از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 7 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (7) | الحسن البصری رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگوبودن
0:08
کسی که پیرو پیامبر بود، هرگاه که او میکوشید یا سخن میگفت
0:13
انجمن مودّت
0:15
پیشرفت
0:17
تصاویری از زندگی تابعین
0:21
نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:28
حسن بصری
0:33
رحمهالله
0:43
مژدهرسانی آمد تا به همسر پیامبر، ام سلمه، مژده دهد
0:46
که کنیزش خیره
0:48
وضع حمل کرده و پسری زاده است
0:52
پس شادی قلب امالمؤمنین را فرا گرفت، رضواناللهعلیها
0:57
و شادمانی بر چهرهٔ باوقارش نمایان شد
1:02
و شتابان فرستادهای فرستاد تا مادر و نوزادش را نزد او ببرد
1:07
تا دوران نفاس را در خانهٔ او بگذراند
1:11
زیرا خیره نزد ام سلمه بسیار گرامی بود
1:14
و نزد دلش محبوب بود
1:17
و ام سلمه بیتابی و اشتیاق دیدار نوزاد نخستینش را داشت
1:22
و اندکی بیش نگذشت
1:24
تا آنکه خیره کودکش را در آغوش آورد
1:29
و چون چشم ام سلمه بر کودک افتاد
1:33
جانش از انس با او و آرامش یافتن به او لبریز شد
1:37
زیرا آن نوزاد کوچک زیبا و خوشقد و قامت بود
1:41
خوشسیما و کاملالخلقه
1:44
که چشم بیننده را پر میکرد و دل نگرنده را اسیر میساخت
1:49
سپس ام سلمه رو به کنیزش کرد و گفت
1:53
ای خیره، پسرت را نام نهادی؟
1:56
گفت: نه، ای مادر
1:59
این کار را به شما واگذاشتم تا از نامها هر چه میخواهید برای او برگزینید
2:05
گفت: او را به برکت الله، حسن مینامیم
2:10
سپس دستانش را بالا برد و برای او دعای شایسته کرد
2:16
اما شادی به نام حسن
2:19
به خانهٔ امالمؤمنین ام سلمه، رضواناللهعلیها، محدود نماند
2:24
بلکه خانهٔ دیگری از خانههای مدینه نیز در آن شریک شد
2:29
آن خانهٔ صحابی جلیلالقدر زید بن ثابت بود
2:33
کاتب وحی رسول الله صلی الله علیه وسلم
2:37
زیرا یسار، پدر کودک، نیز غلام او بود
2:43
و او نزد زید از بهترین مردم و محبوبترین آنان بود
2:47
حسن بن یسار که بعدها به حسن بصری شناخته شد، رشد کرد
2:54
در خانهای از خانههای رسول الله صلی الله علیه وسلم
2:59
و در دامان یکی از همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم پرورش یافت
3:05
آن هند دختر سهیل است که به ام سلمه معروف است
3:10
و اگر نمیدانی، ام سلمه
3:13
از کاملترین زنان عرب از نظر عقل بود
3:16
و از برترین آنان در فضیلت و سختترین آنان در تصمیمگیری
3:20
و همچنین از گستردهترین همسران رسول کریم صلی الله علیه وسلم در دانش بود
3:26
و بیشترین روایت را از او داشت
3:29
چنانکه 387 حدیث از پیامبر صلواتالله و سلامه علیه روایت کرد
3:37
و با همهٔ اینها
3:40
از زنان اندک و کمیاب بود که در جاهلیت مینوشتند
3:46
و پیوند این کودک خوشاقبال با امالمؤمنین ام سلمه به این حد متوقف نشد
3:52
بلکه فراتر از آن کشیده شد
3:55
زیرا بسیار اتفاق میافتاد که خیره، مادر حسن،
3:59
برای انجام برخی نیازهای امالمؤمنین از خانه بیرون میرفت
4:04
و کودک شیرخوار از گرسنگی گریه میکرد
4:07
و گریهاش شدت مییافت
4:09
پس ام سلمه او را به دامان خود میگرفت
4:12
و پستان خود را به دهانش میگذاشت
4:14
تا با آن آرامش یابد و از غیبت مادرش آسوده شود
4:18
و به سبب شدت محبتش به او
