از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 37 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (37) | ابوحنیفه النعمان رحمه الله | ج (2)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگو بودن (قرن صحابه و تابعین)
0:08
کسی که به دنبال رسول میرود، هرگاه بکوشد یا سخن بگوید
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:28
ابوحنیفه نعمان
0:33
رحمهالله
0:43
ابوحنیفه نعمان بر امام مالک وارد شد
0:47
و نزد او گروهی از یارانش بودند
0:50
پس چون او از نزد وی بیرون رفت
0:52
مالک رو به همنشینان خود کرد و گفت
0:55
آیا میدانید این کیست؟
0:58
گفتند: نه
1:00
گفت: این نعمان بن ثابت است
1:04
همان کسی که اگر دربارهٔ این ستون بگوید
1:07
که آن طلاست، برای اثبات سخنش دلیل میآورد
1:11
و (مردم را) نیز به همان باور وا میدارد
1:13
امام مالک در وصفی که از قدرت استدلال ابوحنیفه کرد، مبالغه نکرده بود
1:20
و در سرعت پاسخگویی
1:22
و تیزی ذهن و شدت حضور خاطر
1:25
کتابهای تاریخ و سیره از اخبار مواضع او در برابر مخالفان رأیاش پر شده است
1:31
و معاندانش در عقیده
1:33
و همهٔ آنها شاهدی است بر درستی آنچه امام مالک دربارهٔ او گفت
1:38
که اگر (ابوحنیفه) برای تو ادعا میکرد که این خاکی که پیش روی توست طلاست
1:43
تو جز این نمیتوانستی کرد که در برابر حجتش سر تسلیم فرود آوری و ادعایش را بپذیری
1:49
پس چگونه باشد آنگاه که از حق دفاع میکند
1:52
و برای آن به مجادله میپردازد؟
1:54
از آن جمله، مردی از اهل کوفه بود که الله گمراهش کرده بود
2:01
و در چشم برخی مردم صاحب منزلت بود
2:04
و سخنی شنیدهشده نزد ایشان داشت
2:08
و آن مرد برای مردم در آنچه ادعا میکرد، چنین میگفت
2:12
که عثمان بن عفان در اصل یهودی بود
2:16
و پس از اسلام نیز بر یهودیگری خود باقی ماند
2:21
چون ابوحنیفه این سخن او را شنید
2:25
نزد او رفت و گفت
2:27
من آمدهام تا دخترت فلانی را برای یکی از یارانم خواستگاری کنم
2:32
گفت: خوش آمدی و مرحبا
2:36
کسی مانند تو، ای ابوحنیفه، خواستهاش رد نمیشود
2:40
اما خواستگار کیست؟
2:43
گفت: مردی که در میان قومش به شرف و توانگری مشهور است
2:48
دستبخشش و گشادهدست است
2:51
حافظ کتاب الله عزوجل است
2:54
تمام شب را در یک رکعت به نماز میایستد
2:57
از ترس الله تعالی بسیار میگرید
3:01
مرد گفت: بخ بخ، بس است ای ابوحنیفه
3:06
برخی از صفاتی که برای خواستگار برشمردی
3:09
او را شایستهٔ دختر امیرالمؤمنین میکند
3:13
ابوحنیفه گفت:
3:15
جز آنکه در او خصلتی است که ناچار باید بر آن آگاه شوی
3:20
گفت: آن چیست؟
3:22
گفت: او یهودی است
3:25
مرد به خود لرزید و گفت: یهودی؟
3:28
ای ابوحنیفه، میخواهی دخترم را به یهودی بدهم؟
3:33
به الله سوگند که چنین نخواهم کرد
3:36
هرچند خصلتهای اولین و آخرین را گرد آورده باشد
3:40
ابوحنیفه گفت:
3:42
تو نمیپذیری که دخترت را به یهودی بدهی
3:45
و سختترین انکار را در این باره داری
3:48
سپس برای مردم ادعا میکنی
3:50
که رسول الله صلی الله علیه وسلم
3:53
هر دو دخترش را به یک یهودی داد
3:57
