تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (7) | الحسن البصری رحمه الله

◉ 13225 بازدید ⏱ 22:17 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 بهترین قرن‌ها از نظر مواضع و الگوبودن
0:08 کسی که پیرو پیامبر بود، هرگاه که او می‌کوشید یا سخن می‌گفت
0:13 انجمن مودّت
0:15 پیشرفت
0:17 تصاویری از زندگی تابعین
0:21 نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26 رحمه‌الله
0:28 حسن بصری
0:33 رحمه‌الله
0:43 مژده‌رسانی آمد تا به همسر پیامبر، ام سلمه، مژده دهد
0:46 که کنیزش خیره
0:48 وضع حمل کرده و پسری زاده است
0:52 پس شادی قلب ام‌المؤمنین را فرا گرفت، رضوان‌الله‌علیها
0:57 و شادمانی بر چهرهٔ باوقارش نمایان شد
1:02 و شتابان فرستادهای فرستاد تا مادر و نوزادش را نزد او ببرد
1:07 تا دوران نفاس را در خانهٔ او بگذراند
1:11 زیرا خیره نزد ام سلمه بسیار گرامی بود
1:14 و نزد دلش محبوب بود
1:17 و ام سلمه بی‌تابی و اشتیاق دیدار نوزاد نخستینش را داشت
1:22 و اندکی بیش نگذشت
1:24 تا آنکه خیره کودکش را در آغوش آورد
1:29 و چون چشم ام سلمه بر کودک افتاد
1:33 جانش از انس با او و آرامش یافتن به او لبریز شد
1:37 زیرا آن نوزاد کوچک زیبا و خوش‌قد و قامت بود
1:41 خوش‌سیما و کامل‌الخلقه
1:44 که چشم بیننده را پر می‌کرد و دل نگرنده را اسیر می‌ساخت
1:49 سپس ام سلمه رو به کنیزش کرد و گفت
1:53 ای خیره، پسرت را نام نهادی؟
1:56 گفت: نه، ای مادر
1:59 این کار را به شما واگذاشتم تا از نام‌ها هر چه می‌خواهید برای او برگزینید
2:05 گفت: او را به برکت الله، حسن می‌نامیم
2:10 سپس دستانش را بالا برد و برای او دعای شایسته کرد
2:16 اما شادی به نام حسن
2:19 به خانهٔ ام‌المؤمنین ام سلمه، رضوان‌الله‌علیها، محدود نماند
2:24 بلکه خانهٔ دیگری از خانه‌های مدینه نیز در آن شریک شد
2:29 آن خانهٔ صحابی جلیل‌القدر زید بن ثابت بود
2:33 کاتب وحی رسول الله صلی الله علیه وسلم
2:37 زیرا یسار، پدر کودک، نیز غلام او بود
2:43 و او نزد زید از بهترین مردم و محبوب‌ترین آنان بود
2:47 حسن بن یسار که بعدها به حسن بصری شناخته شد، رشد کرد
2:54 در خانه‌ای از خانه‌های رسول الله صلی الله علیه وسلم
2:59 و در دامان یکی از همسران پیامبر صلی الله علیه وسلم پرورش یافت
3:05 آن هند دختر سهیل است که به ام سلمه معروف است
3:10 و اگر نمی‌دانی، ام سلمه
3:13 از کامل‌ترین زنان عرب از نظر عقل بود
3:16 و از برترین آنان در فضیلت و سخت‌ترین آنان در تصمیم‌گیری
3:20 و همچنین از گستردهترین همسران رسول کریم صلی الله علیه وسلم در دانش بود
3:26 و بیشترین روایت را از او داشت
3:29 چنان‌که 387 حدیث از پیامبر صلوات‌الله و سلامه علیه روایت کرد
3:37 و با همهٔ این‌ها
3:40 از زنان اندک و کمیاب بود که در جاهلیت می‌نوشتند
