از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 4 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (4) | الربیع بن خثیم رحمه الله
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگوی رفتاری
0:08
کسی که هرگاه پیامبر (ﷺ) میکوشید یا سخن میگفت، از او پیروی میکرد
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشته دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:30
الربیع بن خثیم
0:32
رحمهالله
0:43
هلال بن اساف به مهمانش منذر ثوری گفت
0:47
ای منذر، آیا تو را نزد شیخ نبرم؟
0:50
شاید ساعتی ایمان بیاوریم
0:52
منذر گفت: بله
0:54
به خدا سوگند که مرا به کوفه نیاورد
0:57
مگر اشتیاق دیدار شیخ تو
0:59
الربیع بن خثیم
1:01
و اشتیاق زیستن ساعتی در پرتو ایمان او
1:05
اما آیا برای ما از او اجازه خواستهای؟
1:08
زیرا به من گفته شده است
1:10
که از زمانی که به فلج دچار شد،
1:12
در خانهاش ماند
1:14
و به پروردگارش روی آورد
1:16
و از دیدار مردم روی گرداند
1:18
هلال گفت:
1:20
او برای تو همانگونه است که از زمان آشناییام با او در کوفه بوده است
1:24
بیماری در او هیچ تغییری نداده است
1:27
منذر گفت: اشکالی ندارد
1:30
اما تو میدانی که اینگونه امور
1:34
برای دلهای لطیفاند
1:36
آیا صلاح میدانی که به شیخ پیشی بگیریم
1:38
و از آنچه میخواهیم بپرسیم،
1:40
یا سکوت را برگزینیم
1:42
تا آنچه را او میخواهد بشنویم؟
1:44
هلال گفت:
1:46
اگر یک سال تمام با ربیع بن خثیم بنشینی،
1:48
(در آن مدت) تو را سخن نمیگوید
1:50
مگر آنکه تو سخن بگویی،
1:52
و از تو آغاز نمیکند
1:54
مگر آنکه از او بپرسی،
1:57
زیرا سخنش یاد خداست
2:00
و سکوتش تفکر است.
2:02
منذر گفت:
2:04
پس با برکت خدا به نزد او برویم.
2:07
سپس به سوی شیخ رفت
2:09
و چون نزدش رسید، سلام کرد و گفت:
2:13
شیخ چگونه صبح کرده است؟
2:15
او گفت:
2:17
صبح کردهام، ناتوان و گناهکار،
2:19
روزیام را میخورم و چشم به اجل خود دوختهام.
2:22
هلال به او گفت:
2:24
درمانی ماهرانه برای تو امید میرود،
2:27
آیا اجازه میدهی طبیبی را برای تو فراخوانم؟
2:30
او گفت:
2:32
ای هلال،
2:33
من میدانم که دارو حق است،
2:36
اما در عاد و ثمود
2:39
و اصحاب رس
2:41
و قرنهای بسیاری میان آن (زمانها) بود.
2:44
و در حرص آنان بر دنیا
2:46
و رغبتشان به کالاهای آن نگریستم،
2:49
در حالی که آنان از ما نیرومندتر بودند
2:52
و توانمندتر.
2:54
در میان آنان طبیبان بود
2:56
و نیز بیمار بود،
2:58
پس درمانگر رفت
3:00
و درمانشونده نیز رفت.
3:02
سپس ربیع آهی عمیق کشید
3:04
و گفت:
3:06
اگر این درد همان بیماری بود،
3:09
ما از آن درمان مییافتیم.
3:11
منذر اجازه خواست و گفت:
3:14
پس درمان آن چیست، ای سرور شیخ؟
3:17
او گفت:
3:18
درد، گناهان است.
3:20
منذر گفت:
3:23
و درمان چیست؟
3:25
گفت:
3:26
درمان، استغفار است.
3:28
منذر گفت:
3:30
و شفا چگونه حاصل میشود؟
3:32
گفت:
3:34
به اینکه توبه کنی و دیگر بازنگردی.
3:37
سپس به ما خیره شد و گفت:
3:40
باطنها، باطنها!
3:42
بر شما باد باطنهایی که بر مردم پنهان است،
3:46
و آنها نزد خداوند متعال
3:49
آشکار هستند.
3:51
درمان آنها را بجویید.
3:53
منذر گفت:
3:55
درمان آنها چیست؟
3:57
شیخ گفت:
3:59
توبه خالص.
4:01
سپس گریست تا آنجا که اشکهایش ریش او را تر کرد.
4:06
منذر به او گفت:
4:08
آیا میگریی در حالی که تو همان (کسی) هستی؟
4:10
او گفت:
4:12
هیهات!