مرد از شدت خشم به لرزه افتاد و گفت:
4:00
از سخن بدی که گفتم، از الله آمرزش میخواهم
4:03
و از بهتانی که بستم، به سوی او توبه میکنم
4:07
و از همین جمله:
4:11
یکی از خوارج
4:13
یعنی ضحاک شاری
4:15
روزی نزد ابوحنیفه آمد و گفت:
4:19
ای ابوحنیفه، توبه کن
4:21
گفت: از چه توبه کنم؟
4:24
خارجی گفت:
4:26
از سخن تو دربارهٔ جواز حکمیت
4:28
که میان علی و معاویه انجام شد
4:31
ابوحنیفه به او گفت:
4:34
آیا نمیپذیری که دربارهٔ این موضوع با من مناظره کنی؟
4:37
خارجی گفت: چرا (میپذیرم)
4:40
ابوحنیفه گفت:
4:42
اگر در چیزی که با هم مناظره میکنیم اختلاف کنیم
4:45
چه کسی میان ما داوری کند؟
4:48
خارجی گفت:
4:50
هر که را بخواهی داور قرار بده
4:52
ابوحنیفه رو به مردی از یاران خارجی کرد که همراه او بود و گفت:
4:56
تو میان ما داوری کن در آنچه اختلاف داریم
4:58
سپس به خارجی گفت:
5:01
من به همراه تو راضی شدم
5:03
آیا تو هم به او راضی هستی؟
5:05
خارجی خوشحال شد و گفت: آری
5:08
ابوحنیفه گفت:
5:11
وای بر تو!
5:13
تو حکمیت را در آنچه میان من و تو اختلاف است جایز میدانی
5:15
اما آن را دربارهٔ دو تن از اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم انکار میکنی
5:18
و آن را بر دو نفر از اصحاب رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) انکار میکنی
5:24
و پاسخی نیافت
5:26
و از آن جمله نیز:
5:28
جهم بن صفوان
5:32
سرکردهٔ فرقهٔ جهمیهٔ گمراه و بدعتگذار بود
5:34
(ادامهٔ این جمله در خط بعدی)
5:38
و کسی که شرّ را در سرزمین اسلام میکارد،
5:41
روزی ابوحنیفه نزد او آمد و گفت:
5:44
من آمدهام تا با تو درباره چیزهایی سخن بگویم که برایت آماده کردهام.
5:49
ابوحنیفه گفت:
5:51
سخن گفتن با تو ننگ است،
5:53
و فرو رفتن در آنچه تو بهسوی آن میروی، آتشی است که شعله میکشد.
5:57
جهم گفت:
5:59
چگونه درباره من حکمی دادی که دادی،
6:02
با آنکه پیش از این مرا ملاقات نکردهای
6:04
و سخنم را نشنیدهای؟
6:06
ابوحنیفه گفت:
6:08
از تو سخنانی به من رسیده که از مردی از اهل قبله صادر نمیشود.
6:14
جهم گفت:
6:16
آیا بر من به غیب حکم میکنی؟
6:18
ابوحنیفه گفت:
6:20
این موضوع از تو آشکار شده و شهرت یافته است،
6:23
و عامه و خاصه آن را شناختهاند،
6:26
پس برای من جایز است که آن را با آنچه از تو بهطور متواتر نقل شده، بر تو ثابت کنم.
6:31
جهم گفت:
6:33
من نمیخواهم جز درباره ایمان از تو بپرسم.
6:37
ابوحنیفه گفت:
6:39
آیا تا این ساعت ایمان را نمیشناسی که از من درباره آن میپرسی؟
6:44
جهم گفت:
6:46
آری، ولی درباره نوعی از آن به شک افتادم.
6:50
ابوحنیفه گفت:
6:52
شک در ایمان کفر است.
6:55
جهم گفت:
6:57
برای تو روا نیست که مرا به کفر متهم کنی،
7:00
مگر آنکه از من سخنی بشنوی که کفرآمیز باشد.
7:03
ابوحنیفه گفت:
7:06
جهم گفت:
7:08
مرا خبر ده از مردی که الله را با قلبش شناخته،
7:12
و دانسته که او یگانه است و شریکی و همتایی ندارد،
7:16
و او را با صفاتش شناخته،
7:18
و اینکه هیچ چیزی همانند او نیست،
7:21
سپس مرده و ایمان را با زبانش اعلام نکرده است.
