مختصر صحيح البخاري | الحلقة (8) | كتاب العلم -2

Da sunan Allah, Mai rahama, Mai jin kai Cibiyar fa'ida Domin nazarin ɗan adam da bincike Ya bayar Takaitacciyar Sahihul Bukhari Babin maganar Manzon Allah sallal Lahu alayhi wa alihi wa sallam Allah ne wanda yake kaiwa ga mutane kuma yana ji An kar~o daga Abu Bakra Allah Ya yarda da shi An kar~o daga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce Lokaci ya yi kama da ranar da Allah ya halicci sammai da ƙasa Shekara guda shine watanni 12 Daga cikinsu akwai guda hudu Jeri uku Zul-Qi'dah Zul-Hijjah Da kuma haramun Rajab yana da illa Wanda yake tsakanin Jamada da Shaaban Wannan wane wata ne? Muka ce Allah da Manzonsa ne mafi sani Don haka ya yi shiru Mun ma tunanin zai kira ta da wani abu ba sunan ta ba Yace Shin ba hujja ba ce? Muka ce eh Yace Wace kasa ce wannan? Muka ce Allah da Manzonsa ne mafi sani Don haka ya yi shiru Mun ma tunanin zai kira ta da wani abu ba sunan ta ba Yace Alice garin Muka ce eh Yace Wace rana ce wannan? Muka ce Allah da Manzonsa ne mafi sani Don haka ya yi shiru Mun ma tunanin zai kira ta da wani abu ba sunan ta ba Yace Ashe ba ranar layya ba ce? Muka ce eh Yace Jinin ku da dukiyar ku da mutuncinku haramun ne a gare ku Mai tsarki kamar wannan rana taku A kasar ku A cikin wannan wata na ku Kuma za ku gamu da Ubangijinku Ya tambaye ku game da ayyukanku Kada ku komo a bayana batattu Kun bugi wuyan juna Ba don sanar da wanda ba ya nan shaida Watakila wasu daga cikinsu za su kai Cewa ya fi wasu da suka ji shi sani Sannan yace Sai dai kun kai shi? Sai dai kun kai shi? Sau biyu Sharhi akan hadisin Babin maganar Manzon Allah sallal Lahu alayhi wa alihi wa sallam Ubangiji ne mafi sani fiye da mai sauraro Wannan babin yana yin gargadi ne kan halaccin daukar alhaki daga wani wanda ba fikihu ba Idan kun sarrafa abin da ke faruwa da shi Lokaci ya juyo kamar ranar da Allah ya halicci sammai da ƙasa Larabawa sun kasance suna jinkirta Muharram har zuwa sifili Don yin yaki a ciki Kuma suna yin haka duk shekara Don haka ana maimaita Muharram daga wata zuwa wata Har sai da suka yi shi a duk watannin shekara Tunda a wannan shekarar ne Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya yi aikin Hajji Watan Muharram ya koma matsayinsa a ranar da Allah ya halicci sammai da kassai Kada ku komo a bayana batattu Wato zalunci daga tafarkin gaskiya Kun bugi wuyan juna Wato kun zama mayaka, kuna dukan wuyan juna ba bisa ka'ida ba Watakila wasu daga cikin wadanda suka ji ta za su fi saninsa fiye da wasu wadanda suka ji ta Wato Ubangiji wanda zan ba da rahoto a madadina Na gane kuma na fahimci abin da nake faɗa lokacin da wani ya saurare ni Na farko Wajabcin sadarwa da bayyana ilimi Kuma a lõkacin da Allah Ya riƙi alkawari daga waɗanda aka bai wa Littãfi, cẽwa, za ku bayyana shi ga mutãne, kuma bã zã ku ɓõye shi ba. Na biyu Jaddada haramcin da sanya shi a cikin huxuba da huxuba gwargwadon yadda za ka samu sau xaya ko sau biyu ko sau uku. Na uku An dakatar da tsarkin lokuta da wurare Na hudu Jaddada haramcin kudi, jinni, da mutuntawa, da gargadi game da kai musu hari Fasali: Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama bai ba su izini da nasiha da ilimi ba Don kada su rabu An karbo daga Ibn Mas'ud yana cewa: Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya kasance yana yi mana huduba a kwanakin da ba a so a gundure mu. Sharhi akan hadisin Ya ba mu izini mu yi wa’azi Domin ya daraja mu kuma ya yi la’akari da lokutan wa’azinmu kuma ya bincika abin da yake ganin za a amince da shi Kiyayyar gajiya Wato tsoron gajiya Daya daga cikin