3:46 و پیوند این کودک خوش‌اقبال با ام‌المؤمنین ام سلمه به این حد متوقف نشد
3:52 بلکه فراتر از آن کشیده شد
3:55 زیرا بسیار اتفاق می‌افتاد که خیره، مادر حسن،
3:59 برای انجام برخی نیازهای ام‌المؤمنین از خانه بیرون می‌رفت
4:04 و کودک شیرخوار از گرسنگی گریه می‌کرد
4:07 و گریه‌اش شدت می‌یافت
4:09 پس ام سلمه او را به دامان خود می‌گرفت
4:12 و پستان خود را به دهانش می‌گذاشت
4:14 تا با آن آرامش یابد و از غیبت مادرش آسوده شود
4:18 و به سبب شدت محبتش به او
4:21 شیر گوارایی از پستانش در دهان او جاری می‌شد
4:25 پس کودک شیر می‌نوشید و آرام می‌گرفت
4:28 و بدین‌ترتیب ام سلمه از دو جهت مادر حسن شد
4:33 یکی از آن جهت که او یکی از مؤمنان است
4:37 و دیگر آنکه مادر شیری او نیز بود
4:40 و همنشینی و پیوند میان امهات المؤمنین
4:46 و نزدیکی خانه‌های آنان به یکدیگر، این امکان را فراهم کرد
4:49 تا آن کودک خوشبخت بر همهٔ این خانه‌ها رفت‌وآمد کند
4:54 و با اخلاق همهٔ مربیانش خو گیرد
4:58 و از راهنمایی آنان هدایت یابد
5:00 و چنان بود که خود او درباره‌اش حکایت می‌کرد
5:03 این خانه‌ها را با جنب‌وجوش پیوستهٔ خود پر می‌کرد
5:06 و با بازی پرنشاط خود آنها را سرشار می‌ساخت
5:09 تا آنجا که با دستانش به سقف خانه‌های امهات المؤمنین می‌رسید
5:15 در حالی که در آنجا جَست‌وخیز می‌کرد
5:18 حسن در این فضاهای معطر به عطر نبوت به سر می‌برد
5:25 که با درخشش آن روشن بود
5:27 و از آن سرچشمه‌های گوارا سیراب می‌شد
5:31 که خانه‌های امهات المؤمنین مملو از آنها بود
5:35 و در مسجد رسول الله صلی الله علیه وسلم، نزد بزرگان صحابه شاگردی می‌کرد
5:42 زیرا از عثمان بن عفان روایت کرد
5:45 و علی بن ابی طالب
5:47 و ابو موسی اشعری
5:49 و عبدالله بن عمر
5:51 و عبدالله بن عباس
5:53 و انس بن مالک
5:55 و جابر بن عبدالله
5:57 و دیگران و دیگران
5:59 رضی‌الله‌عنهم اجمعین
6:02 اما بیش از همه شیفتهٔ امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب رضی‌الله‌عنه بود
6:09 زیرا استواری او در دینش او را شگفت‌زده کرده بود
6:13 و نیکی‌اش در عبادت
6:15 و بی‌رغبتی‌اش به زینت و زرق دنیا
6:19 و بیان روشنش او را شیفته کرده بود
6:22 و حکمت رسایش
6:24 و سخنان جامعش
6:27 پس در پارسایی و عبادت به اخلاق او خو گرفت
6:33 و در بیان و فصاحت بر شیوهٔ او بافت
6:37 وچون حسن به چهارده بهار از عمرش رسید،
6:41 و به جمع مردان درآمد،
6:44 با پدر و مادرش به بصره کوچ کرد
6:47 و با خانواده‌اش در آنجا ساکن شد.
6:50 از همین‌جا حسن را به بصره منسوب کردند
6:53 و در میان مردم به «حسن بصری» شناخته شد.
6:58 بصره در روزگار او
7:01 دژی از بزرگ‌ترین دژهای علم در دولت اسلام بود،
7:05 و مسجد بزرگ آن
7:07 مملو بود از کسانی که از صحابه‌ی بزرگ و تابعین برجسته به آن‌جا رحل اقامت افکنده بودند.
