تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (36) | ابوحنیفه النعمان رحمه الله | ج (1)

◉ 7291 بازدید ⏱ 15:07 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 بهترین قرن‌ها از نظر مواضع و الگو بودن،
0:08 قرنی است که هر کس پیرو رسول الله (ﷺ) باشد، چه در کوشش و چه در گفتار.
0:13 انجمن مودت
0:15 پیشرفت
0:17 نمونه‌هایی از زندگی تابعین
0:21 از دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25 رحمه‌الله
0:27 ابوحنیفه نعمان
0:32 رحمه‌الله
0:42 او چهره‌ای زیبا و قیافه‌ای خوش‌منظر داشت،
0:44 سخنش شیرین و گفتارش دلنشین بود.
0:47 نه بسیار بلندقامت و آشکار بود،
0:49 و نه کوتاه‌قد که چشم‌ها از او روی گردانند.
0:53 با این همه، جامه‌هایی آراسته و زیبا بر تن داشت،
0:58 چهره‌ای درخشان و بسیار خوشبو بود.
1:01 هرگاه بر مردم وارد می‌شد،
1:03 پیش از آنکه او را ببینند، از خوشبویی‌اش او را می‌شناختند.
1:06 این همان نعمان بن ثابت بن مرزبان است،
1:10 مکنّا به ابوحنیفه.
1:13 او نخستین کسی بود که کمربندهای فقه را گشود،
1:16 و گوهرهای نهفته در آن را، همچون عطرهای خوشبو، بیرون آورد.
1:21 ابوحنیفه بخشی از پایان عصر بنی امیه را درک کرد،
1:26 و از آخرین کسانی بود که آغاز عصر بنی عباس را دید.
1:29 او در روزگاری زیست که خلفا و والیان در آن، بخشش‌ها را بر صاحبان استعداد
1:33 فراوان و بی‌حساب می‌بخشیدند،
1:36 تا آنجا که روزی آنان از هر سو، بی‌آنکه خود متوجه شوند، به سویشان فراوان روان بود.
1:40 (و آنان خود نمی‌دانستند.)
1:42 اما ابوحنیفه، علم و نفس خود را از این امور گرامی داشت و منزه نگه داشت،
1:47 و تصمیم گرفت که تنها از کسب دست راست خویش بخورد،
1:51 و همواره دست او دست بالاتر باشد.
1:55 روزی منصور برای دیدار او به سوی وی آمد،
1:58 و چون نزد او رسید،
2:00 در بزرگداشت و گرامی داشتن و خوشامدگویی به او بسیار کوشید،
2:04 و جایگاه او را به خود نزدیک کرد،
2:06 و از بسیاری از امور دین و دنیا از او پرسش کرد.
2:11 چون خواست برخیزد،
2:14 کیسه‌ای شامل سی هزار درهم به او داد،
2:18 با آنکه منصور به بخل شناخته شده بود.
2:22 ابوحنیفه به او گفت:
2:24 ای امیرالمؤمنین!
2:26 من در بغداد غریبم،
2:29 و این مال نزد من جایگاهی ندارد،
2:32 و من از آن بیمناکم،
2:34 پس آن را برای من در بیت‌المال نگه دار،
2:37 تا هرگاه به آن نیاز یافتم، از تو بخواهم.
2:40 منصور خواسته او را پذیرفت.
2:44 اما پس از آن، عمر ابوحنیفه چندان به درازا نکشید،
2:48 و چون اجلش فرا رسید،
2:51 در خانه‌اش امانت‌های مردم یافت شد که بیش از چند برابر این مبلغ بود.
2:57 چون منصور این را شنید، گفت:
3:00 خدا ابوحنیفه را رحمت کند،
3:03 که ما را فریب داد،
3:04 و از گرفتن چیزی از ما سرباز زد،
3:07 و با لطافت، ما را رد کرد.
3:10 و جای شگفتی نیست،
3:11 زیرا ابوحنیفه یقین داشت که
3:14 هیچ کس لقمه‌ای پاکیزه‌تر و عزیزتر نخورده است
3:17 از لقمه‌ای که از کسب دست خود به دست آورده باشد.
3:21 از این رو، می‌بینیم که بخشی از وقت خود را به تجارت اختصاص داده بود،
3:26 چنان‌که به تجارت پارچه‌های خَز و جامه‌ها می‌پرداخت.
3:30 تجارتش میان شهرهای عراق در رفت و آمد بود،
3:35 و او مغازه‌ای مشهور داشت که مردم به آن روی می‌آوردند،
3:39 و در آن، راستی در معامله
3:42 و امانت در گرفتن و دادن را می‌یافتند.
3:45 و بی‌شک، در آنجا کالایی عالی و با کیفیت نیز می‌یافتند.
