از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 23 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | H (23) | القاسم بن محمد بن ابی بکر رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر موضع و الگو بودن،
0:08
کسی است که هرگاه پیامبر سعی کرد یا سخنی گفت، از او پیروی کرد.
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشته دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:28
قاسم بن محمد بن ابی بکر
0:33
رحمهالله
0:43
آیا خبر این تابعی بزرگوار به تو رسیده است؟
0:47
او کسی است که افتخارات را از همه سو گرد آورد،
0:51
تا جایی که چیزی از آن از دستش نرفت.
0:54
پدرش محمد بن ابی بکر صدیق است،
0:57
و مادرش دختر کسرای یزدگرد،
1:00
آخرین پادشاه ایران،
1:02
و عمهاش عایشه امالمؤمنین است.
1:05
و او، افزون بر همه اینها،
1:08
تاج تقوا و دانش را بر سر نهاده است.
1:12
آیا گمان میکنی بالاتر از این افتخار، افتخاری هست که رقابتکنندگان بر سر آن رقابت کنند؟
1:18
او همان قاسم بن محمد بن ابی بکر صدیق است،
1:23
یکی از فقیهان هفتگانه مدینه،
1:26
و برترین مردم زمان خود در دانش،
1:29
و تیزهوشترین ایشان، و پرهیزگارترین آنان.
1:32
پس بیا زندگیاش را از آغازش آغاز کنیم.
1:39
قاسم بن محمد در اواخر خلافت عثمان بن عفان رضیاللهعنه متولد شد.
1:46
اما آن کودک کوچک هنوز در آشیانهاش بزرگ نشده بود
1:50
که باد سرکش فتنه در دیار مسلمانان وزیدن گرفت،
1:55
و خلیفه، آن بنده عابد و زاهد، ذوالنورین، به شهادت رسید
2:00
در حالی که پشتش خم شده بود بر اجزای قرآن.
2:04
و اختلاف بزرگی میان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب
2:09
و معاویه بن ابی سفیان، امیر شام، درگرفت.
2:13
و در زنجیرهای وحشتناک و هولناک از رویدادهای پیاپی،
2:19
آن کودک کوچک خود را همراه خواهرش از مدینه به مصر میبرد.
2:24
زیرا بر آن دو لازم بود که به پدرشان بپیوندند،
2:28
پس از آنکه او از سوی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب والی آنجا شده بود.
2:34
سپس دید که چنگالهای سرخ فتنه به پدرش رسیده است،
2:39
تا او را به بدترین شکل بکشد.
2:41
آنگاه خود را دوباره در حال انتقال از مصر به مدینه یافت،
2:46
پس از آنکه یاران معاویه آن را تصرف کرده بودند.
2:50
و او یتیمی بیپناه شده بود.
2:53
قاسم خودش دربارهٔ این سفر عذابآور سخن گفت و بعد درگذشت.
3:00
او گفت: چون پدرم در مصر کشته شد،
3:04
عمویم عبدالرحمن بن ابی بکر آمد،
3:07
من و خواهر کوچکم را برداشت و ما را به مدینه برد.
3:12
چون به آنجا رسیدیم،
3:14
عمهام عایشه رضیاللهعنها کسی را به دنبال ما فرستاد،
3:19
و ما را از خانه عمویم به خانه خود برد،
3:23
و در دامان خود پرورشمان داد.
3:26
هرگز مادر یا پدری را ندیدم که از او نیکیاش بیشتر باشد،
3:31
و نه مهربانیاش فراوانتر.
3:33
با دستهای خود به ما غذا میداد و با ما غذا نمیخورد؛
3:37
و اگر از غذای ما چیزی باقی میماند، آن را میخورد.
3:41
و بر ما مهربانی میکرد، همچون مهربانی دایهها بر کودک از شیر گرفتهشده.
3:45
بدنهایمان را میشست و موهایمان را شانه میزد،
3:49
و جامههای سپید و درخشان بر ما میپوشاند.
3:52
او پیوسته ما را به خیر برمیانگیخت و به انجام آن عادت میداد،
3:57
و از شر بازمان میداشت و به ترک آن وامیداشت.
