از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 13 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (13) | عامر بن شرهبیل (الشعبی) رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین نسلها از نظر مواضع و الگو بودن
0:08
که از پیامبر پیروی میکرد هرگاه میشتافت یا سخن میگفت
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
از دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
عامر بن شَرَحبی
0:33
رحمهالله
0:43
شش سال از خلافت فاروق (رضیاللهعنه) گذشته بود
0:48
برای مسلمانان نوزادی متولد شد که اندامی نحیف و جثهای کوچک داشت
0:53
این به آن سبب بود که برادرش در رحم مادرش با او رقابت کرد
0:58
پس برای رشد او جایی باقی نگذاشت
1:01
اما پس از آن او نتوانست
1:04
که نه او و نه دیگری در زمینههای دانش و بردباری
1:09
و حافظه و فهم و نبوغ با او رقابت کند
1:12
او عامر بن شَرَحبیل حِمیری است
1:16
معروف به شعبی
1:18
نابغه مسلمانان در عصر خویش
1:22
شعبی در کوفه متولد شد و در آنجا پرورش یافت
1:25
اما مدینه منوره
1:28
همواره جایگاه دل و آرزوی جانش بود
1:31
پس هر از گاهی به آنجا میرفت
1:34
تا با صحابه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دیدار کند
1:38
و از ایشان فراگیرد
1:40
همانگونه که صحابه گرامی به کوفه رفتوآمد میکردند
1:44
تا آن را پایگاهی برای جهاد در راه الله قرار دهند
1:48
یا سرای اقامت خویش
1:50
پس برای او میسر شد که با حدود پانصد نفر از صحابه گرامی دیدار کند
1:56
و از شمار زیادی از بزرگان ایشان روایت کند
1:59
از جمله علی بن ابیطالب
2:02
و سعد بن ابیوقاص
2:04
و زید بن ثابت
2:06
و عبادة بن صامت
2:08
و ابوموسی اشعری
2:10
و ابوسعید خدری
2:12
و نعمان بن بشیر
2:14
و عبدالله بن عمر
2:16
و عبدالله بن عباس
2:18
و عدی بن حاتم
2:20
و ابوهریره
2:22
و عایشه امالمؤمنین
2:24
و دیگران و دیگران
2:26
(رضیاللهعنهم أجمعین)
2:28
شعبی جوانی بسیار تیزهوش، بیدار دل بود
2:35
ذهنی تیز و فهمی دقیق داشت
2:38
در نیرومندی حافظه و یادآوری نشانهای بینظیر بود
2:41
از او روایت شده که گفت
2:44
هرگز چیزی سیاه را بر سفید ننوشتم
2:48
و هیچ مردی برایم حدیثی نگفت مگر آنکه آن را حفظ کردم
2:52
و از هیچ کس سخنی نشنیدم
2:55
سپس دوست داشتم که آن را برایم بازگو کند
2:58
این جوان دلبسته دانش و شیفته معرفت بود
3:02
جان و مال گرانبها را در راه آن میبخشید
3:05
و سختیها را برای آن آسان میشمرد
3:08
چنانکه میگفت
3:10
اگر مردی از دورترین نقطه شام تا دورترین نقطه یمن سفر کند
3:15
و یک سخن را فرا گیرد که در آینده عمرش به او سود رساند
3:20
میدیدم که سفرش بیهوده نبوده است
3:23
و دانش او بدان پایه رسیده بود که میگفت
3:26
کمترین چیزی که آموختم شعر بود
3:29
و اگر میخواستم میتوانستم یک ماه از آن سخن بگویم
3:32
بیآنکه چیزی از آنچه سرودهام را تکرار کنم
3:36
در مسجد جامع کوفه برای او حلقهای برپا میشد
3:40
و مردم گروهگروه گرد او جمع میشدند
3:43
و صحابه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بسیار زنده بودند
3:48
در میان مردم رفتوآمد میکردند و صبح و شام میآمدند و میرفتند
3:51
حتی عبدالله بن عمر (رضیاللهعنه)
3:55
یکبار او را شنید که برای مردم اخبار غزوات را با جزئیات و نکات دقیق آن بازگو میکرد
4:00
با ریزهکاریها و نکات باریکش
4:03
پس گوش فرا داد و گفت
4:06
من برخی از آنچه را که او بازگو میکند با چشم خود دیدهام
4:09
و با گوش خود شنیدهام
4:11
با این همه، او از من داناتر به آن است