7:13 حلقه‌های علم با گوناگونی رنگ‌هایشان
7:17 صحن‌های مسجد و نمازگاه‌ها را آباد می‌کردند.
7:20 حسن ملازم مسجد شد
7:23 و به حلقه‌ی عبدالله بن عباس پیوست،
7:27 آن دانشمند امت محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم،
7:31 و از او تفسیر و حدیث و قرائت‌ها را فراگرفت،
7:35 و همچنین فقه و لغت و ادب را از او و دیگران آموخت،
7:39 و جز اینها و جز اینها.
7:41 تا آنکه دانشمندی جامع، فقیهی مورد اعتماد شد.
7:46 مردم به سوی او روی آوردند و از دانش فراوانش سیراب می‌شدند،
7:50 و گرد او حلقه می‌زدند و به پندهایش گوش می‌سپردند که دل‌های سخت را نرم می‌کند،
7:56 و اشک‌های گناهکاران را جاری می‌سازد،
7:59 و حکمتش را که خردها را شیفته می‌کند فرامی‌گرفتند،
8:03 و به سیرت او که خوش‌بوتر از نشر مشک بود اقتدا می‌کردند.
8:08 آوازه‌ی حسن بصری در شهرها پراکنده شد،
8:12 و نامش میان بندگان شایع گشت،
8:15 تا آنجا که خلفا و امیران از او جویا می‌شدند
8:19 و اخبار او را پیگیری می‌کردند.
8:21 خالد بن صفوان نقل می‌کند که گفت:
8:26 در حیره با مسلمة بن عبدالملک دیدار کردم،
8:30 و به من گفت: «ای خالد، از حسن بصره برایم بگو،
8:35 گمان می‌کنم از حال او چیزی می‌دانی که جز تو کسی نمی‌داند.»
8:40 گفتم: «خداوند امیر را به صلاح آورد،
8:43 من بهترین کسی هستم که با علم از او به تو خبر دهم:
8:47 همسایه‌ی او در خانه‌اش و همنشین او در مجلسش هستم،
8:51 و از همه‌ی اهل بصره به او آگاه‌ترم.»
8:54 مسلمة گفت: «آنچه داری بگو.»
8:57 گفتم: «او کسی است که باطنش همانند ظاهرش است،
9:02 و گفتارش مانند کردارش است.
9:05 چون به کار نیکی فرمان دهد، خود از همه‌ی مردم به آن عامل‌تر است،
9:09 و چون از کار زشتی باز دارد، خود از همه‌ی مردم به آن ترک‌کننده‌تر است.
9:13 من او را دیدم که از مردم بی‌نیاز است،
9:16 و از آنچه در دست آنهاست زاهد است،
9:19 و دیدم که مردم به او نیازمندند
9:22 و آنچه را نزد اوست می‌طلبند.»
9:24 مسلمة گفت: «بس است ای خالد، بس است.
9:28 چگونه گروهی که در میانشان چنین کسی باشد گمراه شوند؟»
9:32 و چون حجاج بن یوسف ثقفی بر عراق ولایت یافت
9:38 و در حکومتش سرکشی و ستم کرد،
9:41 حسن بصری از مردانی بود که
9:44 در برابر سرکشی او ایستادند،
9:47 و بدکرداری‌هایش را میان مردم آشکارا گفتند،
9:50 و سخن حق را در روی او بلند کردند.
9:53 از جمله آنکه حجاج برای خود
9:57 کاخی در واسط ساخت.
9:59 چون از آن فارغ شد،
10:01 در میان مردم ندا داد که برای تماشای آن بیرون آیند
10:04 و برای او دعای برکت کنند.
10:06 حسن نخواست این فرصت گرد آمدن مردم را از دست بدهد،
10:09 این فرصت اجتماع مردم.
10:12 پس به سوی آنان بیرون آمد تا ایشان را موعظه و یادآوری کند،
10:15 و از متاع دنیا زهد ورزاند،
10:18 و به آنچه نزد خداوند عز و جل است ترغیب نماید.