4:01
و بر یاد دادن آنچه از کتاب خدا حفظ میکردیم، پیوسته بود،
4:06
و آنچه از حدیث رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم میفهمیدیم را به ما روایت میکرد.
4:12
و در دو عید بر نیکی و بخشش ما میافزود.
4:16
چون شب عرفه فرا میرسید،
4:19
موی سرم را میتراشید،
4:21
و من و خواهرم را میشست.
4:24
چون صبح میشد،
4:26
لباس نو بر ما میپوشاند،
4:28
و ما را به مسجد میفرستاد تا نماز عید بگزاریم.
4:32
چون از آنجا بازمیگشتیم،
4:34
من و خواهرم را جمع میکرد و قربانی را پیش روی ما مینهاد.
4:40
و در یکی از روزها
4:42
جامههای سپید بر ما میپوشاند،
4:44
سپس مرا بر یکی از زانوهایش مینشاند،
4:47
و خواهرم را بر زانوی دیگرش.
4:51
و عمویم عبدالرحمن را فراخوانده بود.
4:54
چون بر او وارد شد،
4:56
بر او سلام کرد و سپس سخن گفت،
4:58
خدای عزوجل را ستود،
5:01
و آنگونه که شایسته اوست، او را ثنا گفت.
5:04
هرگز سخنوری، چه مرد و چه زن، پیش از او و پس از او ندیدم
5:10
که زبانش فصیحتر و بیانش شیرینتر باشد.
5:14
سپس گفت:
5:16
ای برادر،
5:17
من همواره تو را رویگردان از خود میدیدم، از آن زمان که این دو کودک را از تو گرفتم
5:23
و به سوی خود جمع کردم.
5:25
به خدا سوگند این کار را از سر برتریجویی بر تو و بدگمانی به تو نکردم،
5:30
و نه به قصد متهم ساختن تو به کوتاهی در حق ایشان،
5:34
بلکه تو مردی صاحب زنانی،
5:37
و این دو کودک خردسالاند که توان اداره امور خود را ندارند،
5:42
پس ترسیدم که زنانت از ایشان چیزهایی ببینند که دلشان را بلرزاند،
5:46
و آنان را نیکو نپندارند.
5:49
و دیدم که من در این حال، از زنان دیگر به سرپرستی امورشان سزاوارترم.
5:55
و اکنون این دو بزرگ شدهاند،
5:57
و توانایی اداره امور خود را یافتهاند.
6:01
پس ایشان را بگیر و به خود بپیوند.
6:04
آنگاه عمویم عبدالرحمن ما را گرفت و به خانهاش برد.
6:09
اما آن پسر بکری،
6:13
دلش همچنان به خانه عمهاش امّالمؤمنین رضواناللهعلیها آویخته ماند.
6:19
بر زمین خانهاش که با عطرهای نبوت معطر بود، راه میرفت،
6:24
و در کنف آن بانو پرورش یافت و بالید،
6:28
و از مهربانی سرشار او سیراب شد و خرسند گشت.
6:32
پس او وقتش را میان خانهاش و خانهی عمویش تقسیم میکرد.
6:38
خاطرات خانهٔ عمهاش، آن خانهٔ خوشبو و تر و تازه و سرشار از نشاط، همچنان در ذهنش باقی مانده بود.
6:43
در خاطرش زنده است تا آنگاه که زندگی ادامه یابد
6:47
به بخشی از سخنش دربارهٔ آن خاطرات گوش فرا دهید، آنجا که میگوید
6:52
روزی به عمهام عایشه رضیاللهعنها گفتم
6:57
ای امت، پرده را از قبر پیامبر (ﷺ) برای من بردار
7:02
و (قبر) دو یارش را بر دوش گرفتهام، زیرا میخواهم آن دو را ببینم
7:07
و آن سه قبر هنوز در داخل خانهاش قرار داشت
7:11
و او آن را با چیزی پوشانده بود که آن را از چشم پنهان کند.
7:15
سه قبر را برایم نمایان کرد، نه بلند و برافراشته و نه پست و هموار.
7:20
و من با سنگریزههای کوچک سرخرنگ، آنچه در صحن مسجد بود، زمین را هموار کرده بودم.
