از مجموعهٔ رویدادها و دروس ماه مبارک رمضان (مجموعه کامل شد)
· درس 20 از 31
وقایع و درس های ماه مبارک رمضان | قسمت (20) | رحلت امام عبدالله بن مبارک
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:05
مختصر کتاب
0:07
رمضان: حوادث و عبرتها
0:11
وفات امام عبدالله بن مبارک
0:18
زمان در ماه رمضان
0:21
از سال ۱۸۱ هجری قمری
0:25
انسان ممکن است میان مردم به
0:32
صفتی نیکو از صفات پسندیده شناخته شود
0:35
و در میان آنان به آن خصلت فاضله مشهور گردد
0:38
آنگاه که بهرهاش از آن بیش از دیگران باشد
0:43
پس برخی از مردم به دانش و فهم اشاره میشوند
0:48
و برخی به زهد و عبادت اشاره میشوند
0:52
و برخی به جهاد و مرابطه اشاره میشوند
0:56
و برخی به بخشندگی و فراوانی صدقات شناخته میشوند
1:00
و برخی به تسلطشان بر ادبیات عربی یا شعر شناخته میشوند
1:05
یا به سوارکاری و هنر جنگاوری، یا تجارت و مانند آن
1:09
اما اینکه این خصلتها در یک شخصیت واحد گرد آید
1:14
این از نمونههای اندک در میان مردم است
1:17
غیر از این، فضل الله تعالی بر برخی از بندگانش
1:21
ممکن است همه اینها را به او عطا کند
1:24
پس آنچه در میان مردم پراکنده است از فضیلتها، در او گرد میآید
1:28
و او اگرچه جسمی کوچک داشت
1:31
اما در او همهی دانش جهان جمع شده بود
1:34
از جمله نمونههای این شخصیت جامع خصال خیر
1:39
امام عبدالله بن مبارک رحمه الله است
1:44
نام، نسب و تولد او رحمه الله
1:48
او عبدالله بن مبارک بن واضح است
1:53
کنیهاش ابوعبدالرحمن است
1:55
حنظلی، مولای ایشان
1:57
ترکی سپس مروزی
2:00
حافظ، غازی و یکی از اعلام
2:04
امام و شیخ الاسلام
2:07
عالم زمان خود و امیر پرهیزگاران در روزگار خویش
2:12
پدرش ترکتبار و مولای مردی از بازرگانان بنی حنظله از اهالی همدان بود
2:19
پس ابن مبارک هرگاه به آنجا میآمد، به فرزند مولایشان نیکی میکرد
2:25
و مادرش خوارزمی بود
2:28
در ناحیه خراسان، در شهر مرو متولد شد
2:31
در سال یکصد و هجده هجری قمری
2:35
شاگردی و طلب علم او رحمه الله
2:40
امام ابن مبارک حریص بر دانش بود
2:43
پس در بیست سالگی به طلب علم آغاز کرد
2:47
و ما نمیدانیم سبب تأخیر او در این کار چه بوده است
2:50
شاید آن به وضعیت خانوادهاش بازمیگردد
2:54
با این همه، دانش بسیاری به دست آورد
2:58
و ملاک، زودآغازی در طلب علم یا درازی سالها در آن نیست
3:03
بلکه ملاک حصول برکت و توفیق است
3:07
چون ابن مبارک گام در راه دانش نهاد
3:12
در تحصیل، کوششی بزرگ به کار بست
3:15
تا آنکه از دیگران پیشی گرفت
3:17
احمد بن حنبل گفت:
3:19
در زمان او کسی در طلب علم از او جستوجوگرتر نبود
3:23
او امری بزرگ را گرد آورد
3:26
و هیچکس از او کملغزشتر نبود
3:29
مردی اهل حدیث و حافظ بود
3:33
ابن مبارک درباره خود گفت:
3:36
من دانش را از چهار هزار استاد فراگرفتم
3:39
و از هزار استاد روایت کردم
3:43
دانش او رحمه الله
3:45
امام ابن مبارک از بزرگان علما بود
3:49
که اهل علم استواری او را در دانش شناخته بودند
3:52
و به برتری مقامش در تحصیل و تعلیم و عمل به آن گواهی دادند
3:58
و او را به این خصلت بزرگ ستودند
4:01
که یکی از خصال فراوان اوست
4:05
ابوعمر بن عبدالبر گفت:
4:08
علما بر پذیرفته بودن و جلالت و امامت و عدالت او اجماع دارند
4:14
و ابن معین گفت:
4:16
عبدالله رحمه الله
4:19
زیرک، دقیق در نقل و مورد اعتماد بود
4:22
و عالمی صحیحالحدیث بود
4:25
و کتابهایی که با آنها حدیث میگفت
4:28
بیست هزار یا بیست و یک هزار (جزء) بود
4:34
