از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 36 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (36) | ابوحنیفه النعمان رحمه الله | ج (1)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگو بودن،
0:08
قرنی است که هر کس پیرو رسول الله (ﷺ) باشد، چه در کوشش و چه در گفتار.
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
از دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
ابوحنیفه نعمان
0:32
رحمهالله
0:42
او چهرهای زیبا و قیافهای خوشمنظر داشت،
0:44
سخنش شیرین و گفتارش دلنشین بود.
0:47
نه بسیار بلندقامت و آشکار بود،
0:49
و نه کوتاهقد که چشمها از او روی گردانند.
0:53
با این همه، جامههایی آراسته و زیبا بر تن داشت،
0:58
چهرهای درخشان و بسیار خوشبو بود.
1:01
هرگاه بر مردم وارد میشد،
1:03
پیش از آنکه او را ببینند، از خوشبوییاش او را میشناختند.
1:06
این همان نعمان بن ثابت بن مرزبان است،
1:10
مکنّا به ابوحنیفه.
1:13
او نخستین کسی بود که کمربندهای فقه را گشود،
1:16
و گوهرهای نهفته در آن را، همچون عطرهای خوشبو، بیرون آورد.
1:21
ابوحنیفه بخشی از پایان عصر بنی امیه را درک کرد،
1:26
و از آخرین کسانی بود که آغاز عصر بنی عباس را دید.
1:29
او در روزگاری زیست که خلفا و والیان در آن، بخششها را بر صاحبان استعداد
1:33
فراوان و بیحساب میبخشیدند،
1:36
تا آنجا که روزی آنان از هر سو، بیآنکه خود متوجه شوند، به سویشان فراوان روان بود.
1:40
(و آنان خود نمیدانستند.)
1:42
اما ابوحنیفه، علم و نفس خود را از این امور گرامی داشت و منزه نگه داشت،
1:47
و تصمیم گرفت که تنها از کسب دست راست خویش بخورد،
1:51
و همواره دست او دست بالاتر باشد.
1:55
روزی منصور برای دیدار او به سوی وی آمد،
1:58
و چون نزد او رسید،
2:00
در بزرگداشت و گرامی داشتن و خوشامدگویی به او بسیار کوشید،
2:04
و جایگاه او را به خود نزدیک کرد،
2:06
و از بسیاری از امور دین و دنیا از او پرسش کرد.
2:11
چون خواست برخیزد،
2:14
کیسهای شامل سی هزار درهم به او داد،
2:18
با آنکه منصور به بخل شناخته شده بود.
2:22
ابوحنیفه به او گفت:
2:24
ای امیرالمؤمنین!
2:26
من در بغداد غریبم،
2:29
و این مال نزد من جایگاهی ندارد،
2:32
و من از آن بیمناکم،
2:34
پس آن را برای من در بیتالمال نگه دار،
2:37
تا هرگاه به آن نیاز یافتم، از تو بخواهم.
2:40
منصور خواسته او را پذیرفت.
2:44
اما پس از آن، عمر ابوحنیفه چندان به درازا نکشید،
2:48
و چون اجلش فرا رسید،
2:51
در خانهاش امانتهای مردم یافت شد که بیش از چند برابر این مبلغ بود.
2:57
چون منصور این را شنید، گفت:
3:00
خدا ابوحنیفه را رحمت کند،
3:03
که ما را فریب داد،
3:04
و از گرفتن چیزی از ما سرباز زد،
3:07
و با لطافت، ما را رد کرد.
3:10
و جای شگفتی نیست،
3:11
زیرا ابوحنیفه یقین داشت که
3:14
هیچ کس لقمهای پاکیزهتر و عزیزتر نخورده است
3:17
از لقمهای که از کسب دست خود به دست آورده باشد.
3:21
از این رو، میبینیم که بخشی از وقت خود را به تجارت اختصاص داده بود،
3:26
چنانکه به تجارت پارچههای خَز و جامهها میپرداخت.
3:30
تجارتش میان شهرهای عراق در رفت و آمد بود،
3:35
و او مغازهای مشهور داشت که مردم به آن روی میآوردند،
3:39
و در آن، راستی در معامله
3:42
و امانت در گرفتن و دادن را مییافتند.
3:45
و بیشک، در آنجا کالایی عالی و با کیفیت نیز مییافتند.
3:50
تجارتش برای او سود فراوان میآورد،
3:55
و از فضل الهی، مال بسیاری به او میبخشید.
3:59
او مال را از راه حلال میگرفت و در جای درستش مصرف میکرد.
