از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 14 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (14) | سلامه بن دینار (ابوحازم) رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین نسلها از نظر مواضع و الگو بودن
0:08
آنکه از پیامبر پیروی کرد، هرگاه او رفت یا گفت
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشته دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:31
سلمه بن دینار
0:33
رحمهالله
0:44
در سال نود و هفتم هجری
0:47
خلیفه مسلمانان، سلیمان بن عبدالملک، کمر همت بست
0:50
برای سفر به سوی سرزمین مقدس
0:53
در پاسخ به ندای پدر پیامبران
0:56
ابراهیم علیهالسلام
0:58
و مرکبهایش با شتاب گام برمیداشتند
1:01
دمشق، پایتخت امویان
1:03
به سوی شهر مدینه منوره
1:06
زیرا در دلش شوق نماز بود
1:09
در روضه مطهره
1:11
و اشتیاق درود و سلام بر محمد
1:13
رسول خدا، درود و سلام الهی بر او باد
1:17
و کاروان خلیفه با شکوه بود
1:19
از قاریان و محدثان پر شده بود
1:21
و فقیهان و دانشمندان
1:23
و امیران و فرماندهان
1:26
چون به شهر مدینه منوره رسید
1:28
و در آنجا فرود آمد
1:30
بزرگان مردم و صاحبان مقام به پیشواز آمدند
1:33
تا بر او سلام کنند و خیرمقدم گویند
1:36
اما سلمه بن دینار
1:38
قاضی مدینه و دانای آن، حجت
1:41
و پیشوای مورد اعتماد آن
1:43
در شمار کسانی نبود
1:45
که به استقبال خلیفه آمده بودند و خوشامد میگفتند
1:48
و چون سلیمان بن عبدالملک
1:51
از پذیرش خوشامدگویان فارغ شد
1:53
به برخی از همنشینانش گفت
1:55
جانها واقعاً زنگار میگیرند
1:57
همانگونه که فلزات زنگ میزنند
1:59
اگر کسی نباشد که یادشان آورد
2:01
گاهبهگاه
2:03
و زنگارشان را بزداید
2:05
گفتند: آری، ای امیرالمؤمنین
2:08
گفت: آیا در مدینه
2:11
مردی نیست که با گروهی
2:13
از صحابه رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم دیدار کرده باشد
2:16
که ما را یادآوری کند؟
2:18
گفتند: چرا، ای امیرالمؤمنین
2:21
اینجا ابوحازم از اعرج است
2:24
گفت: ابوحازم از اعرج کیست؟
2:27
گفتند: سلمه بن دینار
2:30
دانشمند و پیشوای مدینه
2:33
و از تابعینی که با شمار زیادی
2:36
از صحابه کرام دیدار کردهاند
2:38
گفت: او را نزد ما بخوانید
2:41
و در دعوت او نرمی و ملاطفت کنید
2:43
پس نزدش رفتند و او را دعوت کردند
2:45
چون نزد او آمد
2:47
به او خوشامد گفت و او را نزدیک خود نشاند
2:50
و با سرزنش به او گفت:
2:52
ای ابوحازم، این جفا چیست؟
2:55
گفت:
2:57
ای امیرالمؤمنین، چه جفایی از من دیدی؟
3:00
گفت:
3:02
بزرگان مردم به دیدنم آمدند و تو نیامدی
3:05
گفت:
3:07
جفا تنها پس از شناخت رخ میدهد
3:10
و تو امروز پیش از این مرا نشناخته بودی
3:13
و من نیز تو را ندیده بودم
3:15
پس کدام جفا از من سر زده است؟
3:17
آنگاه خلیفه به همنشینانش گفت:
3:20
شیخ در عذرخواهیاش درست گفت
3:22
و خلیفه در سرزنش او اشتباه کرد
3:25
سپس رو به ابوحازم کرد
3:27
و گفت:
3:29
در دل من اموری هست
3:31
دوست داشتم آن را با تو در میان نهم، ای ابوحازم
3:34
گفت:
3:36
بگو، ای امیرالمؤمنین
3:38
و یاری از خداست
3:40
خلیفه گفت:
3:42
ای ابوحازم
3:44
چرا ما مرگ را ناخوش میداریم؟
3:46
گفت:
3:48
زیرا دنیای خود را آباد کردهایم
3:50
و آخرت خود را ویران ساختهایم
3:52
پس از آبادی به ویرانی کوچ کردن را ناخوش میداریم
3:56
خلیفه گفت:
3:58
راست گفتی
4:00
سپس افزود و گفت:
4:02
ای ابوحازم
4:04
کاش میدانستم فردای ما نزد خداوند چگونه است
4:07
گفت:
4:09
عمل خود را بر کتاب خداوند جل و عز عرضه کن
4:12
آن را خواهی یافت
4:14
گفت:
4:16
کجا آن را در کتاب خداوند تعالی بیابم؟
4:18
گفت:
4:20
در سخن او که کلمهاش بلند باد، آن را خواهی یافت
4:22
خلیفه گفت:
4:38
پس
4:40
پس رحمت الله کجاست؟
4:42
ابو حازم گفت:
4:44
همانا رحمت الله
4:46
نزدیک است
4:48
به نیکوکاران.