7:25
آیا مؤمن میمیرد یا کافر؟
7:28
ابوحنیفه گفت:
7:30
کافر میمیرد
7:32
و از اهل آتش خواهد بود،
7:34
اگر آنچه را با جانش شناخته با زبانش آشکار نکند،
7:38
تا وقتی که مانعی از اظهار آن با زبان او را باز ندارد.
7:42
جهم گفت:
7:44
چگونه مؤمن نباشد،
7:46
با آنکه الله را آنچنان که حق شناخت او است شناخته است؟
7:49
ابوحنیفه گفت:
7:51
اگر به قرآن ایمان داری
7:53
و آن را حجت میدانی،
7:55
با آن با تو سخن گفتم.
7:57
و اگر به قرآن ایمان نداری
8:00
و آن را حجت نمیدانی،
8:02
با آنچه با کسی که با اسلام مخالف است سخن میگوییم، با تو سخن خواهم گفت.
8:06
جهم گفت:
8:08
بلکه به قرآن ایمان دارم
8:10
و آن را حجت میدانم.
8:12
ابوحنیفه گفت:
8:14
همانا الله تبارک و تعالی
8:16
ایمان را بر دو عضو قرار داده است:
8:19
قلب و زبان،
8:21
نه بر یکی از این دو.
8:24
و کتاب الله و حدیث رسول الله (ﷺ) سرشار از بیان این مطلب است.
8:29
الله تعالی فرموده است:
8:31
«...»
8:33
آنان حق را با جانشان شناختند
8:37
و با زبانشان بر زبان آوردند،
8:39
پس الله آنان را به سبب آنچه گفتند
8:42
بهشتهایی که نهرها از زیر آنها جاری است
8:45
و الله تعالی فرموده است:
8:47
«بگویید»
8:49
پس آنان را به گفتن امر کرده است،
8:51
و از ایشان به شناخت و دانش بسنده نکرده است.
8:54
و پیامبر (ﷺ) فرموده است:
8:57
«بگویید: لا إله إلا الله تا رستگار شوید».
9:01
پس رستگاری را تنها به شناخت قرار نداده،
9:04
بلکه گفتن را به آن افزوده است.
9:07
و پیامبر (ﷺ) فرموده است:
9:10
«از آتش بیرون میآید کسی که لا إله إلا الله گفته باشد».
9:15
نفرموده: از آتش بیرون میآید کسی که الله را شناخته باشد.
9:18
و اگر گفتن نیازی نبود
9:21
و به شناخت بدون آن بسنده میشد،
9:24
ابلیس مؤمن میبود،
9:26
زیرا او به پروردگارش عارف است:
9:29
میداند که او است که وی را آفریده،
9:32
و او است که وی را میمیراند،
9:34
و او است که وی را برمیانگیزد،
9:36
و او است که وی را گمراه کرده است.
9:38
الله تعالی از زبان او فرموده است:
9:41
مرا از آتش آفریدی و او را از گِل آفریدی
9:45
و گفت: «پروردگارا، مرا تا روزی که برانگیخته میشوند مهلت ده».
9:50
و گفت: «پس به سبب آنکه مرا گمراه کردی،
9:53
قطعاً برای (گمراه کردن) آنان بر سر راه راست تو خواهم نشست
9:57
و اگر آنچه تو میپنداری درست بود،
10:00
بسیاری از کافران مؤمن میبودند
10:03
به سبب شناختشان نسبت به پروردگارشان،
10:05
با آنکه با زبانشان آن را انکار میکنند.
10:08
الله تعالی فرموده است:
10:10
و به آنها انکار ورزیدند، در حالی که دلهایشان به حقیقت آن یقین داشت
10:14
پس آنان را به سبب یقینشان مؤمن قرار نداده،
10:17
بلکه به سبب انکار زبانشان ایشان را کافر شمرده است.
10:22
و ابوحنیفه بر این روش پیوسته و روان ادامه داد.
10:26
گاهی با قرآن و گاهی با حدیث
10:29
تا آنکه شگفتی و درماندگی بر چهرهٔ جهم نمایان شد
10:34
و از میان دستان ابوحنیفه بیرون خزید و میگفت:
10:38
تو چیزی را به یادم آوردی که فراموشش کرده بودم، و به زودی نزد تو بازمیگردم.