ابن مبارک معتقد بود که دانش بزرگترین شرافت است
4:38
که با آن به هیچ شرافت دیگری نیازی نیست
4:43
پس گفت: شگفت دارم از کسی که در دانش نکوشیده،
4:47
چگونه نفسش او را به شرافتی فرا میخواند؟
4:51
و او رحمه الله به مطالعه بسیار علاقهمند بود
4:54
و دوستدار کتابها بود
4:56
و نشستن با آنها را مایه انس و آرامش خود مییافت
4:59
و ماندن در کنارشان را رهایی از مجالس غیبت
5:04
و نشستهایی که عمر را تباه میکند میدانست
5:07
شقیق بلخی گفت:
5:09
به ابن مبارک گفته شد:
5:11
چرا وقتی نماز میگذاری، با ما نمینشینی؟
5:15
گفت: با صحابه و تابعین مینشینم
5:19
و در کتابها و آثار آنان مینگرم
5:22
پس با شما چه کنم؟
5:24
شما مردم را غیبت میکنید
5:27
و او رحمه الله دانش را نمیخواند و حفظ نمیکرد تا با آن بر دیگران برتری جوید
5:33
و با آن متاعی از دنیا نمیطلبید
5:36
بلکه آن را برای عمل فرا میگرفت
5:38
و از او نقل شده که به عبادت و عمل به آنچه آموخته بود روی آورد
5:44
نعیم بن حماد گفت:
5:46
عاقلتر از ابن مبارک ندیدم
5:49
و در عبادت پرتلاشتر از او نبود
5:52
و از نمونههای عمل او به دانشش
5:55
آنچه حسن بن عرفه نقل کرده که گفت:
5:58
ابن مبارک به من گفت:
6:00
در سرزمین شام قلمی به عاریت گرفتم
6:03
پس عزم کردم که آن را بازگردانم
6:06
چون به مرو رسیدم، نگاه کردم دیدم آن قلم همراه من است.
6:10
و به شام بازگشتم تا آن را به صاحبش بازگردانیدم،
6:15
و این غایتی والا در امانتداری است.
6:19
او به سبب دانش و عمل به آن، در میان مردم محبوب بود،
6:23
و در میان ایشان شناختهشده بود.
6:25
هرگاه به جایی وارد میشد، اهلش جشن میگرفتند.
6:29
رشید به «رَکَّه» وارد شد،
6:33
و مردم به دنبال ابن مبارک شتافتند،
6:36
و کفشها پاره شد و گرد و غبار برخاست.
6:40
کنیزی از امیرمؤمنان
6:43
از برجی در کاخ چوبی نگریست،
6:46
و گفت: «این کیست؟»
6:49
گفتند: «دانشمندی از اهل خراسان است که وارد شده.»
6:53
گفت: «به خدا سوگند، این همان پادشاه است،
6:57
نه پادشاهی هارون که مردم را جمع نمیکند
7:00
جز با شرط و یاوران.»
7:03
بخشش او رحمهالله
7:05
از برجستهترین خصلتهای نیک در ابن مبارک، بخشندگی و کرم بود.
7:11
و از جلوههای بخشش او که به آن شناخته میشد،
7:14
گرامی داشتن برادران و همسایگانش با پرداخت هزینههای حج بود.
7:19
و از جلوههای بخشش او، ادای دین بدهکاران بود.
7:24
کرم او در این جهت به جایی رسیده بود
7:27
که مردی نزد او آمد،
7:30
و از او خواست که دینی را که بر عهدهاش بود ادا کند.
7:33
پس برای او نامهای به وکیل خود نوشت.
7:36
چون نامه به او رسید،
7:39
وکیل به او گفت:
7:41
«دینی که خواستهای ادا شود چقدر است؟»
7:44
گفت: «هفتصد درهم.»
7:47
و عبدالله نوشته بود که به او هفت هزار درهم بدهد.
7:53
وکیل او را دوباره پرسش کرد و گفت:
7:55
«محصولات [زمین] تمام شده است.»
7:58
عبدالله نوشت:
8:00
«اگر محصولات تمام شده،
8:03
عمر [من] نیز تمام شده است.
8:06
پس آنچه را قلمم [بدان] اشاره کرده، امضا کن.»
8:10
گویی میخواست دل آن بدهکار شکسته نشود،
8:14
و شادی او از این مبلغ بزرگ دور نشود.
8:18
جهاد او رحمهالله
8:22
عبده بن سلیمان مروزی گفت:
8:25
ما در یک سریه با ابن مبارک در سرزمین روم بودیم.
8:30
با دشمن روبهرو شدیم.
8:32
چون دو صف به هم رسیدند،
8:34
مردی از دشمن بیرون آمد
8:36
و به مبارزه فراخوانده شد.
8:38
مردی به سوی او رفت و او را کشت.
8:41
سپس دیگری را کشت،
8:44
و سپس دیگری را کشت.
8:46
آنگاه به میدان مبارزه فراخوانده شد،
8:49
و مردی به سوی او رفت.
