تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (18) | محمد بن واسع الازدی رحمه الله (قسمت دوم)

◉ 7762 بازدید ⏱ 19:08 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 بهترین نسل‌ها از نظر مواضع و الگو بودن
0:08 آن که پیرو رسول است؛ هرگاه بشتابد یا سخنی بگوید
0:13 جمعیت مودت
0:15 پیشرفت
0:17 نمونه‌هایی از زندگی تابعین
0:21 نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25 رحمه‌الله
0:27 محمد بن واسع ازدی رحمه‌الله
0:42 اکنون در سال هشتادوهفتم هجری هستیم
0:46 و این افتخار مسلمانان است
0:49 فرمانده فاتح قتیبة بن مسلم باهلی
0:53 با لشکر انبوه خود از شهر مرو حرکت می‌کند
0:57 در حالی که به سوی منطقهٔ بخاراء روی آورده است
1:00 زیرا تصمیم گرفته بود آنچه از سرزمین ماوراءالنهر باقی مانده را بگشاید
1:06 و اطراف چین را مورد هجوم قرار دهد
1:08 و بر مردمش جزیه مقرر کند
1:11 اما قتیبة بن مسلم هنوز به سختی از رود سیحون گذشته بود
1:17 که مردم بخاراء از آمدنش آگاه شدند
1:20 پس به هر سو طبل‌های جنگ را کوبیدند
1:24 و به یاری خواستن اقوامی که پیرامونشان بودند پرداختند
1:28 از سغدیان و ترکان و چینیان و دیگران و دیگران
1:33 پس گروه‌های جنگجو از هر رنگ و نژاد
1:38 و زبان و آیین، بر آنان سرازیر شدند
1:40 تا آنجا که شمارشان چندین برابر لشکر مسلمانان در شمار و عدد شد
1:45 سپس شتاب کردند
1:47 و راه‌های ورود را به روی مسلمانان بستند
1:51 و گذرگاه‌ها و راه‌های عبور را بر آنان بستند
1:54 تا آنجا که قتیبة بن مسلم
1:57 نتوانست حتی یک دسته کوچک از سپاهیانش را به سوی آنان بفرستد
2:02 تا از احوالشان جویا شود و خبرهایشان را برایش بیاورد
2:06 و هیچ یک از جاسوسان پراکنده‌اش در میانشان نتوانست به او برسد
2:14 قتیبة بن مسلم با لشکرش در نزدیکی شهر بیکند اردو زد
2:20 و در همان جا ماند؛ نه پیش می‌رفت و نه عقب می‌نشست
2:24 دشمن هر بامداد با دسته‌ای از پیشتازانش به میدان می‌آمد
2:31 و تمام روز با لشکرش درگیر می‌شد
2:35 و چون شب فرا می‌رسید به پایگاه‌های استوار و امن خویش بازمی‌گشت
2:41 و این وضع دو ماه پیاپی ادامه یافت
2:46 و قتیبه در کار خود سرگردان بود
2:49 نمی‌دانست عقب بنشیند یا پیش برود
2:52 سپس خبر قتیبه و سپاهش به گوش مسلمانان در همه جا رسید
2:59 مردم به شدت بر آن لشکر بزرگ که شکست نخورده بود و بر آن فرمانده بزرگ که مغلوب نشده بود، سخت نگران شدند
3:04 (همچنان فرمانده بزرگی که شکست نخورده بود)
3:08 و دستورها به والیان شهرها صادر شد
3:11 که برای سپاهیان مسلمان که در ماوراءالنهر در کمین نشسته بودند، دعا شود
3:16 پس از هر نماز
3:18 مسجدهای مسلمانان به خاطر آنان با دعا به ناله درآمدند
3:23 و مناره‌هایشان با تضرع و زاری طنین‌انداز شد
3:27 و پیشوایان نماز پیوسته در هر نماز برای آنان دعا می‌کردند
3:31 و گروه بسیاری برای یاری آن لشکر آماده شدند
3:35 و پیشاپیش آنان تابعی بزرگوار، محمد بن واسع ازدی بود
