از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 11 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (11) | رابعه الرای رحمه الله | قسمت 2
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین نسلها از نظر رفتار و الگو بودن
0:08
کسی که به دنبال پیامبر رفت، در شتاب و در کندی
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشته دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
ربیعة الرأی
0:33
رحمهالله
0:41
در یکی از شبهای مهتابی تابستان
0:45
فارس در اواخر دهه ششم عمرش به مدینهٔ منوره رسید
0:51
و در کوچههای آن، سوار بر اسبش، به سوی خانهٔ خود میرفت
0:56
و نمیدانست آیا خانهاش هنوز به همان حالی که در خاطرش بود پابرجاست
1:02
یا روزگار بر آن کار خود را کرده است
1:06
زیرا سی سال یا حدود آن از دوریاش از آنجا میگذشت
1:12
و با خود میپرسید که همسر جوانش که در آن خانه بر جای گذاشته بود چه کرد
1:18
چه شد
1:20
و از جنینی که در شکم داشت و میان دو پهلویش حمل میکرد
1:24
آیا او را پسر زاد یا دختر
1:27
آیا زنده است یا مرده
1:29
و اگر زنده است، کارش چگونه است
1:33
و از آن مال بزرگی که از غنایم جهاد گرد آورده بود
1:38
و هنگام رفتنش برای جهاد در راه الله، نزد همسرش به امانت گذاشته بود
1:43
همراه سپاهیان اسلام که برای فتح بخارا و سمرقند و آنچه پیرامون آن دو است رهسپار بودند
1:51
کوچهها و خیابانهای شهر هنوز پر از رفتوآمدکنندگان بود
2:00
مردم از نماز عشاء فارغ نشده بودند جز اندکی پیش از آن
2:05
اما هیچیک از آن مردمی که از کنارشان گذشت او را نشناخت و به او توجهی نکرد
2:12
و به اسب تنومندش توجه نکردند
2:15
و نه به شمشیری که از شانهاش آویزان بود
2:19
زیرا ساکنان شهرهای اسلامی به منظرهٔ مجاهدانی که برای جنگ در راه الله میرفتند یا از آن بازمیگشتند خو گرفته بودند
2:29
اما همین امر موجب برانگیخته شدن اندوه فارس و افزون شدن وسوسههایش شد
2:36
و در حالی که فارس در این اندیشهها غرق بود
2:40
و در آن کوچههایی که دگرگونی آنها را فرسوده بود، راه خود را جستوجو میکرد
2:46
ناگهان خود را برابر خانهاش یافت و دید که درِ آن شکافته است
2:52
شادی او را از اجازه گرفتن از اهل خانه بازداشت
2:56
و از در وارد شد و به میان حیاط خانه رفت
3:00
صاحب خانه صدای جرِ در را شنید و از بالاخانهاش سر بیرون آورد
3:06
و در نور ماه مردی را دید که شمشیرش را بر دوش انداخته و نیزهاش را آویخته است
3:12
که در شب به خانهٔ او یورش آورده است
3:15
و همسر جوانش نه چندان دور از چشم آن مرد بیگانه ایستاده بود
3:21
پس خشمگین برخاست و برهنهپا به سوی او فرود آمد و میگفت
3:26
ای دشمن خدا! در تاریکی شب خود را پنهان میکنی
3:30
و به خانهام یورش میآوری و بر حریم من میتازی؟
3:34
و چون شیر درندهای که به لانهاش آسیبی رسیده باشد، به سوی او حمله کرد
3:40
و به او فرصتی برای سخن گفتن نداد
3:44
و هر یک از آن دو بر دیگری جَست
3:47
و از هیاهوی آن دو و بالا گرفتن فریادشان
3:51
همسایگان از هر سو به خانه ریختند
3:55
و مرد بیگانه را چون غل که گردن را احاطه میکند، در میان گرفتند
3:59
و همسایهشان را بر او یاری دادند
4:02
صاحب خانه او را گرفت
4:04
و چنگ بر گلویش محکم کرد و گفت
4:08
به خدا سوگند تو را جز نزد والی رها نمیکنم ای دشمن خدا
