تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | H (23) | القاسم بن محمد بن ابی بکر رحمه الله

◉ 6249 بازدید ⏱ 18:45 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 بهترین قرن‌ها از نظر موضع و الگو بودن،
0:08 کسی است که هرگاه پیامبر سعی کرد یا سخنی گفت، از او پیروی کرد.
0:13 انجمن مودت
0:15 پیشرفت
0:17 نمونه‌هایی از زندگی تابعین
0:21 نوشته دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26 رحمه‌الله
0:28 قاسم بن محمد بن ابی بکر
0:33 رحمه‌الله
0:43 آیا خبر این تابعی بزرگوار به تو رسیده است؟
0:47 او کسی است که افتخارات را از همه سو گرد آورد،
0:51 تا جایی که چیزی از آن از دستش نرفت.
0:54 پدرش محمد بن ابی بکر صدیق است،
0:57 و مادرش دختر کسرای یزدگرد،
1:00 آخرین پادشاه ایران،
1:02 و عمه‌اش عایشه ام‌المؤمنین است.
1:05 و او، افزون بر همه اینها،
1:08 تاج تقوا و دانش را بر سر نهاده است.
1:12 آیا گمان می‌کنی بالاتر از این افتخار، افتخاری هست که رقابت‌کنندگان بر سر آن رقابت کنند؟
1:18 او همان قاسم بن محمد بن ابی بکر صدیق است،
1:23 یکی از فقیهان هفت‌گانه مدینه،
1:26 و برترین مردم زمان خود در دانش،
1:29 و تیزهوش‌ترین ایشان، و پرهیزگارترین آنان.
1:32 پس بیا زندگی‌اش را از آغازش آغاز کنیم.
1:39 قاسم بن محمد در اواخر خلافت عثمان بن عفان رضی‌الله‌عنه متولد شد.
1:46 اما آن کودک کوچک هنوز در آشیانه‌اش بزرگ نشده بود
1:50 که باد سرکش فتنه در دیار مسلمانان وزیدن گرفت،
1:55 و خلیفه، آن بنده عابد و زاهد، ذوالنورین، به شهادت رسید
2:00 در حالی که پشتش خم شده بود بر اجزای قرآن.
2:04 و اختلاف بزرگی میان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب
2:09 و معاویه بن ابی سفیان، امیر شام، درگرفت.
2:13 و در زنجیره‌ای وحشتناک و هولناک از رویدادهای پیاپی،
2:19 آن کودک کوچک خود را همراه خواهرش از مدینه به مصر می‌برد.
2:24 زیرا بر آن دو لازم بود که به پدرشان بپیوندند،
2:28 پس از آنکه او از سوی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب والی آنجا شده بود.
2:34 سپس دید که چنگال‌های سرخ فتنه به پدرش رسیده است،
2:39 تا او را به بدترین شکل بکشد.
2:41 آنگاه خود را دوباره در حال انتقال از مصر به مدینه یافت،
2:46 پس از آنکه یاران معاویه آن را تصرف کرده بودند.
2:50 و او یتیمی بی‌پناه شده بود.
2:53 قاسم خودش دربارهٔ این سفر عذاب‌آور سخن گفت و بعد درگذشت.
3:00 او گفت: چون پدرم در مصر کشته شد،
3:04 عمویم عبدالرحمن بن ابی بکر آمد،
3:07 من و خواهر کوچکم را برداشت و ما را به مدینه برد.
3:12 چون به آنجا رسیدیم،
3:14 عمه‌ام عایشه رضی‌الله‌عنها کسی را به دنبال ما فرستاد،
3:19 و ما را از خانه عمویم به خانه خود برد،
3:23 و در دامان خود پرورشمان داد.
3:26 هرگز مادر یا پدری را ندیدم که از او نیکی‌اش بیشتر باشد،
3:31 و نه مهربانی‌اش فراوان‌تر.
3:33 با دست‌های خود به ما غذا می‌داد و با ما غذا نمی‌خورد؛
3:37 و اگر از غذای ما چیزی باقی می‌ماند، آن را می‌خورد.
3:41 و بر ما مهربانی می‌کرد، همچون مهربانی دایه‌ها بر کودک از شیر گرفته‌شده.
3:45 بدن‌هایمان را می‌شست و موهایمان را شانه می‌زد،
3:49 و جامه‌های سپید و درخشان بر ما می‌پوشاند.
