تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (33) | رفیع بن مهران رحمه الله

◉ 6790 بازدید ⏱ 19:56 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 بهترین نسل‌ها از نظر موضع و الگوبودن
0:08 هر کس که رسول الله را در رفتن یا گفتن پیروی کرد
0:13 جمعیت مودت
0:15 ارائه
0:17 نمونه‌هایی از زندگی تابعین
0:21 از دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26 رحمه‌الله
0:28 رفیع بن مهران
0:32 رحمه‌الله
0:43 رفیع بن مهران
0:45 مُکنّی به ابوالعالیه
0:47 از نشانه‌های مسلمانان
0:50 و از درخشان‌ترین بزرگان قاریان و محدثان
0:54 او از دانشمندترین تابعین نسبت به کتاب الله بود
0:58 و آگاه‌ترین آنان به حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم
1:02 و توانمندترین ایشان در فهم قرآن عزیز
1:05 و نفوذ در ژرفای آن
1:07 و ژرف‌ترین آنان در درک مقاصد و اسرار آن
1:11 پس بیایید زندگی او را از آغازش آغاز کنیم
1:15 زیرا زندگی او سرشار از مواضع و صحنه‌های شگفت است
1:19 و پر از پندها و عبرت‌های گران‌بها
1:23 رفیع بن مهران در سرزمین فارس زاده شد
1:28 و بر خاک آن پرورش یافت و بزرگ شد
1:32 و چون مسلمانان به غزوه سرزمین فارس آغاز کردند
1:36 تا مردم آن را از تاریکی‌ها به سوی نور بیرون آورند
1:39 این رفیع یکی از جوانان برده بود
1:43 که به دست مسلمانان مهربان افتادند
1:47 و به آغوش پربرکت و سازنده ایشان پناه بردند
1:51 سپس اندکی درنگ کرد، او و کسانی که با او بودند، بر بلندی اسلام آگاه شدند
1:56 و آن را با آنچه پیش از آن بر آن بودند، یعنی پرستش بت‌ها، سنجیدند
2:01 پس دسته‌دسته در دین الله وارد شدند
2:05 سپس به کتاب الله روی آوردند
2:08 و شروع به فراگیری از حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم کردند
2:14 رفیع از آنچه بر آن بود و به آن رسید سخن گفت
2:18 گفت:
2:20 من و گروهی از قوم خویش در دست مجاهدان اسیر شدیم
2:25 سپس اندکی نگذشت که بردگان گروهی از مسلمانان در بصره شدیم
2:31 پس زمان درازی بر ما نگذشت که به الله ایمان آوردیم
2:36 و به حفظ کتاب الله دل بستیم
2:39 و برخی از ما باج‌های خود را به مالکان می‌پرداختیم
2:43 و برخی دیگر به خدمت آنان می‌پرداختیم
2:46 و من یکی از این‌ها بودم
2:49 پس هر شب یک بار قرآن کریم را ختم می‌کردیم
2:54 و این بر ما دشوار آمد
2:56 پس آن را هر دو شب یک بار ختم کردیم
3:00 باز هم بر ما دشوار آمد
3:02 پس آن را هر سه شب یک بار ختم کردیم
3:05 باز هم بر ما دشوار آمد، زیرا از تلاش روز و بیداری شب رنج می‌بردیم
3:12 سپس با برخی از اصحاب رسول الله علیه الصلاة والسلام دیدار کردیم
3:16 و از بیداری‌ای که در خواندن کتاب الله تحمل می‌کردیم به آنان شکایت بردیم
3:22 گفتند: آن را هر جمعه یک بار ختم کنید
3:26 پس به آنچه ما را راهنمایی کردند عمل کردیم
3:29 و قرآن را بخشی از شب می‌خواندیم
3:33 و بخش دیگری از آن را می‌خفتیم
3:36 پس از آن بر ما دشوار نیامد
3:39 و رفیع بن مهران نزد زنی از بنی تمیم خدمت می‌کرد
3:45 و این زن بانویی باوقار و باهوش بود
3:50 سرشار از تقوا و ایمان
3:53 او بخشی از روز را به خدمت او می‌پرداخت و در بخش دیگر آسایش می‌یافت
3:58 و در اوقات فراغت خواندن و نوشتن را به خوبی آموخت
4:02 و در خلال آن، بهره‌ای از علوم دین فراگرفت
4:06 بی‌آنکه این امر چیزی از حقوق آن زن بر او بکاهد
