از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 6 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (6) | عمر بن عبدالعزیز و پسرش رحمت الله علیه
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگو
0:08
تبع الرسول إذا سعی أو قالا
0:13
انجمن «مودّه» تقدیم میکند
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
برای دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:30
عمر بن عبدالعزیز
0:32
و پسرش عبدالملک
0:42
تابعیِ جلیل، امیرالمؤمنین عمر بن عبدالعزیز
0:47
دستهایش را از خاک قبر سلف خود، سلیمان بن عبدالملک، میتکاند
0:52
تا آنجا که از اطرافش به زمین لرزهای شنید
0:55
پرسید: این چیست؟
0:57
گفتند: «این مرکبهای خلافت است، ای امیرالمؤمنین»
1:02
آن را برای تو آماده کردهام تا سوارش شوی.
1:05
عمر با گوشهی چشمش به او نگاه کرد
1:08
و با صدای لرزان و خستهاش گفت: «کسانی که...»
1:12
و شبزندهداری او را فرسوده میساخت.
1:14
مرا با آن چه کار؟ از من دور کنید، خداوند شما را برکت دهد.
1:19
استرم را برای من نزدیک بیاورید
1:21
زیرا برای من در آن (دنیا) بهرهای است
1:25
سپس، همینکه بر پشت استر قرار گرفت،
1:28
تا اینکه صاحب شرطه آمد تا پیشاپیش او راه برود.
1:33
او با گروهی از یارانش بود که در راست و چپ او صف کشیده بودند
1:38
و در دستانشان نیزههای درخشانشان بود
1:41
پس به او رو کرد و گفت
1:43
مرا با تو و با ایشان کاری نیست
1:46
من جز مردی از مسلمانان نیستم.
1:49
همانگونه بامداد کنید که (آنان) بامداد میکنند.
1:51
و من هم مانند آنان بازمیگردم
1:54
سپس [او] حرکت کرد و مردم نیز همراه او حرکت کردند تا وارد مسجد شد.
1:59
و در میان مردم ندا داده شد
2:01
نماز جامعه
2:03
نماز جامعه
2:05
مردم از هر سو به سوی مسجد روی آوردند
2:09
هنگامی که لشکرهایشان کامل گرد آمدند
2:11
او میان آنان به خطبه برخاست
2:13
پس الله را حمد گفت و او را ستایش کرد
2:16
و درود بر پیامبرش فرستاد، سپس گفت.
2:19
ای مردم
2:21
من به این کار مبتلا شدهام، بیآنکه خودم در آن رأیی داشته باشم.
2:26
و برای آن طلبی نیست
2:28
و بدون مشورت از سوی مسلمانان
2:30
و همانا بیعتی را که بر گردن شما بود از شما برداشتم.
2:34
پس برای خودتان خلیفهای برگزینید که به او راضی باشید.
2:38
مردم یکصدا فریاد زدند
2:41
ما تو را برگزیدیم، ای امیرالمؤمنین، و به تو راضی شدیم.
2:45
پس امر ما به یمن و برکت است
2:48
هنگامی که دید صداها فرو نشسته است
2:51
و دلها آرام گرفتهاند
2:53
الحمدلله، بار دیگر خدا را سپاس میگوییم و او را ستایش میکنیم.
2:57
درود و سلام بر محمد، بنده و فرستادهٔ او
3:01
و شروع کرد به ترغیب مردم بر تقوا
3:04
و آنان را نسبت به دنیا بیرغبت میسازد و به آخرت تشویقشان میکند.
3:08
و ایشان ایشان را به مرگ یادآوری میکرد، با لحنی که دلهای سخت را نرم میساخت
3:13
و اشکهای گناهآلود را جاری میسازد
3:16
و از دل صاحبش بیرون میآید
3:19
و در دلهای شنوندگان جای میگیرد
3:22
سپس با صدای خستهاش بلند شد تا همهٔ مردم بشنوند و گفت
3:28
ای مردم، هر که الله را اطاعت کند، اطاعتش واجب میشود.