3:52 او پیوسته ما را به خیر برمی‌انگیخت و به انجام آن عادت می‌داد،
3:57 و از شر بازمان می‌داشت و به ترک آن وامی‌داشت.
4:01 و بر یاد دادن آنچه از کتاب خدا حفظ می‌کردیم، پیوسته بود،
4:06 و آنچه از حدیث رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌فهمیدیم را به ما روایت می‌کرد.
4:12 و در دو عید بر نیکی و بخشش ما می‌افزود.
4:16 چون شب عرفه فرا می‌رسید،
4:19 موی سرم را می‌تراشید،
4:21 و من و خواهرم را می‌شست.
4:24 چون صبح می‌شد،
4:26 لباس نو بر ما می‌پوشاند،
4:28 و ما را به مسجد می‌فرستاد تا نماز عید بگزاریم.
4:32 چون از آنجا بازمی‌گشتیم،
4:34 من و خواهرم را جمع می‌کرد و قربانی را پیش روی ما می‌نهاد.
4:40 و در یکی از روزها
4:42 جامه‌های سپید بر ما می‌پوشاند،
4:44 سپس مرا بر یکی از زانوهایش می‌نشاند،
4:47 و خواهرم را بر زانوی دیگرش.
4:51 و عمویم عبدالرحمن را فراخوانده بود.
4:54 چون بر او وارد شد،
4:56 بر او سلام کرد و سپس سخن گفت،
4:58 خدای عزوجل را ستود،
5:01 و آن‌گونه که شایسته اوست، او را ثنا گفت.
5:04 هرگز سخنوری، چه مرد و چه زن، پیش از او و پس از او ندیدم
5:10 که زبانش فصیح‌تر و بیانش شیرین‌تر باشد.
5:14 سپس گفت:
5:16 ای برادر،
5:17 من همواره تو را روی‌گردان از خود می‌دیدم، از آن زمان که این دو کودک را از تو گرفتم
5:23 و به سوی خود جمع کردم.
5:25 به خدا سوگند این کار را از سر برتری‌جویی بر تو و بدگمانی به تو نکردم،
5:30 و نه به قصد متهم ساختن تو به کوتاهی در حق ایشان،
5:34 بلکه تو مردی صاحب زنانی،
5:37 و این دو کودک خردسال‌اند که توان اداره امور خود را ندارند،
5:42 پس ترسیدم که زنانت از ایشان چیزهایی ببینند که دلشان را بلرزاند،
5:46 و آنان را نیکو نپندارند.
5:49 و دیدم که من در این حال، از زنان دیگر به سرپرستی امورشان سزاوارترم.
5:55 و اکنون این دو بزرگ شده‌اند،
5:57 و توانایی اداره امور خود را یافته‌اند.
6:01 پس ایشان را بگیر و به خود بپیوند.
6:04 آنگاه عمویم عبدالرحمن ما را گرفت و به خانه‌اش برد.
6:09 اما آن پسر بکری،
6:13 دلش همچنان به خانه عمه‌اش امّ‌المؤمنین رضوان‌الله‌علیها آویخته ماند.
6:19 بر زمین خانه‌اش که با عطرهای نبوت معطر بود، راه می‌رفت،
6:24 و در کنف آن بانو پرورش یافت و بالید،
6:28 و از مهربانی سرشار او سیراب شد و خرسند گشت.
6:32 پس او وقتش را میان خانه‌اش و خانه‌ی عمویش تقسیم می‌کرد.
6:38 خاطرات خانهٔ عمه‌اش، آن خانهٔ خوش‌بو و تر و تازه و سرشار از نشاط، همچنان در ذهنش باقی مانده بود.
6:43 در خاطرش زنده است تا آن‌گاه که زندگی ادامه یابد
6:47 به بخشی از سخنش دربارهٔ آن خاطرات گوش فرا دهید، آنجا که می‌گوید
6:52 روزی به عمه‌ام عایشه رضی‌الله‌عنها گفتم
6:57 ای امت، پرده را از قبر پیامبر (ﷺ) برای من بردار
7:02 و (قبر) دو یارش را بر دوش گرفته‌ام، زیرا می‌خواهم آن دو را ببینم
7:07 و آن سه قبر هنوز در داخل خانه‌اش قرار داشت
7:11 و او آن را با چیزی پوشانده بود که آن را از چشم پنهان کند.
7:15 سه قبر را برایم نمایان کرد، نه بلند و برافراشته و نه پست و هموار.
7:20 و من با سنگریزه‌های کوچک سرخ‌رنگ، آنچه در صحن مسجد بود، زمین را هموار کرده بودم.
