از مجموعهٔ حدیث ام زرع (مجموعه کامل شد)
· درس 4 از 25
انواع مردان در حدیث ام زراء | قسمت (4) | شوهر من گوشت شتر بدون چربی است
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
اصناف مردان در حدیث ام زرع
0:16
شوهرم گوشت شتر لاغر و فاسد است
0:22
پس از آنکه زنان نشستند و با یکدیگر بر راستی در سخن درباره شوهرانشان پیمان بستیم
0:27
و اینکه چیزی را پنهان نکنند
0:30
زن نخست گفت
0:32
شوهرم گوشت شتر لاغر و فاسدی است که بر قلهٔ کوهی نهاده شده
0:36
نه هموار است که بتوان بر آن بالا رفت
0:38
و نه چاق است که بتوان آن را برداشت و جابهجا کرد
0:42
این زن شوهرش را با چند صفت زشت نکوهش میکند
0:46
و او را به گوشت فاسد شتر تشبیه میکند
0:50
و او با آنکه فاسد است
0:52
بر بالای کوه نهاده شده است
0:54
و کوه ناهموار و سختگذر است
0:57
پس چه کسی به گوشت لاغر و فاسدی طمع خواهد کرد
1:00
که رسیدن به آن دشوار است
1:02
و جابهجا کردن آن از جایش ارزش رنجی را که در آن صرف میشود ندارد
1:07
زیرا لاغر و فاسد است
1:10
ابو عبید هروی رحمهالله گفت
1:13
او کمی خیر و دوریاش را با کمی توصیف میکند
1:17
مانند چیزی که در بلندی کوهی دشوار قرار دارد
1:20
که جز با سختی به دست نمیآید
1:25
و کمی خیر او به معنای بخل است
1:28
و این صفتی نکوهیده است، بهویژه در مردان
1:32
قاضی عیاض رحمهالله گفت
1:35
این زن شوهرش را به بخل و کمی خیر توصیف کرده است
1:39
و دوری از آنکه خیرش با کمیاش به دست آید
1:43
مانند گوشت لاغر یا فاسد و بدبو
1:47
که از آن رویگردان میشوند و کسی به دنبالش نمیرود
1:50
پس چگونه باشد اگر در قلهٔ کوهی دشوار و ناهموار باشد
1:54
یا تپهای از شن نرم و فرورونده
1:56
که راه رفتن در آن ممکن نیست
1:58
و جز با سختی به آن نمیتوان رسید
2:02
و بخل در میان مردم صفتی بسیار نکوهیده است
2:06
زیرا بخیل اموالش را از کسانی که سزاوار آنند یا حقشان واجب است دریغ میکند
2:12
و بیشترین کسی که از بخل زیان میبیند همسر است
2:16
زیرا بخیل حق نفقهاش را از او باز میدارد
2:20
و این زیانی مستمر است تا زمانی که او در قید زوجیت اوست
2:24
از این رو بشر بن حارث حافی رحمهالله گفت
2:29
بخیل را به همسری مگیر و با او معامله مکن
2:34
و این پندی گرانبها از دانشمندی بزرگوار است
2:38
برای هر زنی که به ازدواج روی میآورد
2:41
با بخیل موافقت نکند
2:44
زیرا بخیل دوستی جز مال ندارد
2:48
پس بخیل شایستهٔ همسری نیست
2:52
و شایستهٔ ریاست مردم هم نیست
2:54
در حدیث جابر بن عبدالله رضیاللهعنهما آمده که گفت
3:00
رسول الله (ﷺ) فرمود
3:04
«سرور شما کیست ای بنی سلمه؟»
3:07
گفتیم: جد بن قیس، با این تفاوت که او را بخیل میدانیم
3:12
فرمود: «و کدام بیماری از بخل بدتر است؟
3:16
بلکه سرور شما عمر بن جموح است»
3:20
این حدیث را بخاری در الادب المفرد روایت کرده است
3:24
پس پیامبر (ﷺ)
3:26
پذیرفت که مرد بخیل بر مردم ریاست کند
3:31
و بخل را از بیماریهایی دانست که بیش از همه اخلاق انسان را تباه میکند
3:37
ماوردی رحمهالله گفت
3:40
از بخل اخلاق نکوهیدهٔ دیگری نیز پدید میآید
3:43
هرچند که بخل زمینهساز هر نکوهشی است
3:47
چهار خلق
3:48
که برای نکوهش همین بس است
3:51
و آنها حرص و آزمندی، و شدت طمعورزیاند
3:53
و بدگمانی
3:55
و بازداشتن حقوق
3:57
سپس رحمهالله فرمود
3:59
اما بازداشتن حقوق
4:01
پس نفس بخیل جدایی از آنچه را دوست دارد نمیپذیرد
4:05
و به ترک آنچه میخواهد گردن نمینهد
4:09
پس به حق تن نمیدهد
4:10
و به انصاف پاسخ نمیگوید
4:13