3:33
و هر که الله را نافرمانی کند، برای هیچکس اطاعتی (از او) نیست.
3:38
ای مردم، تا زمانی که در حق شما الله را اطاعت کنم، از من پیروی کنید.
3:42
اگر الله را نافرمانی کردم، پس اطاعت من بر شما واجب نیست.
3:47
سپس از منبر فرود آمد
3:49
به خانهاش روی آورد و به اتاقش پناه برد
3:53
او میخواست که لحظهای از آسایش را به دست آورد
3:57
پس از آن تلاش فراوانی که از زمان وفات خلیفه در آن بود،
4:03
اما عمر بن عبدالعزیز
4:07
بهسختی پهلویش به بستر خوابش میرسید.
4:10
تا اینکه پسرش عبدالملک به او روی آورد
4:13
آن روز او به سوی هفدهمین سال عمرش پیش میرفت
4:18
و گفت: ای امیرالمؤمنین، میخواهی چه کار کنی؟
4:23
گفت: ای پسرم، میخواهم کمی بخوابم.
4:28
در بدنم دیگر هیچ توانی باقی نمانده است
4:31
آیا پیش از آنکه مظالم به صاحبانشان بازگردانده شود، عفو میکنی، ای امیرالمؤمنین؟
4:38
گفت: ای پسرم، من دیشب را در (مراقبت از) عمویت سلیمان بیدار ماندم.
4:44
و من هرگاه وقت ظهر فرا رسد، در میان مردم نماز میگزارم.
4:48
مظالم را به صاحبانشان بازگرداندم، إن شاء الله.
4:52
گفت: و چه کسی برای تو ضمانت میکند، ای امیرالمؤمنین، که تا ظهر زنده بمانی؟
4:58
این سخن، عزم عمر را برافروخت
5:01
و خواب را از چشمانش ربود.
5:04
و نیرو و عزم در پیکر خستهاش برانگیخته شد.
5:07
و گفت: «نزدیک من بیا، ای پسرکم». پس او نزدیک وی رفت.
5:12
او را به سوی خود کشید و میان دو چشمش را بوسید و گفت
5:17
ستایش مخصوص الله است که از پشت من کسی را بیرون آورد که مرا در دینم یاری میکند.
5:22
سپس برخاست و فرمان داد که در میان مردم ندا داده شود
5:26
آگاه باشید! هر کس بر گردنش ستمی (حقی) دارد، باید آن را بازگرداند.
5:30
پس کسی که این ملک را عبادت کند
5:34
خبرِ این جوان را که مردم دربارهاش گفتهاند، چیست؟
5:38
او همان کسی است که پدرش را به عبادت درآورد
5:41
و او را در مسیر زهد و پارسایی درآورد
5:44
بیایید داستان این جوان صالح را از آغازش فرا گیریم.
5:50
عمر بن عبدالعزیز پانزده فرزند داشت.
5:54
در میان آنان سه دختر بود
5:56
و همه آنان از بهرهای فراوان از پرهیزگاری برخوردار بودند.
6:00
و مقامی بزرگ از صلاح
6:03
اما عبدالملک میانهی برادرانش بود (یا: حلقهی وصل برادرانش بود)
6:07
و ستارهٔ درخشانِ آنان
6:09
او ادیبی فرزانه و زیرک بود.
6:12
زبان جوانان و خِرد پیران
6:15
سپس او از کودکی در طاعت الله عزوجل پرورش یافت.
6:19
از همان نوزادیاش.
6:21
پس او در روش و منش، به خاندان خطّاب بهطور عام نزدیکترین مردم بود،
6:26
و بهطور خاص، شبیهترین آنان به عبدالله بن عمر بود
6:29
در پرهیزگاریاش نسبت به الله
6:31
و ترسش از گناهانش
6:33
و تقرّبش به او از راه طاعت.
