از مجموعهٔ در ماه رمضان اتفاق افتاد (سریال تمام شد)
· درس 6 از 10
رویداد ماه رمضان | د عبدالرحمن رأفت الباشا | H (6) | حادثه آموری
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
انجمن «مودّه» تقدیم میکند
0:09
در ماه رمضان رخ داد
0:12
عبدالرحمن رأفت الباشا
0:15
نبرد عموریه
0:19
در سال ۲۲۳ هجری
0:24
و در ماه مبارک رمضان
0:26
معتصم پسر هارونالرشید حصارهای عموریه را درهم شکست.
0:30
با ۱۵۰ هزار نفر از سربازانش
0:33
و فتح شهری که فاتحان را به دشواری افتاده بود
0:36
از دوران اسکندر مقدونی تا امروز
0:40
جنگ عموریه چون لکهای درخشان بر پیشانی روزگار بود
0:44
درّه در تاریخ اسلام
0:47
و تاجی بود که بر فرق معتصم نهاده شده بود
0:50
و امّا عموریه، آن شهر استوار و مستحکم
0:53
و روز او، روز درخشان و سفیدپیشانیاش
0:56
و برای خلیفهای که ارکان آن را به لرزه درآورد
0:59
و بنیانهایش را ویران کرد
1:01
داستانی هیجانانگیز که تار و پودش ایمان است
1:04
و پیوند آنها غیرت و جوانمردی است
1:06
پس بیایید از این روز بزرگ بهرهمند شویم
1:09
زیرا این از شگفتیهای روزهای الله است
1:12
این داستان آغاز میشود
1:15
روزی که [او] بابک خرمی را فرستاد
1:17
یکی از سرکشان فارس
1:19
خارجین از اسلام و مسلمانان
1:22
نامهای به تئوفیل، پادشاه روم
1:25
میگوید در آن
1:28
مسلمانان بیست سال مقاومت کردند
1:31
و بر آن (در پایان) دویست و پنجاه هزار (؟) حکم کردم
1:34
از بهترین سربازان آنان
1:36
و هفت تن از بزرگان فرماندهانشان را شکست دادم.
1:39
و هزاران نفر (جمعیت انبوه) را به خود اختصاص داد.
1:42
از اموالشان (نفقهکنندگان) بخشش کرد
1:44
و میان ایشان و آنکه بر درههای (آن) گام نهند، فاصله افتاد
1:47
منطقهٔ واقع در بلندیهای ایران
1:50
و همانا معتصم عباسی
1:53
او میخواست از خود انتقام بگیرد
1:55
و مأمون پیشتر از او (این فرمان را) اجرا کرد.
1:57
سپس برای جنگ، تمام لشکرش را به حرکت درآورد.
2:00
و بهسوی جنگ با من، ویژه مردانش را روانه کرد
2:03
تا آنکه در جمعی از لشکریان ایشان بود
2:06
خیاطی که لباسهایش را میدوزد
2:09
و آشپزش که غذایش را میپزد
2:12
اگر میخواهی از دین و قوم خود انتقام بگیری
2:15
از مسلمانان و خلیفهٔ ایشان
2:17
این فرصتی است که جبرانناپذیر است و باید آن را غنیمت شمرد.
2:20
و برحذر باش که مبادا از دستت برود و پشیمان شوی
2:23
آنجا که پشیمانی سودی ندارد
2:26
یوفیل از درستی آنچه به او خبر داده شده بود یقین پیدا کرد.
2:29
بابک خرمی
2:31
و دانست که خلیفهی مسلمانان
2:33
او تصمیم گرفته بود که به جنبش بابک پایان دهد
2:36
هرقدر هم بهایش گران باشد
2:39
یوفیل نخواست این فرصت را از دست بدهد
2:42
بر خودش و بر قومش
2:44
و تصمیم گرفت که از خلفای مسلمانان انتقام بگیرد
2:48
کسانی که آنان را بیش از یک بار به تنگنا انداختند
2:51
«تا آنگاه که با دستان خود جزیه بپردازند، در حالی که خوار و فروتن باشند.»