10:21 چون به آن‌جا رسید
10:24 و به گروه‌های مردم که گرد قصر بلند طواف می‌کردند نگریست،
10:28 شیفته‌ی شکوه بنای آن،
10:31 مبهوت گستردگی اطراف آن،
10:34 دلبسته‌ی هنرمندی نقش‌ونگارهای آن بودند،
10:37 در میانشان به خطابه ایستاد.
10:40 و از جمله آنچه گفت این بود:
10:43 «ما در بنای ستمکارترین ستمکاران اندیشیدیم
10:46 و یافتیم که فرعون بنایی بزرگ‌تر از این ساخت،
10:50 و بلندتر از آنچه اینان ساخته‌اند بنا کرد.
10:53 سپس خداوند فرعون را هلاک کرد
10:56 و آنچه را ساخته و استوار کرده بود نابود کرد.
10:59 ای کاش حجاج می‌دانست که اهل آسمان او را دشمن می‌دارند،
11:03 و اهل زمین او را فریب خورده‌اند.»
11:06 و همچنان به همین سان سخن می‌گفت،
11:09 تا آنکه یکی از شنوندگان بر او دلسوزی کرد
11:12 از خشم حجاج.
11:14 به او گفت: «بس است ای ابو سعید،
11:17 بس است.»
11:19 حسن به او گفت:
11:21 «خداوند از دانشمندان پیمان گرفته است
11:24 که آن را برای مردم آشکار کنند و پنهانش نسازند.»
11:27 و روز بعد
11:30 حجاج در حالی که از خشم می‌لرزید به مجلس خود درآمد
11:34 و به همنشینانش گفت:
11:36 «نفرین و هلاکت بر شما باد!
11:38 بنده‌ای از بندگان اهل بصره برخیزد
11:41 و درباره‌ی ما هرچه بخواهد بگوید،
11:44 و سپس در میان شما کسی را نیابد که او را بازدارد یا بر او انکار کند!
11:48 به خدا سوگند خونش را به شما خواهم نوشاند، ای گروه ترسوها!»
11:53 سپس دستور داد شمشیر و نطع آوردند،
11:55 و آوردند.
11:57 و جلاد را فراخواند،
11:59 و او در برابرش ایستاده شد.
12:02 سپس برخی از پاسبانان خود را به سوی حسن فرستاد
12:05 و به آنان فرمان داد که او را نزد وی آورند.
12:07 و جز اندکی نگذشت.
12:09 تا اینکه حسن آمد
12:11 چشم‌ها به سوی او خیره شد
12:14 و دل‌ها بر او هراسان شدند
12:16 هنگامی که حسن شمشیر و نطع و جلاد را دید
12:20 لب‌هایش را تکان می‌داد
12:22 سپس رو به حجاج کرد
12:24 و بر او جلال مؤمن (واجب است / لازم است)
12:26 وعزت مسلمان
12:28 وقار دعوت به سوی الله
12:31 حجاج وقتی او را در این حال دید،
12:34 با بیشترین هیبت و بزرگداشت
12:36 و به او گفت
12:38 اینجا ای ابوسعید
12:40 اینجا
12:42 سپس همچنان برای او گشایش می‌داد و می‌گفت
12:44 اینجا
12:46 مردم با حیرت و شگفتی به او می‌نگریستند.
12:49 تا اینکه او را بر بستر خودش بنشانم
12:52 و چون حسن جایگاه خود را گرفت
12:55 حجاج به او توجه کرد
12:57 او شروع کرد به پرسیدن از برخی امور دین
13:00 و حسن (بصری) به هر مسئله‌ای به او پاسخ می‌داد.
13:03 بجنان ثابت
13:05 و بیان ساحر
13:07 و دانشی گسترده
13:09 حجاج به او گفت
13:11 ای ابوسعید، تو سرور دانشمندان هستی
13:14 سپس [پیامبر (ﷺ)] خواست که عطر غالیه بیاورند.