4:04
درباره او شناخته شده بود که هرگاه یک سال بر او میگذشت،
4:08
سودهای تجارتش را حساب میکرد،
4:11
و آنچه را برای هزینه زندگیاش کافی بود نگه میداشت،
4:14
و با باقیمانده، نیازهای قاریان و محدثان،
4:19
و فقیهان و طالبان علم، و خوراک و پوشاک آنان را تأمین میکرد،
4:24
و برای هر یک مبلغی از پول نقد معین میساخت،
4:29
و همه را به آنان میداد و میگفت:
4:32
این سودهای کالاهای شماست که خداوند به دست من برای شما جاری ساخت،
4:38
و به خدا سوگند که من از مال خود چیزی به شما ندادهام،
4:42
بلکه این فضل خداوند است که در حق شما بر من جاری شده،
4:45
و در روزی خدا، برای کسی جز خداوند، تغییر و تحولی نیست.
4:50
و آوازه بخشش و بزرگواری ابوحنیفه شرق و غرب را فرا گرفت،
4:58
به ویژه نزد همنشینان و یارانش.
5:01
از آن جمله، روزی یکی از همنشینانش به مغازه او آمد و گفت:
5:08
ای ابوحنیفه، من به یک جامه خَز نیاز دارم.
5:12
ابوحنیفه از او پرسید: رنگش چگونه است؟
5:16
گفت: چنین و چنان.
5:19
ابوحنیفه گفت: صبر کن تا برایم فراهم شود، آن را برای تو خواهم گرفت.
5:24
هنوز هفته نگذشته بود که جامه مطلوب برای او فراهم شد.
5:29
صاحب آن جامه از کنار او گذشت، و ابوحنیفه به او گفت:
5:33
نیاز تو برآورده شد.
5:36
و جامه را بیرون آورد و به او داد.
5:38
او از آن خوشش آمد و گفت:
5:40
بهای آن را به غلام تو چقدر بپردازم؟
5:43
گفت: یک درهم.
5:45
آن مرد با شگفتی گفت:
5:48
یک درهم، فقط یک درهم؟
5:50
ابوحنیفه گفت: آری.
5:53
مرد به او گفت:
5:55
گمان نمیکردم که تو مرا مسخره کنی، ای ابوحنیفه!
5:59
ابوحنیفه گفت:
6:01
تو را مسخره نکردم
6:03
و همانا این جامه و جامهٔ دیگری همراه آن را خریدم
6:06
به بیست دینار طلا
6:08
یک درهم از نقره
6:10
و من یکی از آن دو جامه را به بیست دینار طلا فروختم.
6:14
و بر این، تنها یک درهم باقی ماند.
6:17
و من نمیخواستم از همنشین خود سود ببرم.
6:21
زنی سالخورده نزد او آمد و درخواست جامهای از خَزّ کرد.
6:25
آنگاه آن جامهی مطلوب را برای او بیرون آوردم
6:27
پس به او گفت
6:29
زنی سالخورده
6:31
و من هیچ آگاهیای از قیمتها ندارم.
6:33
و این امانت است
6:35
پس آن جامه را به همان بهایی که بر تو تمام شده به من بفروش.
6:38
و بر آن مقدار اندکی سود بیفزاید.
6:41
زیرا من ضعیفم
6:43
به او گفت
6:45
اگر دو جامه را در یک معامله بخری
6:49
سپس من یکی از آن دو را به سرمایهاش فروختم
6:52
مگر چهار درهم
6:54
رانهایش را با آن
6:56
و از تو سودی نمیخواهم.
6:59
روزی ایشان جامهای کهنه و ژنده بر تن یکی از همنشینان خود دید.
7:04
و چون مردم بازگشتند
7:06
و در مجلس جز او و آن مرد کسی باقی نماند
7:09
به او گفت
7:10
این مصلّی را بردار
7:12
و آنچه زیر آن است را بگیر
7:14
مرد نمازگزار (دستها را) بالا برد.
7:16
و اگر زیر آن هزار درهم باشد
7:19
ابوحنیفه به او گفت
7:21
این را بگیر و با آن کار خودت را سامان ده.
7:24
مرد گفت
7:26
من توانگرم
7:28
الله بر من نعمت داده است
7:30
و مرا به آن نیازی نیست
7:32
ابوحنیفه به او گفت
7:34
اگر الله بر تو نعمت ارزانی داشته باشد
7:37
پس کجاست آثار نعمت او؟
7:39
آیا به تو نرسیده است که رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) میفرماید
7:45
الله دوست دارد که اثر نعمت خود را بر بندهاش ببیند.
