از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 34 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (34) | الاحنف بن قیس رحمه الله | ج (1)
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگوها
0:08
پیروی از رسول، هنگامی که او سعی کند یا سخن بگوید.
0:13
جمعیت مودّه
0:15
پیشی بگیر
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
از دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
احنف بن قیس
0:33
رحمهالله
0:42
دمشق برای بهار باز و روشن لبخند میزد
0:46
نگاهی که در باغهای سرسبزش به خود مینازد
0:49
محصولها چمنهای معطر خود را به رخ میکشند
0:52
کاخ امیرالمؤمنین
0:54
معاویه بن ابیسفیان
0:56
او برای پذیرایی از کسانی که بر او وارد میشوند، آمادگی لازم را فراهم کرده بود.
1:00
و همین که (اجازه) داده شد، نخستین آمده (وارد شد) بر خلیفه
1:04
تا اینکه خواهرش، امالحکم دختر ابوسفیان، پیشدستی کرد
1:08
پس او جای او را پشت پرده گرفت
1:11
تا به آنچه در مجلس خلافت روایت میشود گوش فرا دهی
1:14
از احادیث رسول الله (ﷺ)
1:19
از آنچه همنشینان امیرالمؤمنین میریزند، پر شود.
1:23
از نوادر اخبار
1:25
و شعرهای نغز و سخنان بسیار حکیمانه
1:28
او بانویی بود با خرد استوار و همتی بلند.
1:33
به والاترین مقاصد و آرزوهای شریف میل میکنی
1:36
او میدانست که برادرش به مردم اجازه ورود نزد خود را میدهد
1:41
بر حسب مراتبشان
1:43
صحابهی رسول (ﷺ) بر دیگران مقدّم میشوند.
1:48
سپس پس از آنان، بزرگان تابعین (میآیند).
1:51
و اهل علم و صاحبان محاسبات
1:54
اما ام الحکم
1:56
برادرش را دید که با نخستین مهمانش به استقبال او میرود.
2:00
با اندکی سستی و فتور همراه میشود
2:02
و شنیدم که به او میگفت
2:04
به الله سوگند ای احنف، در روز صفین یک بار هم [این ماجرا را] به یاد نیاوردم.
2:09
و به یاد آوردم جانبداریات از ما را
2:11
ایستادگیات در کنار عمرو بن ابیطالب
2:15
مگر اینکه تا زمانی که بمیرم، در دلم خلشی (ناراحتیای) بماند.
2:19
مرد بیدرنگ پاسخ داد و گفت
2:22
به الله سوگند، ای معاویه
2:24
دلهایی که با آنها تو را دشمن داشتیم، هنوز در میان سینههایمان است
2:29
و همانا شمشیرهایی که با آنها با تو جنگیدیم، هنوز در دستان ما است
2:35
و اگر به جنگ نزدیک شوی، او یک وجب به سوی آن نزدیک میشود.
2:39
و اگر تو به سوی او با گامهای آرام بیایی، او به سوی تو با شتاب میآید.
2:44
به خدا سوگند، ما را به سوی تو هیچ میل و رغبتی در بخشش تو نکشانده است
2:48
یا از ترس دوری و جفای تو
2:50
ما فقط آمدهایم تا شکاف را ببندیم و پراکندگی را به یکپارچگی برسانیم
2:54
و گردآوری کرامت مسلمانان
2:56
سپس روی برگرداند و از همانجا که آمده بود بیرون رفت
3:00
امالحکم نتوانست (آن را) نگه دارد
3:02
مگر اینکه گوشهی پرده را کنار بزنی
3:04
این (را) ببین؛ آنکه سنگ را به همانجایی که آمده بازمیگرداند، خلیفه (است).
