تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (1) | عطا بن ابی رباح رحمه الله

◉ 47149 بازدید ⏱ 19:19 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 بهترین قرن‌ها از نظر مواضع و الگو بودن،
0:08 قرنی است که پیروِ رسول بود، هرگاه می‌کوشید یا سخن می‌گفت،
0:13 انجمن «مودّت»
0:15 تقدیم می‌کند:
0:17 تصاویری از زندگی تابعین
0:21 اثر دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26 رحمه‌الله
0:30 عطاء بن ابی رباح
0:32 رحمه‌الله
0:43 اینک ما در ده روز پایانی ماه ذی‌الحجه هستیم،
0:47 در سال نود و هفتم هجری،
0:50 و این خانهٔ کهن (کعبه) است
0:52 که مردم از هر راه دوردستی، به سوی الله روی می‌آورند،
0:56 پیاده و سواره،
0:58 پیران و جوانان،
1:00 مردان و زنان،
1:02 در میان ایشان سیاه‌پوست و سفیدپوست است،
1:05 عرب و عجم،
1:07 آقا و زیردست،
1:09 همگی بر پادشاه مردم، فروتنانه و لبیک‌گویان آمده‌اند،
1:14 امیدوار و آرزومند،
1:16 و این سلیمان بن عبدالملک است،
1:19 خلیفهٔ مسلمانان،
1:21 و بزرگ‌ترین پادشاه روی زمین،
1:23 گرد خانهٔ کهن (کعبه) طواف می‌کند،
1:26 سر برهنه و پای برهنه،
1:29 جز یک ازار و ردا بر تن ندارد،
1:32 و در این امر، همانند دیگر رعیت‌هایش، از برادرانش در راه الله است،
1:38 و پسرانی که پشت سر او بودند،
1:41 دو نوجوان که از نظر زیبایی و شکوه، همچون ماه شب چهارده بودند،
1:45 و از نظر طراوت و خوشبویی، همچون غنچه‌های گل،
1:49 و چون طوافش به پایان رسید،
1:52 به یکی از نزدیکان خویش متمایل شد و گفت:
1:56 یار شما کجاست؟
1:58 گفت: او آنجاست و نماز می‌گزارد،
2:03 و به سوی ناحیهٔ غربی مسجد الحرام اشاره کرد.
2:07 خلیفه و پسرانش که پشت سرش بودند، به سوی جایی که به آن اشاره شده بود روی آوردند،
2:13 و افراد حاشیه (درباریان) که مأمور بودند خلیفه را دنبال کنند تا راه را برایش باز کنند،
2:18 و از او رنج ازدحام جمعیت را دور سازند،
2:21 او ایشان را از این کار بازداشت و گفت:
2:24 این جایگاهی است که در آن، پادشاهان و بازاریان برابرند،
2:28 و در آن، هیچ‌کس بر دیگری برتری ندارد،
2:32 مگر به پذیرش (عمل) و تقوا.
2:35 چه بسا ژولیده‌موی و غبارآلودی که بر الله وارد شود،
2:38 و او را بپذیرد، به آنچه پادشاهان را بدان نمی‌پذیرد.
2:42 سپس به سوی آن مرد رفت،
2:45 و دید که او هنوز در نماز خویش است،
2:49 غرق در رکوع و سجودش،
2:52 مردم پشت سرش نشسته‌اند و از راست و چپ او،
2:56 پس [خلیفه] همان‌جا نشست که مجلس به او رسید،
2:59 و دو پسرش را نیز با خود نشاند.
3:02 آن دو نوجوان قریشی آغاز کردند
3:05 به نگریستن در آن مردی که امیرالمؤمنین قصدش کرده بود،
3:10 و با عموم مردم نشستند و منتظر پایان نمازش ماندند،
3:15 که ناگاه او پیرمردی حبشی بود،
3:18 سیاه‌چهره، با موی مجعد،
3:21 پهن‌بینی،
3:23 آنگاه که نشست، همانند کلاغ سیاه بود،
3:26 و چون آن مرد از نمازش فارغ شد،
3:31 با نیمهٔ بدنش به سوی جهتی که خلیفه در آن بود متمایل شد،
3:35 و سلیمان بن عبدالملک به او سلام داد،
3:38 و او نیز با همانند آن پاسخ داد.
3:41 در اینجا خلیفه به او روی آورد
3:44 و شروع کرد به پرسیدن از مناسک حج، مرحله به مرحله،
3:48 و او در پاسخ هر پرسش سرازیر می‌شد،
3:52 و سخن را به تفصیلی می‌گفت که راهی برای خواهان افزونی باقی نمی‌گذاشت،
3:58 و هر سخنی را که می‌گفت، به رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) مستند می‌کرد.