7:26 پرسیدم: قبر رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) کجاست؟
7:31 پس با دستش اشاره کرد و گفت: این
7:35 سپس دو اشک بزرگ بر گونه‌هایش فرو غلتید
7:40 پس شتابان آن دو را پاک کردم تا آن‌ها را نبینم.
7:44 و قبر پیامبر (ﷺ) پیش از قبور دو یارش قرار داشت.
7:50 گفتم: و قبر جدّم ابوبکر کجاست؟
7:54 او گفت: این‌جاست؛ و او در نزد سر پیامبر — درود و سلام الله بر او — دفن شده بود
8:02 گفتم: و این قبر عمر است.
8:05 گفت: بله. و سر عمر (رضوان الله علیه) نزدیک کمر جدّم بود.
8:12 نزدیک پای پیامبر (ﷺ)، درود و سلام بر او باد.
8:18 و چون آن جوان بکر بزرگ شد، کتاب الله عزّ و جلّ را حفظ کرده بود.
8:24 او از عمه‌اش عایشه، از حدیث رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرا گرفت
8:30 ماشاءالله، که [او] بگیرد
8:33 سپس به سوی حرم نبوی شریف روی آورد
8:36 و به حلقه‌های علمی روی آورد که در هر گوشه‌ای از گوشه‌های آن (مسجد) پراکنده بود.
8:43 همچنان که ستارگان درخشان بر صفحه‌ی آسمان پراکنده می‌شوند
8:47 از ابوهریره و عبدالله بن عمر و عبدالله بن عباس روایت کرده است
8:53 و عبدالله بن زبیر و عبدالله بن جعفر
8:57 و عبدالله بن خَبّاب و رافع بن خَدیج
9:01 و اسلم، مولای عمر بن خطاب
9:04 و دیگران، رضی‌الله‌عنهم، تا آن‌که (او) پیشوایی مجتهد شد.
9:10 و در روزگار خود از داناترین مردم به سنت شد
9:14 و مرد نزد آنان مردِ (شمرده) نمی‌شد تا آنکه سنت را به‌خوبی فرا می‌گرفت.
9:19 و چون ابزارهای دانش برای آن جوان با بکری کامل شد
9:24 مردم با اشتیاق به سوی او روی آوردند و در نزد او دانش می‌جستند.
9:29 و او با گشاده‌دستی و بخشندگی، آن را به ایشان می‌بخشد
9:33 او هر روز صبحگاه به مسجد رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌آمد.
9:40 در وعده‌ای که خلاف آن نمی‌شود.
9:42 دو رکعت نماز می‌گزارد که با آن‌ها مسجد را زنده می‌کند
9:46 سپس [او] در جایگاه خود، روبروی دریچهٔ عمر در روضهٔ غرّا (سفید/درخشان) قرار می‌گیرد.
9:51 میان قبر پیامبر (ﷺ) و منبر ایشان
9:56 طلاب علم از هر جایی گرد او جمع می‌شوند.
10:00 از سرچشمه‌های گوارا و زلالِ آن سیراب می‌شوند.
10:04 آنچه جان‌های تشنه را سیراب می‌کند
10:07 و زمان زیادی نگذشت
10:09 تا آنکه قاصم، پسر محمد، صبح کرد
10:12 و پسرخاله‌اش سالم بن عبدالله بن عمر
10:16 دو امام موثوق مدینه
10:19 و آن را، ای مطاعین، سجده کنید
10:21 و پاهایش که نافذ (در کار) است
10:23 با آن‌که در دست آن‌دو نه ولایتی بود و نه سلطه‌ای
10:29 مردم آنان را سرور خود ساختند
10:31 از آنجا که آن دو به پرهیزگاری و پارسایی آراسته بودند
10:35 و آنچه از علم و فقه در سینه‌هایشان دارند
10:39 و آنچه آن‌ها به‌وسیله‌اش خود را می‌آرایند از زهد نسبت به آنچه در دست مردم است.
10:44 و رغبت به آنچه نزد الله عزّ وجلّ است
10:47 و مقام و منزلت آن دو در دل‌ها به حدی رسیده بود که
10:50 خلفای بنی امیه و والیان آنان
10:53 آن‌ها هیچ کاری را که در نظرشان مهم بود، قطع نمی‌کردند؛ این‌که...