2:54
یوفیل برای این کار آمادهاش را فراهم کرد.
2:57
و برای آن آمادگی لازم را فراهم کند
2:59
و به سوی شهر زبطره روی آورد
3:02
زادگاه معتصم
3:04
با یکصد و هفتاد هزار نفر از سپاهیانش
3:07
و بر شهر مصیبتزده فرود آمد، همچون فرود آمدن مرگ.
3:11
پس دژهایشان را ویران کرد
3:13
و سرزمین آنان را به تاراج و تصرف مباح شمرد
3:15
و اسیران مدافعان از آن (شهر)
3:17
و زنان و فرزندانشان را به اسارت گرفت
3:20
و این همه، خشم دلش را فرو ننشاند.
3:24
حتی با اسیرانشان بدترین مُثله (شکنجه و بریدن اعضا) انجام دادند.
3:27
و چشمانشان را میل کشید (کور کرد).
3:29
و بینیهایشان را ببرند و گوشهایشان را ببرند
3:32
و ایشان را در نواحی سرزمینش گرداند
3:35
و در حالی که جنبش خرمیان
3:38
نفسهای آخرش را بیرون داد
3:40
زیر فشار لشکرهای انبوه معتصم
3:43
و معبودش بابک بود
3:46
او اسیر به دست سربازان دلاور مسلمانان افتاد.
3:50
خلیفه معتصم برای سان دیدن لشکر پیروز خود بیرون میآمد.
3:54
و بر فرماندهٔ پیروزش دو وشاح از جواهر میپوشاند.
3:59
او و افراد سپاهش را با بیست میلیون درهم به او میرساند.
4:04
و در حالی که شادیها در سایر سرزمینهای مسلمانان به اوج خود میرسید
4:09
و سربازان سر بابک خرمی را دور آن میگرداندند.
4:14
خبرهای فاجعهی زِبَطْره به معتصم رسید.
4:18
و به او نقل شد که زنی مسلمان از زنان پاکدامن و محصنهای
4:23
در دست یکی از کافران رومی افتاده بود.
4:26
هنگامی که قصد اسارت او را کرد، ندا داد
4:29
وا معتصماه
4:32
این ندا غیرت و مردانگیاش را برانگیخت
4:36
و (وهب) از بستر خود درحالیکه میگفت
4:39
لبیک، لبیک
4:41
معتصم همین حالا برخاست.
4:44
و زرهاش را پوشید و سلاحش را به کمر بست
4:47
و کولهای برداشت و توشهاش را در آن گذاشت
4:50
و سوار بر اسبش شد
4:52
و با صدای بلند فریاد زد که آمادهباش، در حالی که بر درهای کاخش ایستاده بود.
4:55
و سوگند خورد که به آن (میدان) بازنمیگردد مگر شهیدی که بر دوشها حمل شده باشد.