4:04 و چون خلیفه از پرسشش فارغ شد،
4:07 او را جزای خیر داد
4:09 و به دو پسرش گفت: برخیزید،
4:12 پس برخاستند،
4:13 و هر سه به سوی مسعی رفتند،
4:16 و در حالی که در راه سعی میان صفا و مروه بودند،
4:21 آن دو نوجوان ندادهندگانی را شنیدند که ندا می‌دادند:
4:24 ای گروه مسلمانان!
4:26 در این مقام، کسی برای مردم فتوا نمی‌دهد
4:29 جز عطاء بن ابی رباح،
4:32 و اگر او یافت نشد،
4:34 پس عبدالله بن ابی نجیح.
4:36 آنگاه یکی از دو نوجوان به پدرش توجه کرد و گفت:
4:40 چگونه کارگزار امیرالمؤمنین، مردم را فرمان می‌دهد که از کسی فتوا نخواهند
4:46 جز عطاء بن ابی رباح و یارش،
4:49 سپس ما آمده‌ایم تا از این مرد فتوا بخواهیم،
4:52 کسی که به خلیفه اعتنا نکرد،
4:55 و حق بزرگداشت او را ادا ننمود؟
4:58 سلیمان به فرزندش گفت:
5:01 این که دیدی ای پسرکم،
5:04 و دیدی که ذلت ما در برابر او بود،
5:06 او عطاء بن ابی رباح است،
5:09 صاحب فتوا در مسجد الحرام،
5:12 و وارث عبدالله بن عباس
5:14 در این منصب بزرگ.
5:17 سپس [پدر] ادامه داد و گفت:
5:19 ای پسرکم،
5:20 علم بیاموز،
5:22 که با علم، فرومایه شرافت می‌یابد،
5:24 و گمنام آوازه می‌گیرد،
5:26 و بندگان بر مراتب پادشاهان برتری می‌یابند.
5:30 سلیمان بن عبدالملک در آنچه به پسرش درباره علم گفت، مبالغه‌گو نبود.
5:39 زیرا عطاء پسر ابی رباح در کودکی بنده‌ای مملوک زنی از اهل مکه بود.
5:43 او بنده‌ای مملوک برای زنی از اهل مکه بود.
5:46 با این حال، الله جل و عز آن نوجوان حبشی را گرامی داشت
5:51 به این که از همان آغاز کودکی‌اش گام در راه علم نهاد.
5:56 پس وقت خود را به سه بخش تقسیم کرد.
5:59 بخشی را به خدمت بانوی خود اختصاص داد
6:02 که در آن بهترین و نیکوترین خدمت را به او می‌کرد
6:05 و حقوقی را که بر عهده‌اش بود، به کامل‌ترین شکل ادا می‌نمود.
6:10 و بخشی را به پروردگارش اختصاص داد
6:13 که در آن خالص‌ترین و پاک‌ترین عبادت را برای الله عز و جل به جا می‌آورد.
6:20 و بخشی را به طلب علم اختصاص داد،
6:23 و به سراغ کسانی از اصحاب رسول الله (ﷺ) رفت که هنوز در قید حیات بودند.
6:30 و از چشمه‌های زلال آنان سیراب می‌شد
6:34 پس از ابوهریره آموخت،
6:37 و از عبدالله بن عمر،
6:39 و عبدالله بن عباس،
6:41 و عبدالله بن زبیر،
6:43 و دیگر صحابه‌ی بزرگوار، رضوان الله علیهم، بهره برد.
6:48 تا آن‌که سینه‌اش از علم و فقه سرشار گشت
6:51 و از رسول الله (ﷺ) روایت کرد.
6:57 و هنگامی که آن بانوی مکی
7:00 دید که غلامش خود را برای الله فروخته
7:03 و زندگی‌اش را وقف طلب علم کرده است،
7:06 از حق خود بر او چشم پوشید
7:08 و برای تقرب به الله عز و جل، او را آزاد کرد،
7:12 تا شاید الله به وسیله‌ی او به اسلام و مسلمانان سود رساند.
7:16 و از آن روز به بعد،
7:19 عطاء بن ابی رباح بیت الحرام را جایگاه اقامت خود قرار داد،
7:24 آن را خانه‌ای ساخت که به آن پناه می‌برد،
7:27 و مدرسه‌ای که در آن می‌آموخت،
7:30 و محراب و نمازگاهی که در آن با تقوا و طاعت به الله تقرب می‌جست.
7:36 تا آن‌جا که مورخان گفته‌اند:
7:38 نزدیک به بیست سال، مسجد در مکان عطاء بن ابی رباح بود.
