از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 8 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (8) | شورای القاضی رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین نسلها از نظر مواضع و الگوبودن
0:08
کسی است که رسول را در رفتن و سخن گفتن پیروی کرد
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرو
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشته دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:31
شریح قاضی
0:33
رحمهالله
0:41
امیرالمؤمنین عمر بن خطاب رضیاللهعنه
0:46
اسبی را از مردی از اعراب بادیه خرید و بهایش را پرداخت
0:50
سپس بر پشت آن و زین آن سوار شد
0:53
اما اندکی نگذشت که با اسب دور شد
0:57
تا آنکه در آن عیبی آشکار شد که مانع ادامه تاختن آن گشت
1:02
پس با آن بازگشت از همان جایی که حرکت کرده بود
1:05
و به آن مرد گفت
1:07
اسبت را بگیر که معیوب است
1:10
مرد گفت
1:12
آن را پس نمیگیرم ای امیرالمؤمنین
1:15
من آن را سالم و درست به تو فروختهام
1:18
عمر گفت
1:20
میان من و خودت داوری قرار ده
1:23
مرد گفت
1:24
شریح بن حارث کندی میان ما داوری کند
1:28
عمر گفت: به او راضی شدم
1:31
امیرالمؤمنین عمر بن خطاب
1:34
و صاحب اسب را نزد شریح بردند
1:37
چون شریح سخن آن اعرابی را شنید
1:41
به عمر بن خطاب رو کرد و گفت
1:44
آیا اسب را سالم گرفتی ای امیرالمؤمنین؟
1:48
عمر گفت: آری
1:50
شریح گفت
1:52
آنچه را خریدهای نگه دار ای امیرالمؤمنین
1:55
یا آنچه را گرفتهای به او بازگردان
1:58
عمر با شگفتی به شریح نگریست
2:01
و گفت
2:02
آیا قضاوت جز این است؟
2:05
سخنی قاطع و حکمی عادلانه
2:08
به کوفه برو
2:10
که من قضاوت آن را به تو سپردم
2:14
شریح بن حارث روزی که عمر او را به قضاوت گماشت
2:18
مردی گمنام در جامعه مدنی نبود
2:22
و کسی ناشناخته در میان اهل علم و صاحبان رأی نیز نبود
2:26
از بزرگان صحابه و تابعین کبار بود
2:30
زیرا صاحبان فضیلت و اهل سابقه
2:34
برای زیرکی تیز او ارج مینهادند
2:37
و هوش کمنظیر او را
2:39
و اخلاق بلند او را
2:41
و تجربه طولانی و ژرف او در زندگی را
2:44
او مردی یمنیالموطن بود
2:47
از قبیله کنده
2:49
بخش قابل توجهی از عمر خود را در جاهلیت گذراند
2:53
و چون جزیرهالعرب به نور هدایت روشن شد
2:58
و پرتوهای اسلام به سرزمین یمن نفوذ کرد
3:02
شریح از نخستین کسانی بود که به الله و رسولش صلیاللهعلیهوسلم ایمان آوردند
3:08
و به دعوت هدایت و حق پاسخ مثبت دادند
3:12
و کسانی که فضل او و خصلتها و مزایای او را میشناختند
3:17
بسیار بر او افسوس میخوردند
3:20
و آرزو میکردند که ای کاش فرصت مییافت زودتر به مدینه میآمد
3:25
تا با رسول الله صلیاللهعلیهوسلم دیدار کند
3:29
پیش از آنکه به رفیق اعلی بپیوندد
3:32
و مستقیماً و نه با واسطه از سرچشمههای زلال او بهره گیرد
3:38
و تا به شرف صحبت دست یابد
3:41
پس از آنکه به نعمت ایمان رسیده بود
3:44
و این همه خیر را از هر سو فراهم میآورد
3:47
اما تقدیر چنین بود