5:00
یا پیروز و انتقامگیرنده برای شهر ارجمند و تیرهبختشده
5:05
زن مسلمانِ مغصوبه
5:08
سپس بیدرنگ قصر خلافت را ترک کرد
5:11
و ده شب در دار العامة در بغداد اقامت گزید
5:15
تا آمادهسازی کند و طرح بریزد و لشکر را سازمان دهد
5:19
و چنان سازوبرگی فراهم کرد که پیش از او هیچیک از خلفای مسلمانان مانندش را فراهم نکرده بود
5:26
قاضی بغداد، عبدالرحمن بن اسحاق را احضار کرد
5:30
و همراه او سیصد مرد از اهل عدالت را حاضر ساخت
5:34
و ایشان را بر وصیتش و تقسیم ترکهاش گواه گرفت
5:38
پس یکسوم مالش را برای الله قرار داد
5:40
و باقی را برای همسران و فرزندان و موالیاش
5:44
و از تمام ثروتش جز هزینهٔ کفنش برنداشت
5:48
معتصم با لشکر انبوه به دیدار دشمن خدا و دشمن خویش شتافت
5:54
چنانکه مورخان گفتهاند
5:57
در آن هشتاد هزار اسب ابلق بود
5:59
و هشتاد هزار اسب سیاه
6:02
و منجنیقها و ابزار جنگی به شمار خدا
6:06
و این افزون بر آنچه سپاهیان بدان نیاز داشتند بود
6:10
از مشکهای چرمی و ظرفهای آب و مشکها
6:13
و جهت حرکت خود را عموریه قرار داد
6:16
زیرا آنجا پایگاه مسیحیت بود
6:19
و راه منتهی به قسطنطنیه
6:22
و شهری که فاتحان از آن قصد کرده بودند
6:25
از روزگار اسکندر تا روزگار معتصم
6:28
پس آنها را دشوار افتاد و خوار و شکستخورده بازگشتند
6:32
و این جز از آن رو نبود که آن شهر دارای حصارهای استوار
6:37
و برجهای محکم بود
6:39
و افزون بر این، شهر خاندان حاکم بود
6:42
و زادگاه تئوفیل امپراتور روم
6:46
معتصم گروه بزرگی از لشکر انبوه خود را به انقره فرستاد
6:51
تا تئوفیل را به خود مشغول دارد و از عموریه بازدارد
6:54
و با بقیهٔ لشکرش رو به عموریه نهاد
6:58
و چون به شهر بزرگ نزدیک شد
7:01
لشکر خود را به سه سپاه تقسیم کرد
7:04
و برای هر یک فرماندهی قرار داد که آن را هدایت کند
7:08
و به هر سپاه روزی ویژه داد که به نوبت در آن بجنگد
7:13
و چون سپاه نخست رسید
7:15
دو دور گرد عموریه چرخید
7:18
سپس در کنار دیوارهای آن جای گرفت
7:21
پس از آن سپاه دوم رسید
7:23
و یک دور گرد آن چرخید
7:25
و در جایگاه تعیینشدهاش مستقر شد
7:28
سپس سپاه سوم به آن دو پیوست
7:30
و در جای مقدر خود قرار گرفت
7:33
و در نخستین هفتهٔ ماه مبارک رمضان
7:38
سال دویست و بیستوسه هجری
7:41
منجنیقها گرداگرد حصارهای عموریه از هر سو برپا شده بود
7:47
و سپاهیان سهگانهٔ مسلمانان
7:50
شهر استوار را در میان گرفته بودند
7:52
همچون احاطهٔ امواج بر جزیرهای از جزایر دریا
7:56
و محاصرهشان همچون حلقهٔ زنجیر بر مچ دست
8:00
سپاه نخست در نوبت خود جنگید
8:03
و در نبرد خود بزرگترین آزمون را سرفراز بیرون آمد
8:06
سپس سپاه دوم در نوبت خود جنگید
8:09
و بر سپاه نخست افزود و از آن بیشتر کوشید
8:12
سپس سپاه سوم
8:15
که به فرماندهی خود معتصم بود
8:18
از انواع شجاعت و گونههای مهارت نمایان کرد
8:21
تا آنجا که نزدیک بود مردم فضل دو سپاه پیشین را فراموش کنند
8:25
و نبرد بر همین منوال چند روزی ادامه یافت
8:30
جز آنکه دیوارهای استوار شهر
8:33
در برابر ضربههای منجنیقهای مسلمانان پایداری کرد
8:37
و چندان تأثیری از آنها نپذیرفت که قابل ذکر باشد
