذیب کنم.
7:26
سپس به آنان گفتم:
7:28
آیا با من دیگری هم چنین (رفتاری) دیده است؟
7:31
گفتند: آری.
7:32
دو مرد همراه تو (با همین وضع) روبهرو شدند.
7:34
(آنان) همان را گفتند که تو گفتی،
7:36
و به آن دو نیز همان گفته شد که به تو گفته شد.
7:39
(کعب) گفت:
7:40
گفتم: آن دو کیستند؟
7:42
(راوی) گفت:
7:43
مرارة بن الربیع العمری،
7:46
و هلال بن امیة الواقفی.
7:49
(کعب) گفت:
7:50
پس دو مرد صالح را که در بدر حضور داشته و الگو بودند برایم یاد کردند.
7:56
(کعب) گفت:
7:57
پس چون آن دو را برایم یاد کردند، (از نزدشان) گذشتم (و رفتم).
8:00
و رسول الله (ﷺ) از سخن گفتن با ما سه نفر، از میان کسانی که از (جهاد) بازمانده بودند، نهی فرمود.
8:04
«ای آن سه نفر!»
8:08
(کعب) گفت:
8:09
پس مردم از ما دوری کردند.
8:11
یا گفت:
8:12
(رفتارشان) نسبت به ما دگرگون شد،
8:14
تا آنجا که (زمین) در نظرم ناآشنا شد،
8:17
و آن زمین که میشناختم دیگر آن (زمین) نبود.
8:20
پس ما پنجاه شب بر این حال ماندیم.
8:23
اما آن دو یارم
8:25
سست شدند و در خانههایشان نشسته، گریه میکردند.
8:29
و اما من،
8:31
از همه قوم جوانتر و نیرومندتر بودم.
8:33
پس بیرون میآمدم و با مسلمانان در نماز حاضر میشدم
8:36
و در بازارها میگشتم،
8:39
و هیچکس با من سخن نمیگفت.
8:41
و نزد رسول الله (ﷺ) میآمدم
8:44
و پس از نماز که در مجلس خود بود، بر او سلام میکردم.
8:48
آنگاه در دلم میگفتم:
8:50
آیا لبهایش را برای پاسخ سلام جنباند یا نه؟
8:54
سپس نزدیک او نماز میگزاردم و نگاه پنهانی به او میافکندم.
8:58
پس چون به نماز خود روی میآوردم، به من نگاه میکرد،
9:02
و چون به سوی او مینگریستم، از من روی میگرداند.
9:06
تا آنجا که این بیمهری مسلمانان بر من طولانی شد،
9:10
راه افتادم تا دیوار باغ ابوقتاده را بالا رفتم،
9:15
و او پسر عموی من و محبوبترین مردم نزد من بود.
9:18
پس بر او سلام کردم،
9:20
به خدا سوگند، جواب سلام مرا نداد.
9:23
به او گفتم:
9:24
«ای ابوقتاده!»
9:26
تو را به خدا سوگند میدهم:
9:28
آیا میدانی که من الله و رسولش را دوست میدارم؟
9:31
(صلیاللهعلیهوسلم)
9:34
پس خاموش ماند.
9:35
بازگشتم و او را سوگند دادم،
9:37
باز خاموش ماند.
9:38
بازگشتم و او را سوگند دادم،
9:40
پس گفت:
9:42
«الله و رسولش داناترند.»
9:45
پس اشک از چشمانم جاری شد،
9:47
و بازگشتم تا آنکه از دیوار بالا رفتم.
9:51
پس در حالی که در بازار مدینه راه میرفتم،
9:54
ناگاه مردی از نبطیان شام،
9:57
از کسانی که خوراکی میآوردند تا در مدینه بفروشد،
10:00
میگفت:
10:01
«چه کسی مرا به کعب بن مالک راهنمایی میکند؟»
10:04
پس مردم به من اشاره میکردند
10:08
تا آنکه نزد من آمد
10:09
و نامهای از پادشاه غسان به من داد.
10:12
و من نویسنده بودم.
10:14
پس آن را خواندم، و در آن چنین بود:
10:17
«اما بعد،
10:18
به ما خبر رسیده که یارت تو را رها کرده است،
10:22
و الله تو را در خانه خواری و تباهی قرار نداده است.