4:21
شیر گوارایی از پستانش در دهان او جاری میشد
4:25
پس کودک شیر مینوشید و آرام میگرفت
4:28
و بدینترتیب ام سلمه از دو جهت مادر حسن شد
4:33
یکی از آن جهت که او یکی از مؤمنان است
4:37
و دیگر آنکه مادر شیری او نیز بود
4:40
و همنشینی و پیوند میان امهات المؤمنین
4:46
و نزدیکی خانههای آنان به یکدیگر، این امکان را فراهم کرد
4:49
تا آن کودک خوشبخت بر همهٔ این خانهها رفتوآمد کند
4:54
و با اخلاق همهٔ مربیانش خو گیرد
4:58
و از راهنمایی آنان هدایت یابد
5:00
و چنان بود که خود او دربارهاش حکایت میکرد
5:03
این خانهها را با جنبوجوش پیوستهٔ خود پر میکرد
5:06
و با بازی پرنشاط خود آنها را سرشار میساخت
5:09
تا آنجا که با دستانش به سقف خانههای امهات المؤمنین میرسید
5:15
در حالی که در آنجا جَستوخیز میکرد
5:18
حسن در این فضاهای معطر به عطر نبوت به سر میبرد
5:25
که با درخشش آن روشن بود
5:27
و از آن سرچشمههای گوارا سیراب میشد
5:31
که خانههای امهات المؤمنین مملو از آنها بود
5:35
و در مسجد رسول الله صلی الله علیه وسلم، نزد بزرگان صحابه شاگردی میکرد
5:42
زیرا از عثمان بن عفان روایت کرد
5:45
و علی بن ابی طالب
5:47
و ابو موسی اشعری
5:49
و عبدالله بن عمر
5:51
و عبدالله بن عباس
5:53
و انس بن مالک
5:55
و جابر بن عبدالله
5:57
و دیگران و دیگران
5:59
رضیاللهعنهم اجمعین
6:02
اما بیش از همه شیفتهٔ امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب رضیاللهعنه بود
6:09
زیرا استواری او در دینش او را شگفتزده کرده بود
6:13
و نیکیاش در عبادت
6:15
و بیرغبتیاش به زینت و زرق دنیا
6:19
و بیان روشنش او را شیفته کرده بود
6:22
و حکمت رسایش
6:24
و سخنان جامعش
6:27
پس در پارسایی و عبادت به اخلاق او خو گرفت
6:33
و در بیان و فصاحت بر شیوهٔ او بافت
6:37
وچون حسن به چهارده بهار از عمرش رسید،
6:41
و به جمع مردان درآمد،
6:44
با پدر و مادرش به بصره کوچ کرد
6:47
و با خانوادهاش در آنجا ساکن شد.
6:50
از همینجا حسن را به بصره منسوب کردند
6:53
و در میان مردم به «حسن بصری» شناخته شد.
6:58
بصره در روزگار او
7:01
دژی از بزرگترین دژهای علم در دولت اسلام بود،
7:05
و مسجد بزرگ آن
7:07
مملو بود از کسانی که از صحابهی بزرگ و تابعین برجسته به آنجا رحل اقامت افکنده بودند.
7:13
حلقههای علم با گوناگونی رنگهایشان
7:17
صحنهای مسجد و نمازگاهها را آباد میکردند.
7:20
حسن ملازم مسجد شد
7:23
و به حلقهی عبدالله بن عباس پیوست،
7:27
آن دانشمند امت محمد صلیاللهعلیهوسلم،
7:31
و از او تفسیر و حدیث و قرائتها را فراگرفت،
7:35
و همچنین فقه و لغت و ادب را از او و دیگران آموخت،
7:39
و جز اینها و جز اینها.
7:41
تا آنکه دانشمندی جامع، فقیهی مورد اعتماد شد.
7:46
مردم به سوی او روی آوردند و از دانش فراوانش سیراب میشدند،
7:50
و گرد او حلقه میزدند و به پندهایش گوش میسپردند که دلهای سخت را نرم میکند،
7:56
و اشکهای گناهکاران را جاری میسازد،
7:59
و حکمتش را که خردها را شیفته میکند فرامیگرفتند،
8:03
و به سیرت او که خوشبوتر از نشر مشک بود اقتدا میکردند.
8:08
آوازهی حسن بصری در شهرها پراکنده شد،
8:12
و نامش میان بندگان شایع گشت،
8:15
تا آنجا که خلفا و امیران از او جویا میشدند
8:19
و اخبار او را پیگیری میکردند.