4:13
مرد گفت
4:15
من دشمن خدا نیستم و گناهی مرتکب نشدهام
4:19
این خانهٔ من است و آنچه دست راستم مالک آن است
4:22
دیدم درش باز است، پس وارد شدم
4:25
سپس رو به مردم کرد و گفت
4:28
ای مردم، از من بشنوید
4:31
این خانه، خانهٔ من است؛ آن را با مال خودم خریدهام
4:35
ای مردم، من فروخ هستم
4:38
آیا در میان همسایگان کسی نیست که فروخ را بشناسد؟
4:42
آن که سی سال پیش مجاهدی در راه الله شد
4:47
و همسر صاحب خانه، واردة، خوابیده بود
4:50
با هیاهو از خواب بیدار شد
4:52
و از پنجرهٔ بالاخانهاش سر بیرون آورد
4:56
و شوهرش را با گوشت و استخوانش دید
4:59
نزدیک بود شگفتی زبانش را بند آورد
5:02
اما چیزی نگذشت که گفت
5:05
رهایش کنید، رهایش کن ای ربیعة
5:08
رهایش کن ای فرزندم، این پدر توست
5:11
ای مردم، از او دور شوید، خدا به شما برکت دهد
5:15
بپرهیز ای ابو عبدالرحمن
5:18
این کسی که تو به او حمله کردهای
5:21
فرزند تو و پارهٔ جگر توست
5:24
هنوز سخنانش به گوشها نرسیده بود
5:27
که فروخ به سوی ربیعة روی آورد
5:30
و او را در آغوش گرفت و در بر کشید
5:33
و ربیعة به سوی فروخ روی آورد
5:36
و شروع کرد به بوسیدن دستان و گردن و سرش
5:39
و مردم از گرد آن دو پراکنده شدند
5:42
و مادر ربیعة فرود آمد تا به شوهرش سلام کند
5:45
کسی که گمان نمیکرد
5:48
که او را بر روی این زمین دیدار کند
5:51
پس از آنکه خبرهایش قطع شده بود
5:54
مدتی نزدیک به یک سوم قرن
5:58
فروخ نزد همسرش نشست
6:03
و شروع کرد به سخن گفتن از احوالش
6:06
و اسباب قطع شدن خبرهایش را برای او آشکار میکرد
6:09
اما او سرگرم اندیشهای بود که دیگر حواسش را پرت میکرد
6:12
از بسیاری از آنچه میگفت
6:15
زیرا شادی دیدار او و گرد آمدن خانوادهاش با فرزند
6:18
را برایش تلخ کرده بود
6:21
از ترسش از خشم او بر تباه کردن
6:24
تمام مالی که نزد او به امانت گذاشته بود
6:27
در دل خود میگفت
6:30
اگر اکنون از آن مال بزرگی که
6:33
به امانت نزد من گذاشته بود بپرسد چه؟
6:36
و سفارش کرده بود که از آن به نیکی انفاق کنم
6:39
چه چیزی از او باقی خواهد ماند
6:42
اگر به او بگویم که چیزی از آن باقی نمانده است؟
6:45
آیا سخنم او را قانع خواهد کرد
6:48
که من آنچه را او نزد من گذاشته بود،
6:51
صرف تربیت پسرش و آموزش او کردم،
6:55
آیا باور میکند که دست پسرش
6:58
همچون ابر (بخشنده) است،
7:01
و چیزی از دینار و درهم بر جای نمیگذارد،
7:04
و اینکه تمام مدینه
7:07
میداند که او بر برادرانش انفاق کرد
7:10
هزاران (درهم) فراوان،
7:13
و در همان حال که مادر ربیعه غرق بود
7:16
در این اندیشههای نگرانکنندهاش،
7:19
شوهرش به او رو کرد و گفت:
7:23
آن مالی را که به تو سپردم بیرون بیاور
7:26
تا این را به آن بیفزاییم
7:29
و با تمام آن مال، باغی یا ملکی بخریم
7:32
تا از درآمدش زندگی کنیم
7:35
تا زمانی که زندگی ما ادامه یابد.
7:38
او خود را به کاری مشغول کرد و هیچ پاسخی به او نداد.
7:41
پس او درخواستش را تکرار کرد و گفت:
7:44
خب، مال کجاست؟
7:47
تا آنچه را که با خود دارم به آن بیفزایم.
7:50
آن را در جایی گذاشتهام که باید گذاشته شود،
7:53
و تا چند روز دیگر
7:56
اندکی، انشاءالله، آن را برایت بیرون خواهم آورد.
7:59
و صدای مؤذن، سخن را بر آنان قطع کرد.
