از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 28 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | H (28) | سالم بن عبدالله بن عمر رحمه الله | ج (1)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین نسلها از نظر مواضع و الگو بودن،
0:08
کسانیاند که هرگاه پیامبر میرفت یا سخن میگفت، از او پیروی کردند.
0:13
انجمن مودّت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
سالم بن عبدالله بن عمر
0:33
رحمهالله
0:42
اینک ما در خلافت فاروق هستیم،
0:45
رضواناللهعلیه،
0:47
و اکنون شهر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) است
0:51
که از غنایم جنگی سرشار است،
0:53
که مسلمانان از اسلام به دست آوردهاند.
0:56
یزدگرد، آخرین پادشاه ایران،
0:59
زیرا در آن از تاجهای کسرای مرصّع به جواهر بود،
1:04
و کمربندهای آنان که با مروارید فرش شده بود،
1:07
و شمشیرهای ایشان که با یاقوت و مرجان آراسته بود،
1:11
چیزهایی که هیچ چشمی پیش از آن بر آنها نیفتاده بود.
1:14
و با این گنجینههای عظیم و فراوان،
1:18
گروه بزرگی از اسیران ایرانی همراه بود،
1:21
و در میان ایشان سه دختر یزدگرد بودند.
1:25
پس علی رضیاللهعنه آنان را به بهای گران خرید،
1:29
و گروهی از برجستهترین جوانان مسلمان را بر آنان عرضه کرد،
1:34
پس یکی از آنان حسین بن علی را برگزید،
1:38
نوادهٔ رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)،
1:41
و برای او زینالعابدین را به دنیا آورد.
1:44
و دومی محمد بن ابیبکر صدیق رضیاللهعنه را برگزید،
1:50
و برای او قاسم را به دنیا آورد،
1:52
یکی از فقهای هفتگانهٔ مدینه.
1:55
و سومی عبدالله بن عمر، خلیفهٔ مسلمانان، را برگزید،
2:00
و برای او سالم، نوهٔ فاروق، را به دنیا آورد،
2:04
و او از نظر سیرت، شبیهترین مردم به (پدربزرگش) بود.
2:07
پس بیایید بر تصویرهایی روشن از زندگی سالم بن عبدالله بن عمر بن خطاب بایستیم،
2:14
رضیاللهعنه و از پدرش و از پدربزرگش.
2:18
سالم بن عبدالله در دامان شهر منوّر مدینه متولد شد،
2:25
آرامگاه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) و سرای هجرت او،
2:30
و در فضای معطّرش به عطرهای نبوّت،
2:34
درخشان با دندانهای وحی، رشد کرد و بزرگ شد.
2:38
و در دامان پدری عابد و زاهد،
2:42
که روزهای گرم را روزهدار و سحرها را به نماز ایستاده بود، پرورش یافت،
2:47
و با اخلاق عمریاش خو گرفت.
2:50
پدرش در او نشانههای تقوا و نشانههای هدایت دید،
2:55
و در رفتارش خصلتهای اسلام و اخلاق قرآن را مشاهده کرد،
3:00
بیش از آنچه در برادرانش میدید.
3:04
پس او را دوست داشت، دوستیای که پوستهٔ قلبش را فراگرفت،
3:08
و با تمام وجودش آمیخته شد،
3:11
تا جایی که سرزنشکنندگان او را در این باره ملامت کردند.
3:14
پس گفت: مرا در مورد سالم سرزنش میکنند و من آنها را سرزنش میکنم،
3:19
و سالم برای من، پوستی میان چشم و بینی است.
3:23
و به سوی او روی آورد و آنچه را که سینهاش در خود نگه داشته بود، برای او بازگو کرد.
3:27
از حدیث رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)،
3:31
و او را در دین الله فقیه میساخت و از کتاب الله به او میآموخت.
3:36
سپس او را به حرم شریف فرستاد،
3:39
و مسجد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بود،
3:43
که همواره با گروه بزرگی از اصحاب برجسته آباد بود.
3:48
پس هر جا جوان به یکی از ارکان آن میرسید،
3:52
ستارهای در برابرش میدرخشید که روشنیاش از دندان نبوّت بود،
3:56
و از عطرهای رسالت والا معطّر بود.
4:00
و هرجا چشم یا گوش میافکند،
4:04
خیر میدید و نیکی میشنید.