amfanin magana Na farko Bayanin alherinsa Allah ya kara masa yarda ga al'ummarsa Na biyu Barin wa'azi saboda tsoron gajiya Na uku Mutane sun yi alkawarin yin wa’azi a lokutan aiki An kar~o daga Anas bn Malik An kar~o daga Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce Yi sauƙi kuma kada ku sanya shi wahala Kuma ku bãyar da bushãra kuma kada ku karkata Sharhi akan hadisin Yi sauƙi kuma kada ku sanya shi wahala Don jaddada sauƙi a kowane yanayi Labari mai dadi labari ne Kuma kada ku nisanta su Wato kada ka hana mutane karbar gaskiya Daya daga cikin amfanin magana Na farko Yana da sauki Da kuma yin wa'azin falalar Allah da rahamarSa mai girma Na biyu Haramcin tsanani da nisantar juna Na uku Dole ne a karɓi tsautawa daga zunubi a hankali Na hudu Jagoran ci gaba a cikin koyarwar kimiyya Don kar a nisantar da almajiri Kofa Kofa Duk wanda Allah ya nufe shi da alheri, zai ba shi fahimtar addini Daga Muawiyah ya ce: Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce Duk wanda Allah zai kyautata mashi Ya fahimci addini Allah ne mai bayarwa kuma ni ne mai rabawa Har yanzu wannan al'ummar tana cin nasara a kan masu adawa da su Har umurnin Allah ya zo, kuma sun bayyana Sharhi akan hadisin Ya fahimce shi Wato ya gane Allah ne mai bayarwa kuma ni ne mai rabawa Kudi da bayi na Allah ne Da izininsa Annabi Sallallahu Alaihi Wasallama ya raba dukiyarsa a tsakaninsu Umurnin Allah ya zo Wato iskar da ke zuwa ta dauki ran kowane mumini Daya daga cikin amfanin magana Na farko fifikon malamai akan sauran mutane baki daya Ya fifita ilimin fikihu akan sauran ilimomi Na biyu Musulunci ba ya wulakanci Ko da akwai masu adawa da shi da yawa Babin farin ciki cikin ilimi da hikima An kar~o daga Abdullahi xan Mas’ud ya ce: Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama ya ce Babu hassada sai a lokuta biyu Mutumin da Allah ya ba shi dukiya Don haka ya kai ga halaka a cikin gaskiya Kuma mutumin da Allah ya ba shi hikima Ya kaddara shi kuma yana karantar da shi Sharhi akan hadisin Babu hassada Hassada shine fatan alkhairi ta gushe Game da mai albarka Abin da ake nufi anan shine farin ciki Ta so ace yana da irin na sauran Sai dai idan ya tafi A cikin biyu Wato a cikin nau'i biyu Don haka ya zubar Alamun zaluncin rai wanda aka shardanta yin rowa Akan halakarsa cikin gaskiya Wato ciyar da shi akan ayyukan ibada Hikima Wato Alkur'ani Kuma aka ce Abin da ake nufi da hikima shi ne duk abin da jahilci ya hana shi Kuma ka tsauta wa mummuna Daya daga cikin amfanin magana Na farko Hassada haramun ne kuma abin zargi ne Amma abin da ya halatta, shi ne farin ciki Sai Mahmoud Na biyu Idan mai kudi ya kayyade kudi Kuma ku aikata abin da yake faranta wa Allah rai Ya fi talaka Na uku Ya halatta a yi nufin biyayya Na hudu Ƙarfafawa da ƙarfafawa don koyon ilimi da ba da kuɗi a cikin sadaka Na biyar Wanda aka ba wa hikima kuma ya yi hukunci da ita, ya koyar da ita Allah ya bashi nasara Ba ya jin kunyar abin da ya ba shi na falalarSa Babin abin da aka ambata game da Musa, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, na tafiya teku zuwa Al-Khidr An karbo daga Saeed bin Jubair ya ce: Na gaya wa Ibn Abbas Nuf Al-Bakalia ya ce Musa shi ne mamallakin Al-Khidr Shi ba Musa abokin Isra'ila ba ne Ibn Abbas yace Maƙiyin Allah yayi ƙarya Ubayyu bn Ka'b ya gaya mani Ya ji Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi yana cewa Musa ya yi wa ’ya’yan Isra’ila wa’azi Don haka ya tambaya Wadanne mutane na sani? Sai ya ce I Don haka Allah ya zarge shi domin bai mayar masa da ilimi ba Sai Allah ya yi masa wahayi Ina da bawa a cikin