از مجموعهٔ رویدادها و دروس ماه مبارک رمضان (مجموعه کامل شد)
· درس 22 از 31
وقایع و درس های ماه مبارک رمضان | قسمت (22) | امام احمد بن حنبل از زندان آزاد شد
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:05
مختصر کتاب
0:07
رمضان؛ حوادث و عبرتها
0:11
خروج امام احمد بن حنبل از زندان
0:19
زمان: بیست و پنجم رمضان
0:23
سال دویست و بیست و یک هجری
0:30
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) و یارانش
0:33
و صالحان پس از ایشان
0:36
بر عقیدهی صحیح و پاک بودند
0:39
که هیچ آلودگی آن را تیره نکرده بود
0:42
به الله و کتاب او ایمان داشتند
0:44
به آنچه الله دربارهی خود و کتابش بیان کرده است
0:48
بیآنکه به تحریف یا تأویل پناه ببرند
0:51
یا تشبیه یا تعطیل
0:54
تا آنکه دوری از آن عقیدهی سالم آغاز شد
0:57
و بهتدریج در امت سرایت کرد
1:00
و از سرچشمههای آن انحراف
1:03
از آن راه پاک
1:05
نادانی از حقیقت دین اسلام بود
1:08
و از زبان عربی، زبان قرآن
1:11
و این هنگامی بود که
1:14
برخی از عجمها همچون موالی
1:16
به اسلام درآمدند و در ایشان بقایایی از عقاید پیشین باقی بود
1:20
پس جعد بن درهم و شاگردش جهم بن صفوان
1:24
از موالی بودند
1:26
که شر و فسادی بزرگ میان مسلمانان وارد کردند
1:30
با پراکندن برخی اندیشههای منحرف
1:33
در عقیدهی صحیح مسلمانان
1:36
مانند بدعت گفتن به مخلوق بودن قرآن
1:39
و برخی مردم آن را از ایشان فرا گرفتند
1:42
سپس ترجمهی کتابهای یونان و یونانیان آمد
1:45
و رومیان و ایرانیان و هندیان
1:48
پس بر مشکل افزود و بیماری را شدیدتر کرد
1:52
و شکاف گسترده شد و عقاید منحرف در امت شایع گشت
1:57
و از آنچه ریشهدار شدن آن را در برخی ذهنها افزون کرد
2:00
پذیرش آن از سوی برخی خلفای عباسی بود
2:03
و نزدیک ساختن پیشوایان آن و آزمودن مردم با آن
2:08
و از جمله آن عقاید منحرف از حق
2:12
گفتن به مخلوق بودن قرآن بود
2:15
که معتزله آن را مذهب خود قرار دادند
2:19
و آن را میان مردم آشکار کردند
2:21
پس خلیفهی عباسی مأمون آمد
2:24
و با قاضی ابن ابی دؤاد همنشین شد
2:27
و اندیشهی مخلوق بودن قرآن را از او گرفت
2:31
و آن را با قدرت و شدت یاری و منتشر کرد
2:35
و مردم را با آن آزمود
2:37
چون مأمون درگذشت
2:39
برادرش معتصم را به همراهی ابن ابی دؤاد سفارش کرد
2:44
پس پذیرش این اندیشه ادامه یافت
2:47
و پس از معتصم، پسرش واثق به خلافت رسید
2:51
و وضع همچنان بر همان حال ماند
2:54
تا آنکه در دوران متوکل به پایان رسید
2:58
و از جمله علمایی که از پذیرفتن این سه خلیفه سر باز زدند
3:04
و به مخلوق بودن قرآن گردن ننهادند
3:07
احمد بن حنبل شیبانی رحمهالله بود
3:10
پس به همین سبب زندانی و با تازیانه زده شد
3:14
و در بیست و پنجم رمضان
3:17
سال دویست و بیست و یک هجری
3:21
از زندان بیرون آمد
3:23
آن روزی بزرگ بود که مسلمانان شادی بسیار کردند
3:28
امام احمد بن حنبل
3:32
و بخشی از زندگی پربرکت او
3:36
نام، نسب و تولد او رحمهالله
3:40
او احمد بن محمد بن حنبل بن هلال
3:43
فرزند اسد شیبانی است
3:46
ابوعبدالله مروزی سپس بغدادی
3:50
از پیشوایان بزرگ
3:53
در ماه ربیع در بغداد متولد شد
3:56