8:40
اما این امر در بازوی معتصم و لشکرش سستی نیفکند
8:44
و ایشان را از اعتماد به پیروزیشان آزرده نساخت
8:47
آنچه ایشان را آزرده ساخت امری دیگر بود
8:50
ابوبکر صولی روایت کرده و گفته است
8:53
یعقوب بن جعفر بن سلیمان برایم حدیث گفت که گفت
8:57
روز عموریه با معتصم جنگیدم
9:00
مردی از رومیان هر روز
9:03
بر یکی از دیوارهای شهر میایستاد
9:06
و پیامبر (ﷺ) را دشنام میداد
9:09
به زبان عربی با ناسزاهای زشتترین
9:12
و نام و نسب او را یاد میکرد
9:14
و این بر مسلمانان سخت آمد
9:17
و احساساتشان را برانگیخت
9:19
و آغاز کردند به پرتاب تیر به سویش و به او نمیرسیدند
9:23
و من تیراندازی نیکو داشتم
9:26
و چون آن مرد در حال انجام آن کار زشتش بود
9:29
ابن شابه را نشانه گرفتم
9:31
و به گلوگاهش اصابت کرد
9:33
و از فراز دیوار فرو افتاد
9:35
مسلمانان تکبیر و تهلیل گفتند
9:37
و معتصم شاد شد و گفت
9:40
مرد تیرانداز را نزد من آورید
9:42
پس در برابرش حاضر شدم
9:44
او با زیباترین خوشامد پذیرایی کرد
9:47
و بسیار ستایشم نمود
9:49
سپس گفت
9:51
از کدام قومی
9:52
و خود را به او منسوب کردم
9:54
و از بنیهاشم بودم
9:56
گفت
9:57
ستایش الله را که پاداش این تیر را
10:00
برای مردی از خاندان من قرار داد
10:03
سپس رو به من کرد و گفت
10:05
پاداش خود از این تیر را به من بفروش
10:08
گفتم
10:09
پاداش چیزی نیست که فروخته شود، ای امیرالمؤمنین
10:13
گفت
10:14
من تو را ترغیب میکنم
10:16
و صد هزار درهم به من پیشنهاد کرد
10:18
گفتم: «ثوابم را نمیفروشم.»
10:21
او همچنان بر بها میافزود،
10:23
تا آنکه بها را به پانصد هزار درهم رساند.
10:26
گفتم:
10:27
«ثوابم را به دنیا و آنچه در آن است نمیفروشم،
10:30
اما نیمی از این ثواب خود را به تو بخشیدم، این تیر!»
10:34
و الله بر این امر گواه است.
10:37
معتصم بسیار خرسند شد و گفت:
10:40
«الله تو را جزای خیر دهد!»
10:42
و از من روی گرداند تا به نبرد با دشمن الله و دشمن خود بپردازد.
10:46
منجنیقهای مسلمانان
10:49
ده روز پیاپی به شهر میکوبیدند،
10:53
شاید رخنهای در آن پدید آورند، اما کامیاب نشدند.
10:57
در این هنگام، تقدیر مرد دیگری از فرزندان مسلمانان را به یاری معتصم فرستاد،
11:02
کسی که رومیان چند سال پیش او را به اسارت گرفته بودند،
11:05
او مسیحی شده و در عموریه مانده بود.
11:08
چون لشکر اسلام را دید که اذان را در گستره آسمان بلند میکند،
11:13
و تهلیل و تکبیر را شنید،
11:16
دلش به دین الله مشتاق شد،
11:19
و ایمان به الله در سینهاش بیدار گشت.
11:22
پس از شهر استوار بیرون خزید
11:25
و به سپاه مسلمانان پناه برد
11:27
و شهادتین را بر زبان آورد،
11:29
و رازی بزرگ را برای معتصم آشکار کرد.
11:32
او معتصم را آگاه ساخت
11:34
که بخشی از دیوار شهر فروریخته بود،
11:38
بر اثر سیل سهمگینی که آن را درهم کوبیده بود.
11:41
یوفیل به کارگزار خود در عموریه نوشت تا آن را بازسازی کند،
11:46
اما کارگزار در این کار کوتاهی کرد.
11:49
چون از آمدن شما آگاه شد،
11:51
شتاب کرد و نمای بیرونی دیوار را با سنگ بنا کرد
11:55
و درونش را با اندودی آراست.