3:09
و برای او دو صاع پیمانه میکند
3:12
مردی کوتاهقد و نحیفاندام را دیدم
3:17
سر طاس و دندانهای رویهمافتاده
3:20
تا چانه؛ چشمها فرورفته
3:23
ساقهای (هر) دو مرد را بشکن
3:25
هیچ انسانی عیبی ندارد
3:28
جز اینکه برای او از آن بهرهای است
3:30
پس به برادرش رو کرد و گفت
3:33
ای امیرالمؤمنین
3:35
این کیست که خلیفه را تهدید میکند و در حضور او وعدهی عذاب میدهد؟
3:40
معاویه آهی کشید و گفت
3:43
این کسی است که هرگاه خشم گیرد
3:45
برای او صد هزار نفر از بنیتمیم به خشم آمدند
3:48
نمیدانند به چه سبب خشم کرد
3:50
او احنف بن قیس است
3:52
سیّد بنی تمیم
3:54
و یکی از یگانگان و قهرمانان فاتح عرب
3:58
پس بیایید داستان زندگی احنف بن قیس را از آغازش مرور کنیم
4:04
در سال سوم قبل از هجرت
4:08
برای قیس بن معاویه سعدی فرزندی متولد شد
4:11
مولودی که ضحاک او را (به نام) «دعاه» خواند.
4:13
اما مردم درنگ نکردند
4:17
او را «الأحنف» لقب دادند.
4:19
کجی در پاهایش
4:21
سپس این لقب بر زبانها غالب شد
4:24
قیس، پدر احنف، در میان بزرگان قوم خود جایگاه (ذؤابه) نداشت.
4:28
و نه از حواشی آنان
4:30
و همانا این در میان مردم عادی بود
4:33
ولادت احنف در خانههای قوم خودش بود.
4:37
در غرب یمامه، از سرزمینهای نجد
4:40
و دختری یتیم بزرگ شد
4:43
جایی که پدرش کشته شد، در حالی که او هنوز کودکی بود که راه نرفته بود
4:47
سپس انوار اسلام قلب او را فراگرفت
4:50
و او نوجوانی بود که هنوز سبیلش نروییده بود
4:53
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرستاده شد؛ درود و سلام الله بر او.
4:57
چند سال پیش از وفات او
5:00
داعیهای از یارانش به سوی گروه احنف بن قیس
5:04
آنان را به اسلام دعوت میکند
5:06
دعوتگر با سران قوم گرد آمد
5:09
و آغاز کرد به ترغیب ایشان بر ایمان
5:12
و اسلام بر ایشان عرضه میشود
5:14
قوم خاموش ماندند
5:16
و برخی از آنان به برخی دیگر نگاه میکردند.
5:19
احنف که حاضر بود، پیشدستی کرد و گفت
5:23
ای قوم
5:24
چرا شما را دودل میبینم؟
5:27
یک پا پیش میگذارید و یک پا عقب میکشید.
5:30
به خدا سوگند، این وافد که نزد شماست،
5:33
وافد خوبی است.
5:35
او شما را به مکارم اخلاق فرا میخواند
5:38
و از زشتیهای آن بازتان میدارد.
5:40
به خدا سوگند، از او جز سخن نیک نشنیدهایم.
5:44
پس دعوتکننده به هدایت را اجابت کنید
5:46
تا به خیر دنیا و آخرت رستگار شوید.
5:49
پس درنگ نکردند و اسلام آوردند،
5:51
و جوانِ [احنف] نیز با آنان مسلمان شد.
5:54
سپس بزرگان قوم بر رسول [الله] صلواتالله و سلامه علیه وارد شدند.
5:59
جز آنکه احنف به سبب کمی سنّش با آنان نیامد،
6:03
پس از شرف مصاحبت [پیامبر] محروم ماند،
6:06
اما از خشنودی رسول کریم صلیاللهعلیهوسلم نسبت به او و از دعای ایشان برای او محروم نشد.
6:11
و از دعای [پیامبر] برای او [بهرهمند شد].