در سال صد و شصت و چهار هجری
3:59
و یتیم بزرگ شد
4:02
پدرش او را در حالی که جنین بود از مرو آورده بود
4:06
و مادرش او را در بغداد به دنیا آورد
4:09
و پدرش در حالی که سه ساله بود درگذشت
4:12
و مادرش سرپرستی او را بر عهده گرفت
4:16
آموزش و حفظ او رحمهالله
4:19
امام احمد رحمهالله کوهی از کوههای حفظ بود
4:23
و دریایی از دریاهای علم
4:26
الله قدرت حافظه و فهم نیکو را برای او جمع کرده بود
4:30
و شناخت مقاصد نصوص و معانی آنها را
4:34
پس او حافظ، محدّث و فقیه بود
4:37
عبدالله بن احمد گفت
4:40
ابوزرعه به من گفت
4:42
پدرت هزار هزار حدیث را حفظ دارد
4:45
و عبدالله همچنین گفت
4:48
پدرم به من گفت
4:50
هر کتابی از کتابهای وکیع از مصنف را که خواستی بردار
4:54
اگر خواستی از من دربارهی متن بپرسی
4:57
تا سند آن را به تو بگویم
5:00
و اگر خواستی دربارهی سند بپرسی تا متن آن را به تو بگویم
5:03
من متن را میدانم
5:05
ادب و زهد او رحمهالله
5:09
علم و فقه احمد
5:12
و عمل او به علمش
5:14
تأثیر نیکوی آن بر کردار، گفتار و احوال او آشکار بود
5:18
پس زهد و ادب و تقوا و هدایت شایسته در او ظاهر شد
5:23
تا جایی که کسی که از او علم نمیشنید
5:26
دیدار و همنشینی با او برایش کافی بود
5:29
و در این، خیر بسیار حاصل میشد
5:32
مروذی گفت
5:34
ابوعبدالله به من گفت
5:36
من هیچ حدیثی ننوشتم مگر آنکه به آن عمل کردم.
5:40
تا اینکه به من رسید که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) حجامت کرد
5:46
و به ابوطیبه دینار داد
5:49
و (من) او را حجامت کردم و به حجام دیناری دادم.
5:53
و از حسین بن اسماعیل، از پدرش روایت شده که گفت:
5:57
در مجلس احمد نزدیک به پنج هزار نفر، یا بیشتر، گرد میآمدند.
6:03
حدود پانصد نفر مینوشتند،
6:06
و بقیه از او ادب نیکو و وقار را فرا میگرفتند.
6:12
ستایش دانشمندان از او:
6:15
دانش و فقاهت و پارسایی امام احمد
6:18
و نیکی عملش و استواریاش در حق و پایداری بر آن
6:23
جایگاهی برجسته در دلهای مردم به دست آورد،
6:27
پس دوستش داشتند و بزرگش شمردند و قدرش را بالا بردند،
6:31
و نیکو ستایشش کردند.
6:33
از جمله آنان، اهل دانش از استادانش و همسالانش و شاگردانش بودند،
6:38
و کسانی که از او شنیدند یا او را دیدار کردند.
6:41
زبانهایشان به ستایش او و بیان فضلش گویا شد.
6:46
عبدالرزاق گفت:
6:48
نه فقیهتری از او دیدم و نه پارساتری.
6:52
و یحیی بن معین گفت:
6:54
اگر مجلسی بنشینیم که تنها به ستایش او بپردازیم،
6:57
فضایلش را بهطور کامل بازگو نکردهایم.
7:00
و شافعی گفت:
7:02
از بغداد بیرون آمدم
7:04
و در آنجا مردی برتر و داناتر و فقیهتر و پرهیزگارتر از احمد بن حنبل نگذاشتم.
7:10
(این سخن در همان حال است که)
7:12
در پیشگاه معتصم
7:15
و چون امام احمد (به بغداد) رسید،
7:19
و در زندان مستقر شد،
7:21
چندین بار در پیشگاه معتصم بیرون آورده شد
7:25
تا با رأی او موافقت کند و از سخنش بازگردد:
7:30
«قرآن کلام الله است و مخلوق نیست».
7:33
و در این مجالس با معتصم حاضر میشد
7:37
نایب بغداد
7:39
اسحاق بن ابراهیم،
7:41
و قاضی ابن ابی دؤاد،
7:44
و گروهی از فقها و قضات
7:47
که قائل به مخلوق بودن قرآن بودند.