3:50 تجارتش برای او سود فراوان می‌آورد،
3:55 و از فضل الهی، مال بسیاری به او می‌بخشید.
3:59 او مال را از راه حلال می‌گرفت و در جای درستش مصرف می‌کرد.
4:04 درباره او شناخته شده بود که هرگاه یک سال بر او می‌گذشت،
4:08 سودهای تجارتش را حساب می‌کرد،
4:11 و آنچه را برای هزینه زندگی‌اش کافی بود نگه می‌داشت،
4:14 و با باقی‌مانده، نیازهای قاریان و محدثان،
4:19 و فقیهان و طالبان علم، و خوراک و پوشاک آنان را تأمین می‌کرد،
4:24 و برای هر یک مبلغی از پول نقد معین می‌ساخت،
4:29 و همه را به آنان می‌داد و می‌گفت:
4:32 این سودهای کالاهای شماست که خداوند به دست من برای شما جاری ساخت،
4:38 و به خدا سوگند که من از مال خود چیزی به شما نداده‌ام،
4:42 بلکه این فضل خداوند است که در حق شما بر من جاری شده،
4:45 و در روزی خدا، برای کسی جز خداوند، تغییر و تحولی نیست.
4:50 و آوازه بخشش و بزرگواری ابوحنیفه شرق و غرب را فرا گرفت،
4:58 به ویژه نزد همنشینان و یارانش.
5:01 از آن جمله، روزی یکی از همنشینانش به مغازه او آمد و گفت:
5:08 ای ابوحنیفه، من به یک جامه خَز نیاز دارم.
5:12 ابوحنیفه از او پرسید: رنگش چگونه است؟
5:16 گفت: چنین و چنان.
5:19 ابوحنیفه گفت: صبر کن تا برایم فراهم شود، آن را برای تو خواهم گرفت.
5:24 هنوز هفته نگذشته بود که جامه مطلوب برای او فراهم شد.
5:29 صاحب آن جامه از کنار او گذشت، و ابوحنیفه به او گفت:
5:33 نیاز تو برآورده شد.
5:36 و جامه را بیرون آورد و به او داد.
5:38 او از آن خوشش آمد و گفت:
5:40 بهای آن را به غلام تو چقدر بپردازم؟
5:43 گفت: یک درهم.
5:45 آن مرد با شگفتی گفت:
5:48 یک درهم، فقط یک درهم؟
5:50 ابوحنیفه گفت: آری.
5:53 مرد به او گفت:
5:55 گمان نمی‌کردم که تو مرا مسخره کنی، ای ابوحنیفه!
5:59 ابوحنیفه گفت:
6:01 تو را مسخره نکردم
6:03 و همانا این جامه و جامهٔ دیگری همراه آن را خریدم
6:06 به بیست دینار طلا
6:08 یک درهم از نقره
6:10 و من یکی از آن دو جامه را به بیست دینار طلا فروختم.
6:14 و بر این، تنها یک درهم باقی ماند.
6:17 و من نمی‌خواستم از هم‌نشین خود سود ببرم.
6:21 زنی سالخورده نزد او آمد و درخواست جامه‌ای از خَزّ کرد.
6:25 آنگاه آن جامه‌ی مطلوب را برای او بیرون آوردم
6:27 پس به او گفت
6:29 زنی سالخورده
6:31 و من هیچ آگاهی‌ای از قیمت‌ها ندارم.
6:33 و این امانت است
6:35 پس آن جامه را به همان بهایی که بر تو تمام شده به من بفروش.
6:38 و بر آن مقدار اندکی سود بیفزاید.
6:41 زیرا من ضعیفم
6:43 به او گفت
6:45 اگر دو جامه را در یک معامله بخری
6:49 سپس من یکی از آن دو را به سرمایه‌اش فروختم
6:52 مگر چهار درهم
6:54 ران‌هایش را با آن
6:56 و از تو سودی نمی‌خواهم.
6:59 روزی ایشان جامه‌ای کهنه و ژنده بر تن یکی از همنشینان خود دید.
7:04 و چون مردم بازگشتند
7:06 و در مجلس جز او و آن مرد کسی باقی نماند
7:09 به او گفت
7:10 این مصلّی را بردار
7:12 و آنچه زیر آن است را بگیر
7:14 مرد نمازگزار (دست‌ها را) بالا برد.
7:16 و اگر زیر آن هزار درهم باشد
7:19 ابوحنیفه به او گفت
7:21 این را بگیر و با آن کار خودت را سامان ده.
7:24 مرد گفت
7:26 من توانگرم
7:28 الله بر من نعمت داده است
7:30 و مرا به آن نیازی نیست
7:32 ابوحنیفه به او گفت
7:34 اگر الله بر تو نعمت ارزانی داشته باشد
7:37 پس کجاست آثار نعمت او؟
7:39 آیا به تو نرسیده است که رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) می‌فرماید
7:45 الله دوست دارد که اثر نعمت خود را بر بنده‌اش ببیند.