3:52
و فاروق رضوان الله علیه
3:55
در سپردن یکی از مناصب بزرگ قضاوت به مردی از تابعین شتاب نکرد
4:02
با آنکه آسمان اسلام در آن روزگار
4:06
هنوز با ستارگان درخشان صحابه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم میدرخشید
4:13
روزگار صدق فراست عمر را ثابت کرد
4:16
و درستی تدبیر او را
4:18
زیرا شریح نزدیک به شصت سال میان مسلمانان قضاوت کرد
4:23
پیاپی و بیوقفه
4:26
و عمر و عثمان و علی و معاویه همه بر ابقای او در منصبش صحه گذاشتند
4:34
رضوان الله علیهم اجمعین
4:37
و خلفای بنی امیه پس از معاویه نیز او را بر این سمت ابقا کردند
4:43
تا آنکه در دوران ولایت حجاج، آن مرد درخواست کنارهگیری از منصبش را کرد
4:49
و او به هفتادوهفتمین سال از عمر طولانی و پرثمر خود رسیده بود
4:55
که سرشار از افتخارات و مآثر بود
4:58
و تاریخ قضا در اسلام با نمونههای بدیع از مواضع شریح آراسته شد
5:04
و با نمونههای درخشان از سرسپردگی خاصه و عامه مسلمانان به شرع الهی
5:10
که شریح نماینده آن بود و فرود آمدن ایشان بر احکام او
5:15
و کتابها از لطایف این مرد بینظیر و اخبار و گفتار و کردار او انباشته شد
5:23
از جمله آنکه علی بن ابی طالب رضیاللهعنه
5:28
زرهی را گم کرد که نزد او عزیز و گرانبها بود
5:33
سپس اندکی بعد آن را در دست مردی از اهل ذمه یافت که در بازار کوفه آن را میفروخت
5:40
چون آن را دید شناخت و گفت
5:43
این زره من است که در فلان شب و در فلان مکان از شتر من افتاد
5:50
آن ذمی گفت: نه، این زره من است و در دست من است ای امیرالمؤمنین
5:56
علی گفت: این زره من است و آن را به هیچ کس نفروختهام
6:01
و به هیچ کس نبخشیدهام تا آنکه به دست تو رسیده است
6:05
ذمی گفت: میان من و تو قاضی مسلمانان داوری کند
6:10
علی گفت: انصاف دادی، پس بیا نزد او برویم
6:14
سپس هر دو نزد شریح قاضی رفتند
6:18
چون در مجلس قضاوت نزد او رسیدند
6:23
شریح گفت: ای امیرالمؤمنین، چه میگویی؟ (رضیاللهعنه)
6:27
علی گفت: این زره را نزد این مرد یافتم
6:32
و در فلان شب و فلان مکان از من افتاده بود
6:36
آن [ملک] به هیچیک از دو شیوه، یعنی فروش یا بخشش، به او نرسیده است.
6:40
شریح به آن ذمّی گفت
6:43
و تو ای مرد، چه میگویی؟
6:46
زره، زره من است و اکنون در دست من است.
6:50
امیرالمؤمنین را به دروغگویی متهم نمیکنم.
6:54
شُریح به علی نگاه کرد و گفت
6:57
بیشک نزد من تردیدی نیست که شما در آنچه میفرمایید راستگو هستید، ای امیر المؤمنین
7:03
و اینکه زره، زره توست.
7:05
اما تو ناچاری دو گواه داشته باشی که بر درستی آنچه ادعا کردهای شهادت دهند.
7:10
علی گفت: بله، ای مولای من، قنبر.
7:14
دو فرزند حسن برای من گواهی میدهند
7:17
شُرَیح گفت
7:19
ولی گواهی دادنِ فرزند به نفع پدرش جایز نیست، ای امیرالمؤمنین.
7:24
علی گفت: ای سبحان الله
7:27
مردی از اهل بهشت است که شهادتش پذیرفته نمیشود.
7:31
آیا نشنیدهای که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
7:36
حسن و حسین، سرورانِ جوانانِ اهل بهشتاند.