3:41 قتیبة بن مسلم باهلی جاسوسی از فرزندان عجم داشت
3:47 که به زیرکی و حکمت و دوراندیشی شناخته شده بود
3:51 او را تیذر می‌نامیدند
3:53 دشمنان او را به سوی خود جلب کردند
3:56 و مال فراوانی به او پیشنهاد دادند
3:58 و از او خواستند که حیله و هوشمندی‌اش را در تضعیف نیروهای مسلمانان به کار گیرد
4:04 و آنان را وادار کند که بدون جنگ سرزمین را ترک کنند
4:08 تیذر بر قتیبة بن مسلم باهلی وارد شد
4:12 و مجلس او مملو از فرماندهان بزرگ و سران سپاه بود
4:17 او در کنار وی جای گرفت
4:20 سپس به او خم شد و در گوشش زمزمه کرد
4:24 ای امیر، اگر بخواهی، مجلست را خلوت کن
4:28 قتیبة به حاضران اشاره کرد
4:31 همه رفتند جز ضرار بن حسین
4:35 زیرا قتیبة او را نگه داشت
4:38 در این هنگام
4:41 تیذر رو به قتیبة کرد و گفت
4:44 ای امیر، خبرهایی نزد من است
4:47 قتیبة با اشتیاق گفت: بگو
4:51 تیذر گفت:
4:53 امیرالمؤمنین در دمشق است
4:56 حجاج بن یوسف ثقفی را برکنار کرده است
4:59 و فرماندهانی را که از او پیروی می‌کنند نیز برکنار کرده است
5:02 و تو یکی از آنانی
5:04 و فرماندهان تازه‌ای را بر لشکرها گماشته
5:07 و آنان را به کارهایشان فرستاده است
5:10 و جانشین تو تا شب و فردا به تو خواهد رسید
5:14 و رأی من این است
5:16 که با لشکرت از این دیار بازگردی
5:19 و به مرو برگردی
5:21 تا کار خود را دور از میدان‌های جنگ سامان دهی
5:25 تیذر هنوز سخنش را تمام نکرده بود
5:28 که قتیبة غلام خود سیاه را فراخواند
5:32 و چون در برابرش ایستاد، به او گفت
5:35 گردن این خائن را بزن ای سیاه
5:38 سیاه گردنش را زد
5:40 و از همان راهی که آمده بود بازگشت
5:43 در اینجا قتیبة رو به ضرار بن حسین کرد
5:46 و گفت: در این زمین کسی جز من و تو این خبر را نشنیده است
5:49 (کسی جز من و تو این خبر را نشنیده است)
5:52 و به الله بلندمرتبه و بزرگ سوگند می‌خورم
5:56 که اگر این موضوع از کسی آشکار شود
5:58 پیش از آنکه این جنگ ما به پایان برسد
6:01 تو را به همان خائن ملحق خواهم کرد
6:04 و اگر در دل خود نیازی داری
6:07 زبانت را نگه دار
6:09 و بدان که پخش شدن این سخن
6:12 به بازوی سپاه آسیب می‌زند
6:14 و شکستی را بر ما نازل می‌کند که از آن انکار خواهد بود
6:17 سپس به مردم اجازه ورود داد و آنان بر او وارد شدند.
6:20 چون تیذر را دیدند که بر زمین افتاده و غرق در خون خویش است،
6:23 (مدهوش و غرق در خون)
6:25 ایستادند، در حالی که حیران و سر به زیر و هراسان بودند.
6:29 آنگاه قتیبه به ایشان گفت:
6:31 چه چیز شما را از کشتن مردی نیرنگ‌باز و خائن هراسان کرده است؟
6:35 گفتند:
6:36 ما گمان می‌کردیم که او خیرخواه مسلمانان است.
6:40 فرمود:
6:41 بلکه او به آنان خیانت می‌کرد.
6:43 پس خداوند او را به گناهش گرفتار کرد.
6:45 سپس صدایش را بلند کرد و گفت:
6:48 اکنون،
6:49 به نبرد با دشمنتان بازگردید،
6:52 و با دل‌هایی غیر از آن دل‌هایی که پیش از این با آنان روبه‌رو می‌شدید، به دشمن حمله کنید.