8:21
خالد بن صفوان نقل میکند که گفت:
8:26
در حیره با مسلمة بن عبدالملک دیدار کردم،
8:30
و به من گفت: «ای خالد، از حسن بصره برایم بگو،
8:35
گمان میکنم از حال او چیزی میدانی که جز تو کسی نمیداند.»
8:40
گفتم: «خداوند امیر را به صلاح آورد،
8:43
من بهترین کسی هستم که با علم از او به تو خبر دهم:
8:47
همسایهی او در خانهاش و همنشین او در مجلسش هستم،
8:51
و از همهی اهل بصره به او آگاهترم.»
8:54
مسلمة گفت: «آنچه داری بگو.»
8:57
گفتم: «او کسی است که باطنش همانند ظاهرش است،
9:02
و گفتارش مانند کردارش است.
9:05
چون به کار نیکی فرمان دهد، خود از همهی مردم به آن عاملتر است،
9:09
و چون از کار زشتی باز دارد، خود از همهی مردم به آن ترککنندهتر است.
9:13
من او را دیدم که از مردم بینیاز است،
9:16
و از آنچه در دست آنهاست زاهد است،
9:19
و دیدم که مردم به او نیازمندند
9:22
و آنچه را نزد اوست میطلبند.»
9:24
مسلمة گفت: «بس است ای خالد، بس است.
9:28
چگونه گروهی که در میانشان چنین کسی باشد گمراه شوند؟»
9:32
و چون حجاج بن یوسف ثقفی بر عراق ولایت یافت
9:38
و در حکومتش سرکشی و ستم کرد،
9:41
حسن بصری از مردانی بود که
9:44
در برابر سرکشی او ایستادند،
9:47
و بدکرداریهایش را میان مردم آشکارا گفتند،
9:50
و سخن حق را در روی او بلند کردند.
9:53
از جمله آنکه حجاج برای خود
9:57
کاخی در واسط ساخت.
9:59
چون از آن فارغ شد،
10:01
در میان مردم ندا داد که برای تماشای آن بیرون آیند
10:04
و برای او دعای برکت کنند.
10:06
حسن نخواست این فرصت گرد آمدن مردم را از دست بدهد،
10:09
این فرصت اجتماع مردم.
10:12
پس به سوی آنان بیرون آمد تا ایشان را موعظه و یادآوری کند،
10:15
و از متاع دنیا زهد ورزاند،
10:18
و به آنچه نزد خداوند عز و جل است ترغیب نماید.
10:21
چون به آنجا رسید
10:24
و به گروههای مردم که گرد قصر بلند طواف میکردند نگریست،
10:28
شیفتهی شکوه بنای آن،
10:31
مبهوت گستردگی اطراف آن،
10:34
دلبستهی هنرمندی نقشونگارهای آن بودند،
10:37
در میانشان به خطابه ایستاد.
10:40
و از جمله آنچه گفت این بود:
10:43
«ما در بنای ستمکارترین ستمکاران اندیشیدیم
10:46
و یافتیم که فرعون بنایی بزرگتر از این ساخت،
10:50
و بلندتر از آنچه اینان ساختهاند بنا کرد.
10:53
سپس خداوند فرعون را هلاک کرد
10:56
و آنچه را ساخته و استوار کرده بود نابود کرد.
10:59
ای کاش حجاج میدانست که اهل آسمان او را دشمن میدارند،
11:03
و اهل زمین او را فریب خوردهاند.»
11:06
و همچنان به همین سان سخن میگفت،
11:09
تا آنکه یکی از شنوندگان بر او دلسوزی کرد
11:12
از خشم حجاج.
11:14
به او گفت: «بس است ای ابو سعید،
11:17
بس است.»
11:19
حسن به او گفت:
11:21
«خداوند از دانشمندان پیمان گرفته است
11:24
که آن را برای مردم آشکار کنند و پنهانش نسازند.»
11:27
و روز بعد
11:30
حجاج در حالی که از خشم میلرزید به مجلس خود درآمد
11:34
و به همنشینانش گفت:
11:36
«نفرین و هلاکت بر شما باد!
11:38
بندهای از بندگان اهل بصره برخیزد
11:41
و دربارهی ما هرچه بخواهد بگوید،
11:44
و سپس در میان شما کسی را نیابد که او را بازدارد یا بر او انکار کند!
11:48
به خدا سوگند خونش را به شما خواهم نوشاند، ای گروه ترسوها!»