7:50
و ایشان، که ابن ابی دؤاد در رأس آنها بود،
7:53
امام احمد را به گمراهی و گمراهکردن و کفر متهم میکردند
7:58
و معتصم را بر شکنجه و کشتن ابوعبدالله برمیانگیختند،
8:03
و (میگفتند که) خون او در گردن ایشان است در پیشگاه الله.
8:08
پس میگفتند:
8:10
«ای امیرالمؤمنین،
8:12
او گمراه و گمراهکننده و کافر است».
8:16
و برخی گفتند:
8:18
«ای امیرالمؤمنین،
8:20
خون او در گردن من است،
8:22
او را بکش».
8:23
و ابن سماعه گفت:
8:25
«ای امیرالمؤمنین،
8:27
گردنش را بزن،
8:29
و خونش بر گردن من».
8:31
و برغوث گفت:
8:33
«ای امیرالمؤمنین،
8:35
او کافر و حلالالخون است،
8:37
گردنش را بزن
8:39
و خونش بر گردن من».
8:41
و شعیب نیز همینگونه گفت.
8:44
ابوعبدالله گفت:
8:46
در میان آن قوم، هیچکس در تکفیر من از این دو سختتر نبود.
8:50
اما معتصم به هیچیک از اینها توجهی نکرد،
8:55
و معتصم و همراهانش با ابوعبدالله (به سه شیوه) گفتوگو کردند
8:59
تا در آن مجالس او را از رأیش بازگردانند؛ سه شیوه:
9:04
نخست:
9:06
شیوه مناظره و اقناع عقلی،
9:10
پس احمد بر ایشان چیره شد.
9:12
دوم:
9:14
شیوه ترغیب،
9:16
تا آنکه معتصم به او گفت:
9:18
«ای احمد،
9:20
مرا اجابت کن (و بپذیر)،
9:22
تا تو را از خاصان خود گردانم،
9:24
و از کسانی باشی که بر فرش من گام مینهند».
9:27
پس احمد گفت:
9:29
«ای امیرالمؤمنین،
9:31
آیهای از کتاب الله برای من بیاورند،
9:34
یا سنتی از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بگیرند،
9:38
تا آن را بپذیرم».
9:41
سوم:
9:43
شیوه ترهیب و شکنجه،
9:46
این آخرین شیوهای بود که معتصم با احمد به کار برد،
9:51
آنگاه که دو شیوه نخست برای او سودی نداد.
9:55
پس احمد در پیشگاه معتصم در معرض تازیانهزدن سخت قرار گرفت
10:01
تا آنجا که بیهوش میشد،
10:03
و تا آنجا که خونش جاری شد و پوستش پاره گشت.
10:07
و از شدت آن تازیانههایی که خورد،
10:10
شاباصنی توبهکرده میگوید:
10:13
«احمد بن حنبل را هشتاد تازیانه زدم؛
10:17
اگر آن را بر فیلی میزدم، آن را فرو میریخت».
10:21
روز بیرون آوردن (از زندان).
10:23
چون معتصم این پایداری بزرگ احمد را دید،
10:28
این امر او را هراسان کرد.
10:30
و ابن ابی دؤاد، این اندرز را به معتصم داده بود،
10:35
هنگامی که شنید برخی از همنشینان خواستار کشتن او و بر عهده گرفتن خونشاند،
10:40
آنجا که گفت: «نه، ای امیرالمؤمنین، چنین مکن،
10:45
زیرا اگر او کشته شود یا در خانه تو بمیرد،
10:49
مردم خواهند گفت: صبر کرد تا کشته شد،
10:53
و مردم او را امام خواهند گرفت،
10:55
و بر آنچه بر آن هستند استوار خواهند ماند.»
10:58
اما آن را هماکنون آزاد کرد.
11:01
پس اگر بیرون از خانهٔ تو بمیرد،
11:04
مردم در (چگونگی) امر او شک کردند.
11:06
احمد گفت: پس مرا آزاد کردند،
11:09
و جز این احساس نکردم که در اتاقی از خانهای هستم،
11:13
و زنجیرها از پاهایم گشوده شده بود.
11:16
و این در بیست و پنجم ماه رمضان بود
11:21
از سال دویست و بیست و یک (هجری).
11:24
سپس خلیفه فرمان داد که او را نزد خانوادهاش آزاد کنند.
11:28
معتصم، عموی احمد را (نیز) به حال خود رها کرد.
11:31
سپس به مردم گفت: آیا او را میشناسید؟
11:34
گفتند: آری، او احمد بن حنبل است.