7:45 و این تابعی بزرگوار، عطاء بن ابی رباح، در علم به مرتبه‌ای رسید
7:52 که هر اندازه‌گیری را ناتوان ساخت،
7:54 و به جایگاهی ارتقا یافت که جز گروه اندکی از معاصرانش بدان دست نیافتند.
8:00 روایت شده که عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنه و عن أبیه
8:05 هنگامی که به عنوان معتمر به مکه آمد،
8:07 مردم به سوی او روی آوردند و از او پرسش کردند و فتوا خواستند.
8:11 پس فرمود:
8:13 ای اهل مکه، از شما در شگفتم!
8:16 آیا مسائل را برای من جمع می‌کنید تا از من بپرسید، در حالی که عطاء بن ابی رباح میان شماست؟
8:22 عطاء بن ابی رباح به آن مرتبه‌ای از درجه در دین و علم رسید که به آن رسیده است
8:31 به واسطه‌ی دو خصلت.
8:33 نخست این‌که بر نفس خویش سلطه‌ی استوار داشت،
8:38 پس راهی برای آن باقی نگذاشت که در آنچه سودی ندارد به چرا برود.
8:42 و دوم این‌که بر وقت خود تسلط داشت،
8:47 پس آن را در سخنان بیهوده و کارهای زائد تباه نمی‌ساخت.
8:51 محمد بن سوقه برای گروهی از دیدارکنندگان خود حدیث گفت و فرمود:
8:56 آیا برایتان حدیثی نگویم که شاید شما را سود رساند، چنان‌که مرا سود رساند؟
9:01 گفتند: آری.
9:03 فرمود: عطاء بن ابی رباح روزی به من پند داد و گفت:
9:07 ای پسر برادرم،
9:10 کسانی که پیش از ما بودند، سخنان بیهوده را ناپسند می‌داشتند.
9:15 گفتم: سخن بیهوده نزد ایشان چیست؟
9:19 گفت: ایشان هر سخنی را جز این‌ها بیهوده می‌شمردند:
9:24 آنچه درباره‌ی کتاب الله عز و جل است که خوانده و فهمیده شود،
9:28 و حدیث رسول الله (ﷺ) که روایت و درک شود،
9:34 یا امر به معروف و نهی از منکر،
9:37 یا علمی که به واسطه‌ی آن به الله تعالی تقرب جسته شود،
9:41 یا این‌که نیازمندی و معیشت خود را که ناگزیر از آن هستی، بیان کنی.
9:47 سپس به چهره‌ام خیره شد و فرمود:
9:50 آیا انکار می‌کنید که بر شما نگهبانانی بزرگوار و نویسندگانی هستند،
9:55 و این‌که با هر یک از شما دو فرشته همراه است:
9:58 از راست و از چپ نشسته‌ای است.
10:01 هیچ سخنی بر زبان نمی‌آورد، مگر اینکه نزد او نگهبانی آماده است.
10:06 سپس فرمود: آیا یکی از ما شرم نمی‌کند
10:10 اگر نامه‌ی اعمالش را که در طول روز نوشته شده، بر او بگشایند؟
10:15 و در آن بیشتر چیزهایی را بیابد که نه از امر دینش است و نه از امر دنیایش.
10:21 و الله عز و جل
10:25 به واسطه‌ی علم عطاء بن ابی رباح
10:27 گروه‌های بسیاری از مردم را سود رساند،
10:30 از جمله اهل علم متخصص،
10:33 و صاحبان حرفه‌های هنری و صنعتی،
10:36 و دیگران.
10:38 امام ابوحنیفه نعمان از خود نقل کرد و فرمود:
10:43 در پنج باب از مناسک در مکه دچار خطا شدم،
10:48 و آن را حجامی به من آموخت.
10:50 ماجرا این بود که خواستم سرم را بتراشم تا از احرام خارج شوم،
10:55 پس نزد سلمانی‌ای رفتم و گفتم:
10:58 سرم را به چه مبلغی می‌تراشی؟
11:00 گفت: الله تو را هدایت کند،
11:03 در عبادت (نُسُک) چانه‌زنی نمی‌شود.
11:06 بنشین و هر آنچه برایت آسان است بپرداز.
11:09 خجالت کشیدم و نشستم،
11:11 اما در حالی که از قبله منحرف بودم نشستم.
11:15 پس با اشاره به من گفت: رو به قبله کن.
11:18 انجام دادم و خجالتم بر خجالتم افزوده شد.
11:22 سپس سرم را از سمت چپ به او دادم تا بتراشد.