4:13
چرا نگریم،
4:15
در حالی که قومی را درک کردهام که ما در برابر آنان دزدانی بیش نیستیم؟
4:19
صحابه، رضواناللهعلیهم، میخواستند
4:23
هلال گفت
4:25
و در همین حال
4:27
هنگامی که پسر شیخ بر ما وارد شد
4:29
و سلام کرد و گفت
4:31
ای پدرم
4:33
مادرم برای تو حلوای خبیص درست کرده و آن را خوب پخته است.
4:37
و همانا این [کار] دل او را شاد میکند که از آن بخورد
4:40
آیا آن را نزد تو بیاورم؟
4:42
فرمود: آن را بیاور.
4:44
چون بیرون رفت تا او را حاضر کند
4:46
درِ خانه را یک گدا زد.
4:48
فرمود: او را داخل کنید.
4:50
هنگامی که به صحن خانه رسید
4:52
به او نگاه کردم
4:54
ناگهان او مردی میانسال بود.
4:56
جامههای پارهپاره
4:58
آب دهانش بر چانهاش جاری شده است
5:01
و از چهرهاش پیدا بود که دیوانهای (معتوه) است.
5:05
به سختی توانستم نگاهم را از او بردارم
5:07
تا اینکه پسرِ شیخ پیش آمد
5:09
با ظرف خبیص
5:11
پدرش به او اشاره کرد
5:13
آن را پیش روی سائل بگذار
5:16
آن را پیش روی او نهاد
5:18
مرد به سوی آنها روی آورد
5:20
و شروع کرد به بلعیدن آنچه در آن بود، با بلعیدنی شدید.
5:23
و آب دهانش بر آن فرو میریزد
5:26
پیوسته میخورد
5:28
تا اینکه (او) همهٔ آنچه در کاسه بود را تمام کرد.
5:31
پسرش به او گفت
5:33
خدا تو را رحمت کند، ای پدرم
5:36
مادرم زحمت کشید و این خبیص را برای تو درست کرد.
5:40
و ما آرزو داشتیم که از آن بخورد.
5:43
و آن را به این مرد خوراندم
5:45
کسی که نمیداند چه خورده است
5:48
فرمود: ای پسرم
5:50
اگر او نمیداند
5:52
الله میداند
5:55
سپس این آیه را تلاوت کرد: «...»
5:58
هرگز به نیکی نخواهید رسید
6:00
تا آنکه از آنچه دوست میدارید انفاق کنید
6:04
و آنچه از مال انفاق کنید،
6:08
بیگمان الله به آن داناست.
6:13
و در همان حال
6:15
روزی مردی از خویشاوندان ایشان نزد او وارد شد
6:18
و گفت: ای ابویزید
6:21
حسین بن فاطمه (علیهالسلام) به شهادت رسید.
6:24
و درود بر مادرش
6:26
«إنا لله» گفت
6:29
و ما به سوی او بازمیگردیم.
6:31
سپس این آیه از کلام سبحانه و تعالی را تلاوت کرد:
6:34
بگو: بارالها، پدیدآورندهٔ آسمانها
6:37
و زمین، دانای نهان و آشکار.
6:41
عالم الغیب و الشهادة
6:44
که میان بندگانت داوری کنی
6:46
در آنچه در آن اختلاف میکردند.
6:50
اما آن مرد، سخنش او را قانع نکرد.
6:53
به او گفت
6:55
درباره کشتن او چه میگویی؟
6:57
گفت: بازگشتشان به سوی الله است.
7:01
و حسابشان با الله است.
7:04
هلال گفت
7:07
سپس دیدم که وقت ظهر نزدیک شده است.
7:10
به شیخ گفتم
7:12
مرا سفارش کن
7:13
پس گفت
7:15
«لا یغرنک» ای هلال
7:17
ستایش بسیار مردم از تو
7:19
زیرا مردم از تو نمیدانند
7:22
جز ظاهرت
7:24
و بداند که به سوی عمل خود خواهی رفت
7:27
و اینکه هر عملی که با آن جز رضای الله طلب نشود
7:30
وجه الله یضمحل
7:32
او به او گفت: منذر
7:34
و مرا هم وصیت کن، خدا به تو پاداش نیک دهد.
7:37
پس گفت
7:39
ای منذر
7:40
از الله بترس در آنچه میدانی
7:43
و آنچه (از علم) که از تو پنهان داشته شده، به علم او (ﷺ)... — اما این خط دقیقاً «وما استؤثر علیک بعلمه» است: و آنچه که (الله) به علم خود از تو مخصوص و پنهان داشته است.