13:16 این از انواع عطر است.
13:18 و برای او با آن ریشش را خوشبو می‌کرد.
13:21 او را بدرقه کرد
13:23 و چون حسن از نزد او بیرون رفت
13:25 پیرو او، دربان حجاج بود و به او گفت
13:28 ای ابوسعید
13:30 حجاج تو را برای کاری فراخواند که به آن اشاره‌ای نداشت.
13:34 و من تو را هنگامی که روی آوردی دیدم
13:36 و شمشیر و نطع را دیدم.
13:38 لبانت را جنباندی
13:40 پس چه گفتی؟
13:42 حسن گفت
13:44 گفتم
13:46 ای صاحب نعمت من و پناه‌گاهم در هنگام سختی‌ام
13:50 آن را برای من سرد و سلامت‌بخش گردان.
13:53 همچنان‌که آتش را بر ابراهیم سرد و سلامت قرار دادی
14:00 و براستی مواضع حسن بصری در این باره بسیار است
14:03 با والیان و امیران
14:05 و از هر یک از آن‌ها چیزی بزرگ بیرون می‌آمد
14:08 در چشم صاحبان قدرت
14:10 عزیزاً بالله
14:12 محفوظاً به حفظ او
14:14 از آن
14:16 این‌که پس از آن‌که خلیفهٔ زاهد درگذشت
14:18 عمر بن عبدالعزیز
14:20 به جوار پروردگارش
14:22 پس خلافت به یزید بن عبدالملک منتقل شد.
14:25 و بر عراق نیز عمر بن هبیره الفزاری (والی شد).
14:29 و خداوند بر گستره‌ی قدرت و فرمانروایی او افزود.
14:32 سپس خراسان را نیز به آن افزود
14:35 و یزید در میان مردم راه افتاد
14:37 سیره‌ای جدا از سیرهٔ سلف بزرگ او
14:40 او به عمر بن هبیره (پیام) می‌فرستاد
14:43 «بالکتاب» تل والکتاب
14:45 و او را به اجرای آنچه در آن است فرمان می‌دهد.
14:48 و اگر گاهی با حق ناسازگار باشد
14:51 عمر بن هبیره را فراخواند
14:53 هر یک از حسن بصری
14:55 و عامر بن شراحیل
14:57 معروف به شعبی
14:59 و به آن دو گفت
15:01 امیرالمؤمنین
15:03 یزید بن عبدالملک
15:05 الله او را بر بندگانش خلیفه قرار داد
15:07 و طاعت او را بر مردم واجب گردانید
15:10 و او مرا بر آنچه می‌بینید گماشت
15:12 کارِ عراق
15:14 سپس فولانی فارس بر (من) افزود
15:17 و او گاهی برایم کتاب‌هایی می‌فرستد
15:20 در آن (روایت) به من امر می‌کند که (آن را) نافذ کنم.
15:22 من به عدالت او اطمینان ندارم
15:25 آیا برای من در پیگیری آن (راهی) می‌یابید؟
15:28 و اجرای فرمان‌های او را بیرون‌شدگاهی در دین
15:31 شعبی پاسخی داد
15:34 در آن، نرمی و مهربانی با خلیفه است.
15:36 و همراهی با والی
15:38 و حسن ساکت است
15:40 عمر بن هبیره رو کرد
15:42 به حسن (رضی‌الله‌عنه) و گفت
15:44 و تو چه می‌گویی ای ابا سعید؟
15:47 فرمود:
15:49 «یبنه بیرة» به‌نظر ترانسکریپت آشفته‌ای است و معنای مشخصی از آن برنمی‌آید؛ برای ترجمه دقیق نیاز به متن اصلی یا توضیح بیشتر است.
15:51 از الله بترس درباره یزید
15:53 و از کسی که در راه الله (ترس از) یزید داشته باشی، بیم مدار.