4:11 و در یکی از روزهای جمعه
4:15 رفیع وضو گرفت و نیکو وضو ساخت
4:18 سپس از بانوی خویش اجازه خروج خواست
4:21 گفت: ای رفیع، کجا می‌روی؟
4:24 گفت: مسجد را قصد دارم
4:27 گفت: کدام مسجد را می‌خواهی؟
4:31 گفت: مسجد جامع
4:34 گفت: بیا با هم برویم
4:37 سپس هر دو با هم رفتند
4:39 و او همراه وارد شوندگان به مسجد درآمد
4:42 در حالی که نمی‌دانست او چه می‌خواهد
4:45 پس چون مسجد جامع پر شد
4:47 و امام بر منبر بالا رفت
4:49 آن زن دست رفیع را گرفت و گفت:
4:53 ای گروه مسلمانان، گواه باشید
4:56 که این غلام خود را در راه ثواب الله و به امید بخشش و خشنودی او آزاد کردم
5:01 و به امید عفو و رضای او
5:04 و بر او هیچ کس را حق سلطه‌ای نیست
5:07 مگر راه نیکی
5:09 سپس به او نگریست و گفت:
5:12 خدایا، من این را نزد تو ذخیره می‌کنم برای روزی
5:16 که مال در آن سودی نمی‌بخشد
5:18 و نه فرزندان
5:20 و چون نماز به پایان رسید
5:22 رفیع به راه خود رفت
5:25 و او نیز به راه خود رفت
5:29 رفیع بن مهران از آن روز
5:34 بر رفت و آمد به مدینه منوره پایدار ماند
5:38 پس دیدار صدیق رضوان الله علیه را دریافت
5:41 و آن نزدیک به وفات او بود
5:45 همچنین با اجتماع نزد امیرالمؤمنین
5:48 عمر بن خطاب، سعادتمند شد
5:50 و بر او قرآن خواند و پشت سر او نماز گزارد
5:53 و همچنین ابوالعالیه را بزرگ داشت
5:57 به سبب کتاب الله
5:59 زیرا به حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم دل بسته بود
6:04 و شروع به شنیدن روایت آن از تابعین کرد
6:07 کسانی که در بصره با آنان دیدار می‌کرد
6:10 اما او نیری نگذشت که نفسش به آرزوی بلندی برافراشته شد.
6:13 برای آنچه که از آن استوارتر است
6:16 او همچنان به سوی مدینه می‌رفت؛ گاه‌گاه و پیوسته.
6:20 تا آن را از زبان صحابه‌ی رسول الله (ﷺ) بشنود
6:23 بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) و خودشان (درود و سلام بر او)
6:26 تا میان او و پیامبر (ﷺ)
6:29 درود و سلام بر او (ﷺ)
6:31 مگر یک شخص، که آن صحابی است
6:34 او از عبدالله بن مسعود (رضی‌الله‌عنه) فرا گرفت
6:37 ابی بن کعب
6:39 و ابوایوب انصاری
6:41 و ابوهریره
6:43 و عبدالله بن عباس
6:45 و دیگران، و دیگران
6:47 رضی‌الله‌عنهم اجمعین
6:50 ابوالعالیه تنها به این بسنده نکرد
6:52 بر راویان حدیث در مدینهٔ منوره
6:55 و همانا (او) حدیث را (با آن) می‌خواند.
6:58 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
7:00 در هر جا
7:02 هرگاه مردی به او به دانش توصیف شود
7:05 برای دیدار او شتران را به سوی او می‌راندند (کنایه از سفرهای طولانی)
7:07 هرچند خانه‌اش دور باشد
7:09 نائی المزار
7:11 و چون به آن برسد
7:13 به‌سرعت پشت سر او نماز گزارد
7:15 پس هرگاه او را (یعنی آن شخص را) بیابد که نمازش را به‌درستی و با اتقان انجام نمی‌دهد
7:18 نیکوترین استواری (اتقان)
7:20 و آن را حق‌اش را کامل‌ترین ادای ادا نمی‌کند
7:23 از او روی‌گردانید و با خود گفت
7:26 کسی که در نمازش سهل‌انگاری می‌کند
7:29 در غیر آن (کارها) سهل‌انگارتر خواهد بود
7:32 سپس عصایش را برمی‌دارد
7:34 و از همان‌جا که آمده بود، بازمی‌گردد
7:36 و همانا ابوالعالیه (به آن‌جا) رسید
7:40 منزلت در علم
7:42 او با این ویژگی‌ها بر همهٔ همتایانش برتری یافت.
7:45 یکی از اصحاب او گفت
7:48 ابوالعالیه را دیدم که وضو می‌گرفت.
7:51 آب از صورت و دستانش می‌چکید.
