از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 25 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (25) | عمر بن عبدالعزیز رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از حیث موضعگیریها و الگو بودن
0:08
آنکه هرگاه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) رفت یا گفت، از او پیروی کرد
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
تصاویری از زندگی تابعین
0:21
نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
عمر بن عبدالعزیز
0:32
رحمهالله
0:34
زندگی را با کارهای برجستهشان پر کرد
0:39
و دنیای مردم به وجودشان شکوفا شد
0:43
سخن از خلیفهٔ تابعی، عمر بن عبدالعزیز
0:47
سخنی پر شاخه و برگ
0:49
زیرا تو به سختی به یکی از تصاویر یگانهٔ زندگیاش برمیخوری
0:54
مگر آنکه تو را به تصویری دیگر، درخشانتر،
0:58
پربارتر و اثرگذارتر رهنمون شود
1:01
و ما در کتاب پیشین دیده بودیم
1:04
سه تصویر از زندگی پنجمین خلیفهٔ راشد را
1:08
پس بیا اکنون از سه تصویر دیگر بهرهمند شویم
1:11
که از پیشینیان خود در درخشندگی و روشنی کم نیستند
1:18
اما تصویر نخست
1:20
آن را دکین بن سعید دارمی برایت روایت میکند
1:24
که یکی از شاعران رجّاز بادیهنشین است و میگوید
1:28
عمر بن عبدالعزیز را هنگامی که والی مدینه بود ستودم
1:33
پس دستور داد پانزده شتر از بهترین شترها به من بدهند
1:37
چون آنها به دستم رسیدند، در آنها نگریستم
1:41
منظرشان مرا به شگفتی انداخت
1:43
و خوش نداشتم که تنها با آنها در راههای دور زمین بروم، از ترس آنها
1:48
و دلم راضی نشد که آنها را بفروشم
1:51
و در همان حال بودم که
1:54
کاروانی که قصد سفر به سوی دیار ما در نجد را داشت، نزد ما آمد
1:59
پس همراهی با آنان را خواستم
2:01
گفتند خوش آمدی
2:03
ما امشب حرکت میکنیم
2:05
پس خود را برای همراهی با ما آماده کن
2:08
پس نزد عمر بن عبدالعزیز رفتم تا با او خداحافظی کنم
2:12
در مجلس او دو پیرمرد دیدم که نمیشناختمشان
2:16
چون خواستم برگردم
2:19
عمر به من رو کرد و گفت
2:21
ای دکین
2:23
من نفسی پرشور دارم
2:25
اگر دانستی که به بیشتر از آنچه اکنون در آنم رسیدهام، نزد من بیا تا نیکی و احسان من از آنِ تو باشد
2:30
(این جمله ادامهٔ همان سخن است)
2:34
گفتم ای امیر، بر این امر گواه باش
2:38
گفت الله تعالی را بر این گواه میگیرم
2:42
گفتم و از آفریدگان او؟
2:45
گفت این دو پیرمرد
2:48
پس به یکی از آن دو رو کردم و گفتم
2:51
پدر و مادرم فدای تو باد
2:53
نامت را برایم بگو تا تو را بشناسم
2:56
گفت سالم بن عبدالله بن عمر بن خطاب
3:01
پس به امیر رو کردم و گفتم
3:04
گواهی شنیدنی یافتم
3:06
یعنی گواهی را یافتم که سخنش شنیده میشود
3:10
سپس به پیرمرد دیگر نگریستم و گفتم
3:13
و تو کیستی که در این امر قرار گرفتهای؟
3:16
گفت ابویحیی، مولای امیر
3:20
گفتم و این گواهی است از اهل خودش
3:24
سپس خداحافظی کردم و با شترها به دیار قومم در نجد بازگشتم