7:40
شریح گفت
7:42
بله، ای امیرالمؤمنین
7:45
اما من شهادت فرزند برای پدرش را جایز نمیدانم.
7:49
در این هنگام
7:51
علی به آن ذمی روی گرداند و گفت
7:54
آن را بگیر، زیرا جز این دو نفر، شاهدی ندارم.
7:58
ذمّی گفت
8:00
اما من گواهی میدهم که این زره از آن توست، ای امیرالمؤمنین
8:04
سپس افزود:
8:06
یا الله
8:08
امیرالمؤمنین مرا نزد قاضی خویش به محاکمه میکشاند
8:12
و قاضیاش برای من علیه او حکم میکند
8:14
گواهی میدهم که دینی که به این امر میکند، حق است
8:18
و گواهی میدهم که هیچ معبودی جز الله نیست
8:21
و اینکه محمد بنده و فرستادهٔ اوست
8:25
بدان ای قاضی
8:27
زره، زره امیرالمؤمنین است
8:30
و اینکه من لشکر را دنبال کردم، در حالی که به سوی صفّین در حرکت بود.
8:34
زره از پشت شتر خاکستریرنگش فرو افتاد.
8:37
و آن را گرفتم
8:39
علی رضیاللهعنه به او گفت
8:42
اما بدان که تو اسلام آوردی
8:45
من آن را به تو بخشیدم
8:47
و همراه آن، این اسب را نیز به تو بخشیدم.
8:51
و از این واقعه زمان زیادی نگذشته بود.
8:54
تا آنجا که دیده شد آن مرد زیر پرچم علی با خوارج میجنگید.
8:59
در روز نهروان
9:01
و در جنگ ادامه میدهد
9:03
تا اینکه شهادت برای او نوشته شد
9:08
و از جمله سخنان شگفتانگیز شریح نیز
9:10
روزی پسرش به او گفت
9:13
ای پدر جانم
9:14
میان من و گروهی دشمنیای هست.
9:17
پس در آن بنگر
9:19
اگر حق با من باشد، آنها را (در داوری) قاضی قرار میدهم.
9:22
و اگر برای ایشان (شایسته و) صالح باشد، با آنان صلح کن.
9:25
سپس داستان خود را برای او بازگو کرد.
9:27
او به او گفت: برو و آنان را قضاوت کن (یا: میان آنان داوری کن).
9:31
او نزد دشمنانش رفت و آنان را به داوری (نزد قاضی) فراخواند.
9:35
پس اجابت کردند او را
9:37
و چون در برابر شُریح حاضر شدند،
9:39
برای ایشان بر فرزندش حکم کرد
9:42
وقتی شریح و پسرش به خانه بازگشتند
9:45
پسر به پدرش گفت
9:47
ای پدر، مرا رسوا کردی!
9:49
به الله سوگند، اگر پیشتر شرک نورزیده بودم،
9:52
وقتی تو را سرزنش کردم
9:53
شُرَیح گفت
9:55
ای پسرم
9:56
به الله سوگند، تو نزد من محبوبتر از آنی که زمین پر از امثال ایشان باشد.
10:01
اما الله عز وجل
10:03
برای من عزیزتر از توست
10:05
همانا ترسیدم که به تو بگویم حق با ایشان است.
10:09
پس آنان را به صلحی وادار میکند که بخشی از حقشان از دست برود.
10:13
به تو گفتم آنچه گفتم.
10:17
فرزندی از شُریح، مردی را ضامن شد
10:20
پس کفالتش را پذیرفت
10:22
پس آنچه از آن مرد (سرزد)
10:24
مگر آنکه او از دست قضا گریزان باشد
10:27
شریح پسرش را با مرد فرارکرده زندانی کرد.
10:31
و هر روز غذای او را با دست خود به زندان میبرد.