11:53
سپس دستور داد شمشیر و نطع آوردند،
11:55
و آوردند.
11:57
و جلاد را فراخواند،
11:59
و او در برابرش ایستاده شد.
12:02
سپس برخی از پاسبانان خود را به سوی حسن فرستاد
12:05
و به آنان فرمان داد که او را نزد وی آورند.
12:07
و جز اندکی نگذشت.
12:09
تا اینکه حسن آمد
12:11
چشمها به سوی او خیره شد
12:14
و دلها بر او هراسان شدند
12:16
هنگامی که حسن شمشیر و نطع و جلاد را دید
12:20
لبهایش را تکان میداد
12:22
سپس رو به حجاج کرد
12:24
و بر او جلال مؤمن (واجب است / لازم است)
12:26
وعزت مسلمان
12:28
وقار دعوت به سوی الله
12:31
حجاج وقتی او را در این حال دید،
12:34
با بیشترین هیبت و بزرگداشت
12:36
و به او گفت
12:38
اینجا ای ابوسعید
12:40
اینجا
12:42
سپس همچنان برای او گشایش میداد و میگفت
12:44
اینجا
12:46
مردم با حیرت و شگفتی به او مینگریستند.
12:49
تا اینکه او را بر بستر خودش بنشانم
12:52
و چون حسن جایگاه خود را گرفت
12:55
حجاج به او توجه کرد
12:57
او شروع کرد به پرسیدن از برخی امور دین
13:00
و حسن (بصری) به هر مسئلهای به او پاسخ میداد.
13:03
بجنان ثابت
13:05
و بیان ساحر
13:07
و دانشی گسترده
13:09
حجاج به او گفت
13:11
ای ابوسعید، تو سرور دانشمندان هستی
13:14
سپس [پیامبر (ﷺ)] خواست که عطر غالیه بیاورند.
13:16
این از انواع عطر است.
13:18
و برای او با آن ریشش را خوشبو میکرد.
13:21
او را بدرقه کرد
13:23
و چون حسن از نزد او بیرون رفت
13:25
پیرو او، دربان حجاج بود و به او گفت
13:28
ای ابوسعید
13:30
حجاج تو را برای کاری فراخواند که به آن اشارهای نداشت.
13:34
و من تو را هنگامی که روی آوردی دیدم
13:36
و شمشیر و نطع را دیدم.
13:38
لبانت را جنباندی
13:40
پس چه گفتی؟
13:42
حسن گفت
13:44
گفتم
13:46
ای صاحب نعمت من و پناهگاهم در هنگام سختیام
13:50
آن را برای من سرد و سلامتبخش گردان.
13:53
همچنانکه آتش را بر ابراهیم سرد و سلامت قرار دادی
14:00
و براستی مواضع حسن بصری در این باره بسیار است
14:03
با والیان و امیران
14:05
و از هر یک از آنها چیزی بزرگ بیرون میآمد
14:08
در چشم صاحبان قدرت
14:10
عزیزاً بالله
14:12
محفوظاً به حفظ او
14:14
از آن
14:16
اینکه پس از آنکه خلیفهٔ زاهد درگذشت
14:18
عمر بن عبدالعزیز
14:20
به جوار پروردگارش
14:22
پس خلافت به یزید بن عبدالملک منتقل شد.
14:25
و بر عراق نیز عمر بن هبیره الفزاری (والی شد).
14:29
و خداوند بر گسترهی قدرت و فرمانروایی او افزود.
14:32
سپس خراسان را نیز به آن افزود
14:35
و یزید در میان مردم راه افتاد
14:37
سیرهای جدا از سیرهٔ سلف بزرگ او
14:40
او به عمر بن هبیره (پیام) میفرستاد
14:43
«بالکتاب» تل والکتاب
14:45
و او را به اجرای آنچه در آن است فرمان میدهد.
14:48
و اگر گاهی با حق ناسازگار باشد
14:51
عمر بن هبیره را فراخواند
14:53
هر یک از حسن بصری
14:55
و عامر بن شراحیل
14:57
معروف به شعبی
14:59
و به آن دو گفت
15:01
امیرالمؤمنین
15:03
یزید بن عبدالملک
15:05
الله او را بر بندگانش خلیفه قرار داد
15:07
و طاعت او را بر مردم واجب گردانید
15:10
و او مرا بر آنچه میبینید گماشت
15:12
کارِ عراق
15:14
سپس فولانی فارس بر (من) افزود
15:17
و او گاهی برایم کتابهایی میفرستد
15:20
در آن (روایت) به من امر میکند که (آن را) نافذ کنم.