7:45
آن را به دانای آن واگذار
7:47
ای منذر
7:49
هیچیک از شما نگوید
7:51
خدایا، من به سوی تو توبه میکنم.
7:53
سپس توبه نمیکند
7:55
پس دروغ میشود
7:57
ولی باید بگوید
7:59
بارالها، توبهام را بپذیر.
8:01
و این، دعا است.
8:04
و بدان ای منذر
8:06
در سخنی که [در آن] خیری نیست، [هیچ] خیری نیست.
8:08
مگر در تهلیل الله
8:10
حمد الله
8:12
و بزرگداشتن الله و تسبیح الله
8:15
و پرسش تو از خیر است
8:17
و پناه بردنت به تو از شر
8:19
و امر تو به معروف
8:21
و از منکر بازمیداری
8:23
و تلاوت قرآن
8:25
او به او گفت: منذر
8:27
ما با تو همنشین شدهایم.
8:29
ما نشنیدیم که شعر بخوانی (تمثّل کنی).
8:32
و ما برخی از اصحاب تو را دیدیم
8:34
به آن تمثّل میجویند
8:36
فرمود
8:38
هیچ چیزی نیست که اینجا بگویی
8:40
جز آنکه نوشت و خواند
8:42
آنجا بر تو باد
8:44
و من دوست ندارم که در نامهام (کتابم) چنین چیزی را بیابم
8:46
بیت شعر
8:48
بر من میخواند، روزی که (مردم) برمیخیزند
8:50
حساب
8:53
سپس به همهٔ ما روی کرد
8:55
و فرمود: «زیاد کنید»
8:57
یاد مرگ
8:59
او غایب مورد انتظار شماست
9:01
غایب گفت: هرگاه غیبتش طولانی شود
9:03
نزدیک بود بازگشتش فرا رسد
9:05
«وترقبه» و «ذوه» — ترجمه این قطعه بهصورت مجزا ممکن نیست؛ عبارت ناقص است و برای ترجمهٔ دقیق به متن کاملتر نیاز دارد.
9:07
سپس [صدایش] گرفت و اشک در چشمانش حلقه زد
9:09
و گفت: «چه چیزی؟»
9:11
فردا میسازیم
9:13
هنگامی که زمین به سختی درهم کوبیده شود،
9:15
دکا
9:17
و پروردگارت و فرشتگان (صفبهصف) بیایند.
9:19
صفا صفا
9:21
آن روز چهرههایی (هست که) خاشعاند
9:23
به دوزخ
9:25
هلال گفت
9:27
ربیع هنوز سخنش را تمام نکرده بود.
9:29
و همچنین برای ظهر
9:31
آنگاه رو به پسرش کرد و گفت
9:33
بیا اجابت کنیم دعوت الله را
9:35
او به پسرش گفت
9:37
مرا یاری دهید بر
9:39
«به مسجد حمله کنید» جزیتم
9:41
خیراً فرفعناه (پس آن را برافراشتیم)
9:43
دستِ راستش را بر
9:45
کتف پسرش و دستش چپش بر
9:47
کتفی و قرار داد
9:49
آن را میان خود هدیه میدادیم
9:51
و پاهایش روی زمین کشیده میشد
9:53
خطا
9:55
او به او گفت: منذر
9:57
نمیافزاید
9:59
خداوند برای تو تخفیف و اجازه قرار داد.
10:01
اگر در خانهات نماز بخوانی
10:03
او گفت که او
10:05
همانطور که میگویید
10:07
اما من شنیدم که منادی ندا میدهد
10:09
به سوی رستگاری بشتابید
10:11
بشتابید به سوی رستگاری
10:13
پس هر کس از شما شنید
10:15
منادی او را به سوی رستگاری فرا میخواند
10:17
پس باید اجابت کند، هرچند با خزیدن (بر روی زمین) باشد.
10:19
و اما بعد
10:22
از بهار
10:24
ابن خثیم این
10:26
او یکی از پرچمداران (اعلام) تابعین است.
10:28
و یکی از هشتتا
10:30
کسانی که (این سخن) به ایشان منتهی شد
10:32
زهد در روزگار ایشان
10:34
عربی الاصل
10:36
مضری الاصل (تبار مُضر)
10:38
یعنی اصلِ آن به آنجا میرسد که پایان مییابد
10:40
به مُضَر
10:42
با رسول الله (ﷺ) دیدار میکند
10:44
درود و سلام الله بر او باد
10:46
در جدّ او الیاس و مُضر
10:48
از کودکی و نوجوانیاش
10:50
ناخنهایش در طاعت الله
10:52
و خویشتن را از ... از همان آغاز بازداشت
10:54
حفظها بر تقوای او
10:56
مادرش شبها میخوابید
10:58
سپس بیدار میشود
11:00
و میبینی که پسرِ نوجوانش
11:02
هنوز در محراب خود آرام و خالص بود.