و چون بخیل به آنچه از این اخلاق نکوهیده و خصلتهای پست وصف کردیم برسد
4:18
و خصلتهای ناپسند
4:20
دیگر خیری امیدوارکننده در او باقی نمیماند
4:22
و صلاحی مورد انتظار نیست
4:26
بخیل کمخرد است
4:29
بد تدبیر است
4:31
از خیر دنیا محروم است
4:33
تنگحوصله است
4:35
از میهمانان بیزار است
4:36
و از همنشینی با مردم کراهت دارد
4:39
ایمانش ضعیف است
4:41
به پروردگارش بدگمان است
4:43
صفات نکوهیدهای در او گرد آمدهاند
4:46
که از بخل زاده شدهاند
4:48
پس این یکی از صفاتی است که زن نخست با گفتارش به آنها اشاره کرده است
4:55
شوهرم گوشت شتر لاغر و فاسدی است
4:58
که بر قلهٔ کوهی نهاده شده
5:00
نه هموار است که بتوان بر آن بالا رفت
5:02
و نه چاق است که بتوان آن را برداشت و جابهجا کرد
5:05
و برخی از دانشمندان صفات دیگری را فهمیدهاند که این زن با این توصیف رسا به آنها اشاره دارد
5:12
خطابی رحمهالله گفت
5:15
او کمی خیر و دوریاش را با کمی توصیف میکند
5:19
مانند چیزی که در بلندی کوهی دشوار قرار دارد
5:22
که جز با سختی به دست نمیآید
5:25
گفتم:
5:26
معنای «دوری» در اینجا
5:28
این است که او را به بدخلقی توصیف کرده باشد
5:31
و خودبزرگبینی و غرور و کبر او را به سرگشتگی و تکبر کشانده باشد
5:36
میخواهد بگوید که او با کمی خیر و فقر خویش
5:40
بر خاندان خود تکبر میکند
5:42
آنطرف او را کنار بگذار؛ (یا: «آنجا با او» — ترجمهٔ دقیق این خط مبهم است)
5:44
پس منع کمک (رفد) را به آن میافزاید
5:46
آزار دادن و بدخلقی
5:50
او در خیر است اما بر مردم متکبر است
5:54
و این آفتی بسیار بزرگ است
5:57
پیامبر (ﷺ) دربارهاش فرمود
6:01
کسی که در دلش
6:04
به اندازه ذرهای کبر باشد، به بهشت داخل نمیشود
6:07
مردی گفت
6:08
مرد دوست دارد که لباسش نیکو و کفشش زیبا باشد
6:13
(او) گفت
6:15
همانا الله زیباست و زیبایی را دوست دارد
6:18
کبر
6:19
عبارت است از رد حق و تحقیر مردم
6:22
روایت مسلم
6:24
و از شگفتیهای این حدیث
6:27
این است که آن مرد از پیامبر (ﷺ) پرسید
6:30
دربارهٔ وصفی که هرگز در بخیلان نیست
6:34
یعنی توجه به لباس و ظاهر و بوی خوش خود
6:39
پس «بخیر» که بخل و کبر را با هم جمع کرده
6:42
از بدترین مردم است
6:44
نه از مالش بهره میبرد
6:46
و نه از معاشرتش با مردم
6:49
زیرا آنان را حقیر و خوار میشمارد
6:52
و این همان کبر است
6:54
او خود را از نعمتهای دنیا و نعمتهای آخرت محروم کرده است
6:58
و در دنیا خویشتن را عذاب داده است
7:01
و با تحقیر مردم، خود را در آخرت عذاب میدهد
7:05
و از سخنان نیکو در توصیف روحیهٔ این شوهر بخیلِ متکبر
7:11
آنچه سیوطی رحمهالله از شاذری در تأمل او دربارهٔ این حدیث نقل کرده است
7:17
آنجا که گفته است
7:18
نخست
7:20
نفسی است متکبر
7:22
منحرف و منکِر
7:24
که با توهم خود بر همت گروهی چیره شده
7:28
پس با ظلم و دروغ آمدهاند
7:30
و در خویشتن تکبر ورزیدهاند
7:32
و سرکشی بزرگی کردهاند
7:35
و این دشوارترین نفوس است که از حیث رام شدن متلوّناند
7:39
و از حضور دورترین
7:41
و بزرگترین در لجاجت
7:43
و شدیدترین در گریز
7:45
با یورش اهل دولت و جاه میتازد
7:49
و همچون پروانه بر رذایل هجوم میآورد
7:53
و با زبان ادعاها میگوید
7:55
من خورشید و ماهم
7:58
پس چون بدیهای درونش آشکار شود
8:01
تاریکی شب پراکنده و تیره میشود
8:04
پس چه فاصلهای است میان بد خبر و خوش خبر
8:08
و خود را به زیورهای سخن و احوال اهل مشاهده شبیه میکند
8:13
و پرِ طاووسها
8:15
با خارِ جوجهتیغی اشتباه نمیشود
8:18
و صاحب این نفس
8:20
هرگاه با چشم یاری نگریسته شود
8:23