4:50
خلیفه گفت:
4:52
—
4:54
ای کاش میدانستم رفتن به نزد
4:56
الله جل و عز چگونه است
4:58
فردا.
5:00
ابو حازم گفت:
5:02
اما نیکوکار،
5:04
همچون مسافر غایبی است که به خانوادهاش بازمیگردد،
5:06
و اما بدکار،
5:08
همچون بندهی گریخته است
5:10
که به سوی مولایش با کشیدهشدن کشانده میشود.
5:12
خلیفه چنان گریست که بر گریهاش افزوده شد
5:14
و گریهاش شدت گرفت.
5:16
سپس گفت:
5:18
ای ابو حازم!
5:20
چگونه میتوانیم اصلاح شویم؟
5:22
گفت:
5:24
واگذارید از ما فخرفروشی را،
5:26
یعنی تکبر را.
5:28
گفت:
5:30
خلیفه گفت:
5:32
و این مال،
5:34
راه تقوای الله در آن کدام است؟
5:36
ابو حازم گفت:
5:38
هرگاه آن را به حقش بگیرید
5:40
و در جای شایستهاش قرار دهید
5:42
و آن را به برابری تقسیم کنید
5:44
و در آن میان رعیت عدالت ورزید.
5:46
—
5:48
خلیفه گفت:
5:50
ای ابو حازم!
5:52
مرا خبر ده که بهترین مردم کیست؟
5:54
گفت:
5:56
گفت:
5:59
خلیفه گفت:
6:01
و کدام سخن عادلانهتر است، ای ابو حازم؟
6:03
گفت:
6:05
سخن حق است که آدمی آن را
6:07
نزد کسی که از او میترسد و نزد کسی که
6:09
به او امید دارد، میگوید.
6:11
خلیفه گفت:
6:13
پس دعای چه کسی زودتر پذیرفته میشود، ای ابو حازم؟
6:15
—
6:17
گفت:
6:19
دعای نیکوکار برای نیکوکاران.
6:21
خلیفه گفت:
6:23
و برترین صدقه کدام است؟
6:25
گفت: کوشش کمداران،
6:27
یعنی آنچه توان آن را دارد،
6:29
اندک مال را
6:31
در دست فقیر تهیدست میگذارد
6:33
بیآنکه پس از آن منت یا آزاری در پی آن باشد.
6:35
—
6:37
خلیفه گفت:
6:39
ای ابو حازم، زیرکترین مردم کیست؟
6:41
گفت:
6:43
مردی که به طاعت الله
6:45
تعالی دست یافت،
6:47
پس بدان عمل کرد، سپس مردم را
6:49
به آن راهنمایی کرد.
6:51
خلیفه گفت:
6:54
گفت:
6:56
مردی که با هوای یارش همراهی کرد
6:58
و یارش ستمکار بود،
7:00
پس آخرت خود را
7:02
به دنیای دیگری فروخت.