15:55 بدان که الله جل و عز
15:58 تو را از یزید بازنمی‌دارد
16:00 و اینکه یزید تو را از الله باز ندارد
16:03 ابنه بیره
16:05 نزدیک است که (آن) بر تو فرود آید
16:07 فرشته‌ای درشت‌اندام و سخت‌گیر
16:09 (از الله) نافرمانی نمی‌کند در آنچه به او فرمان داده است.
16:11 این تخت تو را از زیر تو برمی‌دارد
16:14 از وسعت قصرت تو را بیرون می‌برد
16:16 به تنگنای قبرت
16:18 آنجا نه یزید (کسی را) می‌یابی
16:21 و جز عملت را نمی‌یابی
16:23 که در آن با پروردگار یزید مخالفت کردی
16:26 ای پسر بیره
16:28 اگر تو با الله تعالی باشی
16:30 و در طاعت او باشی
16:32 تو را از بلای یزید
16:34 پسر عبدالملک در دنیا و آخرت کفایت می‌کند
16:37 و اگر تو با یزید باشی
16:39 در معصیت الله تعالی
16:41 پس الله تو را به یزید وامی‌گذارد
16:44 و بدان ای پسر بیره
16:46 که هیچ اطاعتی برای مخلوقی، هر که باشد، نیست
16:50 در معصیت آفریدگار عزّ و جلّ
16:53 پس عمر ای پسر بیره گریست
16:56 تا آنکه اشک‌هایش ریشش را تر کرد
16:59 و از شعبی به سوی حسن متمایل شد
17:02 و در بزرگداشت و گرامی داشتن او مبالغه کرد
17:05 پس چون از نزد او بیرون آمدند
17:07 به سوی مسجد روانه شدند
17:09 پس مردم گرد آنان جمع شدند
17:11 و شروع کردند به پرسیدن از آن دو
17:13 از خبرشان با امیر عراقین
17:16 پس شعبی به سوی ایشان روی کرد و گفت
17:19 ای مردم
17:21 هر کس از شما بتواند که الله عزّ و جل را
17:25 بر مخلوقش در هر مقامی ترجیح دهد
17:27 پس چنین کند
17:29 سوگند به آنکه جانم در دست اوست
17:31 حسن به عمر ای پسر بیره چیزی نگفت
17:34 که آن را نادانسته باشد
17:35 اما من در آنچه گفتم، وجه ای پسر بیره را خواستم
17:39 و او در آنچه گفت، وجه الله را خواست
17:42 پس الله او را به ای پسر بیره نزدیک‌تر کرد
17:45 و او را به او نزدیک گردانید و محبوبش ساخت
17:49 و حسن بصری نزدیک به هشتاد سال زیست
17:54 دنیا را در طول آن از علم و حکمت و فقه پر کرد
17:58 و از بزرگ‌ترین چیزهایی که برای نسل‌ها به یادگار گذاشت
18:02 رقائق اوست که در روزگاران، بهاری برای دل‌ها باقی ماند
18:07 و موعظه‌هایش که دل‌ها را لرزاند و همچنان می‌لرزاند
18:11 و اشک‌ها را جاری می‌سازد
18:13 و سرگشتگان را به سوی الله راهنمایی می‌کند
18:16 و غافلان فریفته را به حقیقت دنیا آگاه می‌سازد
18:20 و به حال مردم با آن
18:23 از آن جمله سخن اوست به پرسشگری که از دنیا و حال آن پرسید
18:27 از من درباره دنیا و آخرت می‌پرسی
18:30 همانا مثل دنیا و آخرت
18:33 همچون مثل مشرق و مغرب است
18:35 هرچه از یکی نزدیک‌تر شوی
18:38 از دیگری دورتر می‌شوی
18:41 و به من می‌گویی این خانه را برایم وصف کن
18:44 پس از خانه‌ای چه وصفی برایت کنم
18:47 آغازش رنج است
18:49 و پایانش نابودی
18:51 در حلالش حساب است
18:53 و در حرامش عقاب