10:37
و شکها شُریح را فرا گرفته بود
10:40
گاهی در برخی شهادتها
10:42
با این حال او راهی برای رد شهادت آنان نمییابد.
10:46
بهسبب آنچه از شرایط عدالت در ایشان فراهم بود
10:49
او پیش از آنکه شهادت خود را ادا کنند، به آنان میگفت.
10:53
از من بشنوید، الله شما را هدایت کند.
10:56
فقط همین مرد را شما داوری میکنید
11:00
و من (در روز قیامت) از آتش دوزخ بهواسطهٔ شما خود را دور میدارم.
11:03
و شما نخست به پرهیز از آن (آتش) سزاوارترید
11:06
در توان شما اکنون این است که شهادت را بخواهید و بگذرید
11:10
پس اگر بر شهادت پافشاری کردند
11:13
رو به کسانی کرد که بر (حق) او گواهی میدادند و فرمود
11:16
بدان ای برادر
11:18
من بر اساس شهادت ایشان به نفع تو حکم میکنم
11:21
و همانا من تو را ستمگر میبینم
11:24
اما من بر اساس گمان داوری نمیکنم.
11:27
و تنها بر پایهٔ گواهی شاهدان داوری میکنم
11:30
و همانا حکم من این است که چیزی را که الله بر تو حرام کرده، برای تو حلال نمیکنم.
11:35
و شعاری که شُریح در مجالس قضاوت خود همواره تکرار میکرد، این گفته بود
11:40
فردا ستمگر خواهد دانست که زیانکار کیست.
11:43
ستمکار منتظر عقاب است.
11:46
و همانا ستمدیده چشمبهراه دادخواهی است.
11:49
و من به الله سوگند میخورم
11:52
که هیچکس چیزی را برای خدای عزّ و جلّ رها نکرد
11:56
سپس از دست دادنش را احساس کند
11:59
و شریح خیرخواه خدا نبود
12:03
و نه تنها خیرخواه رسولش و کتابش
12:06
بلکه خیرخواه عموم مسلمانان و خواص آنان نیز بود
12:11
نقل شده که یکی از آنان گفت
12:14
شریح شنید که من با دوستی از برخی آنچه مرا اندوهگین کرده بود شکایت میکردم
12:19
پس دستم را گرفت و مرا به کناری برد و گفت
12:24
ای برادرزاده
12:26
از شکایت کردن به غیر خدای عزّ و جلّ بپرهیز
12:29
زیرا کسی که نزدش شکایت میبری
12:31
ناگزیر یا دوست است یا دشمن
12:35
اما دوست تو را غمگین میکند
12:37
و اما دشمن به تو شماتت میکند
12:40
سپس گفت
12:42
به این چشم من نگاه کن
12:44
و به یکی از چشمانش اشاره کرد
12:47
به خدا سوگند با آن نه شخصی را دیدهام و نه راهی را، از پانزده سال پیش
12:53
اما این را به هیچکس نگفتهام
12:56
جز تو، در همین لحظه
12:59
آیا سخن بنده صالح را نشنیدهای
13:02
من فقط اندوه و غم خود را به الله شکایت میکنم.
13:06
پس خدای عزّ و جلّ را تکیهگاه و محل شکایتت قرار ده، در هر پیشامد ناگواری که به تو روی آورد
13:12
زیرا او گرامیترین کسی است که از او درخواست میشود، و نزدیکترین کسی است که خوانده میشود.