11:58
سپس موضع آن را به معتصم نشان داد،
12:01
و خلیفه منجنیقها را به آن نقطه متوجه ساخت،
12:05
و پیاپی و پشتسرهم بر آن سنگ میکوبیدند،
12:09
تا آنکه دیوار ترک برداشت
12:11
و شکافی در آن گشوده شد.
12:13
در این هنگام،
12:15
سپاهیان مسلمان به سوی رخنه گشوده شده هجوم آوردند،
12:18
همچون تشنگانی که در روزی سوزان به آب گوارا روی آورند،
12:23
و در داخل شهر، برای رویارویی با دشمن الله و دشمن خود، شانه به شانه یکدیگر فشردند.
12:29
میان گروه اندکی که توانستند به عموریه راه یابند
12:34
و انبوه بسیاری از رومیان،
12:37
نبردهای سختی درگرفت،
12:39
که در آن جز بانگ شمشیرها
12:42
و زمزمه جنگاوران
12:44
و ناله نیزهها و آه زخمیان شنیده نمیشد.
12:48
خورشید روز هفدهم ماه رمضان
12:52
در سال دویست و بیستوسه هجری غروب نکرد
12:55
مگر آنکه آن شهر کهن و استوار
12:59
به روی سپاهیان پیروزمند مسلمانان گشوده شده بود.
13:03
معتصم، پسر رشید،
13:06
بر اسب سرخیال خود سوار بر عموریه وارد شد،
13:11
و سر خود را از سر خضوع برای الله فرود آورده بود،
13:14
و سپاسگزار نعمتهای او بود.
13:16
مسلمانان در روز عموریه
13:20
غنایمی به دست آوردند که شمارش نمیشد و ارزشی برای آن نمیتوان تعیین کرد،
13:24
و در آن، هفتاد هزار نفر از مردم آن را به اسارت گرفتند،
13:27
و غنایم و اسیران را به بیرون شهر بردند.
13:31
سپس معتصم فرمان داد تا عموریه را
13:34
دیوارهایش را فروکوبند،
13:36
ساختمانهایش را ویران کنند،
13:38
نشانههایش را از میان ببرند،
13:40
و روزهای درازی آتش در آن برافروزند،
13:43
تا آنکه آن را زمینی هموار و خالی برجای نهادند،
13:46
گویی دیروز در آن زیسته نشده بود.
13:50
خلیفه ظاهر به بغداد، پایتخت پادشاهیاش، بازگشت،
13:54
در حالی که مژده فتح بزرگ پیشتر به آنجا رسیده بود.
13:58
مردم همگی بیرون آمدند
14:00
و به استقبال او با تهلیل شتافتند،
14:03
و با تکبیر به او درود فرستادند،
14:05
و بر مرکبش ریحان و گلها میافشاندند.
14:09
شاعران با مدایح به پیشواز او آمدند،
14:12
و ابوتمام، قصیده بائیهاش را که تا پایان روزگار ماندگار است، در پیش رویش خواند،
14:17
و او را در آن چنین خطاب کرد:
14:20
«ای خلیفه الله، الله تلاشت را پاداش دهد
14:24
ای ریشه دین و اسلام و نسب!
14:27
آسایش بزرگ را دیدی، اما آن را ندیدی،
14:31
جز آنکه از پلی از رنج بگذری.
14:34
اگر میان دگرگونیهای روزگار پیوندی خویشاوندی است
14:37
یا پیمانی که گسسته نشود،
14:41
پس میان روزهایی که با آنها یاری شدی
14:44
و میان روزهای بدر، نزدیکترین نسبت است.
14:48
و این شگفت نیست،
14:50
زیرا بدر در هفدهم ماه رمضان بود،
14:53
و عموریه نیز در هفدهم همان ماه بود.
14:57
پس خجسته باد رمضان،
14:59
و خجسته باد روزهای درخشان و میمون آن.