6:13
احنف حدیث کرده و گفت:
6:15
در زمان عمر بن خطاب رضیاللهعنه، در حالی که به گرد خانهٔ کهن [کعبه] طواف میکردم،
6:21
ناگاه مردی را که میشناختم با من دیدار کرد،
6:24
دستم را گرفت و گفت:
6:26
آیا تو را مژده ندهم؟
6:28
گفتم: چرا.
6:30
گفت:
6:31
آیا به یاد داری روزی را که رسول الله صلواتالله و سلامه علیه مرا به سوی قوم تو فرستاد تا ایشان را به اسلام دعوت کنم؟
6:39
پس شروع به دعوت ایشان کردم و دخول در دین خدا را بر آنان عرضه داشتم،
6:44
و تو در آن روز آنچه را گفتی [گفتی]،
6:47
گفتم: آری.
6:48
گفت:
6:49
پس من نزد پیامبر علیه الصلاة و السلام بازگشتم
6:53
و سخن تو را به ایشان خبر دادم،
6:56
پس فرمود:
6:57
«خدایا، احنف را بیامرز.»
7:00
پس احنف همواره میگفت:
7:02
هیچیک از اعمالم در روز قیامت برایم امیدبخشتر نیست
7:06
از دعای رسول علیه الصلاة و السلام.
7:10
و چون رسول کریم صلیاللهعلیهوسلم به رفیق اعلی پیوست،
7:18
مسیلمه کذاب با دروغبندی خود بر مردم ظاهر شد
7:22
و به سبب او کسانی از اسلام برگشتند،
7:25
احنف بن قیس به سوی او رفت
7:28
همراه با عمویش متشمّس،
7:30
تا با او دیدار کند و سخنش را بشنود.
7:33
و احنف در آن روز در آغاز جوانی بود.
7:37
چون هر دو از نزد او بیرون آمدند، متشمّس به برادرزادهاش گفت:
7:41
ای احنف، آن مرد را چگونه دیدی؟
7:44
گفت:
7:45
او را باطلگرا دیدم که بر خدا و مردم دروغ میبندد.
7:50
عمویش به شوخی به او گفت:
7:53
ای [برادرزاده]، آیا نمیترسی که اگر او را از تکذیبت آگاه کنی، [به تو آسیب برساند]؟
7:58
احنف گفت:
7:59
در این صورت من نزد او [بر دروغ] سوگند میخورم،
8:02
پس آیا تو سوگند میخوری که او را آنگونه که من تکذیب کردم، تکذیب نکردهای؟
8:06
جوان و عمویش خندیدند
8:08
و بر اسلام خود استوار ماندند.
8:11
جای شگفتی نیست اگر شگفتی تو را فراگیرد
8:14
و حیرت بر تو چیره شود از این موضعگیریهای قاطع و تصمیمهای استوار
8:19
که احنف در امور بزرگ اتخاذ میکند،
8:22
با آنکه سنّش کم است.
8:25
اما شگفتی تو پایان خواهد یافت
8:27
و حیرت تو زایل خواهد شد
8:29
اگر بدانی که جوان بنی تمیم
8:33
نادرهای از نوادر روزگار بود در تیزی خاطر
8:37
و شعلهور بودن هوش
8:39
و درستی نظر و پاکی فطرت،
8:42
و اینکه او از کودکی
8:45
با بزرگان قومش همنشین میشد
8:47
و به انجمنهایشان رفتوآمد داشت و در همایشهایشان حاضر میشد،
8:51
و نزد حکیمان و بردباران ایشان شاگردی میکرد.
8:55
خود او دربارهٔ خویش گفت:
8:58
ما به مجالس قیس بن عاصم منقری رفتوآمد میکردیم
9:02
تا از او بردباری بیاموزیم،
9:05
همانگونه که به مجالس علما رفتوآمد میکردیم
9:08
تا از ایشان دانش دریافت کنیم.
9:10
به او گفته شد:
9:13
چه کسی در بردباری به پایهٔ او رسیده است؟
9:15
گفت:
9:17
یک بار نزد او رفتم و دیدم که در حیاط خانهاش نشسته
9:21
و با دو دست بر ساقهایش نشسته، شمشیرش را به خود بسته است،
9:24
و با قومش سخن میگوید.