6:36
پسرعمویش عاصم روایت کرده و گفت:
6:39
من به دمشق وارد شدم
6:41
و بر پسرعمویم عبدالملک فرود آمدم، و او مجرد بود.
6:45
پس نماز عشا را خواندیم
6:47
و هرکدام به بستر خویش پناه بردیم.
6:50
عبدالملک برخاست و به سوی چراغ رفت و آن را خاموش کرد.
6:55
و هر یک از ما پلکهای خود را به خواب سپردیم.
6:58
سپس در میانههای شب بیدار شدم،
7:01
و دیدم عبدالملک ایستاده و در تاریکی شب نماز میگزارد
7:05
و این سخن خداوند جلّ و عزّ را تلاوت میکند:
7:08
پس آنچه مرا به وحشت انداخت این بود که او آیه را تکرار میکرد
7:12
و با گریهای خفه و درهمشکسته هقهق میکرد،
7:15
گریهای که رگهای دلها را پاره میکرد.
7:17
و هرگاه از آن آیه فارغ میشد، دوباره به همان بازمیگشت،
7:21
تا آنجا که گفتم: گمان دارم گریه او را خواهد کشت.
7:24
چون چنین دیدم، گفتم:
7:27
هیچ معبودی جز الله نیست
7:29
و «الحمد لله»
7:31
همانگونه که کسی که از خواب برمیخیزد میگوید،
7:34
تا گریهاش را قطع کنم.
7:36
چون صدای مرا شنید، سکوت کرد
7:38
و دیگر هیچ صدایی از او نشنیدم.
7:42
و جوان عمری
7:44
نزد بزرگان علمای عصر خود شاگردی کرد،
7:47
تا آنجا که از کتاب الله سیراب شد
7:49
و از حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم بهرهمند گشت
7:54
و در دین فقیه شد.
7:56
پس با آنکه جوان بود،
7:59
با طبقهٔ نخست فقیهان اهل شام در زمان خود همسنگی میکرد.
8:04
روایت است که عمر بن عبدالعزیز
8:07
قاریان و فقیهان شام را گرد آورد
8:10
و گفت:
8:11
من شما را برای این امر فراخواندم که این مظالمی که در دست خاندان من است
8:14
(چه باید کرد)،
8:17
پس شما در آن چه میبینید؟
8:19
گفتند:
8:20
ای امیرالمؤمنین،
8:22
این کاری بود که در غیر دوران ولایت تو رخ داده،
8:26
و وزر این مظالم بر کسی است که آن را غصب کرده است.
8:30
او به آنچه گفتند آرام نگرفت.
8:33
یکی از کسانی که جز رأی ایشان نظر داشت، به سوی او روی آورد و گفت:
8:38
ای امیرالمؤمنین، به سوی عبدالملک بفرست،
8:41
زیرا او از کسانی که دعوت کردی در علم یا فقه یا خرد کمتر نیست.
8:46
چون عبدالملک بر او وارد شد،
8:49
عمر به او گفت:
8:51
درباره این اموالی که پسرعموی ما از مردم به ستم گرفته، چه میبینی؟
8:56
صاحبانش حاضر شدهاند و درخواست آن را دارند،
9:00
و ما حق ایشان را در آن شناختهایم.
9:02
او گفت:
9:03
به نظر من تا وقتی که حکم آن را دانستهای، باید آن را به صاحبانش بازگردانی،
9:08
و اگر چنین نکنی،
9:10
با کسانی که به ستم آن را گرفتند شریک خواهی بود.
9:14
پس چهره عمر گشوده شد
9:16
و جانش آرام گرفت
9:18
و اندوهش از او زدوده شد.
9:20
و جوان عمری، مرابطه بر مرزها
9:27
و اقامت در یکی از شهرهای نزدیک به آنها را
9:30
بر ماندن در شام ترجیح داد،
9:33
پس به سوی آن رفت
9:35
و دمشق، آن شهر پر از باغهای خرّم و فضای دلنشین،
9:39
و سایههای گسترده،
9:41
و هفت رودخانه را پشت سر نهاد.