7:04
خلیفه گفت:
7:06
آیا برای تو ممکن است که با ما همراه شوی، ای ابو حازم،
7:08
تا ما از تو بهرهمند شویم و تو از ما بهرهمند شوی؟
7:10
—
7:12
گفت:
7:14
هرگز، ای امیرالمؤمنین!
7:16
خلیفه گفت و چون
7:18
گفت:
7:20
میترسم که اندکی به شما تکیه کنم،
7:22
پس الله دو برابر زندگی و دو برابر مرگ را به من بچشاند.
7:24
—
7:26
خلیفه گفت:
7:28
نیازت را به ما بگو،
7:30
ای ابو حازم!
7:32
او خاموش ماند و پاسخ نداد.
7:34
دوباره همان سخن را تکرار کرد:
7:36
نیازت را به ما بگو،
7:38
ای ابو حازم!
7:40
آن را برآورده خواهم کرد، هر چه باشد.
7:42
گفت:
7:44
نیاز من این است که مرا از آتش
7:46
رهایی بخشی
7:48
و به بهشت درآوری.
7:50
خلیفه گفت:
7:52
این از اختیار من نیست، ای ابو
7:54
حازم.
7:56
ابو حازم گفت:
7:58
مرا به غیر از آن هیچ نیازی نیست
8:00
ای امیرالمؤمنین
8:02
خلیفه گفت
8:04
ابوحازم، برایم دعا کن
8:06
فرمود
8:08
خدایا، اگر این بندهی تو
8:10
سلیمان از اولیای توست
8:12
او را به خیرهای دنیا میرساند
8:14
و آخرت
8:16
و اگر از دشمنانت باشد
8:18
پس آن را اصلاح کن و هدایتش ده
8:20
تا آنچه دوست داری و میپسندی
8:22
مردی از حاضران گفت
8:24
بد گفتی.
8:26
از زمانی که بر امیر وارد شدم
8:28
مؤمنان
8:30
همانا من به خلافت مسلمانان برگزیده شدم
8:32
از دشمنان الله
8:34
و او را آزرده است
8:36
ابو حازم گفت
8:38
بلکه بد چیزی گفتی، تو
8:40
الله از دانشمندان پیمان گرفت
8:42
پیمان بر اینکه بگویند
8:44
کلمة الحق
8:46
گفت
8:48
تا آن را برای مردم روشن و آشکار بیان کنی
8:50
و آن را پنهان نکنید
8:52
سپس رو به خلیفه کرد
8:54
و گفت: ای امیر
8:56
مؤمنان
8:58
کسانی که پیش از ما درگذشتند
9:00
از امتهای گذشته
9:02
در خیر و عافیت باشید
9:04
تا وقتی که امیرانشان بیایند
9:06
علمایشان به آنچه
9:08
نزد آنان
9:10
سپس گروهی از فرومایگان پدید آمدند
9:12
برای مردم
9:14
میخواهند با آن بهدست آورند
9:16
چیزی از متاع دنیا
9:18
امیران بینیاز شدند
9:20
از علما
9:22
پس نابود باد و سرنگون شدند.
9:24
و از نظر الله عزّ وجل فرو افتادند
9:26
و اگر علما
9:28
از آنچه نزد (الله) است، رویگردان شدند
9:30
امیران برای رغبت (دادن / جلب) ...
9:32
امیران در دانششان
9:34
اما آنان به آنچه
9:36
نزد امیران، پس زهد ورزیدند
9:38
و در میان آنان (ایشان) خوار و بیمقدار شدند، و نزد ایشان ناچیز گشتند.
9:40
خلیفه گفت
9:43
راست گفتی
9:45
ای ابو حازم، از موعظهات برایم بیشتر بگو.
9:47
من هیچکس را ندیدم
9:49
حکمت نزدیکتر است
9:51
تا دهانش از تو
9:53
گفت: اگر تو
9:55
از اهل اجابت
9:57
من به تو آنچه کافی است گفتم
9:59
و اگر نباشد
10:01
از اهلش، پس
10:03
باید از کمان تیر بیندازم.