و عنایت او را به ریسمان استقامت بکشد
8:26
آنچه از نفخ و بزرگنمایی او فربه بود، لاغر میشود
8:30
و آنچه از افتخار او گرانبها بود، بیارزش میگردد
8:34
و او را در ریاضتی در کوهی با گذرگاههای دشوار و قلهها و دریافتهای دوردست تنها میگذارد
8:38
(کوهی) که دور از قلهها و درکهاست
8:41
برای عاشقان ریاست راهی به آن نیست
8:45
و همتهای پست بر آن تکیهای ندارند
8:49
پس چون نفسش برای غیر حق خوار شود و دگرگون گردد
8:53
همان میشود که (زن) خبر داد و گفت
8:56
شوهرم گوشت شتر لاغری است
8:58
بر سر کوهی ناهموار
9:01
چربی کبرش از بار تواضع لاغر شده
9:05
و چربی تعاظمش با نور یادش آب شده است
9:09
و از کوه ریاضت و خمول ساکن شده
9:13
در قلهای که رسیدن به آن دشوار است
9:16
نه کوه هموار است تا بالا رفته شود
9:19
و نه گوشت فربه است تا برگزیده شود
9:24
و پرسشی که اینجا خودنمایی میکند این است
9:27
زن چه کند هرگاه به شوهری چون این مبتلا شود
9:32
این مسئله در زمان پیامبر (ﷺ) رخ داد
9:37
و در آن به آنچه سینهها را شفا دهد فتوا داد
9:40
و کارها را درمان کند
9:42
و حرج را از زن در رفتار با این بخیلِ خسیس بردارد
9:48
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
9:51
هند دختر عتبه
9:54
همسر ابوسفیان
9:56
نزد رسول الله آمد
9:58
و گفت
9:59
ای رسول الله
10:01
ابوسفیان مردی خسیس است
10:04
آنچه برای نفقه من و فرزندانم کافی باشد نمیدهد
10:08
جز آنچه بیاطلاعش از مالش برمیدارم
10:12
آیا بر من در این کار گناهی هست؟
10:16
رسول الله (ﷺ) فرمود
10:20
از مالش به شیوهٔ پسندیده بردار آنچه تو و فرزندانت را کفایت کند
10:25
روایت مسلم
10:27
ابن عبدالبر رحمهالله گفت
10:30
پس او را فرمان داد که با گرفتن حق خود از مال او را کیفر دهد
10:37
و پیامبر (ﷺ) به او اجازه داد که از مالش بیاطلاعش آنچه را خود و فرزندش را کفایت کند بردارد
10:41
(فقط) به اندازهٔ کفایت آنها
10:45
و این را به «معروف» مقید کرد
10:47
پس در برداشتن از اموالش اسراف نکند
10:50
و بیشتر از نیاز اساسی خود برندارد
10:54
و بخل صفتی نکوهیده و قابل تغییر است
10:59
پس اندرز به شوهر بخیل این است
11:01
که در تغییر این صفت بکوشد
11:04
کرم را با تکلّف و تصنّع به دست آور،
11:06
و در صدقات عمومی و جز آن بسیار انفاق کن،
11:10
و در دور کردن این صفت از نفس، از الله درخواست پافشاری کن،
11:15
و به مکارم اخلاق آراسته شو.
11:19
از ابو الدرداء رضیاللهعنه روایت است که گفت:
11:22
رسول الله (ﷺ) فرمود:
11:26
«همانا علم با آموختن (به دست میآید)،
11:28
و بردباری با بردبار شدن (به دست میآید)،
11:31
و هر که جویای خیر باشد، به او داده میشود،
11:33
و هر که از شر بپرهیزد، از آن نگه داشته میشود.»
11:37
طبرانی آن را در «الأوسط» روایت کرده است.
11:40
و از سعد بن ابی وقاص رضیاللهعنه (روایت است)
11:43
که رسول الله (ﷺ)
11:47
پس از نمازها با این کلمات پناه میجست:
11:52
«خدایا، من از ترس و از بخل به تو پناه میبرم.»
11:57
بخاری آن را روایت کرده است.
11:59
پس بخل از خوی پیامبران و صالحان نیست،
12:04
و مؤمن بخشنده و بزرگوار است،
12:07
و ترس و بخل
12:08
از صفات ناپسندیاند که شایسته مؤمن نیستند،
12:13
و سزاوار است که او بسیار از الله در دوری از آنها پناه بجوید.
12:18
برادرم، کرم را با تکلّف به دست آور تا کریم شوی،
12:23
و جویای خیر باش تا به آن دست یابی،
12:26
و از شر دوری کن تا الله تو را از آن دور گرداند.
12:32
در دیداری دیگر، انشاءالله (ادامه میدهیم)،
12:35
و ستایش از آنِ الله، پروردگار جهانیان است.