9:26
سلام کردم و نشستم.
9:28
و جز اندکی نگذشت
9:30
که صدای هیاهویی شنیدیم و نگاه کردیم،
9:33
ناگاه جوانی دستبسته را نزد او آوردند،
9:37
و دیگری کشتهشده [بود].
9:39
و به او گفته شد:
9:40
این پسر برادرت است که پسرت فلان را کشته است.
9:44
به خدا سوگند، نه نشستنش را برهم زد و نه سخنش را قطع کرد.
9:48
سپس رو به برادرزادهاش کرد و گفت:
9:51
ای برادرزاده،
9:52
پسرعمویت را کشتی،
9:54
و با دست خود پیوند خویشاوندیات را بریدی،
9:56
و با تیرت خود را [به تباهی] افکندی.
9:59
سپس به پسر دیگرش گفت:
10:02
برخیز ای پسرم، بندهای [دستبسته] پسرعمویت را باز کن،
10:05
و برادرت را [به خاک] بسپار،
10:07
سپس صد شتر دیه پسرش را به مادرش بده،
10:11
زیرا او غریب است [و بیپشتیبان].
10:14
و احنف بن قیس فرصت یافت
10:17
که نزد بزرگان صحابهٔ گرامی شاگردی کند،
10:20
و در رأس ایشان فاروق — خدا از او خشنود باد — [قرار داشت].
10:24
پس در مجالس او حاضر شد و موعظههایش را شنید
10:27
و قضاوتها و احکامش را فراگرفت،
10:30
و از درخشانترین شاگردانی بود که مکتب عمری پرورانده بود.
10:35
و عمیقترین تأثیر را از استادِ نابغه و یگانهاش پذیرفت.
10:39
و به راستی یک بار به او گفته شد:
10:43
«با آنچه از وقار و حکمت به تو داده شده، (چه میگویی؟)»
10:47
او گفت:
10:49
با سخنانی که از عمر بن خطاب شنیده بود، آنجا که گفت:
10:54
هر که شوخی کند، سبک شمرده شود.
10:56
و هر که در چیزی زیادهروی کند، به همان شناخته شود.
10:59
و هر که پرگوییاش بسیار شود، لغزشش بسیار گردد.
11:02
و هر که لغزشش بسیار شود، حیایش کم گردد.
11:05
و هر که حیایش کم شود، پرهیزگاریاش کم گردد.
11:08
و هر که پرهیزگاریاش کم شود، دلش میمیرد.
11:12
و احنف بن قیس بر قوم خود برتری یافت،
11:17
با اینکه از نظر نسب از بلندپایهترین آنان نبود،
11:21
و نه از نظر پدر و مادر، برترین ایشان بود.
11:24
اما پرسندگان از راز این امر پرسیدند،
11:27
و یکی از ایشان به او گفت:
11:29
«ای ابوبحر، چه کسی است که قومش او را سرور میگیرند؟»
11:33
او گفت:
11:35
هر که چهار خصلت داشته باشد،
11:37
بیآنکه کسی مخالفت کند، بر قومش سروری یابد.
11:40
به او گفته شد:
11:42
«این خصلتها چیست؟»
11:44
او گفت:
11:45
کسی که دینی دارد که او را بازدارد،
11:48
و حسب و نسبی که او را نگه دارد،
11:50
و عقلی که او را راهنمایی کند،
11:51
و حیایی که او را باز دارد.
11:53
و احنف پس از این،
11:55
یکی از بردبارترین مردان عرب بود،
11:57
که بردباریاش به مَثَل زده میشد.
12:00
و بردباریاش به جایی رسید که:
12:02
عمر بن الاهتم مردی را برانگیخت
12:05
تا او را با دشنامهای زشت و آزاردهنده دشنام دهد.