4:07
بدینترتیب برای او فراهم شد که از گروهی از اصحاب برجسته بیاموزد،
4:12
که در رأس ایشان ابوایوب انصاری بود،
4:15
و ابوهریره،
4:17
و ابورافع،
4:18
و ابولبابه،
4:20
و زیدبن خطاب،
4:22
و علاوه بر پدرش عبدالله بن عمر،
4:26
رضیاللهعنهم اجمعین.
4:29
پس بر آن نگذشت که پرچمی از پرچمهای مسلمانان شد،
4:33
و سروری بزرگوار از سروران تابعین،
4:37
و یکی از فقهای مدینه،
4:40
که مسلمانان در امور دینشان به ایشان پناه میبردند،
4:44
و شریعت پروردگارشان را از ایشان فرا میگرفتند،
4:47
و در مشکلات دین و دنیا به ایشان رجوع میکردند.
4:52
و والیان به قاضیان خود دستور میدادند،
4:55
که هرگاه دعاوی به ایشان عرضه شود،
4:57
آنها را به ایشان ارجاع دهند.
5:00
پس چون مسئلهای به آنان میرسید،
5:02
همگی گرد میآمدند و در آن مینگریستند،
5:05
و سپس قاضیان جز بر اساس رأی ایشان حکم نمیکردند.
5:10
و خوشبختترین والیان از نظر بهره،
5:13
و نیکوترین آنان در آوازه،
5:15
و نزدیکترین ایشان به دلهای مردم،
5:18
و مورد اعتمادترین نزد خلفا،
5:20
کسی بود که به مشورت سالم بن عبدالله عمل میکرد،
5:23
و به رهنمود او پایبند میبود.
5:25
اما کسانی که با فرمان او مخالفت میکردند،
5:28
مدینه آنان را از خود میراند،
5:31
و ولایت ایشان را تحمل نمیکرد.
5:33
از آن جمله آنکه عبدالرحمن بن ضحاک
5:37
در خلافت یزیدبن عبدالملک والی مدینه شد،
5:41
و فاطمه دختر حسین رضیاللهعنه
5:45
و روحش در بهشت نگریست،
5:47
بیوه شده بود و خود را وقف فرزندانش کرده بود.
5:51
پس ابن ضحاک به سوی او پیش آمد
5:54
و برای خود از او خواستگاری کرد،
5:56
پس گفت: به خدا سوگند، ازدواج نمیخواهم،
5:59
و من بر فرزندان (برادرم) باقی ماندم.
6:01
و خود را در اختیار آنان نهاد.
6:04
او پیوسته بر او اصرار میکرد.
6:06
و او از ترس شرّ او، با نرمی و بیدرشتی، در عذرخواهی از او چارهجویی میکرد.
6:10
از ترس شرّش.
6:12
چون دید او سرباز میزند،
6:14
به او گفت:
6:16
«به خدا سوگند، اگر مرا به همسری نپذیری،
6:19
بزرگترین فرزندانت را خواهم گرفت،
6:21
و به اتهام شرابنوشی او را تازیانه خواهم زد.»
6:25
پس با سالم بن عبدالله در کارش مشورت کرد.
6:29
او به وی رأی داد که برای خلیفه نامهای بنویسد و در آن از والی شکایت کند،
6:34
و خویشاوندی خود را با رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) یادآور شود،
6:39
و مهر او را نسبت به اهل بیت.
6:42
پس نامه را نوشت،
6:45
و آن را همراه فرستادهای به دمشق روانه کرد.
6:49
هنوز فرستاده با نامه نرفته بود،
6:53
که فرمان خلیفه به ابن هرمز رسید،
6:56
که کارگزار او بر دیوان مال در مدینه بود،
6:59
مبنی بر این که نزد او حاضر شود تا حساب خود را به او تسلیم کند.
7:04
ابن هرمز برخاست تا از صاحبان حقوقی که بر او داشتند خداحافظی کند.
7:08
پس بر فاطمه دختر حسین برای خداحافظی اجازه خواست و گفت:
7:12
«من به سوی دمشق میروم.
7:15
آیا نیازی داری؟»
7:17
گفت: «آری.