15:22
من به عدالت او اطمینان ندارم
15:25
آیا برای من در پیگیری آن (راهی) مییابید؟
15:28
و اجرای فرمانهای او را بیرونشدگاهی در دین
15:31
شعبی پاسخی داد
15:34
در آن، نرمی و مهربانی با خلیفه است.
15:36
و همراهی با والی
15:38
و حسن ساکت است
15:40
عمر بن هبیره رو کرد
15:42
به حسن (رضیاللهعنه) و گفت
15:44
و تو چه میگویی ای ابا سعید؟
15:47
فرمود:
15:49
«یبنه بیرة» بهنظر ترانسکریپت آشفتهای است و معنای مشخصی از آن برنمیآید؛ برای ترجمه دقیق نیاز به متن اصلی یا توضیح بیشتر است.
15:51
از الله بترس درباره یزید
15:53
و از کسی که در راه الله (ترس از) یزید داشته باشی، بیم مدار.
15:55
بدان که الله جل و عز
15:58
تو را از یزید بازنمیدارد
16:00
و اینکه یزید تو را از الله باز ندارد
16:03
ابنه بیره
16:05
نزدیک است که (آن) بر تو فرود آید
16:07
فرشتهای درشتاندام و سختگیر
16:09
(از الله) نافرمانی نمیکند در آنچه به او فرمان داده است.
16:11
این تخت تو را از زیر تو برمیدارد
16:14
از وسعت قصرت تو را بیرون میبرد
16:16
به تنگنای قبرت
16:18
آنجا نه یزید (کسی را) مییابی
16:21
و جز عملت را نمییابی
16:23
که در آن با پروردگار یزید مخالفت کردی
16:26
ای پسر بیره
16:28
اگر تو با الله تعالی باشی
16:30
و در طاعت او باشی
16:32
تو را از بلای یزید
16:34
پسر عبدالملک در دنیا و آخرت کفایت میکند
16:37
و اگر تو با یزید باشی
16:39
در معصیت الله تعالی
16:41
پس الله تو را به یزید وامیگذارد
16:44
و بدان ای پسر بیره
16:46
که هیچ اطاعتی برای مخلوقی، هر که باشد، نیست
16:50
در معصیت آفریدگار عزّ و جلّ
16:53
پس عمر ای پسر بیره گریست
16:56
تا آنکه اشکهایش ریشش را تر کرد
16:59
و از شعبی به سوی حسن متمایل شد
17:02
و در بزرگداشت و گرامی داشتن او مبالغه کرد
17:05
پس چون از نزد او بیرون آمدند
17:07
به سوی مسجد روانه شدند
17:09
پس مردم گرد آنان جمع شدند
17:11
و شروع کردند به پرسیدن از آن دو
17:13
از خبرشان با امیر عراقین
17:16
پس شعبی به سوی ایشان روی کرد و گفت
17:19
ای مردم
17:21
هر کس از شما بتواند که الله عزّ و جل را
17:25
بر مخلوقش در هر مقامی ترجیح دهد
17:27
پس چنین کند
17:29
سوگند به آنکه جانم در دست اوست
17:31
حسن به عمر ای پسر بیره چیزی نگفت
17:34
که آن را نادانسته باشد
17:35
اما من در آنچه گفتم، وجه ای پسر بیره را خواستم
17:39
و او در آنچه گفت، وجه الله را خواست
17:42
پس الله او را به ای پسر بیره نزدیکتر کرد
17:45
و او را به او نزدیک گردانید و محبوبش ساخت
17:49
و حسن بصری نزدیک به هشتاد سال زیست
17:54
دنیا را در طول آن از علم و حکمت و فقه پر کرد
17:58
و از بزرگترین چیزهایی که برای نسلها به یادگار گذاشت
18:02
رقائق اوست که در روزگاران، بهاری برای دلها باقی ماند
18:07
و موعظههایش که دلها را لرزاند و همچنان میلرزاند
18:11
و اشکها را جاری میسازد
18:13
و سرگشتگان را به سوی الله راهنمایی میکند
18:16
و غافلان فریفته را به حقیقت دنیا آگاه میسازد
18:20
و به حال مردم با آن
18:23
از آن جمله سخن اوست به پرسشگری که از دنیا و حال آن پرسید
18:27
از من درباره دنیا و آخرت میپرسی