12:08
اما احنف خاموش و سربهزیر ماند،
12:12
و چون آن مرد دید که او پاسخش نمیدهد و به او اعتنایی ندارد،
12:16
انگشت شستش را در دهان گرفت
12:19
و شروع کرد به گاز گرفتن آن، در حالی که میگفت:
12:21
«وای بر من!»
12:23
«به خدا سوگند، آنچه او را از پاسخ دادن به من بازداشت،
12:26
جز خواری من در نظرش نبود.»
12:28
و اتفاق افتاد که احنف
12:30
در حاشیههای بصره راه میرفت،
12:32
تنها با خود.
12:34
مردی سر راهش را گرفت،
12:36
و شروع کرد به دشنام دادن و عیبجوییاش،
12:38
و سخنان نیشدار به گوشش میرساند،
12:40
و او ساکت و خشمفروخورده در راهش میرفت.
12:43
چون به مردم نزدیک شدند،
12:46
به آن مرد رو کرد و گفت:
12:48
«ای برادرزاده!»
12:50
اگر از سخنانت چیزی باقی مانده،
12:53
همین حالا بگو،
12:55
زیرا اگر قومم آنچه را میگویی بشنوند،
12:58
از ایشان به تو آسیبی خواهد رسید.»
13:00
و احنف با همه اینها،
13:05
بندهای بسیار عبادتکننده، روزهدار و شبزندهدار بود،
13:08
زاهدی که نسبت به آنچه در دست مردم است بیرغبت بود.
13:11
و چون شب بر او تاریک میشد،
13:14
چراغش را روشن میکرد و نزدیک خود میگذاشت،
13:18
و در محرابش به نماز میایستاد،
13:21
در حالی که مانند بیمار بیقرار به خود میپیچید،
13:24
و مانند زن داغدیده میگریست،
13:26
از ترس عذاب الله،
13:29
و بیم از خشم او.
13:31
و هرگاه گناهی از گناهانش را احساس میکرد،
13:34
یا عیبی از عیبهایش بر او آشکار میشد،
13:37
انگشتش را به چراغ نزدیک میکرد و میگفت:
13:40
«آی احنف!
13:42
چه چیز تو را واداشت که فلان کار را در فلان روز انجام دهی؟
13:46
وای بر تو ای احنف!
13:48
اگر امروز شعله این چراغ را تاب نمیآوری،
13:50
و بر گرمای آن صبر نمیکنی،
13:52
(پس) چگونه فردا شعله جهنم را تاب میآوری،
13:54
و بر آزار آن صبر خواهی کرد؟
13:57
بارالها! اگر مرا ببخشی،
13:59
تو شایسته آنی،
14:01
و اگر مرا عذاب دهی،
14:03
من شایسته آنم.»
14:05
رضیاللهعنه از احنف بن قیس خشنود باد و او را خشنود گرداند،
14:07
زیرا او شاهکاری از شاهکارهای روزگار و نمونهای یگانه از مردمان بود.
14:11
احنف بن قیس
14:13
به چنان شرف و بزرگواریای رسید
14:17
که نه حکومت به او سودی میرساند
14:20
و نه برکناریاش زیانی به او میزد.
14:26
زیاد بن ابی ...
14:29
(و او) بیآنکه موقعیت و نمونه باشد،
14:31
آنکه از پیامبر پیروی کرد، هرگاه کوشید یا سخنی گفت،
14:34
ایشان اینجا بودند، که ابرِ زندگی ما را سیراب میکردند،
14:37
پس او در میان ماست،
14:42
یادش برتر است،
14:47
رفتند و در ضمیر ما پرسشی افکندند:
14:52
آیا ستارهای چون ایشان برافراخته و تابنده بوده است؟
14:54
زندگی را از فخرِ کردارشان پر کردند،
14:57
و دنیای ما به سبب ایشان شکوفا شد.
15:02
(پایان)
15:07
زندگی را با کردارشان پر از افتخار کردند
15:12
(ادامه)