10:56 در شأنی از شؤون مدینه
10:58 جز با رأی آن دو
11:00 از جمله آن است که ولید بن عبدالملک
11:03 قصد توسعه‌ی حرم نبوی شریف را کرده است
11:07 و او نمی‌توانست این آرزوی گران‌بها را برآورده کند
11:12 مگر اینکه مسجد قدیمی از هر چهار جهت آن ویران شده باشد
11:16 و بیوت همسران پیامبر (صلوات الله و سلامه علیه) را برداشت.
11:21 و آن را به مسجد ضمیمه کردند.
11:23 این‌ها اموری است که بر مردم سخت و دشوار می‌آید
11:26 و دل‌هایشان به آن خرسند نمی‌شود
11:29 او به عمر بن عبدالعزیز، فرمانروای خود بر مدینه، نامه نوشت و چنین گفت
11:34 من دیدم که وسعت مسجد رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) را
11:40 تا آن‌که به دویست ذراع در دویست ذراع برسد
11:44 پس دیوارهای چهارگانه‌اش را ویران کرد
11:46 و حجرهٔ همسران پیامبر (ﷺ) را در آن داخل کرد
11:51 و آنچه از خانه‌ها در اطراف آن است را بخر
11:54 اگر توانستی، قبله را پیش‌رو قرار ده
11:57 و تو می‌توانی این کار را انجام دهی، برای خاطر دایی‌هایت، آل خطّاب
12:02 و جایگاه ایشان در دل‌های مردم
12:05 پس اگر اهل مدینه از آن سر باز زدند
12:08 پس از قاسم بن محمد و سالم بن عبدالله بن عمر یاری بجوی
12:13 و او را در این کار با خودت شریک گردان
12:16 و به مردم بهای خانه‌هایشان را با گشاده‌دستی بپرداز
12:20 و همانا تو را در این کار، پیشینیانی راستین است.
12:23 آن دو عمر بن خطاب و عثمان بن عفان هستند.
12:28 عمر بن عبدالعزیز، قاسم بن محمد و سالم بن عبدالله را فراخواند.
12:34 و گروهی از سرشناسان اهل مدینه
12:37 و کتاب امیرالمؤمنین را برایشان خواند
12:40 با آنچه خلیفه بر آن عزم کرده بود تفسیر کردند، و برای اجرای آن (فرمان) آماده شدند.
12:45 هنگامی که مردم دو عالم بزرگ مدینه و دو پیشوای بزرگ آن را دیدند
12:49 آن دو با دستان خود مسجد را ویران می‌کردند.
12:53 همراه آن دو، مانند یک مرد برخاستند.
12:56 و آنچه در نامه‌ی امیرالمؤمنین آمده، اجرا کنید.
13:00 و لشکرهای پیروز مسلمانان
13:03 آن‌گاه درهای دژهایی که به شهر قسطنطنیه راه می‌برند، کوبیده می‌شود.
13:09 و آن‌ها را یکی پس از دیگری تصرف می‌کند.
13:12 به فرماندهی امیر دلیر مَسلَمة بن عبدالملک بن مروان
13:17 و این مقدمه‌ای بود برای فتح خود قسطنطنیه.
13:21 وقتی پادشاه روم از تصمیم امیرالمؤمنین آگاه شد
13:25 بر توسعه‌ی مسجد نبوی شریف
13:28 میخواست با او مدارا کند و با کاری که او را خوشحال کند به او نزدیک شود.
13:32 پس صد هزار مثقال طلا برای او فرستاد.
13:36 و همراه آن صد کارگر از ماهرترین بنّاهای سرزمین روم فرستاد.
13:42 و به کارگران چهل بار مُکعب‌های فسیفساء (موزاییک) داد.
13:46 پس ولید همهٔ آن‌ها را برای عمر بن عبدالعزیز فرستاد.
13:51 تا با آن در ساختن مسجد یاری گیرد.
13:54 پس عمر با مشورت قاسم بن محمد و یارش آن را خرج کرد.
13:59 و قاسم بن محمد
14:04 سخت‌ترین مردم در پیروی از جدّش، ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنه، بود.
14:09 تا جایی که مردم می‌گفتند:
14:11 ابوبکر فرزندی که بیش از این به او شبیه باشد نیاورده است.
14:15 زیرا او در بزرگواری خصلت‌ها و نجابت خوی‌ها به او شباهت داشت،
14:20 و در استواری ایمان و شدت پارسایی‌اش،
14:23 و در گشاده‌دستی جان و بخشندگی دستش.