10:26
پس به سوی ما بیا تا تو را یاری کنیم.»
10:29
گفتم، چون آن را خواندم:
10:32
«این نیز از آزمایشهاست.»
10:35
پس آن را به تنور انداختم و سوزاندم.
10:39
تا آنکه چهل روز از پنجاه روز گذشت
10:42
و وحی دیر شد،
10:44
ناگاه فرستادهای از فرستاده رسول الله (ﷺ) نزد من آمد و گفت:
10:50
«رسول الله (ﷺ) به تو دستور میدهد که از همسرت کناره بگیری.»
10:56
گفتم:
10:57
«آیا او را طلاق دهم یا چه کنم؟»
11:00
گفت: نه،
11:02
بلکه از او کناره بگیر و به او نزدیک مشو.
11:05
و به یار من (هلال) نیز همانند آن فرستاد.
11:09
به همسرم گفتم:
11:11
«نزد خانوادهات برو و نزد آنان بمان.»
11:14
تا آنکه الله در این کار حکم کند
11:17
پس همسر هلال بن امیه نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمد
11:23
و به ایشان گفت
11:24
ای رسول الله
11:26
هلال بن امیه پیرمردی ناتوان است
11:29
و خدمتکاری ندارد
11:31
آیا ناخوش میدارید که من به خدمت او بپردازم؟
11:33
فرمود: نه
11:35
ولی نباید به تو نزدیکی کند
11:37
زن گفت
11:39
به خدا سوگند که او هیچ توان و میلی به چیزی ندارد
11:43
و به خدا سوگند از آن روزی که آنچه پیش آمد پیش آمد تا امروز همواره گریه میکند
11:49
آنگاه برخی از خانوادهام به من گفتند
11:52
کاش از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) درباره همسرت اجازه میخواستی
11:57
زیرا ایشان به همسر هلال بن امیه اجازه دادند که به خدمت او بپردازد
12:01
من گفتم
12:02
از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) درباره او اجازه نمیخواهم
12:07
و نمیدانم اگر درباره او اجازه بخواهم رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) چه خواهد فرمود
12:12
در حالی که من مردی جوان هستم
12:14
(خود را از همسرم دور کردم)
12:16
بدینسان ده شب (در این حال) گذشت
12:19
تا آنکه پنجاه شب از زمانی که از سخن گفتن با ما نهی شد کامل شد
12:24
سپس بامداد پنجاهمین شب نماز صبح را خواندم
12:28
بر پشت بامی از خانههایمان
12:31
در حالی که نشسته بودم در همان حالتی که الله تعالی یاد کرده است
12:36
جانم بر من تنگ شده بود و زمین با وسعتش بر من تنگ گشته بود
12:41
ناگهان صدای فریادکنندهای را شنیدم که از بالای کوه سلع بلند شد
12:45
با بلندترین صدایش فریاد میزد
12:47
ای کعب بن مالک، مژده باد تو را
12:50
پس به سجده افتادم
12:52
و دانستم که گشایشی فرا رسیده است
12:55
آنگاه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در میان مردم اعلام کرد
12:59
که الله عزوجل توبه ما را پذیرفته است
13:02
هنگامی که نماز صبح را خواند
13:04
پس مردم رفتند تا ما را مژده دهند
13:07
و نخست یاران من به سوی ما شتافتند
13:10
مردی سوار بر اسب به سوی من تاخت
13:13
و مردی از قبیله اسلم که پیش از من (به سوی من) شتافت
13:16
بر بالای کوه رسید
13:18
و صدایش سریعتر از اسب بود
13:21
هنگامی که آن کسی که صدایش را شنیده بودم برای مژده دادن نزد من آمد
13:25
لباسم را از تن درآوردم و به او دادم
13:27
و به سبب مژدهاش آن دو جامه را بر او پوشاندم
13:30
به خدا سوگند در آن روز جز آن دو لباس چیزی نداشتم
13:33
و دو جامه عاریه گرفتم و پوشیدم
13:36
و به قصد دیدار رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) روانه شدم
13:41
مردم گروهگروه به استقبال من میآمدند
13:44
و مرا به توبه تبریک میگفتند و میگفتند
13:48
توبه الله بر تو گوارا باد
13:51
تا آنکه وارد مسجد شدم
13:53
ناگهان دیدم رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