10:05
وتری برای آن نیست
10:07
خلیفه گفت
10:09
از تو تأکید و خواهش دارم که مرا اندرز و وصیت کنی.
10:11
ای ابو حازم
10:13
گفت: بله
10:15
بهزودی تو را سفارش میکنم و کوتاه سخن میگویم.
10:17
بزرگ است پروردگار تو، عزیز و جلیل.
10:19
و نزه
10:21
اینکه (خداوند) تو را در جایی ببیند که تو را از آن بازداشته است.
10:23
و اینکه تو را جایی نیابد که به آن فرمانت داده است
10:25
سپس سلام داد و بازگشت
10:27
پس به او گفت
10:29
خلیفه، جزاک الله خیراً.
10:31
بهتر از عالم
10:33
ناصح ما کاد
10:36
ابو حازم به خانهاش میرسد
10:38
تا آنجا که دریافت که امیر
10:40
مؤمنان [را] به سوی او برانگیخت
10:42
بصره پر از دینار
10:44
و به او نوشت و گفت
10:46
انفاق کرد
10:48
و برای تو نیز مانند آن بسیار است
10:50
فردهایم نزد من است
10:52
و به او نوشت و گفت
10:54
ای امیرالمؤمنین
10:56
پناه میبرم به الله که چنین باشد
10:58
پرسش تو از من به شوخی است
11:00
وردی علیک باطلا — این عبارت بهتنهایی ناقص است؛ «وردی» به معنای ورد (ذکر یا دعای مرتب) و «باطلا» به معنای بیهوده یا باطل است.
11:02
به خدا سوگند، راضی نیستم
11:04
آن، ای امیر
11:06
مؤمنان برای تو
11:08
برای خودم
11:10
ای امیرالمؤمنین
11:12
اگر این دینارها
11:14
دیدار حدیثی که برایت نقل کردم
11:16
«به فالمیتة» — این عبارت بهصورت قطعهای از آیهای است که در آن از مردار سخن میرود؛ ترجمهٔ آن: به مردار (پیوسته)
11:18
و گوشت خوک در حال...
11:20
به ضرورت، از آن حلال است.
11:22
و اگر حقی از آنِ من در
11:24
بیتالمال مسلمانان باشد،
11:26
آیا میان من و
11:28
مردم همه در این
11:30
حق برابر کردهای؟ و منزل سلمه بن دینار
11:34
براستی سرچشمهای گوارا بود
11:36
برای تشنگان
11:38
که صلاح از آن رخت بربسته بود.
11:40
در این امر فرقی نیست میان
11:42
برادران و شاگردانش،
11:44
که روزی بر او وارد شد
11:46
عبدالرحمن بن جریر
11:48
و پسرش همراهش بود،
11:50
و در نزد او نشستند،
11:52
و بر او سلام گفتند و برایش
11:54
دعا کردند به خیر دنیا و آخرت.
11:56
او نیز تحیت آنان را پاسخ داد
11:58
به بهتر از آن، و خوشامد گفت
12:00
به ایشان، سپس
12:02
میان آنان سخن گذشت.
12:04
عبدالرحمن بن جریر به او گفت:
12:06
چگونه به گشایشها (فتوحات) دست یابیم
12:08
ای ابا حازم؟
12:10
گفت:
12:12
با اصلاح باطنها (ضمیرها)
12:14
گناهان بزرگ آمرزیده میشود،
12:16
و چون بنده تصمیم بر ترک
12:18
گناهان بگیرد، این مادرِ گشایشهاست،
12:20
هر گشایشی که بر او گشوده شود.
12:22
و ای عبدالرحمن، فراموش مکن
12:24
که رفتن به دنیا
12:26
ما را از بسیاری از آخرت بازمیدارد،
12:28
و هر نعمتی
12:30
که تو را به الله عزّ و جلّ نزدیک نکند،
12:32
پس آن نقمت است.