14:26 و از او سخنان و کارهای بسیاری نقل شده که این را گواهی می‌دهد.
14:33 از جمله آن که مردی بیابانی به مسجد نزد او آمد و گفت:
14:37 آیا تو داناتری یا سالم بن عبدالله؟
14:42 او خود را به کاری مشغول کرد و آن مرد پرسش را تکرار کرد.
14:46 پس گفت: سبحان الله. آن مرد برای بار سوم آن را تکرار کرد.
14:51 پس قاسم به او گفت: آن، سالم است، پسر برادرم، که آن‌جا نشسته است.
14:56 پس کسی از حاضران در مجلس گفت: خدا پدرش را بیامرزد!
15:00 او نخواست بگوید: من از او داناترم، که خود را ستوده باشد،
15:05 و نخواست بگوید: او از من داناتر است، که دروغ گفته باشد.
15:09 و او از سالم داناتر بود.
15:11 و روزی در منا دیده شد،
15:15 و حاجیان سرزمین‌های دیگر از حجاج خانهٔ الله از هر سو بر او گرد آمده بودند،
15:21 و از او می‌پرسیدند.
15:23 او به آنچه می‌دانست پاسخ می‌داد،
15:26 و درباره آنچه نمی‌دانست می‌گفت:
15:29 نمی‌دانم، نمی‌دانم، نمی‌دانم.
15:33 پس شگفتی آنان را فرا گرفت.
15:35 پس به آنان گفت: ما همهٔ آنچه را می‌پرسید نمی‌دانیم،
15:39 و اگر آن را می‌دانستیم، پنهانش نمی‌کردیم،
15:42 و برای ما روا نیست که آن را پنهان کنیم.
15:45 و زیستن مرد در نادانی، پس از آن‌که حق خدا را بر خود شناخته باشد،
15:50 برای او بهتر است از این‌که چیزی بگوید که نمی‌داند.
15:56 و در یک نوبت
15:58 او را به تقسیم صدقات میان مستحقان آن گماشتند.
16:02 او در این کار تا آنجا که توان داشت کوشید،
16:06 و هر صاحب حقی را حق او داد.
16:09 اما یکی از آنان از سهمی که به او داده شده بود خشنود نشد،
16:13 و نزد او به مسجد آمد، در حالی که او ایستاده و نماز می‌گزارد،
16:17 و شروع کرد به سخن گفتن درباره موضوع صدقه.
16:20 پس پسرش به او گفت:
16:22 به خدا سوگند، تو درباره مردی سخن می‌گویی
16:25 که از صدقهٔ شما یک درهم و یک دانگ هم به دست نیاورده،
16:29 و حتی یک دانه خرما هم از آن نصیبش نشده است.
16:32 پس قاسم نمازش را کوتاه کرد،
16:34 و به پسرش رو کرد و گفت:
16:37 ای پسرم، از امروز به بعد درباره آنچه نمی‌دانی سخن مگوی.
16:42 مردم گفتند: پسرش راست گفته است،
16:45 اما او خواست او را تربیت کند،
16:48 و زبانش را از پرگویی باز دارد.
16:52 و قاسم بن محمد عمر کرد
16:57 تا آن‌که از هفتاد و دو سال گذشت.
17:00 اما بینایی‌اش، در حالی که پیر و سالخورده بود، از دست رفت.
17:04 و در آخرین سال زندگی‌اش
17:07 قصد مکه کرد تا حج گزارد.
17:10 و در همان راه، هنگامی که در بخشی از مسیر بود، مرگ به سراغش آمد.
17:14 پس چون احساس نزدیکی اجل کرد،
17:17 به پسرش رو کرد و گفت:
17:19 چون مُردم،
17:21 مرا با همان جامه‌هایی کفن کن که در آن نماز می‌گزاردم:
17:25 پیراهنم و ازارم و ردایم.
17:28 زیرا کفن جدّت ابوبکر نیز همین بود.
17:32 سپس لحد مرا برابر کن،
17:34 و خود به خانواده‌ات بپیوند.
17:36 و زنهار که بر قبرم بایستید
17:39 و بگویید: فلان و فلان بود،
17:42 که من چیزی نبودم.
17:44 اگر در این کار اختیاری داشتم،
17:53 قاسم بن محمد را به خلافت می‌گماشتم.
17:56 [عمر بن عبدالعزیز]
18:30 [ایشان] زندگی را پر کردند،
18:32 و به کردارشان مباهات نمودند،
18:35 و دنیا به وجودشان درخشید.