7:50
باید در کار خود اصلاح کنی
7:53
تا دوستت را غمگین نکنی
7:58
و همانا بخشندگی و نیکی ابوحنیفه نسبت به مردم به حدی رسیده بود که
8:02
اینکه ایشان هرگاه برای خانوادهاش هزینهای میکرد
8:06
همانند آن را به دیگر نیازمندان صدقه دهد.
8:10
و هنگامی که لباس نوی بر تن کرد
8:13
«کسی المساکین بقدر ثمنه» — این عبارت فقط یک قطعهٔ کوتاه از سخن است و بهتنهایی معنای کامل ندارد.
8:16
و هرگاه غذا را پیش رویش مینهادند
8:19
از آن (آب) بهاندازهٔ دو برابر آنچه که معمولاً میخورد، نوشید.
8:23
و او را به سوی فقیر داد
8:25
و از جمله آنچه از او روایت شده است
8:28
او بر خویشتن پیمانی بست
8:31
اینکه در میانهٔ سخنش به الله سوگند یاد نکند
8:34
جز اینکه یک درهم نقره صدقه بدهی
8:37
سپس در این موضوع بهتدریج پیش رفت
8:40
پس بر خود پیمانی نهاد که اگر به الله سوگند یاد کند
8:43
پیامبر (ﷺ) باید یک دینار طلا صدقه بدهد
8:46
و او هرگاه سوگند میخورد و راستگو بود، یک دینار صدقه میداد
8:51
و همانا حفص بن عبدالرحمن
8:55
شریکِ ابوحنیفه در برخی از تجارتهایش
8:59
ابوحنیفه برای او لوازم و اثاثیهای از خَز آماده میکرد.
9:03
و آن را همراه او به برخی از شهرهای عراق میفرستاد
9:07
یک بار برای او اسباب و وسایل زیادی آماده کرد.
9:11
و او را آگاه میکند که در لباس فلان و فلان عیبهایی وجود دارد
9:15
و به او گفت: هرگاه خواستی آن را بفروشی
9:19
به خریدار گفته میشود: آیا در آن عیبی هست؟
9:22
حفص تمام آن کالا را فروخت.
9:26
و فراموش کرد که به خریداران (اطلاع) بدهد
9:29
با آنچه در جامههای معیوب از عیبهاست
9:32
او بهراستی در بهیادآوردن مردان خود را به زحمت انداخت
9:35
کسانی که جامههای معیوب به آنان فروخت
9:38
پس رستگار نشد
9:40
وقتی ابوحنیفه از این ماجرا آگاه شد
9:43
و نتوانست بشناسد کسانی را که
9:46
بر آنان غبن واقع شد
9:48
تصمیمش قطعی نشده بود.
9:50
و نفسش راضی نمیشد تا اینکه صدقه بدهد
9:52
بهای همهی کالاها
9:55
و در حقیقت، ابوحنیفه
9:57
فراتر از همهی اینها
9:59
خوشمعاشرت بودن
10:01
حلو المؤانسة
10:03
همنشین او به آن خوشبخت میشود
10:05
و کسی که از آن (قرآن) غایب باشد، با آن شقاوت نمییابد.
10:07
و اگر دشمنی هم برای او باشد
10:09
یکی از اصحابش برایش حدیث گفت که
10:12
از عبدالله بن مبارک شنیدم
10:14
به سفیان ثوری گفته میشود
10:17
ای ابا عبدالله
10:19
ابوحنیفه چقدر از غیبت (بدگویی از دیگران) دور بود!
10:22
من این را از او نشنیدم
10:24
هرگز از دشمنی به بدی یاد نمیکرد.
