از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 2 از 10
ریاض الصالحین | قسمت (2) | باب: اخلاص و نیت در تمام گفتار و کردار آشکار و پنهان (2)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین
0:03
از سخنان سیدالمرسلین
0:06
(صلیاللهعلیهوسلم)
0:09
باب اخلاص و حاضر ساختن نیت در همهٔ کارها و گفتارهای آشکار و نهان
0:20
و از ابوهریره، عبدالرحمن بن صخر (رضیاللهعنه) روایت است که گفت:
0:26
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
0:30
«همانا الله تعالی به بدنها و صورتهای شما نمینگرد،
0:37
بلکه به دلها و اعمال شما مینگرد.»
0:42
روایت مسلم.
0:44
«به بدنها و صورتهای شما نمینگرد»
0:49
یعنی به سبب آنها پاداش نمیدهد،
0:52
زیرا ذات انسان مورد حکم قرار نمیگیرد،
0:56
و آنچه مکلف به آن است،
0:58
همان افعال مرتبط با ذات است.
1:03
از فواید حدیث:
1:05
ثواب اعمال
1:07
به کسی تعلق میگیرد که قلبش به اخلاص و نیت نیکو گره خورده باشد.
1:12
اهتمام به اصلاح دل بر اصلاح اعضا مقدم است،
1:17
زیرا اعضا تابع فرمان و نهی آناند.
1:20
پس اگر دل اصلاح شود، تمام بدن اصلاح میشود،
1:24
و اگر دل فاسد شود، تمام بدن فاسد میگردد.
1:28
انسان در قبال نیت و عمل خود مسئول و حسابرسیشونده است،
1:33
پس شایسته است که به هر دو عنایت داشته باشد.
1:36
گاهی اعمال انسان درست است و نیتش فاسد میشود،
1:41
و با این حال، با ظاهر اعمالش معامله میشود،
1:45
و باطن او به خدای تعالی واگذار میشود.
1:49
و از ابوموسی، عبدالله بن قیس اشعری (رضیاللهعنه) روایت است که گفت:
1:56
از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) پرسیده شد
2:00
دربارهٔ مردی که از روی شجاعت میجنگد،
2:03
و از روی تعصب میجنگد،
2:05
و از روی ریا میجنگد:
2:08
کدام یک در راه الله است؟
2:11
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
2:15
«هر که برای آنکه کلمهٔ الله بلندترین باشد بجنگد،
2:19
او در راه الله است.»
2:22
متفق علیه.
2:24
حمیت:
2:28
یعنی غیرت و عار داشتن و غیر آن،
2:30
و دفاع از قبیله یا خانواده یا دوستانش.
2:35
ریا:
2:37
یعنی خودنمایی برای مردم تا جنگیدنش را ببینند،
2:40
تا به سبب آن ستوده شود و بهرهای از خواستههای نفس بیابد.
2:45
کلمة الله:
2:47
یعنی دین الله.
2:49
پرسیده شد.
2:50
پرسنده در اینجا
2:52
لاحق بن ضمره باهلی (رضیاللهعنه) است.
2:56
از فواید حدیث:
3:01
اعمال صالح با نیت صالح محاسبه میشوند.
3:05
فضیلت جهاد برای کسی است که در راه الله بجنگد
3:09
تا کلمهٔ الله برافراشته شود،
3:12
تا تمام دین از آنِ الله گردد.
3:15
لزوم تقدم علم بر عمل،
3:18
که در پرسش پرسنده مستتر است،
3:21
زیرا او نجنگید و سپس پرسید،
3:24
بلکه پرسید تا آنچه مشروع است بداند و به آن عمل کند.
3:28
نکوهش حرص بر دنیا
3:30
و بر جنگیدن برای خواستههای نفس در غیر طاعت الله.
3:35
و از ابوبکره، نفیع بن حارث ثقفی (رضیاللهعنه) روایت است
3:43
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
3:47
«چون دو مسلمان با شمشیرهای خود رو در رو شوند،
3:51
کشنده و کشتهشده هر دو در آتشاند.»
3:54
گفتم: ای رسول الله،
3:57
این کشنده است، پس کشتهشده چه گناهی دارد؟
4:01
فرمود: «او نیز حریص بر کشتن همراه خود بود.»