13:56
نشسته و مردم گرد ایشان هستند
13:59
پس طلحه بن عبیدالله رضیاللهعنه شتابان برخاست
14:03
تا آنکه با من دست داد و تبریک گفت
14:06
به خدا سوگند هیچ مردی از مهاجرین جز او برنخاست
14:10
کعب هرگز این (کار) طلحه را فراموش نمیکرد
14:13
کعب گفت
14:15
هنگامی که بر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) سلام کردم
14:19
در حالی که چهرهاش از شادی میدرخشید فرمود
14:23
به بهترین روزی که از زمان تولدت بر تو گذشته است مژده باد
14:26
(روزی که مادرت تو را به دنیا آورد)
14:28
گفتم: آیا این از جانب شماست ای رسول الله؟
14:32
یا از جانب الله است؟
14:34
فرمود: نه، بلکه از جانب الله عزوجل است
14:38
و رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
14:42
هرگاه شاد میشد چهرهاش میدرخشید
14:45
تا آنجا که گویی چهرهاش پارچهای از ماه بود
14:48
و ما این را از ایشان میشناختیم
14:51
هنگامی که در برابرش نشستم
14:53
گفتم: ای رسول الله
14:55
از جمله توبه من این است
14:57
که تمام داراییام را به عنوان صدقه به الله و رسولش تقدیم کنم
15:02
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
15:06
بخشی از مالت را نگه دار
15:08
که برای تو بهتر است
15:10
گفتم
15:11
من سهم خود از خیبر را نگه میدارم
15:15
و گفتم
15:16
ای رسول الله
15:18
الله تعالی مرا تنها به سبب راستگویی نجات داد
15:22
و از جمله توبه من این است
15:24
که تا زندهام جز سخن راست نگویم
15:28
به خدا سوگند نمیدانم که الله تعالی هیچ یک از مسلمانان را
15:31
در راستگویی در سخن، چنان که مرا آزمود، آزموده باشد
15:34
از زمانی که این سخن را به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) گفتم
15:39
(الله مرا بهتر از آن آزمود)
15:42
به خدا سوگند از آن زمان که این را به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) گفتم تا امروز، عمداً دروغی نگفتهام
15:49
تا امروز
15:52
و امیدوارم که الله تعالی در آینده نیز مرا (از دروغ) نگه دارد
15:57
(کعب) گفت
15:58
پس الله تعالی نازل فرمود
16:00
همانا الله توبه پیامبر و مهاجرین و انصاری را پذیرفت که در ساعت سختی از او پیروی کردند.
16:08
تا آنجا که فرمود
16:10
«به راستی او نسبت به ایشان رئوف و مهربان است»
16:13
و (توبهاش را پذیرفت) بر آن سه نفری که (از جهاد) بازپس گذاشته شدند.
16:16
تا آنگاه که زمین با وسعتش بر ایشان تنگ شد.
16:20
تا آنجا که فرمود
16:22
از الله بپرهیزید و با راستگویان باشید.
16:26
کعب گفت
16:28
به خدا سوگند هیچ نعمتی از جانب الله بر من، پس از آنکه مرا به اسلام هدایت کرد، بزرگتر نبوده است
16:34
در نفس خود از راستگوییام نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بزرگتر (اهمیت بیشتری قائل بودم)
16:39
آیا من او را تکذیب کرده باشم؟
16:41
پس (آنان) را هلاک کرد، همانگونه که کسانی که تکذیب کردند هلاک شدند
16:45
زیرا الله سبحانه و تعالی به کسانی که تکذیب کردند، در هنگامی که وحی نازل شد، فرمود: بدترین سخنی که [گفته شده] برای هیچکس نگفته است.
16:52
الله سبحانه و تعالی فرمود
16:54
به الله سوگند یاد خواهند کرد برای شما، آنگاه که به سوی ایشان بازگردید، تا از ایشان روی بگردانید.
17:00
پس از ایشان رویگردان شوید، زیرا آنان پلیدند.
17:03
و جایگاهشان دوزخ است، به سزای آنچه به دست میآوردند.
17:09
برای شما سوگند میخورند تا از ایشان خشنود شوید.
17:12
اگر شما از ایشان خشنود شوید، پس همانا الله از گروه فاسقان خشنود نمیشود.