7:50 باید در کار خود اصلاح کنی
7:53 تا دوستت را غمگین نکنی
7:58 و همانا بخشندگی و نیکی ابوحنیفه نسبت به مردم به حدی رسیده بود که
8:02 این‌که ایشان هرگاه برای خانواده‌اش هزینه‌ای می‌کرد
8:06 همانند آن را به دیگر نیازمندان صدقه دهد.
8:10 و هنگامی که لباس نوی بر تن کرد
8:13 «کسی المساکین بقدر ثمنه» — این عبارت فقط یک قطعهٔ کوتاه از سخن است و به‌تنهایی معنای کامل ندارد.
8:16 و هرگاه غذا را پیش رویش می‌نهادند
8:19 از آن (آب) به‌اندازهٔ دو برابر آنچه که معمولاً می‌خورد، نوشید.
8:23 و او را به سوی فقیر داد
8:25 و از جمله آنچه از او روایت شده است
8:28 او بر خویشتن پیمانی بست
8:31 این‌که در میانهٔ سخنش به الله سوگند یاد نکند
8:34 جز اینکه یک درهم نقره صدقه بدهی
8:37 سپس در این موضوع به‌تدریج پیش رفت
8:40 پس بر خود پیمانی نهاد که اگر به الله سوگند یاد کند
8:43 پیامبر (ﷺ) باید یک دینار طلا صدقه بدهد
8:46 و او هرگاه سوگند می‌خورد و راستگو بود، یک دینار صدقه می‌داد
8:51 و همانا حفص بن عبدالرحمن
8:55 شریکِ ابوحنیفه در برخی از تجارت‌هایش
8:59 ابوحنیفه برای او لوازم و اثاثیه‌ای از خَز آماده می‌کرد.
9:03 و آن را همراه او به برخی از شهرهای عراق می‌فرستاد
9:07 یک بار برای او اسباب و وسایل زیادی آماده کرد.
9:11 و او را آگاه می‌کند که در لباس فلان و فلان عیب‌هایی وجود دارد
9:15 و به او گفت: هرگاه خواستی آن را بفروشی
9:19 به خریدار گفته می‌شود: آیا در آن عیبی هست؟
9:22 حفص تمام آن کالا را فروخت.
9:26 و فراموش کرد که به خریداران (اطلاع) بدهد
9:29 با آنچه در جامه‌های معیوب از عیب‌هاست
9:32 او به‌راستی در به‌یادآوردن مردان خود را به زحمت انداخت
9:35 کسانی که جامه‌های معیوب به آنان فروخت
9:38 پس رستگار نشد
9:40 وقتی ابوحنیفه از این ماجرا آگاه شد
9:43 و نتوانست بشناسد کسانی را که
9:46 بر آنان غبن واقع شد
9:48 تصمیمش قطعی نشده بود.
9:50 و نفسش راضی نمی‌شد تا اینکه صدقه بدهد
9:52 بهای همه‌ی کالاها
9:55 و در حقیقت، ابوحنیفه
9:57 فراتر از همه‌ی این‌ها
9:59 خوش‌معاشرت بودن
10:01 حلو المؤانسة
10:03 همنشین او به آن خوشبخت می‌شود
10:05 و کسی که از آن (قرآن) غایب باشد، با آن شقاوت نمی‌یابد.
10:07 و اگر دشمنی هم برای او باشد
10:09 یکی از اصحابش برایش حدیث گفت که
10:12 از عبدالله بن مبارک شنیدم
10:14 به سفیان ثوری گفته می‌شود
10:17 ای ابا عبدالله
10:19 ابوحنیفه چقدر از غیبت (بدگویی از دیگران) دور بود!
10:22 من این را از او نشنیدم
10:24 هرگز از دشمنی به بدی یاد نمی‌کرد.