9:43
و پدرش با همه آنچه از صلاح و تقوای او شناخته بود،
9:49
بسیار بیمناک بود که نیرنگهای شیطان به او راه یابد،
9:52
و بسیار دلواپس بود که هوسهای جوانی او را فرا گیرد،
9:56
و حریص بود که از وضعیت او آنچه را که برایش روا است بداند،
10:01
و هرگز از این کار غافل نمیشد و آن را رها نمیکرد.
10:05
میمون بن مهران روایت کرده،
10:07
وزیر و قاضی و مشاور عمر بن عبدالعزیز، که گفت:
10:12
بر عمر بن عبدالعزیز وارد شدم
10:15
و دیدم که نامهای به پسرش عبدالملک مینویسد،
10:19
او را در آن پند و اندرز میدهد
10:22
و آگاهی و هشدار میدهد
10:24
و بیم میدهد و مژده میدهد.
10:26
و از جمله آنچه در آن آمده بود این سخن او بود:
10:30
اما بعد،
10:31
پس سزاوارترین کسی که از من فرا گرفته و سخنم را فهمیده، تو هستی،
10:36
و همانا الله که ستایش از آن اوست،
10:38
در امور کوچک و بزرگ به ما نیکی کرده است.
10:42
پس ای پسرم، فضل الله را بر خود و بر پدر و مادرت یاد کن،
10:46
و از تکبّر و خودبزرگبینی بپرهیز،
10:49
زیرا آن از کار شیطان است،
10:51
و او برای مؤمنان دشمنی آشکار است.
10:55
و بدان که من این نامه را به سوی تو نفرستادم
10:58
برای کاری که از تو به من رسیده باشد،
11:00
بلکه از وضعیت تو جز نیکی ندانستهام،
11:03
اما به من خبر رسیده که در تو اندکی خودپسندی دیده میشود،
11:08
و اگر این خودپسندی تو را به آنچه نمیپسندم بکشاند،
11:12
از من چیزی خواهی دید که خوش نمیداری.
11:15
میمون گفت:
11:16
سپس عمر به من رو کرد و گفت:
11:19
ای میمون،
11:21
همانا پسرم عبدالملک در چشم من زینت یافته است.
11:24
و من خودم را در این باره متهم میکنم.
11:27
و میترسم که دوستیام نسبت به او بر دانشام دربارهاش چیره شده باشد.
11:31
و آنچه پدران را فرا میگیرد از کوری (نسبت به) عیبهای فرزندانشان، مرا نیز فرا گرفت
11:36
به سوی او برو و عمق (حقیقت) او را بسنج و بیازمای.
11:39
و بنگر آیا در آن چیزی میبینی که شبیه تکبر و فخرفروشی باشد
11:43
زیرا او نوجوانی کمسن است
11:45
و از اینکه شیطان بر او چیره شود ایمن نیستم
11:48
میمون گفت
11:50
رحلها را بستم و به سوی عبدالملک رهسپار شدم تا اینکه نزد او رسیدم.
11:54
اجازه خواستم و داخل شدم
11:56
پس ناگهان نوجوانی در آغاز جوانی دید.
11:59
ریّان الشباب
12:01
بهی الطلعه
12:03
جمع تواضع
12:05
او بر روی تشکی سفید، بالای فرشی از پشم نشسته بود.
12:10
او از من استقبال کرد، سپس گفت
12:12
از پدرم شنیدم که از تو یاد میکرد به آنچه که تو سزاوار آنی از نیکی
12:17
و من امیدوارم که الله بهواسطهٔ تو نفع برساند.
12:20
به او گفتم: حالت چطور است؟
12:24
پس گفت
12:25
با خیر و نعمتی از جانب الله عزّ و جلّ
12:29
امّا میترسم که حسن ظن پدرم نسبت به من مرا فریب داده باشد.
12:34
و من به همهٔ آنچه گمان میرود از فضیلت نرسیدهام.