11:26 گفت: سمت راست سرت را بچرخان.
11:30 آن را چرخاندم و او شروع به تراشیدن سرم کرد،
11:33 و من ساکت بودم، به او نگاه می‌کردم و از او در شگفت بودم.
11:37 گفت: چرا تو را ساکت می‌بینم؟
11:41 بگو الله اکبر. پس گفتم: الله اکبر،
11:44 تا آن‌که برخاستم که بروم.
11:47 گفت: کجا می‌خواهی بروی؟
11:50 گفتم: می‌خواهم به منزلم بروم.
11:54 گفت: دو رکعت نماز بخوان،
11:57 سپس هر جا که خواستی برو.
12:00 پس دو رکعت نماز خواندم.
12:03 و با خود گفتم:
12:05 سزاوار نیست که چنین کاری از یک حجام سر بزند،
12:08 مگر آنکه او دانشمند باشد.
12:11 به او گفتم:
12:13 این احکام مناسک را که به من آموختی، از کجا آموخته‌ای؟
12:16 گفت: به الله سوگند، تو...
12:19 عطاء بن ابی رباح را دیدم که این‌گونه عمل می‌کرد،
12:23 پس از او آموختم،
12:25 و مردم را به سوی او راهنمایی کردم.
12:28 و دنیا به عطاء بن ابی رباح روی آورد،
12:33 اما او با شدت تمام از آن روی گرداند
12:36 و سخت‌ترین امتناع را از آن نشان داد.
12:39 و تمام عمرش جامه‌ای می‌پوشید
12:42 که بهایش از پنج درهم فزون نمی‌شد.
12:46 خلفا او را به همنشینی با خود فراخواندند،
12:50 اما او دعوتشان را نپذیرفت،
12:52 زیرا از آن می‌ترسید که دینش را در برابر دنیای آنان از دست بدهد.
12:55 با این همه، گاه به نزد ایشان می‌رفت،
12:59 هرگاه در آن برای مسلمانان سودی یا برای اسلام خیری می‌یافت.
13:04 از جمله آن است آنچه عثمان بن عطاء خراسانی روایت کرد و گفت:
13:10 با پدرم رهسپار شدیم تا به نزد شام بن عبدالملک برویم.
13:14 چون بامدادان نزدیک دمشق رسیدیم،
13:17 ناگاه پیرمردی را دیدیم بر الاغی سیاه،
13:21 جامه‌ای ستبر و جبه‌ای کهنه بر تن داشت
13:25 و کلاهی چسبیده بر سرش بود،
13:29 و رکاب‌هایش از چوب بود.
13:31 من از او خنده‌ام گرفت و به پدرم گفتم: این کیست؟
13:36 گفت: خاموش باش، این سرور فقیهان حجاز است،
13:41 عطاء بن ابی رباح.
13:44 چون به ما نزدیک شد،
13:46 پدرم از قاطرش فرود آمد
13:48 و او نیز از الاغش فرود آمد،
13:50 پس یکدیگر را در آغوش گرفتند و با هم گفت‌وگو کردند.
13:53 سپس بازگشتند و سوار شدند،
13:55 و رفتند تا آنکه در برابر کاخ شام بن عبدالملک ایستادند.
14:00 هنوز آن دو ننشسته بودند
14:03 که به آنان اجازه ورود داده شد.
14:05 چون پدرم بیرون آمد، به او گفتم:
14:08 آنچه میان شما دو نفر گذشت، برایم بازگو.
14:11 گفت:
14:12 چون شام دانست که عطاء بن ابی رباح بر در است،
14:17 شتابان به او اجازه ورود داد.
14:19 و به خدا سوگند که من جز به سبب او داخل نشدم.
14:22 چون شام او را دید، گفت:
14:25 خوش آمدی، خوش آمدی!
14:27 اینجا، اینجا!
14:29 و پیوسته به او می‌گفت:
14:31 اینجا، اینجا!
14:33 تا آنکه او را بر تخت خود کنار خویش نشاند
14:36 و زانوی خود را به زانوی او رساند.
14:39 در آن مجلس بزرگان مردم حضور داشتند،
14:42 و آنان به گفت‌وگو مشغول بودند،
14:44 پس خاموش شدند.
14:45 سپس شام رو به او کرد و گفت:
14:48 ای ابا محمد، نیازت چیست؟
14:51 گفت:
14:52 ای امیر مؤمنان،
14:54 اهل دو حرم،
14:56 مردمان الله و همسایگان پیامبرش ﷺ،
15:01 بهره‌ها و مقرری‌هایشان را برایشان مقرر فرمای.
15:05 گفت: آری.