hadadden Bahrain Ya fi ku sani Musa yace Ya Ubangiji, yaya zan yi da shi? Yace Ɗauki whale tare da ku Don haka ku sanya shi a cikin dunƙule Duk inda kifi kifi ya ɓace Sai shi Don haka ya ɗauki whale Don haka ya sanya shi a dunkule Sannan tafi Ya tafi tare da yaronsa Yusha bin Nun Ko da dutse ya zo Ya kwantar da kansu suka yi barci Da kuma fyaucewa na whale a cikin fili Ya fito daga cikinta ya fada cikin teku Don haka sai ya shiga cikin bahar a matsayin taro Allah ya kiyaye magudanar ruwa daga kifin Ya zama kamar nauyi a kansa Lokacin da ya farka Mai shi ya manta ya gaya masa labarin kifin Haka suka ci gaba da tafiya har sauran kwanakin su Da darensu Koda gobe ne Musa ya ce da yarinyarsa Kawo mana abincin rana Mun same shi daga tafiye-tafiyenmu Wannan yaudara ce Yace Musa bai sami abin tunawa ba Har sai da ya wuce wurin da Allah ya umarce shi Yarinyarsa ta ce masa Ya ce: Shin kun ga lokacin da muka fake a cikin dutse? Na manta da whale Kuma Shaidan ne kawai yake mantawa da shi idan na ambace shi Ya shiga cikin teku cikin mamaki Yace Don haka whale yana da taro Sai Musa da 'yan matansa biyu suka yi mamaki Musa ya ce Abin da muke so ke nan Alamun su na sa labarai Yace Suka koma bin sawunsu Har ya karasa kan dutsen Sai ga wani mutum sanye da tufa Sai Musa ya gaishe shi Al-Khidr yace Kuma aminci ya tabbata ga ƙasarku Yace Ni ne Musa Yace Musa na 'ya'yan Isra'ila Yace eh Na zo wurinki ne domin in koya mani abin da kuka koya wa Rashida Yace Bazaka iya hakuri dani ba Kuma a cikin wani labari Ashe, bai ishe ku ba cewa Attaura tana hannunku? Kuma wahayi ya zo muku Ya Musa Ina sane da ilimin da Allah ya hore mani wanda ba ku sani ba Kuna sane da ilimin Allah da Allah ya hore muku, amma ni ban sani ba Musa ya ce Za ka same ni insha Allah, mai hakuri da rashin saba maka Al-Khidr ya ce masa Idan kun bi ni, to, kada ku tambaye ni game da wani abu sai na ambace ku Sai ya fara tafiya tare da ni a bakin teku Don haka jirgi ya wuce Ka gaya musu su ɗauke su Don haka suka san Al-Khidr Haka suka kwashe su babu kaya Lokacin da suka shiga cikin jirgin Bai yi mamaki ba Sai dai Al-Khidr ya dauke daya daga cikin allunan jirgin da isowa Musa ya ce masa Mutane sun ɗauke mu ba tare da kaya ba Sai ta je wurin jirginsu ta karya shi, ta nutsar da mutanensa Na zo don wani abu Ya ce: Ashe ban ce ba za ka iya hakuri da ni ba? Ya ce: "Kada ka yi mini hisabi a kan abin da na manta, kuma kada ka wahalar da ni a cikin al'amarina." Yace Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce Na farkon Musa shi ne mantuwa Yace Wani tsuntsu ya zo ya fadi a gefen jirgin Don haka mun danna cikin teku sau ɗaya Al-Khidr ya ce masa Ilimi na da ilimin ku na sanin Allah ne Sai dai abin da wannan tsuntsu ya rasa daga wannan teku Sannan suka sauka daga jirgin A tsakanin, sun yi tafiya a bakin teku Al-Khidr ya ga yaro yana wasa da yaran Al-Khidr ya dauki kansa a hannunsa Sai ya tumɓuke ta da hannunsa ya kashe shi Musa ya ce masa Kun kashe rai mai tsarki ba tare da wani rai ba Na zo don wani abu mara kyau Ya ce: Ashe ban ce maka ba za ka iya hakuri da ni ba? Yace Wannan ya fi na farko tsanani Ya ce: "Idan na tambaye ka daga wani abu a bãyan wancan, kada ka bĩ ni." Na sami uzuri daga gare ku Sai suka tafi har a lõkacin da suka je wa mutãnen wata alƙarya, suka nẽmi abinci daga mutãnenta Suka ki kara su A can suka tarar da wani bango yana so ya ruguje Ya fada a rubuce Al-Khidr ya mik'e ya sanya shi tsaye da hannunsa Musa ya ce Mutanen da muka zo wurinsu, amma ba su ciyar da mu ba, ba su kuma ba mu baƙi ba Idan kuna so, kuna iya ɗaukar tukuicinsa Sai ya ce: Wannan rabuwa ce tsakanina da kai Ga fadinsa wannan fassarar abin da ba ku yi hakuri ba ne Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce Mu dai da musa ya yi hakuri Har Allah ya bamu labarinsu Sharhi akan hadisin An kira mai Al-Khidr haka ne saboda ya zauna a doron kasa Ya girma ya girma a kusa da shi Don haka Allah ya zarge shi domin bai mayar masa da ilimi ba Wato yana cewa: “Allah ne mafi sani”. In Bahrain Mall An ce su ne Tekun Jordan da Tekun Qalzam An ce Tekun Maroko da Tekun Zaqq Aka ce akasin haka A Muktal duk wani kwantena, wanda shine zanbi da qafah Yana ɗaukar sa'o'i goma sha biyar Fyaucewa shine kowane motsi A matsayin garken, wato, koyarwa da tsarin rayuwa Gudun ruwa, wato magudanar ruwa Zaren da za a kama shi a cikin madauki mara kyau Don haka ruwan bai cika ba sai da ya zama kamar rami a gidan Zargi yana nufin gajiya Aka ce yunwa ta same shi Don neman abincin rana kuma ku tuna mantuwar whale Kai, abin mamaki ne Duk umarnin whale Ya kamata mu tambaya Ya dawo daga hanyar da ya bi Sun yanke sakamako An rufe Kuma ina cikin ƙasarku, salama Wato daga ina zaman lafiya yake? Kamar gidan kafirci ne Ko gaisuwarsu ba gaisuwa bace A matsayin babba Wato idan ya bugi maudu’in al’amarin da tafarki, to ya shiryu Za ka same ni insha Allah, mai hakuri da rashin saba maka Wannan shi ne manufarsa kafin jarrabawa Ƙaddara abu ɗaya ne Yin hakuri wani abu ne Idan kun bi ni, kada ku tambaye ni komai Har sai ya ambace ku Wato kar a fara ni da tambaya ko inkari Don haka zan iya zama wanda zan gaya muku yadda yake Lokacin da ya kamata a sanar da ku Don haka ya hana shi tambayarsa Ya yi alkawarin gaya masa gaskiya game da lamarin Ba tare da loom ba Wato ba tare da biya ba Bai yi mamaki ba Wato lamarin ya zo masa kwatsam, ba tare da tsammani ba Ta zuwa Wato da gatari Na yi baftisma Duk wani niyya Don haka na fasa Wato na yi tsaga a ciki Wani abu na gaggawa Wato babba da tsanani Kuma kada ka wahalar da ni a cikin al'amurana Wato kada ku sa ni cikin damuwa kuma kada ku bar ƙungiyara Na farko shine mantuwa Tsakiyya sharadi ne Na uku shi ne ganganci Wasikar jirgi Wato gefenta Don haka mun danna cikin teku sau ɗaya Wato nawa tsuntsu ya sanya baki Don sha ko ci Ya gani Duk wani ra'ayi Yaro Idan an yaye yaron Ana kiransa da yaro mai shekara 7 Kuma aka ce Karami ne har ya kai ga yin haushi Numfashi mai tsafta Wato tana da tsarki kuma ba ta yi zunubi ba Na zo don wani abu mara kyau Wato a zahiri na yi wani abu ba daidai ba Idan na tambaye ku wani abu Wato bayan wannan lokaci Kar ku raka ni Wato an ba ku uzurin barin kamfanina Na sami uzuri daga gare ku Wato kun ba ni uzuri ba ku yi kasa a gwiwa ba Ciyar da mutanensa Wato ya karbi bakuncinsu Ba su kara su ba Wato yana jujjuyawa Wato yana so ya fadi Don haka ya sa shi ya zauna Wato Al-Khidr ya gina ta ya mayar da ita sabo Wannan rabuwa ce tsakanina da kai Kai ka kawo wa kanka Babu uzuri yanzu Babu wurin kamfani Daya daga cikin amfanin magana Na farko Ƙarfafawa don jure wa wahala wajen neman ilimi Domin abin da yake murna da shi Ta jure wahala a ciki Na biyu Tafiya da tafiye-tafiye don neman ilimi ta ƙasa da ruwa Na uku Dauke kayan abinci da shirya su yayin tafiya Ba ya saba wa amana Na hudu Yawaita ilimi da niyyar nemansa Sanin hakkin wanda yake da su yana kara ilimi Na biyar Halatta aikin kimiyya Idan kowa ya nemi gaskiya ba tare da taurin kai ba VI A koma ga malamai idan aka samu sabani Na bakwai Wajibi ne a kasance masu tawali'u a cikin ilimi da kowane yanayi Na takwas Wajabcin adabi tare da duniya Ya yi watsi da tambayarsa idan an hana shi yin haka saboda wani