8:02
فروخ به سوی آبریز (وضوی) خود شتافت،
8:05
سپس با عجله به سوی در رفت
8:08
در حالی که میگفت: ربیعه کجاست؟
8:11
گفتند: او پیش از تو به مسجد رفته است
8:14
از همان اذان اول،
8:17
تا اینکه جماعت را درک کند.
8:22
فروخ به مسجد رسید
8:25
و دید که امام بهزودی از نماز فارغ شده است،
8:28
پس نماز فریضه را ادا کرد،
8:31
سپس به سوی حرم شریف (آرامگاه) رفت
8:34
و بر رسول الله ﷺ درود و سلام فرستاد.
8:37
سپس به سوی روضه مطهره بازگشت،
8:40
زیرا در دلش اشتیاقی به آن بود،
8:43
و میل به نماز خواندن در آن.
8:47
پس برای خود جایگاهی در صحن آن برگزید.
8:50
سپس به نماز نافله پرداخت،
8:53
و هر اندازه که خدا خواست نماز گزارد،
8:56
سپس آنچه را که دلش به دعا کردن الهام کرد، دعا کرد.
8:59
و چون خواست مسجد را ترک کند،
9:02
دید که صحن آن از جمعیت انباشته شده است
9:05
از یکی از مجالس علم،
9:08
که همانندش را پیش از این ندیده بود.
9:11
و مردم را دید که گرد استاد مجلس حلقه زدهاند،
9:14
حلقهای پس از حلقهای،
9:17
تا آنکه در صحن جای پایی برای قدم گذاشتن باقی نگذاشته بودند.
9:20
و نگاهش را میان مردم گرداند،
9:23
پس در میان آنان مشایخ عمامهدار،
9:26
صاحبان سن و مردانی باوقار دید
9:29
که هیئت و ظاهرشان نشان از مقام و منزلت داشت،
9:32
و جوانان بسیاری
9:35
که بر زانوهای خود نشسته بودند،
9:38
و قلمهایشان را در دست گرفته بودند،
9:41
و آنچه را که استاد میگفت برمیچیدند
9:44
همانگونه که مرواریدها برچیده میشوند،
9:47
و آن را در دفترهایشان ضبط میکردند،
9:50
همانگونه که گوهرهای نفیس نگهداری میشوند.
9:53
و مردم چشمهایشان را به سوی جایی دوخته بودند
9:56
که استاد در آنجا نشسته بود،
9:59
و به هر سخنی که بر زبان میآمد گوش فرا میدادند،
10:02
تا آنجا که گویی پرندگان بر سرهایشان نشستهاند.
10:05
و مبلغان سخنان استاد را منتقل میکردند،
10:09
و چیزی از کلام او بر هیچکس فوت نمیشد،
10:12
هرچند دور باشد.
10:15
فروخ کوشید تا صورت استاد را ببیند،
10:18
اما به خاطر فاصلهاش از او و دوریاش موفق نشد.
10:21
(و) دوریاش از او.
10:24
سخن روشن و بیانش، او را شگفتزده کرده بود،
10:27
و دانش جاریاش،
10:30
و حافظه شگفتانگیزش.
10:33
و فروتنی مردم در برابر او، او را متحیر ساخته بود،
10:36
تا آنکه استاد مجلسش را به پایان برد و برخاست.
10:39
پس مردم به سوی او شتافتند،
10:42
و بر او ازدحام کردند و گردش را گرفتند،
10:45
و به دنبالش راه افتادند و او را بدرقه کردند
10:48
تا بیرون از مسجد.
10:51
در این هنگام فروخ به مردی التفات کرد
10:54
که کنارش نشسته بود و گفت:
10:57
تو را به پروردگارت سوگند، این استاد کیست؟
11:00
مرد با تعجب گفت:
11:04
فروخ گفت: آری.
11:07
مرد گفت: آیا در مدینه
11:10
یک نفر پیدا میشود که استاد را نشناسد؟
11:13
فروخ گفت: مرا معذور دار،
11:16
اگر من او را نمیشناسم،
11:19
زیرا نزدیک به سی سال
11:22
دور از مدینه گذراندهام،
11:25
و جز دیروز به آن بازنگشتهام.
11:28
مرد گفت: اشکالی ندارد.
11:32
سپس گفت: آن استادی که سخنش را شنیدی،
11:35
سیدی از سروران تابعین است
11:38
و پرچمی از پرچمهای مسلمانان،
11:41
و او محدّث مدینه و فقیه آن است،
11:44
و امام آن است با وجود جوانیاش.