6:54 همان (آیه‌ای) که پیش‌تر به‌وسیله‌اش با آن‌ها روبه‌رو می‌شدید
6:58 سپاهیان به فرمان فرماندهٔ خود لبیک گفتند،
7:01 قتیبه بن مسلم.
7:03 و از مرزها عبور کرده، برای دیدار با دشمن روانه شدند.
7:06 چون دو لشکر در برابر هم صف‌آرایی کردند،
7:09 مسلمانان از فزونی شمار دشمن
7:11 و وفور ساز و برگ و جنگ‌افزارش،
7:14 چیزی دیدند که جان‌هایشان را از ترس او و هیبتش انباشت.
7:16 (...)
7:18 قتیبه بن مسلم دریافت
7:21 آنچه را که در دل‌های سپاهیانش می‌جوشد.
7:24 پس میان دسته‌های لشکر به گردش درآمد
7:27 و همت‌ها را برمی‌انگیخت و عزم‌ها را استوار می‌کرد.
7:30 سپس به اطرافیانش رو کرد و گفت:
7:33 محمد بن واسع ازدی کجاست؟
7:36 گفتند:
7:37 ای امیر، او آن‌جا در جناح راست است.
7:41 فرمود:
7:42 او چه می‌کند؟
7:44 گفتند:
7:45 او بر نیزهٔ خویش تکیه داده است،
7:47 چشم‌هایش را به یک نقطه دوخته،
7:49 و انگشتش را به سوی آسمان تکان می‌دهد.
7:52 ای امیر، آیا او را برایت فرا بخوانیم؟
7:55 فرمود:
7:56 نه، او را رها کنید.
7:58 سپس بازگشت و گفت:
8:00 به خدا سوگند که آن انگشت (به سوی آسمان)
8:02 نزد من محبوب‌تر است از هزار شمشیر آخته
8:05 که هزار جوان نیرومند آن‌ها را برافراشته باشند.
8:08 او را رها کنید تا دعا کند،
8:10 که ما او را جز مستجاب‌الدعوه نشناخته‌ایم.
8:14 لشکر مسلمانان و لشکر دشمنشان به هم نزدیک شدند،
8:19 همچون شیران درنده که به هم یورش می‌برند.
8:22 و دو گروه با یکدیگر درآویختند،
8:24 همچون امواج خروشان دریا
8:27 در روزی طوفانی.
8:29 و خداوند آرامش را بر دل‌های مسلمانان فرو فرستاد
8:33 و آنان را با روحی از جانب خود یاری داد.
8:36 پس تمام روز با دشمن خود می‌جنگیدند،
8:40 تا آن‌گاه که شب فرا رسید.
8:42 آنگاه خداوند گام‌های مشرکان را لرزاند
8:45 و در دل‌هایشان ترس افکند
8:48 پس پشت به مسلمانان نمودند.
8:51 مجاهدان بر ایشان تاختند و آنان را کشتند، اسیر کردند و پراکنده ساختند.
8:55 در آن هنگام، از قتیبه درخواست صلح و فدیه کردند،
8:59 و او با ایشان صلح کرد.
9:02 در میان اسیران دشمن، مردی بود
9:04 با سرشتی پلید،
9:06 و شرّی گسترده‌دامنه،
9:08 و تأثیری شدید در برانگیختن قومش علیه مسلمانان.
9:12 او به قتیبه بن مسلم گفت:
9:15 ای امیر، من خود را فدیه می‌دهم.
9:18 به او گفته شد: چه مقدار می‌پردازی؟
9:21 گفت:
9:22 پنج هزار حریره (پارچهٔ ابریشمی) چینی،
9:25 که بهایش هزار هزار (یک میلیون) است.
9:27 قتیبه رو به بزرگان سپاه کرد
9:31 و گفت: شما چه می‌بینید؟
9:33 گفتند:
9:34 ما می‌بینیم که این مال بر غنایم مسلمانان خواهد افزود.