12:34
پسرش به او گفت:
12:36
مشایخ ما بسیارند،
12:38
پس از کدامیک از ایشان پیروی کنیم؟
12:40
گفت:
12:42
ای پسرم،
12:44
از کسی پیروی کن که در غیاب (مردم) از الله میترسد
12:46
و از آلودگی به عیب خودداری میکند،
12:48
و در هنگام جوانی خویش را اصلاح میکند
12:50
و آن را به دوران پیری
12:52
وانمیگذارد
12:54
...
12:56
و بدان ای پسرم،
12:58
که هیچ روزی نیست که خورشید در آن طلوع کند
13:00
مگر آنکه بر طالب علم،
13:02
هوای نفس و علمش [هجوم میآورند]،
13:04
سپس آن دو در سینهاش
13:06
با هم میستیزند، ستیزهی
13:08
دو دشمن.
13:10
پس اگر علمش بر هوای نفسش پیروز شود،
13:12
روزش، روز غنیمتی برای او خواهد بود،
13:14
...
13:16
و اگر هوای نفسش بر علمش چیره شود،
13:18
روزش، روز زیانی بر او خواهد بود.
13:20
...
13:22
عبدالرحمن بن جریر به او گفت:
13:24
بسیار ما را
13:26
به شکرگزاری ترغیب کردهای ای ابا حازم،
13:28
پس حقیقت شکر چیست؟
13:30
گفت: برای هر عضوی
13:32
از اعضای ما
13:34
بر ما حقّی از شکر است.
13:36
عبدالرحمن گفت:
13:38
شکر چشمان چیست؟
13:40
گفت: اگر در آن چیزی نیکو دیدی،
13:42
آن را آشکار کن،
13:44
و اگر در آن چیزی بد دیدی،
13:46
آن را پوشیده دار.
13:48
عبدالرحمن گفت:
13:50
پس شکر گوشها چیست؟
13:52
گفت: اگر در آن چیزی نیکو شنیدی،
13:54
آن را نگه دار،
13:56
و اگر در آن چیزی بد شنیدی،
13:58
آن را دفن کن. عبدالرحمن گفت: پس شکر دستها چیست؟ گفت: اینکه با آنها آنچه از آنِ تو نیست را نگیری و اینکه با آنها حقی از حقوق الله را باز نداری.
14:06
و تو را رها نمیکنم ای عبدالرحمن. همانا کسی که شکرش را به زبانش محدود کند و سایر اعضا و دلش را در آن شریک نکند، مثل او مانند مردی است که ردایی دارد اما آن را تنها از یک گوشه گرفته و نپوشیده است؛ چنین کاری او را از گرما نگاه نمیدارد و از سرما محفوظ نمیدارد.
14:14
...
14:20
...
14:27
...
14:34
و در یکی از سالها، سلمه بن دینار همراه لشکرهای مسلمانان که رو به سرزمین روم داشتند، به راه افتاد و در پی جهاد در راه الله همراه مجاهدان بود.
14:42
...
14:47
...
14:53
...
14:59
...
15:05
...
15:12
...
15:18
...
15:24
...
15:31
...
15:37
...
15:45
...
15:53
...
16:00
...
16:07
...
16:13
...
16:20
...
16:27
اهل خیر تو را در آن یاری کردند. پس برای خودت آنچه را خوش داری برگزین. و چون مرگ بر ابو حازم اعرج فرارسید،
16:35
یارانش به او گفتند: ای ابو حازم، خود را چگونه مییابی؟
16:41
گفت: اگر از بدیِ آنچه از دنیا به دست آوردیم رهایی یابیم، آنچه از آن از ما دور شده زیانی به ما نمیرساند.
16:50
سپس آیه کریمه را تلاوت کرد و آن را تکرار میکرد تا
17:09
یقین (مرگ) به سراغش آمد. من کسی را ندیدم که حکمت به دهانش نزدیکتر از ابو حازم باشد.
17:22
عبد الرحمن بن زید.
17:55
زندگی را پر کرد و با کارهایشان به خود بالید، و دنیا با آنان آراسته شد.