4:07
متفق علیه.
4:10
«التقی المسلمان بسیفیهما»:
4:13
یعنی هر یک قصد کشتن دیگری را داشت.
4:19
از فواید حدیث:
4:21
کسی که با دلش بر گناهی عزم کند
4:24
و نفس خود را بر آن آماده سازد و اسباب آن را به کار گیرد،
4:28
مستحق عقوبت است،
4:30
و کارش با الله است:
4:32
اگر بخواهد عذابش میدهد و اگر بخواهد عفو میکند.
4:36
خواطر قلب و وسوسههای نفس از گذشتهشدگان است.
4:41
هشدار از جنگ میان مسلمانان،
4:44
زیرا این کار به ضعف و سستی آنان میانجامد
4:47
و موجب خشم الله بر ایشان میگردد.
4:50
مراد از جنگ نهیشده
4:53
آن است که برای دنیا از روی نادانی یا ستم باشد،
4:56
یا ظلم، یا پیروی از هوای نفس.
4:59
مراد، یاری حق نیست
5:02
و جنگ با گروه ستمگر،
5:04
تا آنکه به فرمان الله بازگردد
5:07
داخل شدن در آتش مستلزم خلود در آن نیست.
5:12
و از ابوهریره (رضیاللهعنه) روایت است که گفت:
5:18
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
5:22
نماز مرد به جماعت، بیست و چند درجه بر نمازش در بازار و خانهاش فزونی دارد،
5:28
(بضعا و عشرین درجة)
5:31
و آن چنان است که یکی از ایشان چون وضو بسازد و وضوی نیکو گیرد،
5:36
سپس به مسجد آید و جز نماز قصدی نداشته باشد،
5:40
و جز نماز او را برنینگیزد،
5:42
هیچ گامی برندارد مگر آنکه به سبب آن یک درجه برایش بالا برده شود
5:47
و یک گناه از او فرو نهاده شود،
5:50
تا آنکه به مسجد درآید.
5:53
و چون به مسجد درآید،
5:55
تا آنگاه که نماز او را بازداشته، در نماز است،
6:00
و فرشتگان بر یکی از شما درود میفرستند
6:03
تا زمانی که در جایگاهی که در آن نماز گزارده باقی است،
6:07
میگویند:
6:09
خدایا رحم فرما
6:11
خدایا او را بیامرز
6:13
خدایا توبهام را بپذیر
6:15
تا زمانی که در آن آزاری نرسانده باشد
6:17
تا زمانی که در آن بیوضو نشده باشد
6:20
متفق علیه است
6:22
و این لفظ مسلم است
6:24
و سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
6:27
«ینهز»
6:29
یعنی او را بیرون میآورد و برمیخیزاند
6:34
«بضع» میان سه تا نه است
6:38
وضو را نیکو انجام دهد
6:40
یعنی آن را کامل انجام دهد، چنانکه فرمان داده شده
6:42
«حطّی» یعنی محو میشود
6:45
تا زمانی که بیوضو نشده باشد
6:47
یعنی تا زمانی که وضوی او باطل نشده باشد
6:50
آنچه از حدیث فهمیده میشود
6:54
نماز جماعت از نماز تنها برتر است
6:57
با بیست و چند درجه برتری
7:00
از وظایف فرشتگان است
7:02
دعا برای مؤمنان
7:04
و آمرزشخواهی برای ایشان
7:06
استحباب انتظار نماز تا نماز بعدی
7:11
استحباب بر وضو ماندن مسلمان
7:15
اخلاص در تحقق این ثواب معتبر است
7:19
نماز از سایر اعمال برتر است
7:23
به سبب آنچه درباره دعای فرشتگان برای نمازگزار یاد شد
7:27
و از ابوالعباس روایت است
7:31
عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب رضیاللهعنهما
7:36
از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
7:40
در آنچه از پروردگارش، تبارک و تعالی، روایت میکند
7:44
فرمود
7:45
همانا الله حسنات و سیئات را مقرر کرده است
7:49
سپس آن را بیان فرموده است