4:15
و از شواهد گستردگی دانش شعبی
4:17
و حضور ذهن فراوان و بسیار او این است
4:20
از جمله آنچه خود او روایت کرده است
4:23
گفت دو مرد نزد من آمدند و به یکدیگر فخر میفروختند
4:27
یکی از بنی عامر
4:29
و دیگری از بنی اسد
4:31
مرد عامری بر همراهش چیره شد و بر او سوار شد
4:35
و او را از جامهاش گرفت و به سوی من میکشید و میکشید
4:39
و مرد اسدی خوار و ناتوان در برابرش بود و به او میگفت
4:43
رهایم کن، رهایم کن
4:45
و مرد عامری به او میگفت
4:47
به خدا سوگند رهایت نمیکنم تا شعبی به سود من بر تو حکم کند
4:52
پس به مرد عامری رو کردم و گفتم
4:55
همراهت را رها کن تا میان شما داوری کنم
4:58
سپس به مرد اسدی نگاه کردم و گفتم
5:01
چرا میبینم که در برابر او خوار و ناتوانی؟
5:04
و برای شما شش فضیلت بزرگ بود
5:07
که برای هیچ یک از عرب نبود
5:09
نخست اینکه
5:11
زنی از میان شما بود که سرور آفریدگان
5:15
محمد بن عبدالله (صلیاللهعلیهوسلم) او را خواستگاری کرد
5:19
پس الله از فراز هفت آسمان او را به ازدواج او درآورد
5:23
و میانجی میان آن دو جبریل (علیهالسلام) بود
5:27
او همان امالمؤمنین زینب دختر جحش است
5:31
پس این افتخار برای قوم تو ثبت شد
5:34
و هیچیک از عرب جز شما را شامل نبوده است.
5:38
و دومی:
5:39
اینکه از شما مردی از اهل بهشت بود که بر روی زمین راه میرفت،
5:44
او عکاشه بن محصن است.
5:47
این فضیلت برای شما ای بنی اسد بود،
5:50
و برای غیر شما از مردم نبود.
5:53
و سومی:
5:55
اینکه نخستین پرچمی که در اسلام بسته شد،
5:58
برای مردی از شما بود،
6:00
او عبدالله بن جحش است.
6:02
و چهارمی:
6:04
اینکه نخستین غنیمتی که در اسلام تقسیم شد، غنیمت او بود.
6:08
و پنجمی:
6:10
اینکه نخستین کسی که بیعت رضوان کرد، از شما بود،
6:14
زیرا یار شما ابوسنان بن وهب نزد رسول الله
6:17
(صلیاللهعلیهوسلم) آمد
6:20
و گفت: ای رسول الله،
6:23
دستت را بگشای تا با تو بیعت کنم.
6:26
پیامبر (ﷺ) فرمود:
6:28
بر چه چیز؟
6:30
گفت: بر آنچه در دل داری.
6:32
(ﷺ) فرمود:
6:34
و آنچه در دل من است چیست؟
6:36
گفت: پیروزی یا شهادت.
6:39
فرمود: آری.
6:41
پس با او بیعت کرد،
6:42
و مردم شروع کردند به بیعت بر همان بیعت ابوسنان.
6:46
و ششمی:
6:48
اینکه قوم تو، بنی اسد،
6:50
در روز بدر، هفت نفر از مهاجرین بودند.
6:53
پس عامری مبهوت شد و خاموش ماند.
6:56
و شکی نیست که شعبی
6:59
میخواست از ناتوان مغلوب در برابر نیرومند غالب دفاع کند،
7:03
و اگر عامری شکستخورده بود،
7:06
از مفاخر قومش چیزی یاد میکرد که خبر من به آن احاطه نداشت.
7:11
و چون خلافت به عبدالملک بن مروان رسید،
7:17
به حجاج، کارگزارش در عراق، نوشت
7:20
که مردی را که شایسته دین و دنیا باشد نزد من بفرستد،
7:24
تا او را همدم و همنشین خود گیرم.
7:27
پس شعبی را نزد او فرستاد
7:30
و او را از خواص خود قرار داد،
7:32
و در مشکلات به دانش او پناه میبرد
7:35
و در گرفتاریها بر رأی او تکیه میکرد،
7:38
و او را میان خود و پادشاهان فرستاده قرار میداد.
7:42
یک بار او را در مأموریتی نزد جستنیان، پادشاه روم فرستاد.
7:47
چون بر او وارد شد و سخنش را شنید،
7:50
از هوش او شگفتزده و از زیرکیاش حیرتزده شد،
7:54
و از وسعت دانش و قدرت بیانش به شگفت آمد،
7:58
پس او را چند روزی بیش از معمول با سفیران نزد خود نگه داشت.
8:04
چون شعبی بر بازگشت به دمشق اصرار کرد و او اجازه داد،
8:09
پادشاه رومی از او پرسید:
8:11
آیا از خاندان پادشاه هستی؟
8:14
گفت: نه،
8:15
بلکه من مردی از جمله مسلمانانم.