3:29
پس الله برکت را در آنها قرار داد
3:32
تا آنکه از زادوولد آنها شتر و بردهای فراوان به دست آوردم
3:36
سپس روزگار گردش خود را ادامه داد
3:39
تا آنکه در بیابان فلج از سرزمین یمامه در نجد بودم
3:44
که ناگاه ناقلی خبر درگذشت امیرالمؤمنین سلیمان بن عبدالملک را اعلام کرد
3:48
به ناقل گفتم خلیفهٔ پس از او چه کسی است؟
3:53
گفت عمر بن عبدالعزیز
3:57
چون سخن او را شنیدم
3:59
بیدرنگ بارم را بستم و به سوی سرزمین شام رفتم
4:03
چون به دمشق رسیدم
4:05
جریر را دیدم که از نزد خلیفه بازمیگشت
4:09
به او سلام کردم و گفتم
4:11
ای ابوحزره، از کجا میآیی؟
4:13
گفت از نزد خلیفهای که به فقیران میبخشد و شاعران را باز میدارد
4:19
از همانجا که آمدهای برگرد
4:21
که آن برای تو بهتر است
4:23
گفتم مرا کاری است جدا از کار شما
4:28
گفت تو و آنچه میخواهی
4:31
پس روان شدم تا به خانهٔ خلیفه رسیدم
4:35
دیدم او در حیاط خانه است
4:38
و یتیمان و بیوهزنان و صاحبان مظالم گرد او را گرفتهاند
4:43
راهی به سوی او نیافتم از شدت ازدحامشان بر او
4:47
پس صدایم را بلند کردم و گفتم
4:49
ای عمر، ای نیکیها و بزرگواریها
4:52
و ای عمر، ای بخششهای بزرگ
4:55
که مردی از قبیلهٔ دارم هستم
4:58
حق خود را از برادر بزرگواریها طلب کردم
5:01
پس مولای او، ابویحیی، نگاه درازی به من کرد
5:06
سپس به او رو کرد و گفت
5:08
ای امیرالمؤمنین
5:10
نزد من برای این بادیهنشین گواهیای بر تو هست
5:14
عمر گفت آن را میشناسم
5:17
سپس به من رو کرد و گفت
5:19
ای دکین، به من نزدیک شو
5:22
چون در برابرش ایستادم
5:24
به من خم شد و گفت
5:26
آیا به یاد داری آنچه را در مدینه به تو گفتم
5:29
که نفسم هرگز به چیزی دست نیافته
5:33
جز آنکه به آنچه از آن بالاتر است مشتاق شده است؟
5:36
گفتم بله ای امیرالمؤمنین
5:39
گفت: «و این [کار] تو را به نهایت آنچه در دنیاست رسانده است.»
5:44
او پادشاه است
5:46
نفسم به سوی غایتی در آخرت اشتیاق مییابد
5:49
و آن بهشت است
5:51
و در پی رسیدن به خشنودی الله عزّ وجلّ میکوشد
5:55
و اگر پادشاهان، فرمانروایی را (چنین قرار میدهند)...
5:58
راهی برای رسیدن به عزت دنیا
6:01
پس او را راهی برای رسیدن به عزت آخرت قرار میدهم.
6:05
سپس فرمود: «ای دُکین!»
6:08
به الله سوگند که من به مسلمانان هیچگونه زیانی نرساندهام.
6:11
در اموالشان درهمی و دیناری (آتشین) نیست؛
6:14
از زمانی که این امر را بر عهده گرفتم
6:17
و من جز هزار درهم چیزی ندارم.
6:20
نصف آن را گرفت و نصف دیگرش را برای من واگذاشت
6:23
و مالی را که به من داده بود، گرفتم
6:26
به خدا سوگند، هیچکس را پربرکتتر از او ندیدم.
6:30
اما صورت دوم
6:34
آن را قاضی موصل روایت میکند
6:36
یحیی بن یحیی الغسانی
6:39
میگوید
6:41
روزی عمر بن عبدالعزیز در حال طواف بود که
6:44
در بازارهای حمص
6:46
تا فروشندگان را بازرسی کند و با قیمتها آشنا شود
6:50
در آن هنگام مردی به سوی او برخاست که بر تن داشت دو پارچهٔ (بُرد).