7:19
امیرالمؤمنین را خبر ده از آنچه از ابن ضحاک دیدهام،
7:23
و از آنچه نسبت به من روا میدارد،
7:25
و این که حرمت علمای مدینه را نگه نمیدارد،
7:29
و به ویژه سالم بن عبدالله را.»
7:32
ابن هرمز از این که به دیدار او رفته بود، خود را سرزنش کرد،
7:35
زیرا نمیخواست شکایت او را
7:38
از ابن ضحاک به خلیفه برساند.
7:41
ابن هرمز به دمشق رسید،
7:45
در همان روزی که فرستاده
7:48
که نامه فاطمه دختر حسین را حمل میکرد، به آنجا رسیده بود.
7:52
چون بر خلیفه وارد شد،
7:54
از احوال مدینه از او پرسید،
7:57
و درباره سالم بن عبدالله جویا شد،
8:00
و درباره همراهان فقیهش،
8:02
و به او گفت:
8:04
«آیا چیز مهمی هست که شایسته دانستن باشد،
8:08
یا خبری بزرگ که سزاوار یادآوری باشد؟»
8:11
او هیچ چیز از ماجرای فاطمه دختر حسین به او نگفت،
8:16
و به هیچ وجه به موضع والی نسبت به سالم بن عبدالله اشاره نکرد.
8:21
در حالی که نزد او نشسته بود و حسابش را به او تسلیم میکرد،
8:25
ناگاه حاجب وارد شد و گفت:
8:28
«خداوند امیر را اصلاح کند،
8:30
فرستاده فاطمه دختر حسین بر در است.»
8:34
چهره ابن هرمز دگرگون شد و گفت:
8:37
«خداوند عمر امیر را طولانی گرداند،
8:39
فاطمه دختر حسین
8:42
پیامی به سوی تو به من سپرده،»
8:44
و خبر را به او داد.
8:46
چون خلیفه سخن او را شنید،
8:49
از تخت خود پایین آمد و گفت:
8:52
«طاقت ندارم.
8:54
آیا از تو درباره امور مدینه و اخبارش نپرسیدم؟
8:57
آیا چنین خبری نزد تو هست و آن را از من پنهان میداری؟»
9:01
او به فراموشی عذرخواهی کرد.
9:04
سپس به فرستاده اجازه ورود داد و او نزد وی وارد شد.
9:07
نامه را از او گرفت و گشود،
9:10
و در حالی که شرر از چشمانش میجهید، شروع به خواندن کرد.
9:14
و با چوب خیزرانی که در دست داشت به زمین میزد و میگفت:
9:19
«ابن ضحاک بر خاندان رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) جسارت کرده است،
9:25
و به نصیحت سالم بن عبدالله درباره آنان گوش نداده است.
9:29
آیا کسی هست که صدای او را به من بشنواند، آنگاه که در مدینه شکنجه میشود،
9:34
در حالی که من بر این بستر خود در دمشق هستم؟»
9:37
یعنی صدای ابن ضحاک را.
9:39
به او گفته شد:
9:41
«آری، ای امیرالمؤمنین،
9:43
برای مدینه جز عبدالواحد بن بشر نظری نیست،
9:48
پس آن را به او بسپار.»
9:50
و او اکنون در طائف اقامت دارد.
9:53
گفت: «آری، به خدا سوگند، آری، او شایسته آن است.»
9:57
سپس قرطاسی خواست و با دست خود نوشت:
10:01
«از امیرالمؤمنین یزید بن عبدالملک،
10:04
به عبدالواحد بن بشر نظری،
10:07
سلام بر تو باد.
10:09
اما بعد،
10:11
من تو را بر مدینه گماشتم.
10:13
چون این نامه من به دست تو رسید،
10:16
به سوی آن روانه شو و ابن ضحاک را برکنار کن،
10:20
و بر او غرامتی به مبلغ چهل هزار دینار مقرر دار،
10:25
و او را شکنجه کن تا صدایش را از مدینه بشنوم.»
10:29
صاحب پست نامه را گرفت
10:34
و شتابان به سوی طائف، از راه مدینه، روانه شد.
10:38
چون به مدینه رسید،
10:40
بر والی آن، ابن ضحاک، وارد نشد
10:43
و بر او سلام نداد.
10:45
والی از این کار در دل ترسی به دل گرفت،
10:48
و کسی را فرستاد و او را به خانهاش دعوت کرد،
10:51
و از سبب آمدنش پرسید.