7:26
پرسیدم: قبر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) کجاست؟
7:31
پس با دستش اشاره کرد و گفت: این
7:35
سپس دو اشک بزرگ بر گونههایش فرو غلتید
7:40
پس شتابان آن دو را پاک کردم تا آنها را نبینم.
7:44
و قبر پیامبر (ﷺ) پیش از قبور دو یارش قرار داشت.
7:50
گفتم: و قبر جدّم ابوبکر کجاست؟
7:54
او گفت: اینجاست؛ و او در نزد سر پیامبر — درود و سلام الله بر او — دفن شده بود
8:02
گفتم: و این قبر عمر است.
8:05
گفت: بله. و سر عمر (رضوان الله علیه) نزدیک کمر جدّم بود.
8:12
نزدیک پای پیامبر (ﷺ)، درود و سلام بر او باد.
8:18
و چون آن جوان بکر بزرگ شد، کتاب الله عزّ و جلّ را حفظ کرده بود.
8:24
او از عمهاش عایشه، از حدیث رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرا گرفت
8:30
ماشاءالله، که [او] بگیرد
8:33
سپس به سوی حرم نبوی شریف روی آورد
8:36
و به حلقههای علمی روی آورد که در هر گوشهای از گوشههای آن (مسجد) پراکنده بود.
8:43
همچنان که ستارگان درخشان بر صفحهی آسمان پراکنده میشوند
8:47
از ابوهریره و عبدالله بن عمر و عبدالله بن عباس روایت کرده است
8:53
و عبدالله بن زبیر و عبدالله بن جعفر
8:57
و عبدالله بن خَبّاب و رافع بن خَدیج
9:01
و اسلم، مولای عمر بن خطاب
9:04
و دیگران، رضیاللهعنهم، تا آنکه (او) پیشوایی مجتهد شد.
9:10
و در روزگار خود از داناترین مردم به سنت شد
9:14
و مرد نزد آنان مردِ (شمرده) نمیشد تا آنکه سنت را بهخوبی فرا میگرفت.
9:19
و چون ابزارهای دانش برای آن جوان با بکری کامل شد
9:24
مردم با اشتیاق به سوی او روی آوردند و در نزد او دانش میجستند.
9:29
و او با گشادهدستی و بخشندگی، آن را به ایشان میبخشد
9:33
او هر روز صبحگاه به مسجد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) میآمد.
9:40
در وعدهای که خلاف آن نمیشود.
9:42
دو رکعت نماز میگزارد که با آنها مسجد را زنده میکند
9:46
سپس [او] در جایگاه خود، روبروی دریچهٔ عمر در روضهٔ غرّا (سفید/درخشان) قرار میگیرد.
9:51
میان قبر پیامبر (ﷺ) و منبر ایشان
9:56
طلاب علم از هر جایی گرد او جمع میشوند.
10:00
از سرچشمههای گوارا و زلالِ آن سیراب میشوند.
10:04
آنچه جانهای تشنه را سیراب میکند
10:07
و زمان زیادی نگذشت
10:09
تا آنکه قاصم، پسر محمد، صبح کرد
10:12
و پسرخالهاش سالم بن عبدالله بن عمر
10:16
دو امام موثوق مدینه
10:19
و آن را، ای مطاعین، سجده کنید
10:21
و پاهایش که نافذ (در کار) است
10:23
با آنکه در دست آندو نه ولایتی بود و نه سلطهای
10:29
مردم آنان را سرور خود ساختند
10:31
از آنجا که آن دو به پرهیزگاری و پارسایی آراسته بودند
10:35
و آنچه از علم و فقه در سینههایشان دارند
10:39
و آنچه آنها بهوسیلهاش خود را میآرایند از زهد نسبت به آنچه در دست مردم است.
10:44
و رغبت به آنچه نزد الله عزّ وجلّ است
10:47
و مقام و منزلت آن دو در دلها به حدی رسیده بود که
10:50
خلفای بنی امیه و والیان آنان
10:53
آنها هیچ کاری را که در نظرشان مهم بود، قطع نمیکردند؛ اینکه...
10:56
در شأنی از شؤون مدینه
10:58
جز با رأی آن دو
11:00
از جمله آن است که ولید بن عبدالملک
11:03
قصد توسعهی حرم نبوی شریف را کرده است
11:07
و او نمیتوانست این آرزوی گرانبها را برآورده کند
11:12
مگر اینکه مسجد قدیمی از هر چهار جهت آن ویران شده باشد
11:16
و بیوت همسران پیامبر (صلوات الله و سلامه علیه) را برداشت.