12:38
و من بیمناکم که عشقش به من بر شناختش از من چیره شده باشد.
12:43
پس آفتی برای او باشم
12:46
از اتفاق (همزمانی) این دو تعجب کردم.
12:48
سپس به او گفتم: به من بگو معیشتت از کجاست؟
12:53
فرمود:
12:54
از محصول (غلّه) زمینی که خریدهام از کسی که آن را از پدرش به ارث برده بود
12:58
و بهای آن را از مالی پرداخت که در آن هیچ شبههای نبود.
13:02
بدین وسیله از غنیمت (فیء) مسلمانان بینیاز شدم.
13:06
گفتم: پس خوراکت چیست؟
13:08
گفت
13:09
شبی گوشت و شبی عدس و روغن زیتون
13:13
و شبی بیسرکه و روغن زیتون
13:15
و در این، ابلاغ (پیام روشن) است.
13:17
به او گفتم
13:19
آیا خودت را شگفتانگیز نمییابی؟
13:21
فرمود
13:23
در برخی از این موارد چنین بوده است
13:25
وقتی پدرم مرا موعظه کرد
13:27
مرا به حقیقت نفسم بینا کرد
13:30
و کوچک شمردنِ آن نزد من
13:32
و قدر آن را در چشم من فروکاست
13:34
و الله عزّ وجلّ به واسطهٔ همین (سخن/کار) به من سود رساند.
13:37
پس الله او را از پدری نیک جزای خیر دهد.
13:41
ساعتی نشستم و با او صحبت کردم
13:43
و از منطقش لذت میبرم
13:45
هرگز چهرهای زیباتر از آن ندیدم
13:48
و عقل را کاملتر (از این) نمیدانم
13:50
و هیچکس ادبی نیکوتر از او ندارد.
13:52
با وجود کمسنی او
13:54
و کمی تجربهاش
13:56
چون پایان روز فرا رسید
13:58
کسی نزدش آمد و گفت
14:00
خدایت اصلاح کند، ما تمام شدیم.
14:03
ساکت ماند
14:05
گفتم
14:06
این چیزی است که از آن فارغ شدند
14:08
گفت
14:09
حمام
14:11
گفتم: و چگونه؟
14:13
گفت
14:14
آن را برایم از مردم خالی کنید
14:16
گفتم
14:18
از نظر خودم افتاده بودم
14:20
موقعی عظیم
14:21
تا این را شنیدم
14:23
او هراسان شد و «انا لله و انا الیه راجعون» گفت.
14:25
و گفت
14:26
و در این کار چه (عیبی) است، ای عمو
14:28
خدا تو را رحمت کند
14:30
گفتم
14:31
حمام برای توست
14:32
گفت: نه
14:34
گفتم
14:35
پس چه چیزی تو را واداشت که مردم را از آن (بیرون) ببری؟
14:38
گویی با این کار میخواهی
14:40
اینکه خودت را بالاتر از آنان قرار دهی
14:42
و اینکه برای آن اندازهای قرار دهی
14:44
بر اندازههای ایشان برتری مییابد
14:46
سپس تو آزار میدهی
14:48
صاحب کبوترها در محصول روزانهٔ خود (است)
14:50
و (بازگشت) آن کس که آمده است
14:52
حمامه خائبا
14:54
گفت
14:55
اما صاحب حمّام
14:57
من او را راضی میکنم و به او عطا میکنم
14:59
روزیاش (غلهٔ آن روز)
15:01
گفتم
15:02
این هزینهای بیهوده و اسرافآمیز است
15:04
با آن آمیخته شده کِبْر
15:05
و چه چیز تو را از داخل شدن بازمیدارد
15:07
حمام با مردم
15:09
و تو همچون یکی از ایشان (هستی)
15:11
گفت
15:12
مرا از آن بازمیدارد.
15:14
گروهی از فرومایگان مردم
15:16
وارد حمام میشوند بدون ازار.