7:51
پس هر که قصد کار نیکی کند و آن را انجام ندهد
7:55
الله تبارک و تعالی آن را برای او مینویسد
7:58
نزد او یک حسنه کامل است
8:01
و اگر قصد آن کند و انجامش دهد
8:03
الله آن را ده حسنه تا هفتصد برابر برای او مینویسد
8:08
تا چندین برابر بسیار
8:11
و اگر قصد گناهی کند و آن را انجام ندهد
8:15
الله تعالی آن را نزد او یک حسنه کامل مینویسد
8:19
و اگر قصد آن کند و انجامش دهد
8:22
الله آن را یک سیئه مینویسد
8:26
متفق علیه است
8:28
در آنچه از پروردگارش روایت میکند
8:32
یعنی از احادیث قدسی است
8:35
و آن چیزی است که الله به پیامبرش (صلیاللهعلیهوسلم) خبر داده است
8:39
به الهام یا رؤیای خواب
8:42
یا دیگر کیفیات وحی
8:46
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آن را با کلام خویش بیان کرده است
8:49
با سخن خود
8:51
و این حدیث حکم قرآن را ندارد
8:53
از نظر اعجاز و تواتر
8:56
و حرمت حمل آنچه بر آن نوشته شده
8:59
بر کسی که وضو ندارد
9:01
و دیگر احکامی که ویژه قرآن کریم است
9:05
«هَمّ» یعنی قصد و عزم
9:08
از فواید حدیث
9:11
کمال علم الله
9:14
که چیزی از او پنهان نمیماند
9:16
به اندازه ذرهای در آسمان یا در زمین
9:19
و نه کمتر از آن و نه بیشتر
9:21
و هیچ چیز پنهانی بر او پوشیده نیست
9:24
از اعمال فرشتگان
9:26
نوشتن حسنات و سیئات
9:29
زیرا الله برای بنده نگهبانانی بزرگوار و نویسندگانی گماشته است
9:34
آنچه را انجام میدهد میدانند
9:36
و آنچه را عمل میکند رونویسی میکنند
9:39
الله آن را برشمرده و ایشان فراموش کردهاند
9:41
گستردگی رحمت و فضل الله
9:44
و بزرگی کرم او
9:46
زیرا عدل را در گناه قرار داده
9:48
پس آن را دوچندان نکرده است
9:50
و عفو را در قصد آن قرار داده
9:52
و فضل را در حسنه قرار داده
9:54
پس آن را دوچندان کرده است
9:56
و کرم را در پاداش دادن بر آن قرار داده
9:59
به صرف قصد
10:01
اندیشیدن در حسنات
10:03
سبب انجام آن است
10:05
یادآوری پیش از گناهان
10:08
از آنها بازمیدارد
10:10
اینکه هر که قصد گناهی کند
10:12
سپس به خاطر الله تعالی از آن بازگردد
10:14
نه به خاطر چیز دیگری
10:16
برای او یک حسنه نوشته میشود
10:18
زیرا بازگشتن او از عزم بر آن، بهتر است
10:25
و از ابوعبدالرحمن
10:27
عبدالله بن عمر بن خطاب
10:29
رضیاللهعنهما روایت کرده که فرمود
10:31
از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) شنیدم
10:35
که میفرمود
10:37
سه نفر حرکت کردند
10:39
از کسانی که پیش از شما بودند
10:41
تا آنکه شب ایشان را به غاری پناه داد
10:45
پس داخل آن شدند
10:47
ناگهان صخرهای از کوه فرود آمد
10:49
و راه غار را بر ایشان بست
10:51
پس گفتند
10:53
از این صخره شما را جز این نجات نمیدهد
10:57
که الله تعالی را به عملهای صالح خود بخوانید
11:00
(بخوانید)
11:02
یکی از آنان گفت
11:05
خدایا
11:07
مرا پدر و مادری پیر و سالخورده بود
11:10
و من پیش از آن دو به کسی شیر شبانگاهی نمیدادم
11:13
نه خانواده و نه مال را
11:15
روزی برای چرانیدن درختان دورتر رفتم
11:18