10:28
سفیان به او گفت
10:30
همانا ابوحنیفه خردمندتر از آن است که (کسی او را) مسلّط کند
10:33
از نیکیهایش چیزی را که آنها را از بین ببرد
10:36
و ابوحنیفه
10:40
شیفتهٔ شکار محبت مردم
10:43
حریصاً بر ادامهدادن دوستیشان
10:46
از او شناخته شده است
10:48
شاید گاهی مردی از مردم از کنار او میگذشت
10:50
و بیقصد و بیآنکه همنشینیای در کار باشد
10:52
در مجلسش مینشست
10:54
و همین
10:56
و چون برمیخاست، از او جویا میشد
10:59
اگر تنگدستی یا نیازی داشت، به او رسیدگی و کمک میکرد
11:02
و اگر بیمار بود، عیادتش میکرد
11:05
و اگر حاجتی داشت، آن را برآورده میساخت
11:09
تا آنکه او را به ادامهٔ همنشینی و ارتباط با خود بکشاند، با کشیدنی نرم
11:13
و پیش از همهٔ اینها، ابوحنیفه چنین بود
11:17
و افزون بر همهٔ اینها
11:19
روزهدار روز و شبزندهدار شب بود
11:22
و با قرآن انس و الفت داشت
11:24
و در سحرگاهان آمرزش میخواست
11:27
و از اسباب فرو رفتن او در عبادت
11:30
و شتابزدگیاش در آن
11:32
این بود که روزی بر گروهی از مردم گذشت
11:36
و شنید که میگفتند:
11:39
این مردی که میبینید
11:41
شب نمیخوابد
11:43
و همین سخن آنان بر دلش نشست
11:46
و به گوشش که رسید، گفت
11:48
من نزد مردم به گونهای هستم که با آنچه نزد الله هستم
11:51
متفاوت است
11:53
به الله سوگند، از این ساعت مردم دربارهٔ من چیزی نخواهند گفت که من آن را انجام نداده باشم
11:58
و از امروز در هیچ شبی بر بستر نخواهم آرمید
12:02
تا آنکه الله را دیدار کنم
12:04
سپس از آن روز بر شبزندهداری تمام شب پایبند شد
12:08
پس چون تاریکی پردههای خود را بر جهان میافکند
12:12
و پهلوها به بسترها سپرده میشد
12:15
برمیخاست و بهترین جامههایش را میپوشید
12:18
و ریشش را شانه میزد و موی سرش را مرتب میکرد و خود را میآراست
12:22
سپس در محراب خویش میایستاد
12:25
و شب را در حال قنوت به سر میبرد
12:27
یا خمشده با پشت خویش، بر بخشهای قرآن (تلاوت میکرد)
12:31
یا دو دست خود را در حال تضرع بالا میبرد
12:34
چه بسا تمام قرآن را در یک رکعت میخواند
12:39
و چه بسا تمام شب را با یک آیه (به سر میبرد)
12:43
از او روایت شده که تمام شب را برپا بود
12:46
و این سخن خداوند عزّ و جلّ را تکرار میکرد:
12:50
«بلکه رستاخیز وعدهٔ آنان است»
12:54
«و رستاخیز سختتر و تلختر است»
12:57
«بلکه رستاخیز وعدهٔ آنان است»
13:00
«و رستاخیز سختتر و تلختر است»
13:03
و از ترس الله چنان میگریست که
13:06
رگهای دل را پاره میکرد
13:09
و با نالهای گرفته و دردناک میگریست که دلها را میشکافت
13:15
و از او معروف است که نماز صبح را با وضوی عشا میگزارد
13:20
تقریباً چهل سال
13:22
و در این مدت، یک بار هم آن را ترک نکرد
13:26
و (نیز) روایت شده که قرآن را در همان جایی که وفات یافت
13:30
هفت هزار بار ختم کرد
13:33
و چون سورهٔ زلزله را میخواند
13:36
پوست بدنش به لرزه میافتاد و دلش به هراس میافتاد
13:39
و ریش خود را به دست میگرفت و چنین میگفت:
13:43
«ای کسی که هموزن ذرّهای نیکی را نیکی پاداش میدهی،
13:47
ای کسی که هموزن ذرّهای بدی را بدی کیفر میدهی،
13:52
بندهات نعمان را از آتش آزاد کن
13:55
و او را از آنچه به آتش نزدیکش میکند دور بدار
14:00
و او را در رحمت گستردهٔ خود درآور، ای مهربانترین مهربانان.»
14:05
من خردمندتر و برتر و پارساتر از ابوحنیفه ندیدم
14:18
یزید بن هارون
14:20
(او) در موقفها و الگو بودن (برجسته بود)
14:26
(او کسی بود که) پیرو پیامبر بود، چون میکوشید یا سخن میگفت
14:31
اینان در اینجا بودند که ابرِ زندگی ما را سیراب میکردند
14:36
پس یاد آنان در میان ما بلند و برتر است
14:41
رفتند و در سینهها پرسشی افکندند
14:46
آیا همانندشان ستارهای است که بالا رفته و درخشیده است؟
14:51
زندگی را با کردارشان پر از افتخار کردند
14:56
و دنیای «من» با (وجود) آنان شکوفا شد