10:43
سپس رفت و دیگر بازنگشت.
10:46
و از جمله اینها نیز
10:50
آن است که ابوحنیفه با گروهی از ملحدان دیدار کرد
10:54
که وجود آفریدگار، جل و عز، را انکار میکردند،
10:58
پس به ایشان گفت:
11:00
درباره کشتیای که از بارهای سنگین پر شده،
11:04
مملوّ از کالاها و بارهای گران است، چه میگویید؟
11:07
امواج خروشان دریا آن را در میان گرفتهاند،
11:12
و بادهای سهمگین بر آن وزیدهاند،
11:15
با این حال، آن کشتی آرام در مسیر ترسیمشدهاش روان است
11:20
و با اطمینان به سوی هدف معلوم خود پیش میرود،
11:24
بیآنکه اضطراب، خلل یا انحرافی در آن باشد،
11:28
و بر عرشهاش ناخدایی نباشد که حرکتش را هدایت کند
11:32
یا سکانداری که گامهایش را تنظیم نماید.
11:35
آیا این در اندیشه درست است؟
11:38
گفتند: نه، این چیزی است که عقل آن را نمیپذیرد
11:42
و وهم نیز آن را روا نمیدارد، ای شیخ.
11:46
گفت: سبحان الله!
11:49
آیا انکار میکنید که کشتیای در دریا بهطور استوار و محکم روان شود
11:53
بیآنکه ناخدایی داشته باشد که مراقبش باشد،
11:57
اما قیام این جهان را میپذیرید،
12:00
با دریاهای پرموج و افلاک در حرکتش،
12:03
با پرندگان شناور و جانورانش که در چرخشاند،
12:07
بیآنکه صانعی باشد که صنعتش را استوار کند
12:10
و مدبّری که تدبیرش را نیکو سازد؟
12:13
وای بر شما و بر آنچه به دروغ میبندید!
12:16
و سرانجام، ابوحنیفه تمام عمر خود را سپری کرد
12:23
و از دین الله دفاع میکرد،
12:26
با حجتی رسا که آفریدگار به او بخشیده بود،
12:29
و با منطقی بیهمتا که الله به او عطا کرده بود، از شریعت او مجادله مینمود.
12:34
چون یقین (مرگ) به سراغش آمد،
12:37
در وصیتش یافتند که به خانوادهاش سفارش کرده بود
12:41
که او را در سرزمینی پاک به خاک سپارند،
12:44
و از هر مکانی که در آن شبهه غصب باشد، دوری گزینند.
12:48
چون وصیتش به منصور رسید،
12:51
گفت: چه کسی ما را از (آزار و رنج) ابوحنیفه معاف میدارد،
12:55
چه زنده باشد و چه مرده؟
12:57
و ابوحنیفه وصیت کرده بود که غسل او را
13:00
حسن بن عماره بر عهده گیرد.
13:03
چون او را غسل داد، گفت:
13:06
خدا تو را رحمت کند، ای ابوحنیفه،
13:09
و به پاس آنچه پیش فرستادی، بر تو ببخشاید،
13:12
که تو سی سال روزه نگرفتی (روزهخواری نکردی؟)،
13:15
و چهل سال شبها دست راستت را بالش خود نساختی،
13:20
و پس از خود، فقیهان را به رنج انداختی.
13:24
ابوحنیفه نعمان بود،
13:30
بسیار پرتوان در دفاع از حرمتهای الله،
13:33
بسیار خاموش،
13:35
همواره در اندیشه.
13:38
امام ابویوسف
13:48
میگوید: هنگامی که سعی کرد یا سخن گفت،
13:52
آنان در اینجا بودند، ابرِ زندگی ما را سیراب میکردند،
13:57
یادشان در میان ما بلند و برافراشته است.
14:02
رفتند و پرسشی در دل تاریکی افکندند:
14:07
آیا ستارهای همچون ایشان در آسمان و تپهها درخشیده است؟
14:12
زندگی را با کردارشان مایهٔ مباهات ساختند،
14:17
و دنیای «من» با ایشان شکوفا شد.