18:56 هر که در آن بی‌نیاز شد، به فتنه افتاد
18:58 و هر که در آن نیازمند شد، اندوهگین شد
19:01 و از آن جمله است سخن او به دیگری
19:05 که از حال خود و حال مردم پرسید
19:08 وای بر ما، با خویشتن چه کرده‌ایم
19:11 همانا دین خود را لاغر کرده‌ایم
19:14 و دنیای خود را فربه ساخته‌ایم
19:17 و اخلاق خود را کهنه کرده‌ایم
19:19 یعنی اخلاقمان را فرسوده کرده‌ایم
19:22 و فرش و جامه‌هایمان را نو ساخته‌ایم
19:25 یکی از ما بر چپ خود تکیه می‌دهد
19:28 و از مال غیر خود می‌خورد
19:31 غذایش غصب است
19:33 و به آن سُخره خوانده می‌شود
19:35 یعنی به زور و بی‌مزد
19:37 طعام شیرین بعد از ترش می‌خواهد
19:40 و مِیوه بعد از سرد
19:42 و رُطب بعد از خشک
19:44 تا آنگاه که پرخوری او را فرا گیرد
19:47 از سیری آروغ می‌زند
19:49 سپس گفت
19:50 ای غلام
19:52 برای من آن (داروی) هاضمه‌ای بیاور که غذا را هضم کند
19:55 ای احمق
19:57 به خدا سوگند که جز دینت را هضم نخواهی کرد
20:00 کجاست همسایه نیازمندت
20:02 ای یتیم قوم خود، ای گرسنه
20:05 کجاست بینوایت که به تو می‌نگرد
20:08 کجاست آنچه الله عزّ و جل تو را به آن سفارش کرده است
20:11 ای کاش می‌دانستی که تو شماری
20:14 و هرگاه خورشید روزی برای تو غروب کند
20:17 از شمارت چیزی کم می‌شود
20:20 و بخشی از تو با آن می‌رود
20:25 و در شب جمعه، غُره رجب
20:28 سال یکصد و ده
20:30 حسن بصری ندای پروردگارش را اجابت کرد
20:33 پس چون مردم صبح کردند
20:35 و خبر مرگش در میانشان منتشر شد
20:37 بصره به خاطر مرگش به لرزه افتاد
20:41 پس او را غسل داده و کفن کردند
20:43 و پس از نماز جمعه بر او نماز خوانده شد
20:45 در جامعی که در حیاط آن قضاوت می‌کرد
20:48 او در زندگی‌اش عالم و معلّم بود
20:51 و دعوتگر به سوی الله
20:54 سپس مردم همگی تشییع جنازه‌اش را برعهده گرفتند
20:57 پس در آن روز نماز عصر برپا نشد
21:00 در جامع بصره
21:02 زیرا کسی در آنجا باقی نمانده بود
21:04 که نماز را برپا دارد
21:06 و مردم نمی‌دانستند که نماز
21:08 در جامع بصره تعطیل شده است
21:10 از زمانی که مسلمانان آن را بنا نهادند
21:12 مگر در آن روز
21:14 روزِ درگذشت حسن بصری
21:17 به جوار پروردگارش
21:19 چگونه گمراه شود گروهی که در میان آنان کسی چون
21:26 حسن بصری باشد
21:28 [این است] مسلمه پسر عبدالملک
21:31 [که] رفیق و همانند [او] بود
21:36 [او] پیرو پیامبر بود
21:38 هرگاه کوشید یا سخن گفت
21:41 آنان اینجا بودند
21:43 که ابرِ باران‌زا را برای زندگی ما فرو می‌ریختند
21:46 پس در میان ما درگذشتند
21:48 یادشان بلند است
21:51 رفتند و در دل
21:53 پرسشی بر جای نهادند
21:56 آیا کسی چون آنان هست؟
21:58 ستاره‌ای که بلند و تابان است
22:01 زندگی را پر کردند
22:03 با افتخار به کردارشان
22:06 و دنیای من به وجودشان شکوفا شد