17:18
کعب گفت
17:20
ما آن سه نفر (که از جنگ تبوک بازماندیم) از فرمان آنهایی که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) عذرشان را پذیرفت، پسافتاده شدیم.
17:28
هنگامی که برای او سوگند یاد کردند، با آنان بیعت کرد و برایشان استغفار نمود.
17:32
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) امر ما را به تأخیر انداخت
17:37
تا اینکه الله سبحانه و تعالی در این باره به این ترتیب حکم کرد
17:41
الله سبحانه و تعالی فرمود
17:43
و (توبهاش را پذیرفت) بر آن سه نفری که (از جهاد) بازپس گذاشته شدند.
17:46
و آنچه یاد شد، از آنچه پشت سر ما گذاشتهایم نیست.
17:49
از غزوه باز ماندیم
17:51
و این جز جانشینگردانیدن او ما را نیست.
17:54
و تأخیر انداختن آن (حکم) را در مورد کسی که برایش سوگند خورد و عذرخواهی کرد و او پذیرفت، به امر ما (واگذار کن).
18:00
متفق علیه
18:02
و در روایتی دیگر
18:04
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در غزوه تبوک، روز پنجشنبه بیرون رفت.
18:10
و ایشان دوست داشت که روز پنجشنبه (از خانه) بیرون رود.
18:13
و در روایتی (دیگر)
18:15
و ایشان از سفر تنها در روز، در هنگام چاشت باز میگشت.
18:20
سپس چون وارد میشد، با مسجد آغاز میکرد و در آن دو رکعت نماز میگزارد، آنگاه در آن مینشست.
18:27
عرق ریش
18:30
کدام شتر با بارهایش؟
18:32
و بدون غیر آن
18:34
یعنی او وانمود میکند که جز آن را اراده کرده است.
18:38
مفاز
18:39
هر بیابان طولانی و کمآب
18:43
آمادگی
18:44
یعنی تا خود را با آنچه در سفرشان بدان نیازمندند آماده کنند.
18:49
أصعر
18:50
یعنی میل میکنم
18:52
جَد
18:53
کوشش و تلاش در امر سفر
18:56
جهاز
18:57
هر آمادگیای برای سفر
18:59
تفارط الغزو
19:01
یعنی غزات (جنگجویان) پیشی گرفتند و سبقت جستند
19:04
سفیدپوش
19:06
ای پوشندگان لباس سفید
19:09
با آن زایل میشود
19:11
یعنی با آن به حرکت درمیآید و برمیخیزد.
19:13
سراب
19:15
این همان چیزی است که در گرمای نیمروز، در بیابانها، برای انسان ظاهر میشود و گویی آب است.
19:20
«لمزه» منافقان (در سورهٔ توبه، آیهٔ ۷۹ و سورهٔ همزه آیهٔ ۱ به ماجرای عیبجویی و نکوهش اشاره دارد) — رفتار منافقان
19:22
یعنی او را عیبگیری کردند و زباندرازی کردند، آنگاه که صاع خرما صدقه داد.
19:26
و گفتند: الله از این صاع بینیاز است.
19:31
قافلا
19:33
یعنی بازگشتکننده (به سوی الله)
19:35
البث
19:36
اندوه شدید
19:38
صدقه اجماع شد
19:40
یعنی بر آن تصمیم گرفتم و قاطعانه به آن جزم کردم.
19:43
متخلّفان
19:45
از همراهی با او در لشکرکشی به تبوک
19:48
پشتت را خریدم
19:50
آیا شترت را خریدی؟
19:52
جدال
19:55
چه فصاحت، بلاغت و مهارتی!
19:58
در آن (خواهی) یافت، بر آن (دلیل)
20:00
یعنی خشم بگیرد
20:02
سرزنشم میکنند
20:04
یعنی سختترین سرزنش را به من میکنند.
20:06
مرا ناشناس گرفتند
20:08
یعنی نسبت به من تغییر کرد
20:10
پس خاضع و فروتن شد.
20:12
یعنی خضوع کرد
20:14
قوم بالغتر (یا: جوانتر) — ناقص؛ «أشب القوم» (جوانترین قوم)
20:17
یعنی آنها را سنّ (دندان) قرار میدهم
20:19
از دیوار باغ ابوقتاده بالا رفتم.