15:06 ای غلام،
15:08 برای اهل مکه و مدینه به مقرری‌ها و روزی‌هایشان برای یک سال بنویس.
15:13 سپس گفت:
15:16 ای ابا محمد، آیا جز این نیازی داری؟
15:19 گفت: آری، ای امیر مؤمنان:
15:22 اهل حجاز و اهل نجد،
15:25 ریشه عرب و پیشوایان اسلام‌اند،
15:28 زکات‌های اضافی آنان به خودشان بازگردانده شود.
15:31 گفت: آری.
15:33 ای غلام،
15:35 بنویس که زکات‌های اضافی آنان به خودشان بازگردانده شود.
15:39 آیا جز آن نیازی داری، ای ابا محمد؟
15:43 گفت: آری، ای امیر مؤمنان:
15:46 اهل مرزها،
15:48 که در برابر دشمنانتان ایستاده‌اند
15:50 و مسلمانان را در برابر آنان پاسداری می‌کنند،
15:54 روزی‌هایی بر آنان جاری کن که به سویشان سرازیر شود،
15:58 زیرا اگر آنان تباه شوند، مرزها ضایع خواهد شد.
16:01 گفت: آری.
16:03 ای غلام،
16:04 بنویس که روزی‌هایشان به سویشان حمل شود.
16:07 آیا جز آن نیازی داری، ای ابا محمد؟
16:11 گفت: آری، ای امیر مؤمنان:
16:14 اهل ذمه‌تان،
16:16 بیش از توانشان بر آنان تکلیف مکن،
16:19 زیرا آنچه از ایشان می‌گیری، کمکی است برای تو در برابر دشمنت.
16:24 پس گفت:
16:26 ای غلام،
16:27 برای اهل ذمه بنویس که بیش از توانشان به ایشان تکلیف نشود.
16:32 آیا جز آن نیازی داری، ای ابا محمد؟
16:36 گفت: آری.
16:38 ای امیر مؤمنان، درباره خویشتن از الله پروا کن،
16:42 و بدان که تنها آفریده شدی،
16:45 و تنها می‌میری،
16:47 و تنها برانگیخته می‌شوی،
16:49 و تنها حسابت می‌کنند.
16:51 و به الله سوگند، با تو از میان آنان که می‌بینی، هیچ‌کس نیست.
16:55 پس شام به خاک افتاد و انگشت بر زمین می‌کشید و می‌گریست.
16:59 پس عطا برخاست
17:01 با او برخاستم
17:03 چون به در رسیدیم
17:05 ناگاه مردی کیسه‌ای را که نمی‌دانم در آن چیست، به دنبال او آورد
17:10 و به او گفت:
17:11 امیرالمؤمنین این را برای شما فرستاده است.
17:15 پس [عطاء] گفت:
17:16 هیهات!
17:18 و من از شما بر این (رسالت) مزدی نمی‌خواهم،
17:20 مزد من جز بر پروردگار جهانیان نیست.
17:24 به خدا سوگند که او بر خلیفه وارد شد
17:28 و از نزد او بیرون آمد،
17:30 در حالی که حتی یک قطره آب هم ننوشیده بود.
17:33 اما بعد:
17:35 عطاء بن ابی رباح عمری را سپری کرد
17:38 تا به صد سال رسید،
17:40 آن را از علم و عمل پر کرد
17:43 و با نیکی و پرهیزگاری لبریز ساخت،
17:45 و با زهد نسبت به آنچه در دست مردم است، و رغبت به آنچه نزد الله است، آن را پاک گردانید.
17:49 (بخش‌هایی از این بند به ترجمه نیاز دارد)
17:52 چون یقین [مرگ] به سراغش آمد،
17:54 او را سبک‌بار از سنگینی‌های دنیا یافت،
17:58 پرتوشه‌اش از عمل آخرت فراوان بود،
18:01 و افزون بر آن،
18:03 هفتاد حج با خود داشت،
18:05 که در خلال آنها هفتاد بار در عرفات ایستاد،
18:09 و در آنجا از الله تعالی خشنودی و بهشت را می‌طلبید،
18:13 و از خشم او و از دوزخ به او پناه می‌برد.
18:17 ندیده‌ام کسی را که علم را برای رضای الله عز وجل بخواهد،
18:24 جز این سه تن،
18:26 عطاء و طاووس و مجاهد،
18:30 و سلمة بن کهیل.
18:59 آیا همانندِ ایشان ستاره‌ای است که درخشید و تابید؟
19:04 زندگی را با افتخار به [یاری] رعایت‌شان آکندند،
19:09 و سرزمین‌ها با ایشان زیبا و شکوفا شد.