15:18
و از دیدن عورتهای ایشان کراهت دارم
15:20
و من کراهت دارم که آنان را مجبور کنم
15:22
به گذاشتن ازار (لباس/پوشش)
15:24
تا آن را چنین بگیرند که
15:26
این، اقتدار من بر ایشان است
15:28
با سلطنت
15:30
که از الله میخواهم ما را از آن رهایی دهد
15:32
بهسلامت و بیزیان،
15:34
نه به زیان ما و نه به سود ما.
15:36
پس مرا اندرز ده، خداوند تو را رحمت کند،
15:38
و سخنی بگو که بدان سودمند باشم،
15:40
و راهی برای من از این کار قرار ده.
15:42
گفتم:
15:44
صبر کن تا مردم
15:46
از حمام بیرون آیند در یک شب،
15:48
و به خانههای خود بازگردند،
15:50
سپس وارد شو.
15:52
گفت:
15:53
بیتردید،
15:54
یعنی:
15:55
پیمان میبندم و سوگند میخورم
15:57
که هرگز روز هنگام به آن وارد نشوم
15:59
از امروز به بعد،
16:01
و اگر سختی سرمای این سرزمین نبود،
16:03
هرگز بدان وارد نمیشدم.
16:05
و اندکی سر فرو افکند،
16:07
زیرا که در کاری میاندیشید.
16:09
سپس سر به سوی من برداشت
16:11
و گفت:
16:13
تو را سوگند میدهم
16:15
که این خبر را از پدرم پنهان داری،
16:17
زیرا کراهت دارم که او
16:19
همواره بر من خشمگین بماند،
16:21
و میترسم که مرگ میان من و خشنودی او حایل شود.
16:23
ـ
16:25
میمون گفت:
16:27
آنگاه خواستم عقل او را بیازمایم، پس به او گفتم:
16:29
ـ
16:31
اگر امیرالمؤمنین از من بپرسد
16:33
آیا از تو چیزی دیدهام؟
16:35
آیا راضی میشوی که من بر او دروغ بگویم؟
16:37
ـ
16:39
گفت: نه، پناه بر الله،
16:41
بلکه به او بگو:
16:43
چیزی از او دیدم،
16:45
و او را اندرز دادم و در چشمش بزرگ نمودم،
16:47
ـ
16:49
پس به سرعت از آن بازگشت.
16:51
زیرا پدرم از تو درباره کشف آنچه
16:53
که آن را برای او آشکار نکردهای نمیپرسد،
16:55
چرا که الله جل و عز
16:57
او را از جستجوی
16:59
آنچه پنهان است، پناه داده است.
17:01
میمون گفت:
17:03
خداوند از پنجمین
17:05
خلفای راشدین،
17:07
عمر بن عبد العزیز
17:11
خشنود باد و او را خشنود گرداند،
17:13
و آرامگاه او و آرامگاه
17:15
پسرش و پاره جگرش، عبدالملک را روشن گرداند،
17:17
ـ
17:19
و درود و سلام بر آن دو در روزی
17:21
که به رفیق اعلی پیوستند،
17:23
و درود و سلام بر آن دو در روزی
17:25
که با
17:27
نیکان و پرهیزگاران برانگیخته میشوند.
17:29
آیا ندانستی که برای هر
17:35
قومی نجیبی است،
17:37
و نجیب
17:40
بنی امیه، عمر
17:42
بن عبد العزیز است،
17:44
و او در روز
17:46
قیامت بهتنهایی امتی برانگیخته میشود.
17:49
محمد بن علی بن الحسین
18:11
رفتند و در تاریکی
18:13
پرسشی افکندند:
18:16
آیا همانندِ ایشان
18:18
ستارهای است که بلند برآمد و درخشید؟
18:21
زندگی را پر کردند،
18:23
در حالی که به کردارشان فخر میکردند،
18:25
ـ
18:27
و زمین به وجود ایشان زیبا شد،
18:29
ـ