7:54 و طهارت می‌درخشد
7:56 بر هر یک از اعضای او
7:59 به او سلام دادم و گفتم
8:01 همانا الله توبه‌کنندگان را دوست می‌دارد
8:04 و [الله] پاکیزگان را دوست دارد.
8:06 ای برادرم،
8:08 پاکان
8:10 کسانی که با آب از آلودگی پاک می‌شوند
8:13 و همانا آنان کسانی‌اند که خود را پاک می‌دارند
8:16 با تقوا از گناهان
8:19 در تأمل در آنچه گفته شد
8:21 و دریافتم که او درست گفته و من اشتباه کردم
8:24 و گفتم: الله تو را به نیکی پاداش دهد.
8:27 و دانشت و فهمت را افزون گرداند
8:30 و همانا... «ابأب العالیه» بر تشویق/ترغیب...
8:33 مردم در طلب علم‌اند
8:35 و شروع کرد به ترسیم راه‌ها برای آنان
8:37 رسیدن به او
8:39 و گفت
8:41 خود را بر فراگیری علم تمرین دهید
8:44 و بسیار درباره‌ی او پرسش کنید
8:47 و بدانید که دانش بال‌های خود را فرود نمی‌آورد
8:50 یا مستکبر یا متکبر
8:52 زیرا شخص شرم‌زده از روی حیای خود نمی‌پرسد
8:55 متکبر به‌خاطر کبریای خود درخواست نمی‌کند
9:00 او شاگردانش را به فراگیری قرآن و نگهداری و مراقبت از آن ترغیب می‌کرد.
9:04 و چنگ زدن به آنچه در آن آمده است
9:07 از آنچه سخن‌پردازان به دروغ می‌گویند.
9:10 میگوید
9:11 آموختن قرآن
9:13 پس هرگاه آن را آموختید
9:15 پس نزد آن (نفْع‌جویی) مکنید
9:17 و بر شما باد راه مستقیم.
9:20 زیرا آن همان اسلام است
9:22 و از این هواها بپرهیزید.
9:25 زیرا آن (شراب و قمار) میان شما دشمنی و کینه می‌افکند.
9:29 و از آنچه بر آن بودید، روی برمتابید.
9:32 اصحاب رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
9:36 پیش از آن‌که پراکنده شوند
9:38 آن را به حسن بصری منتقل کردند
9:41 پس فرمود
9:43 ابوالعالیه به‌خدا سوگند به شما اندرز داد و راست گفت.
9:47 همان‌گونه که برای طلاب علم ترسیم می‌کرد
9:50 بهترین راه برای حفظ قرآن
9:53 میگوید
9:54 پنج آیه از قرآن را فرا بگیرید
9:57 پنج آیه
9:58 زیرا این برای ذهن‌های شما آسان‌تر است.
10:01 و بر فهم‌های شما تأکید بیشتری می‌کنم
10:04 جبریل علیه‌السلام
10:07 بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نازل می‌شد
10:11 پنج آیه، پنج آیه
10:14 ابوالعالیه تنها یک معلم نبود
10:18 و همانا این نیز متوجه (خطاب) بود
10:21 این بدان سبب است که او عقل‌های شاگردانش را پر می‌کرد
10:24 با معرفت سودمند
10:26 و دل‌هایشان را با اندرز نیکو غذا می‌دهد
10:30 و در بسیاری از موارد این دو امر را با هم جمع می‌کند.
10:34 از جمله آن، این سخن او به ایشان است
10:37 الله بر خود (نفس خود) حکم کرده است که
10:40 هر کس به او ایمان آورد، او را هدایت می‌کند؛
10:43 و گواه این سخن، فرموده‌ی خداوند عزّ وجل است:
10:46 «و هر کس به الله ایمان آورد، دلش را هدایت می‌کند»؛
10:50 و اینکه هر کس بر او توکل کند، او را کفایت می‌کند؛
10:53 و گواه این سخن، فرموده‌ی خداوند تبارک و تعالی است:
10:57 «و هر کس بر الله توکل کند، پس او برای وی کافی است»؛
11:01 و اینکه هر کس به او قرض دهد، پاداشش را می‌دهد؛
11:04 و گواه این سخن، فرموده‌ی خداوندِ عزّ من قائل است:
11:08 «کیست که به الله وامی نیکو دهد»؛
11:11 «پس آن را برای او چندین برابر بسیار افزون می‌گرداند»؛
11:15 و اینکه هر کس او را بخواند، پاسخش می‌دهد؛
11:18 و گواه این سخن، فرموده‌ی خداوندی است که کلمه‌اش بلند است:
11:22 «و چون بندگانم از من بپرسند»؛
11:25 «پس من نزدیکم، دعای دعاکننده را چون مرا بخواند اجابت می‌کنم»؛
11:30 و او به شاگردانش می‌فرمود:
11:33 به طاعت عمل کنید و به فرمانبرداران، به خاطر فرمانبرداریشان روی آورید؛
11:38 و از معصیت دوری کنید و گنهکاران را به خاطر گناهشان (از خود) دور کنید؛
11:43 سپس کار گنهکاران را به الله واگذارید؛
11:46 پس اگر بخواهد عذابشان می‌کند و اگر بخواهد بر آنان می‌بخشد؛
11:51 و چون شنیدید که مردی شأن خویش را بالا می‌برد و می‌گوید:
11:56 «من در راه الله دوست می‌دارم و در راه الله نفرت می‌ورزم»،
12:00 و «فلان کار را برای خشنودی الله برمی‌گزینم»،
12:03 و «فلان کار را از ترس الله رها می‌کنم»،
12:06 پس به او اعتنا نکنید.