18:30
همانا مثل دنیا و آخرت
18:33
همچون مثل مشرق و مغرب است
18:35
هرچه از یکی نزدیکتر شوی
18:38
از دیگری دورتر میشوی
18:41
و به من میگویی این خانه را برایم وصف کن
18:44
پس از خانهای چه وصفی برایت کنم
18:47
آغازش رنج است
18:49
و پایانش نابودی
18:51
در حلالش حساب است
18:53
و در حرامش عقاب
18:56
هر که در آن بینیاز شد، به فتنه افتاد
18:58
و هر که در آن نیازمند شد، اندوهگین شد
19:01
و از آن جمله است سخن او به دیگری
19:05
که از حال خود و حال مردم پرسید
19:08
وای بر ما، با خویشتن چه کردهایم
19:11
همانا دین خود را لاغر کردهایم
19:14
و دنیای خود را فربه ساختهایم
19:17
و اخلاق خود را کهنه کردهایم
19:19
یعنی اخلاقمان را فرسوده کردهایم
19:22
و فرش و جامههایمان را نو ساختهایم
19:25
یکی از ما بر چپ خود تکیه میدهد
19:28
و از مال غیر خود میخورد
19:31
غذایش غصب است
19:33
و به آن سُخره خوانده میشود
19:35
یعنی به زور و بیمزد
19:37
طعام شیرین بعد از ترش میخواهد
19:40
و مِیوه بعد از سرد
19:42
و رُطب بعد از خشک
19:44
تا آنگاه که پرخوری او را فرا گیرد
19:47
از سیری آروغ میزند
19:49
سپس گفت
19:50
ای غلام
19:52
برای من آن (داروی) هاضمهای بیاور که غذا را هضم کند
19:55
ای احمق
19:57
به خدا سوگند که جز دینت را هضم نخواهی کرد
20:00
کجاست همسایه نیازمندت
20:02
ای یتیم قوم خود، ای گرسنه
20:05
کجاست بینوایت که به تو مینگرد
20:08
کجاست آنچه الله عزّ و جل تو را به آن سفارش کرده است
20:11
ای کاش میدانستی که تو شماری
20:14
و هرگاه خورشید روزی برای تو غروب کند
20:17
از شمارت چیزی کم میشود
20:20
و بخشی از تو با آن میرود
20:25
و در شب جمعه، غُره رجب
20:28
سال یکصد و ده
20:30
حسن بصری ندای پروردگارش را اجابت کرد
20:33
پس چون مردم صبح کردند
20:35
و خبر مرگش در میانشان منتشر شد
20:37
بصره به خاطر مرگش به لرزه افتاد
20:41
پس او را غسل داده و کفن کردند
20:43
و پس از نماز جمعه بر او نماز خوانده شد
20:45
در جامعی که در حیاط آن قضاوت میکرد
20:48
او در زندگیاش عالم و معلّم بود
20:51
و دعوتگر به سوی الله
20:54
سپس مردم همگی تشییع جنازهاش را برعهده گرفتند
20:57
پس در آن روز نماز عصر برپا نشد
21:00
در جامع بصره
21:02
زیرا کسی در آنجا باقی نمانده بود
21:04
که نماز را برپا دارد
21:06
و مردم نمیدانستند که نماز
21:08
در جامع بصره تعطیل شده است
21:10
از زمانی که مسلمانان آن را بنا نهادند
21:12
مگر در آن روز
21:14
روزِ درگذشت حسن بصری
21:17
به جوار پروردگارش
21:19
چگونه گمراه شود گروهی که در میان آنان کسی چون
21:26
حسن بصری باشد
21:28
[این است] مسلمه پسر عبدالملک
21:31
[که] رفیق و همانند [او] بود
21:36
[او] پیرو پیامبر بود
21:38
هرگاه کوشید یا سخن گفت
21:41
آنان اینجا بودند
21:43
که ابرِ بارانزا را برای زندگی ما فرو میریختند
21:46
پس در میان ما درگذشتند
21:48
یادشان بلند است
21:51
رفتند و در دل
21:53
پرسشی بر جای نهادند
21:56
آیا کسی چون آنان هست؟
21:58
ستارهای که بلند و تابان است
22:01
زندگی را پر کردند
22:03
با افتخار به کردارشان
22:06
و دنیای من به وجودشان شکوفا شد