20:22
بالای دیوار باغش رفتی؟
20:25
نبطی
20:27
کدام رستگاری؟
20:28
به همین سبب نامیده شده، زیرا آب را استنباط (از زمین) بیرون میآورد.
20:31
یعنی آن را استخراج میکند
20:33
مضیعة
20:34
در کدام خانه حق تو ضایع میشود؟
20:37
نوهٔ تو
20:40
از مواسات (همدردی و یاریرسانی به دیگران)
20:42
تَنّور
20:43
آن چیزی است که در آن نان پخته میشود.
20:45
سجرتها
20:47
یعنی وقتش را
20:49
یعنی صحیفه
20:51
وحی او را فرا گرفت (نیمهوش شد)
20:53
«أی أبطی» — این عبارت بهتنهایی ناقص است؛ معنای دقیق آن از این خط قابل تعیین نیست.
20:54
نزدیک نمیشود به ...
20:56
اشاره به جماع
20:58
«أوفی» (اوفی)
21:00
او بالا رفت
21:02
اسباش را به سوی من تاخت
21:04
یعنی پاداشش را به من (میرسانم)
21:06
اقدامی شدید
21:08
تیمّم میکنم؟
21:10
منظورم این است
21:12
گروه
21:13
جماعت
21:14
خلع میشوم (جدا میشوم / کنار میروم)
21:15
یعنی بیرون میروم
21:17
الله تعالی او را آزمود
21:20
یعنی به من نعمت داد
21:22
از فواید حدیث
21:26
جواز سخن گفتن از نعمت الله عزّ وجلّ
21:29
هرگاه این کار از راه
21:31
فخرفروشی، برتریجویی و ریاکاری نباشد
21:34
بیعت عقبه
21:36
از بهترین صحنهها بود
21:38
صحابه رضیاللهعنهم
21:40
تا آنجا که کعب
21:42
آن را جز با حضور در صحنهٔ آن
21:44
بدر، به حساب نمیآورد
21:45
جواز خبر دادن مرد
21:47
از کوتاهی و قصور خود
21:49
در طاعت الله و رسولش
21:51
و از سبب آن
21:53
و سرانجام کارش
21:55
برای پند و عبرتگیری
21:57
و این کار را جزو
21:59
آشکار کردن گناهان نمیشمرد
22:01
که امام، هرگاه ببیند
22:03
مصلحتی در آن است که بعضی از آنچه را
22:05
مردم از آن آگاهاند پنهان کند
22:07
آنچه را از دشمن قصد میکند
22:09
و (از آن) پردهپوشی میکند
22:11
این کار برایش مستحب است یا واجب میشود
22:13
بر او، بنا به اندازهٔ مصلحت
22:15
پوشیدن و کتمان
22:17
اگر مفسدهای در بر داشته باشد
22:19
جایز نیست
22:22
که بنده، هرگاه فرصتی
22:24
برای تقرب یا طاعتی
22:26
یا عبادتی مشروع برایش پیش آید
22:28
پس دوراندیشی کامل در آن است
22:30
که آن را غنیمت شمرد و به آن شتافت
22:32
به سوی آن
22:34
(کعب) از پیامبر ﷺ تخلف نمیکرد
22:36
(صلیاللهعلیهوسلم)
22:38
مگر یکی از سه گروه
22:40
یا کسی که
22:42
متهم به نفاق باشد
22:44
یا مردی از اهل عذرها
22:46
یا کسی که پیامبر ﷺ
22:48
(صلیاللهعلیهوسلم)
22:50
برای مصلحتی او را جانشین کرده یا
22:52
بر مدینه گماشته باشد
22:54
بازجویی امام از برخی کسانی که
22:56
در بعضی کارها از او تخلف کردهاند
22:58
تا به طاعت بازگردند
23:00
و توبه کنند، و اگر
23:02
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
23:04
در تبوک فرمود
23:06
کعب چه کرد؟
23:08
جواز طعن زدن بر مرد
23:10
بدانچه بر اجتهاد طاعن
23:12
از روی تعصّب و دفاع غلبه دارد
23:14
ای رسول خدا، و ای رسولش
23:16
و این در سخن
23:18
مردی از بنی سلمه
23:20
در حضور پیامبر ﷺ آشکار است
23:22
ای رسول خدا
23:24
(کار او) او را با دو چادرش بازداشت