12:09 ابوالعالیه تنها دانشمند و عامل نبود،
12:15 و تنها واعظ و راهنما هم نبود،
12:18 بلکه مجاهد نیز بود؛
12:21 او بخشی از وقتش را در میدان‌های جهاد، همراه مجاهدان سپری می‌کرد،
12:27 یا با مرابطان بر مرزهای دشمنان پاسداری می‌نمود.
12:31 او دوست داشت که در جهاد، طلوع و غروب کند (تمام عمرش را در جهاد بگذراند)،
12:36 پس با رومیان در سرزمین شام جنگید،
12:39 و همچنان با ایرانیان در سرزمین ماوراءالنهر جنگید؛
12:43 و او نخستین کسی بود که در آن دیار اذان گفت.
12:48 و چون جنگ میان علی و معاویه، رضی‌الله‌عنهما، درگرفت،
12:53 ابوالعالیه را در آن ماجرا موضعی بود که از آن چنین حکایت کرد و گفت:
12:58 «چون آنچه میان علی و معاویه واقع شد، واقع شد،
13:02 من سرشار از نشاط و شور بودم،
13:06 و جنگ نزد من محبوب‌تر بود از آب سرد در روز گرم تابستان،
13:11 پس خود را با سلاح آماده کردم و به سوی آنان رفتم،
13:15 ناگهان خود را در برابر صفین یافتم که دو طرفش را نمی‌شد تشخیص داد،
13:20 هرگاه این‌ها تکبیر می‌گفتند، آن‌ها نیز تکبیر می‌گفتند،
13:24 و هرگاه این‌ها لا اله الا الله می‌گفتند، آن‌ها نیز می‌گفتند،
13:28 پس به خویش بازگشتم و گفتم:
13:31 کدام یک از این دو گروه را کافر بشمارم و بر آن حمله کنم،
13:35 و کدام را مؤمن بدانم و با او جهاد کنم؟
13:39 سپس آن دو را رها کردم و بازگشتم.»
13:42 ابوالعالیه تمام عمرش از این امر به شدت اندوهگین بود،
13:50 زیرا دیدار رسول الله صلوات الله و سلامه علیه را درک نکرده بود،
13:56 و می‌کوشید این کمبود را با نزدیکی به صحابه‌ی بزرگوار جبران کند،
14:02 آنان که پیوندشان با محمد رسول الله صلی الله علیه و سلم استوار بود،
14:08 پس آنان را بر خود مقدّم می‌داشت و دوستشان می‌داشت،
14:11 و آنان نیز او را مقدّم می‌داشتند و برتری‌اش می‌دادند.
14:14 و از نشانه‌های این امر آن است که انس، خادم رسول الله صلی الله علیه و سلم،
14:21 سیبی را که در دستش بود به او هدیه داد،
14:24 او آن را گرفت و شروع به بوسیدن آن کرد و می‌گفت:
14:29 «سیبی که دستی که دست رسول الله صلی الله علیه و سلم را لمس کرده، آن را لمس کرده است،
14:35 سیبی که دستی که به لمس دست رسول الله صلی الله علیه و سلم افتخار یافته، آن را لمس کرده است!»
14:43 و از همین قبیل است که یک بار بر عبدالله بن عباس وارد شد، و او در آن روز امارت بصره را از سوی علی بن ابی طالب بر عهده داشت.
14:56 عبدالله بن عباس با نهایت خوش‌آمدگویی از او استقبال کرد، او را بر تخت خود بالا برد و در سمت راستش نشانید.