11:04
غرق در مناجات او
11:06
غرق در نمازش
11:08
پس او را ندا میدهد
11:10
و میگویی: ای پسرم
11:12
ای ربیع
11:14
آیا نمیخوابی؟
11:16
(چگونه میتواند)
11:18
کسی که جن بر او (غلبه) کرده است، خواب (او)
11:20
شب، در حالی که [از الله] میترسد
11:22
هجوم دشمنان
11:24
و اشکها فرومیریزند
11:26
بر گونههای آن پیرزن سالخورده
11:28
و برایش دعای خیر میکند.
11:30
وقتی آتشافروخت
11:33
بهار و رویش
11:35
شب معه ورعه
11:37
و با رشد آن (= زرع) رشد کردی.
11:39
خشیت او از الله
11:41
و بهراستی، فراوانی (گناهان) مادرش را بهستوه آورد
11:43
زاری و تضرّع او
11:45
و شدت نالهاش در تاریکیها
11:47
شب و مردم خوابند
11:49
تا آنجا که گمانها دربارهاش به گمانهای (بد) کشیده شد.
11:51
پس او را صدا میزد
11:53
گفت: کیست آن که
11:55
تو را آسیب زده است، ای پسرکم؟
11:57
شاید گناهی بزرگ مرتکب شدهای،
11:59
شاید کسی را کشتهای؟
12:01
پس گفت: آری، ای
12:03
مادر، من کشتهام
12:05
کسی را. گفت:
12:07
با شتاب و نگرانی، این مقتول کیست، ای پسرکم؟
12:09
تا مردم را به سوی خانوادهاش روانه کنیم،
12:11
شاید که آنان
12:13
از تو درگذرند
12:15
و به خدا سوگند
12:17
اگر خانوادهی مقتول میدانستند که چه رنجی میکشی
12:19
از گریه،
12:21
و چه شبزندهداریهایی را تحمل میکنی،
12:23
هر آینه بر تو رحم میکردند.
12:25
گفت: با هیچکس سخن مگو،
12:27
زیرا
12:29
من فقط خودم را کشتهام؛
12:31
من او را با گناهان کشتهام.
12:34
و همانا ربیع
12:36
ربیع بن خثیم از عبدالله (رضیاللهعنه)
12:38
شاگرد عبدالله
12:40
بن مسعود، صحابی
12:42
رسول الله (ﷺ) بود،
12:44
و او در هدی و سمت به پیامبر (ﷺ)
12:46
درود و سلام الله بر او، نزدیکترین بود.
12:48
و ربیع به استادش
12:50
دلبسته بود، همانگونه که کودک به مادرش دلبسته است،
12:52
و او
12:54
شاگردش را دوست میداشت،
12:56
همانگونه که پدر فرزند یگانهاش را دوست دارد.
12:58
ربیع بر ابن مسعود
13:00
بیاجازه وارد میشد،
13:02
و هرگاه نزد او میبود،
13:04
به هیچکس اجازهی ورود داده نمیشد
13:06
تا آنکه ربیع بیرون میرفت.
13:08
—
13:10
و ابن مسعود
13:12
صفای نفس ربیع
13:14
و اخلاص قلب و احسان او را میدید،
13:16
و بهسبب آن
13:18
دلش را غم و اندوه پر میکرد
13:20
از اینکه زمانش از زمان پیامبر
13:22
درود و سلام الله بر او
13:24
دور افتاده بود و از صحبت او
13:26
محروم شده بود.
13:28
و به او میگفت:
13:30
ای ابویزید،
13:32
اگر رسول الله (ﷺ) تو را میدید
13:34
هر آینه تو را دوست میداشت،
13:36
همانگونه که دربارهاش میگفت:
13:38
«تو را یک بار ندیدم
13:40
مگر آنکه فروتنان (مخبتین) را به یاد آوردم.»
13:42
و عبدالله
13:45
و مسعود در این کار مبالغه نمیکردند،
13:47
زیرا ربیع
13:49
بن خثیم در خشیت
13:51
و پارسایی و تقوا
13:53
به مرتبهای رسیده بود که کمتر کسی از طبقهی او بدان دست یافته بود،
13:55
و
13:57
از او
13:59
اخبار (روایات) فراوانی در این باره نقل شده است
14:01
که صفحات تاریخ به آنها میبالد.