11:21
و آن را به مسجد ضمیمه کردند.
11:23
اینها اموری است که بر مردم سخت و دشوار میآید
11:26
و دلهایشان به آن خرسند نمیشود
11:29
او به عمر بن عبدالعزیز، فرمانروای خود بر مدینه، نامه نوشت و چنین گفت
11:34
من دیدم که وسعت مسجد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را
11:40
تا آنکه به دویست ذراع در دویست ذراع برسد
11:44
پس دیوارهای چهارگانهاش را ویران کرد
11:46
و حجرهٔ همسران پیامبر (ﷺ) را در آن داخل کرد
11:51
و آنچه از خانهها در اطراف آن است را بخر
11:54
اگر توانستی، قبله را پیشرو قرار ده
11:57
و تو میتوانی این کار را انجام دهی، برای خاطر داییهایت، آل خطّاب
12:02
و جایگاه ایشان در دلهای مردم
12:05
پس اگر اهل مدینه از آن سر باز زدند
12:08
پس از قاسم بن محمد و سالم بن عبدالله بن عمر یاری بجوی
12:13
و او را در این کار با خودت شریک گردان
12:16
و به مردم بهای خانههایشان را با گشادهدستی بپرداز
12:20
و همانا تو را در این کار، پیشینیانی راستین است.
12:23
آن دو عمر بن خطاب و عثمان بن عفان هستند.
12:28
عمر بن عبدالعزیز، قاسم بن محمد و سالم بن عبدالله را فراخواند.
12:34
و گروهی از سرشناسان اهل مدینه
12:37
و کتاب امیرالمؤمنین را برایشان خواند
12:40
با آنچه خلیفه بر آن عزم کرده بود تفسیر کردند، و برای اجرای آن (فرمان) آماده شدند.
12:45
هنگامی که مردم دو عالم بزرگ مدینه و دو پیشوای بزرگ آن را دیدند
12:49
آن دو با دستان خود مسجد را ویران میکردند.
12:53
همراه آن دو، مانند یک مرد برخاستند.
12:56
و آنچه در نامهی امیرالمؤمنین آمده، اجرا کنید.
13:00
و لشکرهای پیروز مسلمانان
13:03
آنگاه درهای دژهایی که به شهر قسطنطنیه راه میبرند، کوبیده میشود.
13:09
و آنها را یکی پس از دیگری تصرف میکند.
13:12
به فرماندهی امیر دلیر مَسلَمة بن عبدالملک بن مروان
13:17
و این مقدمهای بود برای فتح خود قسطنطنیه.
13:21
وقتی پادشاه روم از تصمیم امیرالمؤمنین آگاه شد
13:25
بر توسعهی مسجد نبوی شریف
13:28
میخواست با او مدارا کند و با کاری که او را خوشحال کند به او نزدیک شود.
13:32
پس صد هزار مثقال طلا برای او فرستاد.
13:36
و همراه آن صد کارگر از ماهرترین بنّاهای سرزمین روم فرستاد.
13:42
و به کارگران چهل بار مُکعبهای فسیفساء (موزاییک) داد.
13:46
پس ولید همهٔ آنها را برای عمر بن عبدالعزیز فرستاد.
13:51
تا با آن در ساختن مسجد یاری گیرد.
13:54
پس عمر با مشورت قاسم بن محمد و یارش آن را خرج کرد.
13:59
و قاسم بن محمد
14:04
سختترین مردم در پیروی از جدّش، ابوبکر صدیق رضیاللهعنه، بود.
14:09
تا جایی که مردم میگفتند:
14:11
ابوبکر فرزندی که بیش از این به او شبیه باشد نیاورده است.
14:15
زیرا او در بزرگواری خصلتها و نجابت خویها به او شباهت داشت،
14:20
و در استواری ایمان و شدت پارساییاش،
14:23
و در گشادهدستی جان و بخشندگی دستش.
14:26
و از او سخنان و کارهای بسیاری نقل شده که این را گواهی میدهد.