6:53
دو قرمزی قطری
6:55
و گفت: ای امیرالمؤمنین
6:58
شنیدهام که تو دستور دادهای
7:00
هرکس که مظلوم باشد، اینکه به سوی تو بیاید
7:03
فرمود: آری.
7:05
و فرمود: «و این (خبر) به تو رسید»
7:07
مردی ستمدیده که خانهاش دور بود، گفت:
7:10
عمر گفت
7:12
و خانوادهٔ تو کجاست؟
7:13
مرد گفت
7:15
در عدن
7:16
عمر گفت
7:18
به الله سوگند، جایگاه تو نسبت به جایگاه عمر بسیار دور است.
7:22
سپس از مرکبش فرود آمد
7:24
و در برابرش ایستاد و گفت
7:26
ظلامتت چیست؟
7:28
گفت: «ملکی دارم.»
7:31
مردی از کسانی که به تو پناه میبرند، بر او جَست.
7:34
و آن را از من بیرون کشید
7:36
عمر نامهای به عروه بن محمد نوشت.
7:39
والی او در عدن
7:41
میگوید در آن
7:43
اما بعد
7:44
هرگاه این نامهٔ من به دستت رسید
7:47
پس بشنو دلیلِ همراهِ آن.
7:49
اگر حقی برای او ثابت شود
7:51
حقش را به او بده
7:53
سپس کتاب را به پایان رساند.
7:55
و آن را به آن مرد داد
7:57
وقتی آن مرد خواست برگردد
8:00
به او عمر گفت
8:02
آرام باش
8:03
تو از سرزمینی دور به نزد ما آمدهای
8:06
و بیشک در این سفرت توشهٔ فراوانی را مصرف کردهای
8:11
و لباسهای نو خواهد کهنه شد
8:14
شاید برای تو چارپایی (مرکبی) خرج شده باشد
8:17
سپس همهٔ اینها را حساب کرد
8:19
و (آن قیمت) به یازده دینار رسید.
8:22
و آن را به او داد و گفت
8:24
آن را در میان مردم منتشر کن
8:27
تا ستمدیده سنگینبار و کندرفتار نشود
8:29
از رفع ستمش پس از این روز
8:32
هرچند خانهاش دور باشد
8:35
و اما صورت سوم
8:39
آن را برای ما عابد زاهد روایت میکند
8:42
زیاد بن میسره المخزومی بالولاء
8:46
میگوید
8:47
مولایم عبدالله بن عیاش مرا فرستاد.
8:50
از مدینه تا دمشق
8:52
برای دیدار امیرالمؤمنین عمر بن عبدالعزیز
8:56
در نیازمندیهایش
8:58
و میان من و عمر پیوندی دیرینه وجود داشت
9:01
به دوران ولایت او بر مدینه بازمیگردد
9:05
و بر او وارد شدم
9:07
و چون نزد او نویسندهای بود که برایش مینوشت
9:10
هنگامی که به آستانهٔ حجره رسیدم
9:13
گفتم: السلام علیکم
9:15
پس گفت
9:16
و علیکم السلام و رحمة الله، ای زیاد
9:20
سپس با شرم بهسوی او رفتم
9:23
زیرا من او را با عنوان «امیرالمؤمنین» سلام نکردم.
9:27
وقتی به او رسیدم گفتم
9:29
سلام بر تو ای امیرالمؤمنین و رحمت الله تعالی
9:34
و برکاتُه
9:35
فرمود
9:36
ای زیاد
9:37
ما بر تو سلام نخست را انکار نکردیم
9:41
پس نیازی به دومی چیست؟
9:44
و کاتب او در آن هنگام
9:46
ظالمی که از بصره همراه با پست به او رسیده بود، آن را برای آنان میخواند.
9:51
به من گفت
9:52
ای زیاد، بنشین تا برایت فارغ شویم.
9:56
روی تختهی در نشستم
9:58
و نویسنده [این مطلب را] بر او میخواند
10:00
و عمر از شدت اندوه آه عمیقی میکشد
10:04
وقتی منشی او از خواندن نامههایی که همراهش بود فارغ شد
10:08
و او به کار خود رفت.