9:39 افزون بر این، پس از آنکه این پیروزی را به دست آوردیم،
9:42 دیگر از زور این مرد و همانندانش نمی‌هراسیم.
9:46 آنگاه قتیبه رو به محمد بن واسع ازدی کرد
9:50 و گفت:
9:51 ای ابو عبدالله، تو چه می‌گویی؟
9:54 گفت:
9:55 ای امیر،
9:57 مسلمانان از سرزمین‌های خود بیرون نیامدند
10:00 برای گرد آوردن غنایم و انباشتن اموال،
10:03 بلکه برای خشنودی خدا بیرون آمدند
10:06 و برای گسترش دینش در زمین
10:08 و برای سرکوب دشمنانش.
10:10 قتیبه گفت:
10:12 خداوند به تو پاداش نیک دهد.
10:14 به خدا سوگند که پس از این ساعت، نمی‌گذارم او یک زن مسلمان را (با زهر و نیرنگ) بگریاند،
10:19 حتی اگر تمام مال دنیا را فدیهٔ جان خود کند.
10:23 سپس فرمان داد تا او را بکشند.
10:25 پیوند محمد بن واسع ازدی با امیران بنی‌امیه
10:30 تنها به یزید بن مهلب
10:32 و قتیبه بن مسلم باهلی محدود نمی‌شد،
10:34 بلکه به دیگر والیان و امیران نیز گسترش می‌یافت.
10:37 از برجسته‌ترین کسانی که با او ارتباط داشت، والی بصره بود،
10:41 بلال بن ابی بُرده.
10:45 (...)
10:47 و در کنار این والی، موقف‌ها و رویدادهای مشهور و نقل‌شده‌ای نیز داشت
10:50 که میان مردم دست‌به‌دست می‌شد و شهرت داشت،
10:52 و خبرهای روایت‌شده و ماثوری که از او نقل شده است.
10:55 از جمله آن است که روزی بر والی وارد شد
10:59 در حالی که جامه‌ای خشن از پشم بر تن داشت.
11:03 بلال به او گفت:
11:05 «ای ابا عبدالله، چه چیز تو را به پوشیدن این جامه‌ی خشن واداشته است؟»
11:10 شیخ خود را به کاری مشغول نشان داد و به او پاسخ نداد.
11:13 پس به او نگریست و گفت:
11:15 «ای ابا عبدالله، چرا به من پاسخ نمی‌دهی؟»
11:18 گفت:
11:20 «خوش ندارم بگویم زهد،
11:22 که خود را ستوده باشم،
11:24 و خوش ندارم بگویم فقر،
11:26 که از پروردگارم شکایت کرده باشم،
11:28 و من نه این را می‌خواهم و نه آن را.»
11:31 به او گفت:
11:34 «ای ابا عبدالله، آیا نیازی داری که برآوریم؟»
11:38 گفت:
11:39 «اما من،
11:40 هیچ نیازی ندارم که از کسی از مردم بخواهم،
11:44 و تنها برای نیاز برادر مسلمانی نزد تو آمده‌ام.
11:48 اگر خداوند اجازه دهد که آن نیاز برآورده شود،
11:51 آن را برآورده خواهی کرد و ستوده خواهی بود،
11:54 و اگر اجازه نفرماید که برآورده شود،
11:56 آن را برنیاوری و عذر داشته باشی.»
11:59 گفت:
12:00 «بلکه به اذن خداوند آن را برمی‌آوریم.»
12:03 سپس والی به او رو کرد و گفت:
12:06 «درباره‌ی قضا و قدر چه می‌گویی، ای ابا عبدالله؟»
12:10 گفت:
12:11 «ای امیر،
12:13 خداوند عزّ و جلّ در روز قیامت بندگانش را از قضا و قدر نمی‌پرسد،
12:19 بلکه از کردارشان می‌پرسد.»
12:22 والی از او شرم کرد و سکوت را برگزید.