dalili da ya buƙaci ta Kuma ku yi masa gafara, ku tsaya masa Na tara Babu laifi mai ilimi da nagarta ya kasance masu yi masa hidima Kuma yana biya masa bukatunsa Wannan baya zuwa daga karbar diyya don koyar da kimiyya da adabi Maimakon haka, yana daga darajar abokai da kyakkyawar dangantaka Shaidarsa ita ce ya kawo wa yarinyarsa abincin rana Na goma A cikin Hadisi, karvar labarin mutum guda, mai gaskiya Na sha ɗaya Kuma a cikinta ana iya girmama duniya Domin biyan bukatarsa Ko kuma a ba shi wani abu Zai iya yarda da hakan Domin Al-Khidr nauyi ne da ba a biya shi ba Wannan idan ba a fallasa shi ba na sha biyu Allah yayi masani da adali Don sukar wani abu idan ya san mai shi yana da maslaha a cikinsa na goma sha uku A cikin hadisi ya halatta a nemi abinci da tambaya a lokacin da ake bukata Da kuma haya a kan gini Kuma ku ci haka XIV Ya ƙunshi yin hukunci bisa ga zahirin ma’anarsu Har sai akasin haka ya bayyana 15th Halaccin inkarin sharrin da ya bayyana da tsananinsa Kuma laifi yana kan wanda ya aikata Don cewa Na zo don wani abu mara kyau na sha shida Abin kunya ne a zagi mai kyauta Saboda abin da ya ce game da masu jirgin a lokacin da ya fasa Sun ɗauke mu ba tare da ƙwanƙwasa ba XVII Inkarin cewa ana ba musulmi ladan sadaka a wasu al'amura Musamman lokacin da ake bukata Dole ne a sanya abin da aka sani a dalilin Don cewa Mutanen da muka zo wurinsu amma ba su yi mana maraba ba Idan kuna so, kuna iya ɗaukar tukuicinsa na sha takwas Hadisin ya qunshi hujjoji na ka’idata cewa musulmi suna riko da sharuddansu Babin maganar Manzon Allah sallal Lahu alayhi wa alihi wa sallam Ya Allah ka koya masa littafin An karbo daga Ibn Abbas ya ce: Sai Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya rungume ni ya ce Ya Allah ka koya masa littafin Kuma a cikin wani labari Ka koya masa hikima Sharhi akan hadisin Littafin, watau Alqur’ani Abin da ake nufi da hikima kuma shi ne Alkur’ani Kuma tana nufin Sunnah Kamar yadda a cikin fadinSa Madaukaki Yana sanar da su Littafi da hikima Daya daga cikin amfanin magana Na farko Bayanin falalar Ibn Abbas, Allah Ya yarda da su duka Da kuma albarkar Salatin Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi Na biyu Tarbiyantar da yara don koyan Alqur’ani da karatu da tafsiri Kofa Yaushe ya dace a saurari yaro? An kar~o daga Abdullahi xan Abbas ya ce: Na zo bisa jaki A lokacin, na kusa yin mafarki mai jika Manzon Allah tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya yi addu’a a tashar ruwa da babu bango Don haka na ratsa hannun wasu ajin Sai na aika jakunan su yi kiwo Haka na shiga class Bai musa min haka ba Sharhi akan hadisin Yaushe ya dace a saurari yaro? Yaro shine wanda bai balaga ba Atan Duk mace jakin Na kusa matso na matso Rigar mafarki, watau balaga Don kiwo, kiwo Daya daga cikin amfanin magana Na farko, ingancin sallar yaron Na biyu Rashin hanawa shaida ce ta halas Matukar dai ba a samu cikas na musu ba Ilimin aiwatar da ayyuka Daga Mahmud bin Al-Rabi’ Na koyi da Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama Mug a fuska Ina da shekara biyar Daga guga Kuma a cikin wani labari Daga wata rijiya da ke gidansu Sharhi akan hadisin Na fahimci duk wani haddar Mugha Muga Mugging yana aika ruwa daga baki tare da busa Kuma aka ce Ba mugi ba sai an nisa da ita Ina da shekara biyar Wato ina da shekara biyar Kuma daidaita shi ta hanyar shekaru Domin ita ce manufar kofa Daya daga cikin amfanin magana Na farko Alherinsa Allah ya jikansa da yara maza Na biyu Ya halatta ga yara su halarci zaman ilimi Na uku An saita shekarun ji a shekaru biyar Idan yana da ma'ana