8:19
چون به او اجازه حرکت داد،
8:22
به او گفت:
8:23
هنگامی که نزد یار خود بازگشتی،
8:25
یعنی عبدالملک بن مروان،
8:28
و آنچه را میخواهد بداند به او رساندی،
8:31
این نامه را به او بده.
8:34
چون شعبی به دمشق بازگشت،
8:37
به دیدار عبدالملک شتافت
8:40
و آنچه را دیده و شنیده بود برای او بازگفت،
8:43
و از همه پرسشهایش پاسخ داد.
8:47
و چون برخاست تا برود،
8:49
گفت: ای امیرالمؤمنین،
8:51
پادشاه رومی این نامه را برای تو به من سپرد،
8:55
و آن را به او داد و رفت.
8:58
چون عبدالملک آن را خواند،
9:01
به غلامانش گفت:
9:02
او را نزد من بازگردانید.
9:04
او را بازگردانیدند.
9:05
عبدالملک به شعبی گفت:
9:08
آیا میدانی در این نامه چیست؟
9:11
گفت:
9:12
نه، ای امیرالمؤمنین.
9:14
عبدالملک گفت:
9:16
پادشاه روم به من نوشته است که:
9:19
از عرب در شگفتم که چگونه مردی غیر از این جوان را بر خود فرمانروا ساختهاند،
9:21
چگونه بر آن مردی جز این جوان سلطه یافتی
9:25
پس شعبی پیشدستی کرد و گفت:
9:28
او این را گفته است چون تو را ندیده،
9:31
و اگر تو را دیده بود، ای امیرالمؤمنین،
9:34
چنین نمیگفت.
9:36
عبدالملک گفت:
9:38
آیا میدانی چرا پادشاه روم این را به من نوشت؟
9:42
شعبی گفت:
9:44
نه، ای امیرالمؤمنین.
9:46
عبدالملک گفت:
9:48
او این را به من نوشت
9:51
زیرا به تو حسد برد،
9:53
و خواست مرا به کشتن تو وادار کند و از شر تو رها شود.
9:57
این سخن به پادشاه روم رسید
10:00
و گفت:
10:01
خدا پدرش را بیامرزد!
10:03
به خدا سوگند جز این را نخواستم.
10:06
و شعبی در دانش به مرتبهای رسید
10:09
که او را چهارمین از سه تن در روزگارش قرار دادم،
10:12
زیرا زهری میگفت:
10:15
علما چهار تناند.
10:17
سعید بن مسیب در مدینه
10:20
و عامر شعبی در کوفه
10:23
و حسن بصری در بصره
10:25
و مکحول در شام
10:27
اما شعبی
10:29
به سبب تواضعش شرمگین میشد
10:31
هرگاه کسی او را به لقب «عالم» میستود
10:35
یکی از مردم او را چنین خطاب کرد
10:38
ای فقیه عالم، به من پاسخ ده
10:41
او گفت:
10:42
وای بر تو!
10:43
ما را به آنچه در ما نیست نستای
10:46
فقیه کسی است که از محرمات الله پرهیز کند
10:49
و عالم کسی است که از الله بترسد
10:52
و ما کجا و آن (مقام)!
10:54
و دیگری از او دربارهٔ مسئلهای پرسید
10:57
پس پاسخ داد
10:58
عمر بن خطاب در آن (مسئله) چنین گفته است
11:01
و علی بن ابیطالب چنان گفته است
11:05
آنگاه پرسنده به او گفت:
11:07
ای ابا عمر، تو خود چه میگویی؟
11:10
او با حیا لبخند زد و گفت:
11:13
گفتهٔ من را چه کار داری،
11:15
پس از آنکه سخن عمر و علی را شنیدی؟
11:21
و شعبی
11:23
به خصلتهای نیکو و خویهای بزرگوارانه آراسته بود
11:27
از جمله آنکه
11:28
ستیزهجویی را ناخوش میداشت
11:31
و از فرو رفتن در آنچه به او مربوط نیست، پرهیز میکرد
11:34
روزی یکی از یارانش با او سخن گفت و گفت:
11:38
ای ابا عمر!
11:40
او گفت: لبیک.
11:42
گفت:
11:43
دربارهٔ آنچه مردم در باب آن دو مرد سخن میگویند، چه میگویی؟
11:49
شعبی گفت:
11:51
کدام دو مرد را میگویی؟
11:53
گفت:
11:54
عثمان و علی.
11:56
شعبی گفت:
11:58
به الله سوگند که من از آن بینیازم
12:00
که روز قیامت دشمن عثمان بن عفان
12:05
یا علی بن ابیطالب باشم،
12:07
رضیاللهعنهما.