12:26 و در همان حال که نزد او نشسته بود،
12:28 هنگام ناهارش فرا رسید،
12:30 پس والی او را به غذایش فراخواند،
12:33 اما او نپذیرفت
12:35 و والی اصرار کرد،
12:37 پس او با بهانه‌های گوناگون طفره می‌رفت.
12:39 والی خشمگین شد و گفت:
12:42 «می‌بینم که دوست نداری از غذای ما چیزی بچشی، ای ابا عبدالله!»
12:47 به او گفت:
12:48 «ای امیر، چنین مگو،
12:51 که به خدا سوگند، بهترین شما ای گروه امیران،
12:55 نزد ما محبوب‌تر از فرزندان و خاندان ماست.»
12:59 و محمد بن واسع ازدی
13:04 بیش از یک بار برای تصدی منصب قضا دعوت شد،
13:07 اما او سخت‌ترین امتناع را ورزید،
13:10 و همین امتناعش او را در معرض آزار قرار داد.
13:14 از جمله آن است که محمد بن منذر،
13:17 صاحب شرطه‌ی بصره، او را نزد خود خواند و گفت:
13:21 «امیر عراق از من خواسته که تو را برای تصدی قضا فراخوانم.»
13:26 گفت:
13:27 «مرا از این کار معاف دارید، خداوند شما را عافیت دهد.»
13:31 او چند بار و سه بار بر او اصرار ورزید،
13:33 اما او بر امتناع خود پافشاری کرد.
13:36 پس به او گفت:
13:37 «به خدا سوگند، یا تصدی قضا را بر عهده می‌گیری،
13:40 یا تو را سیصد تازیانه خواهم زد،
13:43 و عذرت را خواهم خواست.»
13:45 به او گفت:
13:46 «اگر چنین کنی، تو بر من مسلّطی،
13:49 و عذاب دنیا بهتر از عذاب آخرت است.»
13:53 پس [محمد بن منذر] از او شرمگین شد و با نیکی او را رها کرد.
13:56 مجلس محمد بن واسع در مسجد بصره بود،
14:03 پناهگاهی برای طالبان علم،
14:06 و سرچشمه‌ای برای تشنگان حکمت و پند.
14:09 کتاب‌های تاریخ و سیره
14:12 از اخبار این مجالس پر است.
14:14 از جمله آن است که یکی از حاضران به او گفت:
14:17 «ای ابا عبدالله، به من سفارشی کن.»
14:19 گفت:
14:21 «تو را سفارش می‌کنم که در دنیا و آخرت پادشاه باشی.»
14:25 آن پرسنده حیران شد و گفت:
14:27 «ای ابا عبدالله، این چگونه برای من ممکن است؟»
14:31 گفت:
14:32 «نسبت به متاع دنیا زاهد باش،
14:34 تا اینجا با بی‌نیازی از آنچه در دست مردم است، پادشاه باشی،
14:39 و آنجا با رستگاری به آنچه نزد خداوند از پاداش نیکوست، پادشاه باشی.»
14:44 و دیگری به او گفت:
14:46 «به راستی که تو را در راه خدا دوست دارم، ای ابا عبدالله.»
14:50 گفت:
14:51 «خداوند تو را دوست بدارد، همان که مرا به خاطر او دوست داشتی.»
14:55 سپس روی گرداند و می‌گفت:
14:57 «خدایا، من به تو پناه می‌برم از اینکه در راه تو دوست داشته شوم،
15:01 در حالی که تو از من بیزاری.»
15:03 و هر گاه ستایش مردم را درباره‌ی خود می‌شنید،
15:06 و تمجید آنان را از تقوا و عبادتش،
15:09 به آنان می‌گفت:
15:11 «اگر گناهان بوی خوشی داشتند که می‌پراکند،
15:14 هیچ‌یک از شما نمی‌توانست به من نزدیک شود،
15:17 از آزار بویی که از من برمی‌خاست.»
15:21 و محمد بن واسع
15:24 همواره شاگردانش را به چنگ زدن به کتاب خداوند عزّ و جلّ و زیستن در پناه آن ترغیب می‌کرد و می‌گفت:
15:29 «قرآن باغ مؤمن است،
15:32 هر جا که از آن فرود آید، در گلستانش فرود آمده است.»