23:26
و در پهلوهایش نگریست
23:28
جواز ردّ بر طاعن
23:30
هرگاه بر گمان ردّ کننده غلبه کند
23:32
که او دچار وهم
23:34
و اشتباه شده، چنانکه
23:36
معاذ به آن کسی گفت که بر کعب طعن زد:
23:38
بد گفتی
23:40
به خدا سوگند، ای رسول خدا
23:42
جز خیر از او نمیدانیم
23:44
و پیامبر ﷺ
23:46
(صلیاللهعلیهوسلم)
23:48
بر هیچیک از آن دو انکار نکرد
23:50
سنت این است که مسافر
23:52
هنگام بازگشت از سفر
23:54
نخست به خانهٔ خدا (مسجد) پیش از خانهٔ خود برود
23:56
و در آن دو رکعت نماز بگزارد
23:58
که پیامبر
24:00
(صلیاللهعلیهوسلم)
24:02
به نیت کسانی از منافقان که اسلام را آشکار میکردند روی میآورد
24:04
و باطن آنان را
24:06
به الله وامیگذاشت
24:08
(این) ترک کردن امام و حاکم
24:11
ردّ سلام بر کسی است که (کار ناروایی) انجام داده
24:13
برای تأدیب او
24:15
و بازداشتن دیگران
24:17
زیرا پیامبر ﷺ
24:19
(صلیاللهعلیهوسلم)
24:21
نقل نشده که
24:23
بر کعب سلام را ردّ کرده باشد
24:25
بلکه با تبسّمی از سر خشم (سلام او را) پاسخ داد
24:27
راستی، نجاتبخش است
24:30
پس الله کعب را توفیق داد
24:32
(توفیق بر راستگویی)
24:34
و یاران او را به راستی
24:36
و آنان را رها نکرد تا آنکه دروغ بگویند
24:38
و به غیر حق عذر بیاورند
24:40
جواز ورود انسان
24:42
به خانهٔ دوستش و همسایهاش
24:44
هرگاه بداند که به آن راضی است
24:46
هرچند اجازه نخواسته باشد
24:48
و ظاهر آن در سخن کعب است
24:50
تا آنجا که طول کشید
24:52
آن بر من
24:54
من از دیوار باغ ابوقتاده بالا رفتم
24:56
و او پسرعموی من بود
24:58
و محبوبترین مردم نزد من
25:00
استحباب سجدهٔ
25:02
شکر
25:04
و کعب چون صدای مبشّر را شنید سجده کرد
25:06
صدای مژدهدهنده
25:08
گفته شود که این عادت صحابه بود
25:10
رضیاللهعنهم
25:12
حرص صحابه
25:14
بر خیر و محبت آنان
25:16
نسبت به یکدیگر
25:18
و در مسابقهٔ صاحب اسب
25:20
و بالا رفتن بر کوه سلع
25:22
دلیلی بر این است
25:24
و رقابت آنان در شادی
25:26
یکدیگر را
25:28
استحباب مصافحه
25:30
هنگام دیدار
25:32
و آن سنتی است بیاختلاف
25:35
بهترین روزهای بنده
25:37
روز توبهاش به سوی الله است
25:39
و پذیرش الله
25:41
توبهٔ او را
25:43
به سخن رسول الله صلی الله علیه وسلم
25:45
خطاب به کعب
25:47
بن مالک رضیاللهعنه
25:49
مژده بده به بهترین روزی
25:51
که از زمان
25:53
تولد مادرت بر تو گذشته است
25:55
اگر گفته شود
25:57
پس چگونه این روز بهتر است
25:59
از روز مسلمان شدنش؟
26:01
پاسخ این است:
26:03
آن تکمیلکنندهٔ روز مسلمانی اوست
26:05
زیرا روز مسلمانی او
26:07
آغاز خوشبختی اوست
26:09
و روز توبهاش کمال آن است
26:11
و تمامیت آن
26:13
و اعمال به پایانهایشان (سنجیده میشوند)
26:15
کمال مهربانی پیامبر
26:17
صلی الله علیه وسلم
26:19
و رحمت او بر امتش و دلسوزی
26:21
نسبت به ایشان
26:23
پس به توبهٔ الله بر آن سه نفر که (از جنگ) بازپس نشانده شده بودند
26:25
شادمان شد
26:27
و شادیای کرد و چهرهاش درخشید