8:51
ساعتی با او جنگید، سپس او را نیزه زد و کشت.
8:55
مردم به سوی او ازدحام کردند.
8:57
نگریستم،
8:58
ناگهان او عبدالله بن مبارک بود.
9:01
و ناگهان دیدم چهرهاش را با آستینش پوشانده است.
9:04
گوشه آستینش را گرفتم و کشیدم،
9:08
دیدم خودِ اوست.
9:10
گفت:
9:11
«و تو ای ابا عمر،
9:13
از کسانی هستی که بر ما عیب میگیرند؟»
9:15
و این از اخلاص اوست رحمهالله،
9:20
و جمع کردن خصلتهای نیک در او،
9:22
که در دیگران پراکنده بود، رحمهالله.
9:25
پس از بیان برخی خصلتهای نیک
9:28
در امام ابن مبارک،
9:30
برای ما روشن میشود که این مرد
9:32
خصلتهای نیکویی را گرد آورده
9:34
که کمتر در دیگری جمع میشود.
9:37
از این رو برخی از دانشمندان پیشین
9:41
عبارتهایی را که بر این امر دلالت دارد یاد کردهاند.
9:45
اسماعیل بن عیاش گفت:
9:47
«روی زمین کسی مانند ابن مبارک نیست،
9:51
و نمیدانم که الله خصلتی از خصلتهای نیک را آفریده باشد
9:55
مگر آنکه آن را در عبدالله بن مبارک قرار داده باشد.»
9:59
و عباس بن مصعب گفت:
10:03
«عبدالله، حدیث و فقه را گرد آورد،
10:06
و عربیت و روزهای مردم [ایام العرب] را،
10:09
و شجاعت و بخشش را،
10:11
و تجارت و محبوبیت نزد گروهها را.»
10:15
وفات او رحمهالله
10:19
پس از زندگی پسندیدهای
10:21
که در هر خیری گذرانده بود
10:23
و الله آن را به او بخشیده بود
10:25
و او را بر آن یاری داده بود،
10:27
ابو عبدالرحمن جان خود را به آفرینندهاش سپرد
10:31
و دنیا را ترک گفت،
10:33
و الله برای او در میان آیندگان
10:36
زبان صدقی باقی گذاشت که به ستایش او گویاست
10:39
و او را با دعا یاد میکند.
10:41
او رحمهالله در «هیت» کنار فرات درگذشت،
10:45
در حالی که از جنگ با رومیان بازمیگشت،
10:48
در ماه رمضان سال صد و هشتاد و یک هجری،
10:52
و شصت و سه ساله بود.
10:55
هنگامی که ابن مبارک در حال جاندادن بود،
10:58
مردی شروع به تلقین او کرد
11:00
و گفت: «بگو: لا إله إلا الله»
11:03
او بیش از حد تکرار کرد،
11:05
پس [ابن مبارک] به او گفت:
11:06
«تو [درست] تلقین نمیکنی،
11:08
و میترسم پس از من مسلمانی را آزار دهی،
11:11
اگر مرا تلقین کنی و بگویی: لا إله إلا الله.»
11:15
سپس دیگر سخنی نگفتم.
11:18
پس مرا رها کن.
11:20
پس اگر سخنی گفتم،
11:22
با من دیدار کن تا آخرین سخن من باشد.
11:26
و این اندرز گرانبها
11:29
آخرین توصیهای است که به امت محمد (ﷺ) کرد.
11:32
چه بزرگ است این اندرز!
11:35
در چنین حالی.
11:38
درسهایی از زندگی عبدالله
11:42
بن مبارک (رحمهالله)
11:44
نخست:
11:46
چه نیکوست مال شایسته برای بنده شایسته!
11:49
و چه زیباست دانش،
11:51
هنگامی که با مال حلال همراه باشد،
11:54
که صاحبش بهوسیله آن روی خود را از مردم بازمیدارد
11:58
و به آن در اطاعت الله سبحانه و تعالی یاری میجوید
12:02
و یاران خود را در فراگیری و آموزش دانش یاری میرساند.
12:06
دوم:
12:08
در دانشی که با عمل همراه نباشد، هیچ خیری نیست.
12:12
سوم:
12:13
سرکشی از اهل علم
12:15
و برآوردن نیازهای ایشان، از بهترین اعمال است.
12:19
چهارم:
12:21
اخلاص در اعمال صالح
12:23
همان است که جایگاه صاحبش را
12:26
نزد الله و نزد مردم بالا میبرد.
12:29
پنجم:
12:32
شایسته است که مؤمن در حوزههای گوناگون خیر
12:35
مشارکتی شایسته داشته باشد،
12:38
تا آنجا که توان دارد،
12:40
و به یک جانب بسنده نکند،
12:43
در حالی که میتواند از آن فراتر رود و به دیگری بپردازد.
12:47
رمضان؛ رخدادها و عبرتها