10:53
او چیزی بر او آشکار نکرد.
10:56
ابن ضحاک گوشه بستر خود را بالا زد و گفت:
10:59
«ببین.»
11:01
نگاه کرد، ناگاه کیسهای دید پر از دینار.
11:04
گفت:
11:06
«این هزار دینار است،
11:08
و بر عهده من است پیمان و میثاق خدا،
11:11
اگر مرا از مقصدت و آنچه در دست داری خبر دهی،
11:15
آن را به تو خواهم داد.»
11:17
و همانا آن را پنهان خواهم کرد
11:19
او را خبر دهم
11:20
پس مال را به او داد و به او گفت
11:23
اینجا سه شب درنگ کن
11:25
تا آنکه به دمشق برسم
11:27
سپس به آنچه فرمان داده شدهای بروم
11:32
ابن الضحاک شتران را بست
11:34
و در همان دم شهر مدینه را ترک کرد
11:37
و شتابان مرکبها را به سوی دمشق راند
11:40
چون به آنجا رسید
11:42
بر برادر خلیفه، مسلمة بن عبدالملک وارد شد
11:46
و او سروری بخشنده و صاحب یاریرسانی بود
11:50
چون در برابر او ایستاد، به او گفت
11:53
ای امیر، من در پناه تو هستم
11:56
فرمود: مژده بادت به خیر، کارت چیست؟
12:00
گفت: امیرالمؤمنین بر من خشمگین است
12:04
بهسبب سخنی نابجا که از من سرزد
12:06
یعنی لغزشی
12:08
پس فردا مسلمة نزد یزید رفت و گفت
12:11
مرا نزد امیرالمؤمنین حاجتی است
12:15
یزید گفت
12:16
هر حاجتی که داری برآورده است
12:19
مگر آنکه مربوط به ابن الضحاک باشد
12:21
گفت: به خدا سوگند که جز برای او نزد تو نیامدهام
12:26
گفت: به خدا سوگند که هرگز او را نخواهم بخشید
12:30
گفت: گناهش چیست؟
12:32
گفت: او به فاطمه دختر حسین تعرض کرد
12:36
و او را تهدید و تطمیع کرد و به ستوه آورد
12:40
و به اندرز سالم بن عبدالله در این کار گوش نداد
12:44
پس شاعران مدینه همگی برخاستند و او را هجو کردند
12:48
و نیکان و دانشمندان آنجا همگی به عیبجویی از او پرداختند
12:52
پس مسلمة گفت
12:54
ای امیرالمؤمنین، او و کارش با تو است
12:58
یزید گفت
13:00
به او بگو که به مدینه بازگردد
13:02
تا والی جدید آنجا فرمان مرا دربارهاش اجرا کند
13:05
و او را عبرتی برای دیگر والیان گرداند
13:10
مردم مدینه از والی جدیدشان بسیار شاد شدند
13:15
سختگیری او در اجرای فرمان خلیفه درباره ابن الضحاک آنان را شادمان کرد
13:20
و به او بیشتر دل بستند
13:22
چون دیدند که او راه نیکی در پیش گرفته است
13:25
و هیچ کاری از کارهای آنان را
13:28
جز آنکه با قاسم بن محمد بن ابیبکر
13:32
و سالم بن عبدالله بن عمر مشورت کند، به سرانجام نمیرساند
13:36
پس آفرین بر خلیفه مسلمانان، یزید بن عبدالملک
13:40
و بزرگداشت اسلام عظیم
13:43
که این الگوهای والا را پدید آورد
13:46
و آن مردان را پرورد
13:49
و دیداری دیگر با تابعی بزرگوار
13:53
سالم بن عبدالله بن عمر بن خطاب
14:00
سالم، فردی مورد اعتماد بود
14:03
بسیار حدیثگو، در میان مردان بلندمرتبه و پارسا
14:09
ابن سعد
14:19
آنان اینجا بودند و ابرِ زندگی ما را سیراب میکردند
14:24
یادشان در میان ما بلندآوازه است
14:29
رفتند و در دل پرسشی افکندند
14:34
آیا همانندشان ستارهای است که بر تپهها بالا رفته باشد؟
14:39
زندگی را با کردارشان مایهی افتخار ساختند
14:44
و دنیای خودپسندی در میان ایشان شکوفا شد