26:29
تا آنجا که شادی او
26:31
بزرگتر از شادی کعب بن مالک بود
26:33
استحباب گریه
26:35
مرد بر خویشتن هنگامی که
26:37
در گناهی افتد
26:39
و این در سخن کعب است
26:41
که از یارش خبر میدهد
26:43
اما یارم سست شد
26:45
و در خانههایشان نشستند
26:47
گریه میکردند
26:49
و سخن او دربارهٔ خودش
26:51
پس اشکهایم جاری شد
26:53
و پشت کردم تا آنکه از دیوار بالا رفتم
26:55
دیوار
26:57
وجوب مقدم داشتن اطاعت الله
26:59
و رسول او صلی الله علیه وسلم
27:01
بر دوستی دوست و
27:03
خویشاوند و غیر آن دو
27:05
چنانکه ابوقتاده انجام داد
27:07
هنگامی که کعب با او سخن گفت
27:09
و او پاسخش نداد
27:11
زیرا از سخن گفتن با او نهی شده بود
27:13
بزرگی امر گناه
27:15
و حسن بصری رحمهالله بر این تنبیه کرد
27:17
و گفت:
27:19
ای سبحان الله!
27:21
این سه نفر
27:23
مال حرامی نخوردند
27:25
و خونی حرام نریختند
27:27
و در زمین فساد نکردند
27:29
آنچه را شنیدید به ایشان رسید
27:31
و زمین با همهٔ فراخیاش بر ایشان تنگ شد
27:33
پس چگونه است حال کسی که به فحشاها و گناهان کبیره دست یازد؟
27:35
بازگرداندن فضل به سوی الله
27:37
زیرا او اهل آن است
27:39
و تمام خیر به سوی اوست
27:42
و این در پرسش کعب از رسول الله آشکار است
27:44
آیا این (تصمیم) از جانب توست ای رسول الله؟
27:46
یا از جانب الله است؟
27:48
(ترجمه شد)
27:50
(ترجمه شد)
27:52
(ترجمه شد)
27:54
(ترجمه شد)
27:56
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
27:58
«نه،
28:00
بلکه (این توبه) از جانب الله است.»
28:02
مستحب است که (انسان) از سفر
28:04
در روز بازگردد،
28:06
و بیخبر و ناگهانی به خانوادهاش نزدیک نشود
28:08
در شب.
28:10
(این حکم) درباره دوریگزیدن برای (حفظ) دین است.
28:12
زیاد کردن (مدت این دوری) جایز است
28:14
بیش از سه شب.
28:16
کسی که به سبب (یکی از) امور خیر توبه کرده است،
28:18
شایسته است که محافظت کند
28:20
بر همان سبب (خیر)،
28:22
زیرا این (کار) در بزرگداشت حرمتهای الله رساتر است،
28:24
همانگونه که (کعب بن مالک) انجام داد،
28:26
رضیاللهعنه، در (ماجرای) راستگویی.
28:28
ادامه دادن در توبه
28:30
شرط کمال آن است
28:32
و سودمندی آن،
28:34
و شرط صحت آن نیست،
28:36
زیرا عصمت (از گناه) تا هنگام مرگ
28:38
در توان (انسان) نیست.
28:40
(ناراحتی و) رنج مسلمان از کوتاهی خود
28:42
در ادای واجب،
28:44
و حرص او بر اینکه نباشد
28:46
از عقبماندگان یا منافقان،
28:48
(نشاندهنده است).
28:50
بیاعتنایی به اهل نفاق و فسق
28:52
و رها کردن ایشان در روزها (تا زمانی که)
28:54
رسوایشان کند و خوارشان گرداند،
28:56
(از) سختگیری اسلام
28:58
در ترک (معاشرت) با کسی که (از دین) سرپیچی کرده است،
29:00
حتی با جدا کردن او از جامعه،
29:02
تا (این کار) در تأدیب رساتر باشد.
29:04
مستحب است
29:06
بشارت دادن به خیر
29:08
و پاداش دادن به بشارتدهنده،
29:10
و تبریک گفتن در مناسبتهای
29:12
شادی و سرور.
29:14
(از کتاب) ریاض الصالحین