14:33
از جمله آن که مردی بیابانی به مسجد نزد او آمد و گفت:
14:37
آیا تو داناتری یا سالم بن عبدالله؟
14:42
او خود را به کاری مشغول کرد و آن مرد پرسش را تکرار کرد.
14:46
پس گفت: سبحان الله. آن مرد برای بار سوم آن را تکرار کرد.
14:51
پس قاسم به او گفت: آن، سالم است، پسر برادرم، که آنجا نشسته است.
14:56
پس کسی از حاضران در مجلس گفت: خدا پدرش را بیامرزد!
15:00
او نخواست بگوید: من از او داناترم، که خود را ستوده باشد،
15:05
و نخواست بگوید: او از من داناتر است، که دروغ گفته باشد.
15:09
و او از سالم داناتر بود.
15:11
و روزی در منا دیده شد،
15:15
و حاجیان سرزمینهای دیگر از حجاج خانهٔ الله از هر سو بر او گرد آمده بودند،
15:21
و از او میپرسیدند.
15:23
او به آنچه میدانست پاسخ میداد،
15:26
و درباره آنچه نمیدانست میگفت:
15:29
نمیدانم، نمیدانم، نمیدانم.
15:33
پس شگفتی آنان را فرا گرفت.
15:35
پس به آنان گفت: ما همهٔ آنچه را میپرسید نمیدانیم،
15:39
و اگر آن را میدانستیم، پنهانش نمیکردیم،
15:42
و برای ما روا نیست که آن را پنهان کنیم.
15:45
و زیستن مرد در نادانی، پس از آنکه حق خدا را بر خود شناخته باشد،
15:50
برای او بهتر است از اینکه چیزی بگوید که نمیداند.
15:56
و در یک نوبت
15:58
او را به تقسیم صدقات میان مستحقان آن گماشتند.
16:02
او در این کار تا آنجا که توان داشت کوشید،
16:06
و هر صاحب حقی را حق او داد.
16:09
اما یکی از آنان از سهمی که به او داده شده بود خشنود نشد،
16:13
و نزد او به مسجد آمد، در حالی که او ایستاده و نماز میگزارد،
16:17
و شروع کرد به سخن گفتن درباره موضوع صدقه.
16:20
پس پسرش به او گفت:
16:22
به خدا سوگند، تو درباره مردی سخن میگویی
16:25
که از صدقهٔ شما یک درهم و یک دانگ هم به دست نیاورده،
16:29
و حتی یک دانه خرما هم از آن نصیبش نشده است.
16:32
پس قاسم نمازش را کوتاه کرد،
16:34
و به پسرش رو کرد و گفت:
16:37
ای پسرم، از امروز به بعد درباره آنچه نمیدانی سخن مگوی.
16:42
مردم گفتند: پسرش راست گفته است،
16:45
اما او خواست او را تربیت کند،
16:48
و زبانش را از پرگویی باز دارد.
16:52
و قاسم بن محمد عمر کرد
16:57
تا آنکه از هفتاد و دو سال گذشت.
17:00
اما بیناییاش، در حالی که پیر و سالخورده بود، از دست رفت.
17:04
و در آخرین سال زندگیاش
17:07
قصد مکه کرد تا حج گزارد.
17:10
و در همان راه، هنگامی که در بخشی از مسیر بود، مرگ به سراغش آمد.
17:14
پس چون احساس نزدیکی اجل کرد،
17:17
به پسرش رو کرد و گفت:
17:19
چون مُردم،
17:21
مرا با همان جامههایی کفن کن که در آن نماز میگزاردم:
17:25
پیراهنم و ازارم و ردایم.
17:28
زیرا کفن جدّت ابوبکر نیز همین بود.
17:32
سپس لحد مرا برابر کن،
17:34
و خود به خانوادهات بپیوند.
17:36
و زنهار که بر قبرم بایستید
17:39
و بگویید: فلان و فلان بود،
17:42
که من چیزی نبودم.
17:44
اگر در این کار اختیاری داشتم،
17:53
قاسم بن محمد را به خلافت میگماشتم.
17:56
[عمر بن عبدالعزیز]
18:30
[ایشان] زندگی را پر کردند،
18:32
و به کردارشان مباهات نمودند،
18:35
و دنیا به وجودشان درخشید.