و شب هنگام به خانه بازنگشتم
11:20
تا آنکه آن دو خفتند
11:22
پس برای آن دو شیر شبانگاهیشان را دوشیدم
11:25
و دیدم که آن دو خوابیدهاند
11:27
و خوش نداشتم که آن دو را بیدار کنم
11:30
و خوش نداشتم که پیش از آنان به کسی شیر دهم
11:32
نه خانواده و نه مال را
11:34
پس با ظرف شیر در دستم ماندم
11:37
و منتظر بیدار شدنشان بودم
11:40
تا آنکه سپیده سر زد
11:42
و کودکان نزد پاهایم زاری میکردند
11:44
(نزد پاهایم)
11:46
پس آن دو بیدار شدند
11:48
و شیر شبانگاهیشان را نوشیدند
11:50
خدایا اگر من این کار را برای طلب رضای تو کردهام
11:53
(برای طلب رضای تو)
11:55
پس آنچه را که در آن هستیم برای ما بگشای
11:58
از این صخره
12:00
و آن کمی باز شد
12:02
که نمیتوانند از آن بیرون آیند
12:06
دیگری گفت
12:08
خدایا مرا دختر عمویی بود
12:11
که او محبوبترین مردم نزد من بود
12:14
و در روایتی آمده است
12:16
من او را چنان دوست میداشتم که مردان زنان را دوست میدارند
12:21
پس خواستم با او نزدیکی کنم
12:24
اما او از من خودداری کرد
12:26
تا آنکه سالی از سالهای سخت به او رسید
12:29
پس نزد من آمد
12:31
و من صد و بیست دینار به او دادم
12:34
به این شرط که میان من و خودش خلوت کند
12:38
پس او چنین کرد
12:40
تا آنکه بر او توانا شدم
12:42
و در روایتی آمده است
12:44
چون میان دو پایش نشستم
12:47
گفت
12:49
از الله بترس
12:51
و مهر را جز به حق آن نگشا
12:54
پس از او رویگردان شدم
12:56
در حالی که او محبوبترین مردم نزد من بود
12:59
و طلایی را که به او داده بودم ترک کردم
13:02
خدایا اگر من این کار را برای طلب رضای تو کردهام
13:08
پس آنچه را که در آن هستیم برای ما بگشای
13:11
پس صخره گشوده شد
13:13
جز آنکه نمیتوانند از آن بیرون آیند
13:17
و سومی گفت
13:19
خدایا اگر کارگرانی اجیر کردم
13:22
و مزدشان را به آنان دادم
13:25
جز یک مرد
13:27
که حق خود را رها کرد و رفت
13:30
پس من مزد او را سرمایهگذاری کردم تا اموال بسیار شد
13:35
پس پس از مدتی نزد من آمد
13:37
و گفت
13:38
ای بنده الله
13:40
مزد مرا به من بده
13:42
گفتم
13:43
هر آنچه از مزد تو میبینی
13:46
از شتر و گاو و گوسفند و برده
13:50
گفت
13:51
ای بنده الله
13:53
مرا مسخره مکن
13:55
گفتم
13:56
تو را مسخره نمیکنم
13:58
پس همه را گرفت و راند
14:01
و چیزی از آن را باقی نگذاشت
14:04
خدایا اگر من این کار را برای طلب رضای تو کردهام
14:10
پس آنچه را که در آن هستیم برای ما بگشای
14:13
پس صخره گشوده شد
14:15
پس بیرون آمدند و راه میرفتند
14:18
متفق علیه
14:20
نفر
14:22
اسم جمعی است که بر شمار معینی از مردان اطلاق میشود
14:26
و برای آن از لفظ خودش واحدی نیست
14:29
و پیامبر (ﷺ) شمارشان را بیان فرموده است
14:33
و اینکه آنان سه مرد بودند
14:36
شب آنان را به پناه خود گرفت
14:39
برای ماندن شب وارد غار شدند
14:42
لا أغبق از غبوق است
14:45
و آن نوشیدن شیر در شامگاه است
14:47
و صبوح
14:48
نوشیدن در بامداد است
14:50
و معنای عبارت
14:52
این است که من هیچکس را، نه همسر و نه فرزند
14:56