15:05 در مجلس گروهی از بزرگان قریش حضور داشتند، پس به او نگریستند و با یکدیگر نجوا کردند.
15:12 برخی به برخی گفتند: «آیا دیدید که ابن عباس این بنده را چگونه بر تخت خود بالا برده است؟»
15:19 ابن عباس آنچه را که پشت سرش زمزمه می‌کردند دریافت، پس به آنان رو کرد و گفت: «علم، شرافت شریف را شرافتی افزون می‌بخشد،
15:29 و قدر اهل خود را میان مردم بالا می‌برد، و بردگان را بر تخت‌ها می‌نشاند.»
15:36 و در یکی از سال‌ها ابوالعالیه قصد جهاد در راه الله کرد، پس آماده‌ی آن کار شد و تصمیم قاطع گرفت تا همراه مجاهدان برود.
15:50 چون صبح بر او طلوع کرد، ناگهان در یکی از پاهایش درد شدیدی احساس کرد، سپس درد ساعت به ساعت شدت یافت.
16:01 چون پزشک به عیادتش آمد، به او گفت که مبتلا به «اَکِله» شده است. پرسید: «اکله چیست؟» گفت: «دردی است که عضوی را که به آن دچار شود می‌خورد،
16:14 سپس به بالای آن منتقل می‌شود تا تمام بدن را فرا گیرد.» آنگاه از او اجازه خواست که بی‌درنگ ساقش را قطع کند، و او با کراهت اجازه داد.
16:26 پزشک ابزار نیشتر برای شکافتن گوشت و اره‌ها برای بریدن استخوان را آورد، سپس گفت: «آیا می‌خواهی جرعه‌ای داروی بی‌حس‌کننده به تو بنوشانیم تا درد شکافتن و بریدن را احساس نکنی؟»
16:41 گفت: «بلکه چیزی بهتر از آن هست.» پزشک پرسید: «آن چیست؟» گفت: «قاری‌ای را که کتاب الله را به خوبی بخواند نزد من بیاورید و به او بگویید هرچه از آیات روشن آن میسر است بر من بخواند.
17:00 پس هرگاه دیدید چهره‌ام سرخ شد و مردمک‌های چشمم گشاد گشت و نگاهم به آسمان دوخته شد، آنچه می‌خواهید با من بکنید.» پس فرمانش را اجرا کردند و استخوانش را بریدند.
17:13 چون به هوش آمد، پزشک به او گفت: «گویی درد شکافتن و بریدن را احساس نکردی.» گفت: «سردی محبت الله و شیرینیِ آنچه از کتاب الله شنیدم، مرا از گرمای اره‌ها بازداشت.»
17:31 سپس پای خود را به دست گرفت، به آن نگریست و گفت: «اگر روز قیامت پروردگارم را ملاقات کنم و از من بپرسد که آیا در این چهل سال تو را به سوی حرامی برده‌ای یا به جایی غیرمجاز رسانده‌ای، خواهم گفت: نه، و در آنچه می‌گویم، ان شاءالله راستگو هستم.»
17:53 و خلاصه آنکه پرهیزگاری ابوالعالیه و دلبستگی‌اش به روز آخرت و آمادگی‌اش برای دیدار پروردگارش به جایی رسیده بود که برای خود کفنی آماده کرده بود، و هر ماه یک بار آن را می‌پوشید، سپس به جای خود بازمی‌گرداند.
18:15 او در حالی که تندرست و سالم بود، هفده بار وصیت کرد، و برای هر وصیت مهلتی تعیین می‌کرد؛ چون زمان آن فرا می‌رسید، در آن می‌نگریست و یا آن را اصلاح می‌کرد، یا تغییر می‌داد، یا آن را اجرا می‌کرد.
18:34 در ماه شوال سال ۹۳ هجری، ابوالعالیه پاک‌دامن و پاک‌نفس، با اطمینان به رحمت پروردگارش و مشتاق دیدار پیامبرش، به سوی لقای پروردگارش رفت.
18:52 پس از صحابه، کسی داناتر از ابوالعالیه به قرآن نبود، و پس از او سعید بن جبیر، و سپس ابوبکر بن داود.
19:28 [یادشان گرامی باد]
19:31 [رفتند و در خاطر، پرسشی افکندند]
19:36 [آیا همانند آنان ستاره‌ای چون ستارگان بلند بر تپه‌ها درخشید؟]
19:41 [زندگی را با کردارشان آکنده از افتخار ساختند، و دنیای کسانی که ... به آنان زیبا گشت.]