14:03
از جملهی آن
14:05
آن است که یکی از یارانش گفت:
14:07
بیست سال با ربیع
14:09
بن خثیم همنشین بودم،
14:11
و هرگز او را سخن گفتن نشنیدم
14:13
مگر به کلمهای که به آسمان بالا میرفت،
14:15
و تلاوت کرد
14:17
فرمودهی خداوند بزرگ و عزیز را:
14:19
سخنان پاک به سوی او بالا میرود.
14:21
و عمل صالح آن را بالا میبرد.»
14:23
—
14:25
و عبدالرحمن
14:27
بن عجلان دربارهاش خبر داد که گفت:
14:29
شبی نزد ربیع بودم،
14:31
و چون یقین کرد که من به خواب رفتهام،
14:33
برخاست و نماز گزارد،
14:35
و این فرمودهی خداوند بزرگ را تلاوت کرد:
14:37
—
14:39
آیا کسانی که بدیها را مرتکب شدند، گمان کردند
14:41
همچون کسانی قرار خواهیم داد
14:43
که ایمان آوردند
14:45
و کارهای شایسته کردند،
14:47
که زندگی و مرگشان یکسان باشد؟
14:49
—
14:51
—
14:53
چه بد داوری میکنند.»
14:55
—
14:57
پس تمام شب را نماز گزارد
14:59
و همچنان آن را آغاز میکرد و تکرار مینمود،
15:01
تا آنکه سپیدهدم بر او دمید
15:03
و چشمانش
15:05
اشک میریخت،
15:07
اشکریزان.
15:09
و ربیع را در ترس از خدا و خشیت او
15:13
اخبار بسیاری است.
15:15
از آن جمله
15:17
آنچه گروهی از
15:19
یارانش گفتند
15:21
روزی همراه عبدالله بیرون رفتیم
15:23
ابن مسعود
15:25
و همراه ما ربیع بن خثیم است
15:27
چون به کنار ساحل رسیدیم
15:29
از فرات گذشتیم
15:31
با تُونی بزرگ که
15:33
آتش شعلهور شد و پراکنده گشت
15:35
شررها و زبانهها برخاست
15:37
زبانهایی که با آنها
15:39
و صدای نعرهی آن (دوزخ) را شنید
15:41
و به درون آتش افکنده شد
15:43
سنگها تا بسوزند
15:45
تا آنکه سنگریزهها (کلس) شود
15:47
چون ربیع را دید
15:49
آتش در جای خود میایستد
15:51
او را لرزهٔ شدیدی فرا گرفت
15:53
شدید و تلاوت (کرد)
15:55
قول خداوند عزّ و جلّ
15:57
هنگامی که آنان را دید
15:59
از جایی دور
16:01
گوش دادند به آن
16:03
تغییض (فرو کاستن) و زفیر (بیرون دادن نَفَس)
16:05
و هنگامی که
16:07
از آنجا جایی را دیدند
16:09
تنگنا، در حالی که به هم بسته شدهاند
16:11
«اینجا فریاد هلاکت را برای خود بخوان»
16:13
سپس
16:15
بیهوش شد و بر زمین افتاد.
16:17
با او پیوند برقرار کردیم تا
16:19
از بیهوشیاش به هوش آمد
16:21
و او را به خانهاش بردیم
16:23
و اما بعد
16:27
بهار همچنان ادامه داشت
16:29
ابن خثیم تمام زندگیاش
16:31
منتظر مرگ است
16:33
و برای دیدارش آماده میشود.
16:35
وقتی [او] در حال احتضار قرار گرفت
16:37
دخترش گریه میکرد.
16:39
فرمود
16:41
چه چیزی تو را میگریاند، ای فرزندم؟
16:43
و (او) به سوی ... روی آورد
16:45
پدرت، خیر
16:47
سپس جان خود را به آفریدگارش سپرد
16:55
ای ابویزید
16:58
اگر رسول الله (ﷺ) تو را میدید
17:00
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
17:02
دوستت دارم
17:05
عبدالله بن مسعود
17:09
فاقفا و مثالا
17:11
تبعیت از رسول (ﷺ)
17:13
... سعی یا طولانیتر
17:15
آنان اینجا بودند
17:17
آبهایی از ابر مینوشانند
17:19
زندگی ما
17:21
ما در میان ما نیست
17:23
یادشان میکنم، [الله] والا (ذکر ایشان را بلند میگرداند)
17:25
رفتند
17:27
و در ضمیر افکندند
17:29
سؤالی
17:31
آیا مانند آنان؟
17:33
ستارهای که در آسمان میدرخشد
17:35
پر کردند
17:37
زندگی با افتخار
17:39
بالفعلهم
17:41
وزهت بهم
17:43
دنیای «من»