13:16
و روزی دید که مردی از دیگری چیزی میخواهد
13:20
پس به او گفت
13:21
ای برادرزاده
13:23
هر کس از انسانی حاجتی بخواهد
13:25
خویشتن را در معرض بندگی قرار داده است
13:28
پس اگر آن کس حاجتش را برآورد
13:31
او را با همان حاجت به بندگی گرفته است
13:33
و اگر او را رد کند
13:35
هر دو خوار بازمیگردند
13:37
این بذل بخل است
13:39
و آن بذل رد است
13:42
پس هرگاه درخواست کردی، از خدا درخواست کن
13:44
و هرگاه یاری جستی، از خدا یاری بجوی
13:47
و بدان که هیچ حول و قوّه و یاوری نیست جز به الله
13:53
و در کوفه طاعون رخ داد
13:58
پس یکی از دوستان شریح از آنجا به نجف رفت
14:01
و در پی گریز از بیماری بود
14:04
شریح برایش نوشت
14:06
اما بعد
14:08
همانا جایی که ترک کردهای، مرگ تو را نزدیک نمیکند
14:12
و روزهای تو را از تو نمیرباید
14:14
و همانا جایی که به آن رسیدهای
14:17
در چنگ کسی است که طلب او را ناتوان نمیکند
14:20
و گریز از او فوت نمیشود
14:22
و ما و تو زیر فرمانروایی یک پادشاه هستیم
14:26
و نجف از کسی که قدرت دارد نزدیک است
14:30
و شریح با همه اینها
14:34
شاعری بود با معنای نزدیک
14:36
شیرینگفتار و تازهموضوع
14:40
روایت شده که او پسری حدوداً دهساله داشت
14:45
و آن پسر به او علاقهمند و شیفته بازی بود
14:49
روزی او را گم کرد
14:52
دید که کتاب را رها کرده
14:54
و رفته است تا سگها را تماشا کند
14:57
چون به خانه بازگشت از او پرسید: آیا نماز خواندی؟
15:01
گفت: نه
15:02
پس کاغذی و قلمی خواست
15:05
و به معلّم او نوشت و گفت
15:08
نماز را برای سگی ترک کرده که برای آن میدود
15:11
در پی ستیزه با سگان پلید است
15:15
پس بامداد نامهای نزد تو خواهد آمد
15:18
که مانند نامه متلمّس برایش نوشتهام
15:22
پس چون نزدت آمد، او را با سرزنش درمان کن
15:26
و او را به اندرز ادیب زیرک پند ده
15:30
و اگر خواستی او را بزنی، با تأخیر بزن
15:33
و چون به سه بار رسید، او را زندانی کن
15:37
و بدان که اگر او را ادب نکنی، خود را
15:41
همراه با آنچه مرا میآزارد، با عزیزترین جانها به خطر میافکنی
15:44
خدا از فاروق خشنود باد
15:49
که او سر قضا را در اسلام زینت داد
15:52
با مرواریدی از نژادهای گرامی
15:55
با گوهری صاف
15:58
با جلوهای درخشان
16:01
و محبت مسلمانان را چراغی روشنکننده قرار داد
16:04
که تا امروز نیز از آن روشنایی میگیرند
16:07
به فقه او در شریعت خدا
16:10
و به نور فهم او در سنت رسول الله هدایت مییابند
16:13
و روز قیامت امتها را به او میبالند
16:16
و خدا شریح قاضی را رحمت کند
16:19
که شصت سال میان مردم عدالت برپا داشت
16:22
پس بر هیچکس ستم نکرد
16:25
و از حق منحرف نشد
16:28
و میان پادشاه و عامی فرق نگذاشت
16:31
به شریح گفته شد
16:36
این علم را با چه چیزی به دست آوردی
16:40
گفت: با مذاکره با علما
16:43
از آنان میگرفتم و به آنان میدادم
16:46
سفیان اوسی
16:54
آنجا که اگر سعی کند یا بگوید
16:57
آنان اینجا بودند
17:00
ابر زندگی ما را سیراب میکردند
17:03
پس وفا کردند به ما
17:06
یادشان بالا میگیرد
17:09
رفتند و در دل پرسشی افکندند
17:12
آیا کسی مانند ایشان هست؟
17:15
ستارهٔ آسمان میدرخشد و چون تپهها برافراشته است
17:18
زندگی را از افتخار پر کردهاند
17:21
با شجاعت و دلاوریشان
17:24
و سرزمینها به وجود آنان آراسته شد