نه برده و نه کنیز، بر آن دو مقدم نمیداشتم
14:58
و هرگز آن دو را بر دیگری ترجیح نمیدادم
15:01
نآبی طلب الشجر
15:04
یعنی با گلهام در چرا دور شدم
15:07
تا آنکه بیش از معمول از مکانش دور شد
15:11
از این رو دیر کرد
15:13
فلم أرح
15:14
یعنی بازنگشتم
15:16
سپیدهدم درخشید
15:19
یعنی: گرسنه و تنگدست شدند
15:20
یعنی: از شدت گرسنگی با گریه فریاد میزنند
15:22
یعنی: با گریه از شدت گرسنگی یکدیگر را صدا میزنند
15:26
خدایا، اگر تو میدانی
15:29
این شک در کمال علم الله نیست
15:32
زیرا مؤمن قطعاً میداند که الله آن را میداند
15:37
اما او در آن عملش دچار تردید است
15:40
که آیا نزد الله پذیرفته است یا نه
15:44
و این از صفات مؤمن است
15:46
که میترسد آن عمل از او پذیرفته نشود
15:49
با وجود کوشش و تلاش فراوانش
15:51
به امید چهرهٔ تو
15:53
یعنی برای جلب رضای تو با اخلاص و بیآلایشی
15:57
پس او را از خودش خواستم
15:59
یعنی از او آنچه را که مرد از همسرش میطلبد خواستم
16:03
به او دست یافتم
16:05
یعنی بر او فرود آمدم
16:07
سال قحطی
16:08
یعنی خشکسالی
16:10
مهر را نشکن
16:12
یعنی آن را نشکن
16:14
و خاتم کنایه از فرج است
16:17
و معنا چنین است:
16:19
پاکدامنیام را جز با ازدواجی درست از میان نبر
16:23
پس پاداشش را افزون کرد
16:26
یعنی پاداشش را فراوان کرد
16:28
با رشد دادن آن تا آنکه مال فراوانی شد
16:32
از فواید حدیث
16:35
استحباب دعا هنگام سختی
16:39
و اینکه این امر از اسباب پذیرش دعا است
16:43
مشروع بودن توسل به الله با عمل صالح
16:48
و همچنین توسل به صفات و نامهای الله
16:52
و همچنین توسل به دعای مرد صالح
16:56
اما توسل به ذات پیامبران و اولیا و قبرهای ایشان
17:00
اصلی ندارد
17:02
بلکه این دری از درهای شرک است
17:05
از اسباب استجابت دعا
17:08
اخلاص در دعا
17:10
و شناخت الله در هنگام آسایش
17:13
زیرا این مردان مؤمن
17:17
و کارهای صالحی را یاد کردند
17:20
که در آنها در اوقات آسایش الله را شناخته بودند
17:24
امید داشتند که پروردگارشان در برابر آن در اوقات سختی ایشان را بشناسد
17:30
فضیلت نیکی به پدر و مادر و خدمت به ایشان
17:33
و مقدم داشتن ایشان بر فرزند و خانواده
17:36
و تحمل سختی به خاطر ایشان
17:39
دوستی بر پاکدامنی
17:41
و خودداری از حرام
17:43
به ویژه پس از توانایی بر آن و قصد انجام آن
17:48
فضیلت نیکو پیمانی و ادای امانت
17:52
و گشادهدستی در معامله
17:55
اثبات کرامات اولیای صالح الله
17:59
همان کسانی که ایمان آوردند و پرهیزگاری میکردند
18:02
و آنان آن کرامات را از ترس ریا پنهان میکنند
18:06
«همانا الله پاداش هیچکس را که کار نیک کند ضایع نمیکند»
18:10
استجابت دعای کسی که با صدق و اخلاص در سختیها به سوی الله تعالی روی میآورد
18:17
به ویژه کسی که کار صالحی پیشاپیش برایش گذشته باشد
18:21
امام نووی رحمهالله این باب را با این حدیث پایان داده است
18:28
اشاره به اینکه اخلاص ریسمان نجات و طوق حیات است
18:33
و اینکه از سختیهای دنیا و هراسهای آخرت رهایی نمییابد
18:37
مگر مخلصان
18:39
ریاض الصالحین