11:38
گفت: به او نگاه کنید.
11:41
آیا سالم و تندرست نیست؟
11:44
گفتند: آری.
11:45
و چون گفت: او را سالم و تندرست به شما تحویل دادم،
11:50
مردم آرام شدند و خاموش گشتند.
11:53
ذهبی گفت:
11:55
این سخن را (معتصم) با وجود تسلط او بر خلافت و شجاعتش نگفت
11:59
مگر به دلیل امری بزرگ.
12:02
گویی ترسید که (احمد) بر اثر کتکخوردن بمیرد،
12:05
و تودههای مردم علیه او قیام کنند.
12:07
و اگر عموم مردم بغداد علیه او قیام میکردند،
12:10
شاید از (مهار) آنان ناتوان میماند.
12:13
این موضع، موضع انسانی با منش بزرگ است.
12:16
پس از این همه آزمون بزرگی که امام احمد با آن روبهرو شد،
12:22
و این آزار سختی که از معتصم و همنشینانش دید،
12:28
اخلاق بزرگان در آن آشکار میشود،
12:31
و (اخلاق) مؤمنان راستین و نیکوکاران،
12:34
که برای خود انتقام نمیگیرند،
12:37
و از این رو عفو عمومی از سوی معتصم صادر میشود،
12:41
به دلیل خدمتی که او به اسلام کرده بود.
12:44
احمد بن سنان گفت:
12:47
به من خبر رسیده که احمد بن حنبل
12:49
معتصم را (از حق خود) حلال کرد،
12:51
در روزی که پایتخت بابک فتح شد
12:53
و بر او پیروز گشتند،
12:55
یا در فتح عموریه.
12:57
پس گفت:
12:59
او از زدن من گذشته است.
13:01
و شنیدم که میگفت:
13:03
هر کس که مرا یاد کند، (از او) گذشتهام،
13:06
مگر بدعتگذار.
13:08
و من ابواسحاق،
13:10
یعنی معتصم را حلال کردهام.
13:13
و دیدم که الله میفرماید:
13:15
«و باید عفو کنند و درگذرند.»
13:18
آیا دوست ندارید که الله شما را بیامرزد؟
13:22
و پیامبر (ﷺ) به
13:25
ابوبکر (رضیاللهعنه) دستور عفو داد
13:27
در داستان مِسطح.
13:29
ابوعبدالله گفت:
13:31
«و تو را چه سود که الله
13:33
برادر مسلمانت را بهسبب دشنامت عذاب کند؟»
13:36
پس الله ابوعبدالله را رحمت کند،
13:39
چقدر شکیبا و نیرومند بود
13:41
در حق، و چه استوار.
13:43
و عفو و گذشتش چقدر بزرگ بود،
13:46
پس از آنچه بر او گذشت.
13:49
و او رحمهالله درگذشت،
13:52
پس از زندگیای پر از خیر فراوان
13:56
و پایداری بزرگ بر حق،
13:59
و نشر علم و سنت.
14:01
ابوعبدالله این زندگی را وداع گفت
14:04
و به جوار پروردگارش رفت.
14:06
پسرش عبدالله گفت:
14:09
شنیدم که پدرم میگفت:
14:12
هفتاد و هفت سال را کامل کردم
14:15
و وارد هشتادمین سال شدم،
14:17
پس همان شب تب کرد،
14:19
و در روز دهم (بیماری) درگذشت.
14:22
و پسرش صالح گفت:
14:24
چون آغاز ربیعالاول فرا رسید،
14:27
در سال دویست و چهل و یک هجری،
14:31
پدرم شب چهارشنبه تب کرد،
14:34
و در حالی که تب داشت شب را گذراند،
14:36
و به شدت نفس میکشید.
14:39
و من بیماریاش را شناخته بودم،
14:42
و هرگاه بیمار میشد، (در پرستاری) او میکوشیدم.
14:45
پس به او گفتم: ای پدر،
14:48
دیشب با چه افطار کردی؟
14:51
گفت: با آب باقیماندهای.
14:54
و گفت: دردهای گرفتگی ادرار و دیگر دردها بر او گرد آمده بود،
14:57
اما عقلش همچنان استوار بود.
15:00
تا آنکه روز جمعه،
15:03
دوازدهم ربیعالاول،
15:06
در ساعتی از روز،
15:09
(او درگذشت).
15:12
رمضان؛ حوادث و عبرتها.