10:28 سفیان به او گفت
10:30 همانا ابوحنیفه خردمندتر از آن است که (کسی او را) مسلّط کند
10:33 از نیکی‌هایش چیزی را که آن‌ها را از بین ببرد
10:36 و ابوحنیفه
10:40 شیفتهٔ شکار محبت مردم
10:43 حریصاً بر ادامه‌دادن دوستی‌شان
10:46 از او شناخته شده است
10:48 شاید گاهی مردی از مردم از کنار او می‌گذشت
10:50 و بی‌قصد و بی‌آنکه همنشینی‌ای در کار باشد
10:52 در مجلسش می‌نشست
10:54 و همین
10:56 و چون برمی‌خاست، از او جویا می‌شد
10:59 اگر تنگدستی یا نیازی داشت، به او رسیدگی و کمک می‌کرد
11:02 و اگر بیمار بود، عیادتش می‌کرد
11:05 و اگر حاجتی داشت، آن را برآورده می‌ساخت
11:09 تا آنکه او را به ادامهٔ همنشینی و ارتباط با خود بکشاند، با کشیدنی نرم
11:13 و پیش از همهٔ این‌ها، ابوحنیفه چنین بود
11:17 و افزون بر همهٔ این‌ها
11:19 روزه‌دار روز و شب‌زنده‌دار شب بود
11:22 و با قرآن انس و الفت داشت
11:24 و در سحرگاهان آمرزش می‌خواست
11:27 و از اسباب فرو رفتن او در عبادت
11:30 و شتاب‌زدگی‌اش در آن
11:32 این بود که روزی بر گروهی از مردم گذشت
11:36 و شنید که می‌گفتند:
11:39 این مردی که می‌بینید
11:41 شب نمی‌خوابد
11:43 و همین سخن آنان بر دلش نشست
11:46 و به گوشش که رسید، گفت
11:48 من نزد مردم به گونه‌ای هستم که با آنچه نزد الله هستم
11:51 متفاوت است
11:53 به الله سوگند، از این ساعت مردم دربارهٔ من چیزی نخواهند گفت که من آن را انجام نداده باشم
11:58 و از امروز در هیچ شبی بر بستر نخواهم آرمید
12:02 تا آنکه الله را دیدار کنم
12:04 سپس از آن روز بر شب‌زنده‌داری تمام شب پایبند شد
12:08 پس چون تاریکی پرده‌های خود را بر جهان می‌افکند
12:12 و پهلوها به بسترها سپرده می‌شد
12:15 برمی‌خاست و بهترین جامه‌هایش را می‌پوشید
12:18 و ریشش را شانه می‌زد و موی سرش را مرتب می‌کرد و خود را می‌آراست
12:22 سپس در محراب خویش می‌ایستاد
12:25 و شب را در حال قنوت به سر می‌برد
12:27 یا خم‌شده با پشت خویش، بر بخش‌های قرآن (تلاوت می‌کرد)
12:31 یا دو دست خود را در حال تضرع بالا می‌برد
12:34 چه بسا تمام قرآن را در یک رکعت می‌خواند
12:39 و چه بسا تمام شب را با یک آیه (به سر می‌برد)
12:43 از او روایت شده که تمام شب را برپا بود
12:46 و این سخن خداوند عزّ و جلّ را تکرار می‌کرد:
12:50 «بلکه رستاخیز وعدهٔ آنان است»
12:54 «و رستاخیز سخت‌تر و تلخ‌تر است»
12:57 «بلکه رستاخیز وعدهٔ آنان است»
13:00 «و رستاخیز سخت‌تر و تلخ‌تر است»
13:03 و از ترس الله چنان می‌گریست که
13:06 رگ‌های دل را پاره می‌کرد
13:09 و با ناله‌ای گرفته و دردناک می‌گریست که دل‌ها را می‌شکافت
13:15 و از او معروف است که نماز صبح را با وضوی عشا می‌گزارد
13:20 تقریباً چهل سال
13:22 و در این مدت، یک بار هم آن را ترک نکرد
13:26 و (نیز) روایت شده که قرآن را در همان جایی که وفات یافت
13:30 هفت هزار بار ختم کرد
13:33 و چون سورهٔ زلزله را می‌خواند
13:36 پوست بدنش به لرزه می‌افتاد و دلش به هراس می‌افتاد
13:39 و ریش خود را به دست می‌گرفت و چنین می‌گفت:
13:43 «ای کسی که هم‌وزن ذرّه‌ای نیکی را نیکی پاداش می‌دهی،
13:47 ای کسی که هم‌وزن ذرّه‌ای بدی را بدی کیفر می‌دهی،
13:52 بندهات نعمان را از آتش آزاد کن
13:55 و او را از آنچه به آتش نزدیکش می‌کند دور بدار
14:00 و او را در رحمت گستردهٔ خود درآور، ای مهربان‌ترین مهربانان.»
14:05 من خردمندتر و برتر و پارساتر از ابوحنیفه ندیدم
14:18 یزید بن هارون
14:20 (او) در موقف‌ها و الگو بودن (برجسته بود)
14:26 (او کسی بود که) پیرو پیامبر بود، چون می‌کوشید یا سخن می‌گفت
14:31 اینان در این‌جا بودند که ابرِ زندگی ما را سیراب می‌کردند
14:36 پس یاد آنان در میان ما بلند و برتر است
14:41 رفتند و در سینه‌ها پرسشی افکندند
14:46 آیا همانندشان ستاره‌ای است که بالا رفته و درخشیده است؟
14:51 زندگی را با کردارشان پر از افتخار کردند
14:56 و دنیای «من» با (وجود) آنان شکوفا شد