11:47
«سنه» گفت فروق:
11:50
ماشاءالله، لا قوّة إلّا بالله
11:53
مرد دنبال او رفت و میگفت:
11:56
«و همانا مجلس او تو را به دلشکستگی وا میدارد؛ هرگز ندیدهام...»
11:59
مالک بن انس
12:02
و ابو حنیفه نعمان
12:05
و یحیی بن سعید انصاری
12:08
و سفیان ثوری
12:11
و عبدالرحمن بن عمر اوزاعی
12:14
و لیث بن سعد
12:17
و دیگران، و دیگران
12:20
فروق گفت: «جز این که تو...»
12:23
مرد فرصت نیافت تا سخنش را تمام کند
12:27
«[او] نرمخو و گشادهدست بود»
12:30
اهل مدینه کسی را نشناختند که
12:33
از او در بخشش به دوست و فرزند دوست فراخدستتر باشد
12:36
و در دنیا از او زاهدتر نباشد
12:39
و از او به آنچه نزد الله است رغبتمندتر نباشد
12:42
فروق گفت:
12:45
«ولی تو نامش را نگفتی تا نام ببرم»
12:48
مرد گفت: «او ربیعة الرأی است»
12:51
فروق گفت: «ربیعة الرأی؟»
12:55
مرد گفت: «آری، نامش ربیعه است»
12:58
اما علمای مدینه و مشایخ آن
13:01
او را «ربیعة الرأی» نامیدند،
13:04
زیرا آنان هرگاه در مسئلهای
13:07
نصی در کتاب الله نمییافتند،
13:10
یا حدیثی از رسول الله (ﷺ)،
13:13
به او رجوع میکردند
13:16
و او در امر اجتهاد میکرد و آنچه را
13:19
که نصی دربارهاش نیامده بود، بر آنچه نص دارد قیاس میکرد
13:22
و حکم آنچه بر ایشان مشکل بود را بیان میکرد
13:25
بهگونهای که جانها بدان آرام گیرد
13:28
و دلها بدان مطمئن شوند
13:31
فروق با شتاب گفت:
13:34
«ولی تو او را به من نسبت ندادی»
13:37
مرد گفت: «او ربیعة بن فروق است»
13:40
کنیهاش ابو عبدالرحمن است
13:43
او پس از آن که پدرش مدینه را ترک کرد به دنیا آمد،
13:46
در حالی که در راه الله جهاد میکرد
13:49
مادرش او را تربیت و پرورش داد
13:52
و من پیش از نماز از مردم شنیدم
13:55
که میگفتند پدرش شب گذشته بازگشته است
13:58
در این هنگام
14:01
از چشمان فروق
14:04
دو قطره اشک بزرگ جاری شد
14:07
مرد سببش را نشناخت
14:10
و شتابان به سوی خانهاش رفت
14:13
چون ام ربیعه او را دید
14:16
«ای ابا ربیعه، تو را چه شده است؟»
14:19
گفت: «مرا جز خیر چیزی نیست؛
14:22
فرزندمان ربیعه را دیدم
14:25
در جایگاهی از علم و شرف و مجد
14:28
که پیش از این برای هیچکس ندیده بودم»
14:31
ام ربیعه فرصت را غنیمت شمرد و گفت:
14:34
«کدامیک نزد تو محبوبتر است:
14:37
سی هزار دینار یا این
14:40
که فرزندت به آن از علم و شرف رسیده؟»
14:43
گفت: «به خدا سوگند، این نزد من محبوبتر است
14:46
و از مال دنیا در نزدم عزیزتر است
14:49
به تمامی.» گفت:
14:52
«آنچه را نزد من گذاشته بودی، همه را در راه او انفاق کردم.
14:55
آیا دلت با آنچه کردی خرسند است؟»
14:58
گفت: «آری، و الله تو را
15:01
از من و از او و از مسلمانان
15:04
بهترین پاداش دهد»
15:20
آنان اینجا بودند
15:23
که ابرِ بارانزای زندگی ما بودند
15:26
پس، ما را در میان ما (گویا) نیستند،
15:29
یادشان بلند است
15:32
رفتند و در ضمیر (دلها) پرسشی افکندند
15:35
آیا همانند آنان ستارهای در آسمان و تپههایی (بلند) است؟
15:38
زندگی را پر کردند،
15:41
با کردارشان فخرکنان،
15:44
و دنیای ما با آنان شکوفا شد.
15:47
(شعری از یک ستایشگری است؛ ترجمه قطعی آن، اینگونه است)