10:10
عمر از جایگاهش برخاست،
10:12
و به سوی من آمد تا نزد دروازه، در برابرم نشست.
10:17
و دستهایش را بر زانوی من نهاد،
10:19
سپس گفت:
10:20
ای زیاد، گوارایت باد!
10:23
بهراستی که با جامهٔ پشمینهات گرم شدی،
10:25
و از آنچه ما در آن هستیم آسوده گشتی.
10:28
و بر من جامهٔ پشمینهای بود.
10:31
سپس شروع کرد از نیکوکاران اهل مدینه بپرسد،
10:35
مردان و زنانشان را، یکیک.
10:39
هیچکدام از ایشان را رها نکرد مگر آنکه از او پرسید.
10:43
سپس از چیزهایی پرسید که در مدینه، زمانی که والی آن بود، به آنها فرمان داده بود.
10:49
من هر آنچه را پرسید برایش بازگو کردم.
10:53
سپس آهی کشید و گفت:
10:55
ای زیاد!
10:57
آیا نمیبینی به آنچه عمر در آن گرفتار شده است؟
11:00
گفتم:
11:01
من برای تو در این کار امید خیر و پاداش دارم.
11:05
گفت:
11:06
هیهات!
11:07
سپس آنقدر گریست که دلم بر او سوخت و گفتم:
11:11
ای امیرمؤمنان، با خود مدارا کن،
11:14
زیرا من برای تو امید خیر دارم.
11:17
گفت:
11:18
ای زیاد، چقدر دور است آنچه امید داری!
11:21
برای من میسر شده که دشنام بدهم و ندهم،
11:25
و بزنم و نزنم،
11:27
و مردم را آزار دهم و هیچکس مرا آزار ندهد.
11:31
سپس بار دیگر گریست تا آنکه من بر او دل سوزاندم.
11:36
و من سه روز نزد او ماندم،
11:40
تا آنکه آنچه مولایم مرا برای آن فرستاده بود، برآورده شد.
11:43
چون خواستم بازگردم،
11:46
نامهای به سرورم برایم نوشت که در آن از او بخواهد مرا به او بفروشد.
11:51
سپس از زیر بالش خود بیست دینار بیرون آورد و گفت:
11:56
با این مال، در کار دنیایت یاری جوی.
11:59
اگر تو را در «فیء» حقی بود،
12:02
حقت را به تو میدادیم.
12:04
من از گرفتن مال از او خودداری کردم.
12:07
گفت:
12:08
بگیر!
12:09
این از مال مسلمانان نیست،
12:11
بلکه از نفقهٔ شخصی من است.
12:14
من از گرفتن آن خودداری کردم،
12:16
اما او آنقدر بر من اصرار کرد تا آن را گرفتم و رفتم.
12:22
چون به مدینه رسیدم،
12:24
نامهٔ امیرمؤمنان را به مولایم دادم.
12:28
او آن را گشود و گفت:
12:30
او از من خواسته بود که تو را برایش بفروشم تا آزادت کند،
12:34
پس چرا خودم تو را آزاد نکنم؟
12:37
سپس مرا آزاد کرد.
12:39
عمر بن عبدالعزیز
12:45
خوشخلق و نیکوسرشت بود،
12:48
سرشار از دانش،
12:50
دارای نفسی فقیه، نرمخو و بازگشتکننده بهسوی طلا (خیر)،
12:56
ستون و الگو بود.
13:01
هرگاه سعی کرد یا سخن گفت، پیرو رسول بود.
13:06
ایشان در میان ما همچون ابری بارانزا بودند که زندگیبخش است،
13:11
یادشان در میان ما بلند و برافراشته است.
13:16
رفتند و در دلها پرسشی افکندند:
13:21
آیا مانندشان ستارهای است که بلند و درخشان باشد؟
13:26
زندگی را با کارهای برجستهشان پر کردند،
13:31
و دنیای بزرگمنشان با ایشان درخشید.