12:09
شعبی بردباری را همراه دانش گرد آورده بود.
12:14
روایت شده که مردی او را به زشتترین دشنامها ناسزا گفت
12:18
و بدترین سخنان را به گوشش رساند،
12:20
ولی او جز این نگفت:
12:23
اگر در آنچه به من نسبت میدهی راستگو باشی،
12:26
الله مرا بیامرزد،
12:28
و اگر دروغگو باشی،
12:30
الله تو را بیامرزد.
12:32
شعبی با آن جلالت قدر و بزرگی فضلش،
12:37
ننگ داشت که دانش را از کمارزشترین مردم فراگیرد یا حکمت را از ایشان دریافت کند.
12:43
مردی بادیهنشین همواره در مجالس او حاضر میشد،
12:47
امّا همیشه خاموش میماند.
12:50
شعبی به او گفت:
12:52
چرا سخن نمیگویی؟
12:54
او گفت:
12:55
خاموش میمانم تا سالم بمانم،
12:57
و گوش میدهم تا بیاموزم.
12:59
بهرهٔ انسان از گوشش به خودش بازمیگردد،
13:02
امّا بهرهٔ او از زبانش به دیگران میرسد.
13:06
پس شعبی تا زنده بود، سخن آن بادیهنشین را تکرار میکرد.
13:12
شعبی از بلاغت سخن بهرهای داشت
13:17
و در بهکارگیری آن نیکو عمل میکرد،
13:19
که جز اندکی از فصیحان برجسته، چنین بهرهای نیافتهاند.
13:24
از جمله آنکه
13:26
او با امیر عراقین، عمر بن هبیره فزاری، سخن گفت
13:31
دربارهٔ گروهی که آنان را زندانی کرده بود، و گفت:
13:34
ای امیر،
13:36
اگر ایشان را به ناحق زندانی کردهای،
13:38
حق آنان را آزاد خواهد کرد،
13:40
و اگر به حق زندانی کردهای،
13:43
بخشش آنان را فرا خواهد گرفت.
13:45
پس از سخن او شگفتزده شد
13:47
و به احترام او ایشان را آزاد کرد.
13:49
با وجود کمال جوانمردی شعبی
13:53
و بلندی جایگاهش در دین و دانش،
13:56
او روحی لطیف و مجلسی شیرین داشت
14:00
و هیچ نکتهای را که به ذهنش میرسید، از دست نمیداد.
14:03
روزی مردی بر او وارد شد
14:05
در حالی که با همسرش نشسته بود،
14:07
و گفت:
14:08
کدامیک از شما شعبی است؟
14:10
گفت: این.
14:12
و به همسرش اشاره کرد.
14:14
و دیگری از او پرسید:
14:16
همسر ابلیس را چه مینامیدند؟
14:19
او گفت:
14:20
آن (را) نمیدانیم؛ ما (آن) را ندیدهایم.
14:23
و شاید بهترین تصویر از خصلتهای شعبی
14:27
همان باشد که از خود نقل کرده و گفته است:
14:30
هرگز دامن خود را به سوی چیزی که مردم بدان چشم دارند، نیالودم،
14:35
و هرگز غلام خود را نزدم،
14:38
و هیچ خویشاوندی از من نمرد که بر او بدهی باشد
14:42
مگر آنکه آن را از جانب او ادا کردم.
14:45
و اما بعد،
14:46
شعبی عمر یافت
14:48
تا آنکه از هشتاد سال گذشت،
14:50
پس چون به ندای پروردگارش لبیک گفت،
14:53
و به حسن بصری میرسانیم
14:55
گفت:
14:56
الله بر او رحمت کند
14:58
زیرا او دانشی گسترده و بردباریی بزرگ داشت
15:00
(و اینها از یکصد سالها پیش بهدست میآید)
15:02
و او در اسلام جایگاهی والا داشت
15:05
شعبی دانشی گسترده داشت
15:12
بردباری بزرگ
15:14
و او در اسلام جایگاهی والا داشت
15:18
حسن بصری
15:21
در مواضع و الگو بودن
15:26
هرگاه سخنی گفت یا کوششی کرد، پیرو پیامبر بود
15:31
آنان در اینجا، ابرِ حیاتِ ما را سیراب میکردند
15:36
یادشان در میان ما بلند است و والا
15:41
رفتند و پرسشی در دل تاریکی افکندند
15:46
آیا همانندِ ایشان، ستارهای است که در آسمان و بر بلندیها میدرخشد؟
15:51
زندگی را با کردارشان پر از افتخار کردند
15:56
و دنیای «من» با ایشان آراسته شد