15:35 و همچنین آنان را به کمی خوراک سفارش می‌کرد و می‌گفت:
15:38 همان‌گونه که آنان را به کم‌خوردن سفارش می‌کرد و می‌گفت
15:43 کسی که خوراکش کم باشد، فهم او و توان درک او (بیشتر) است،
15:46 و دل او روشن و نرم می‌گردد.
15:48 زیرا پرخوری، همانا مرد را سنگین می‌کند
15:51 از بسیاری از آنچه می‌خواهد (انجام دهد).
15:54 و محمد بن واسع به مرتبه‌ای بزرگ از پارسایی و پرهیزگاری رسیده بود،
15:57 به درجه‌ای عظیم.
15:59 و درباره‌ی او اخبار فراوانی روایت شده است،
16:02 از جمله آنکه او را در بازار دیدند،
16:05 در حالی که الاغی از آنِ خود را برای فروش عرضه می‌کرد.
16:08 مردی از او پرسید:
16:10 ای شیخ، آیا آن را برای من می‌پسندی؟
16:13 پس (محمد بن واسع) گفت:
16:14 اگر آن را برای خودم می‌پسندیدم، آن را نمی‌فروختم.
16:17 و محمد بن واسع تمام عمرش را در بیم از گناهان خویش زیست،
16:24 و در نگرانی از عرضه‌شدن بر پروردگارش (به سر برد).
16:27 پس هرگاه به او گفته می‌شد:
16:29 ای ابا عبدالله، صبحت چگونه گذشت؟
16:32 در پاسخ می‌گفت:
16:34 صبح کردم در حالی که اجلم نزدیک است،
16:36 آرزویم دور است،
16:38 و عملم بد است.
16:40 و چون نشانه‌ای از شگفتی در چهره‌ی پرسش‌کننده پدیدار می‌شد، می‌گفت:
16:45 گمان شما درباره‌ی مردی که هر روز منزلی از منازل آخرت را طی می‌کند چیست؟
16:51 و چون محمد بن واسع ازدی بیمار شد و بیماری مرگ به او رسید،
16:55 مردم بر عیادت او انبوه شدند،
16:58 تا آنکه خانه‌اش از واردشوندگان و خارج‌شوندگان،
17:02 و ایستادگان و نشستگان در آن، پر شد.
17:06 پس با یکی از نزدیکان خاص خود، به یک سو تکیه داد و گفت:
17:10 به من خبر بده که این‌ها چه سودی به حال من دارند،
17:14 آن‌گاه که فردا با موی پیشانی و پاها گرفته شویم،
17:18 و آنان چه سودی به من می‌رسانند، هنگامی که در آتش افکنده شوم؟
17:22 سپس رو به پروردگارش کرد و آغاز به گفتن نمود:
17:26 خدایا، از هر جایگاه بدی که ایستادم، از آمرزش تو می‌خواهم،
17:31 و از هر نشستگاه بدی که نشستم،
17:34 و از هر ورودگاه بدی که وارد شدم،
17:37 و از هر خروجگاه بدی که خارج شدم،
17:41 و از هر کار بدی که کردم،
17:44 و از هر سخن بدی که گفتم (آمرزش می‌طلبم).
17:47 خدایا، از همه‌ی اینها از تو آمرزش می‌خواهم،
17:52 پس مرا بیامرز و از آن توبه می‌کنم،
17:55 پس بر من بازگرد (ببخشای) و سلامت را به سوی تو می‌افکنم،
17:59 پیش از آنکه (این) دین و وام بر گردنم لازم گردد.
18:02 سپس روحش بیرون رفت.
18:04 انگشت محمد بن واسع ازدی
18:12 نزد من محبوب‌تر است از هزار شمشیر معروف
18:16 که هزار جوان برومند آن را حمل می‌کنند؛
18:20 (این سخن) قتیبة بن مسلم است.
18:32 آنان در اینجا (در دوران زندگی ما) ابرِ بارانزای زندگی ما را سیراب می‌کردند،
18:37 پس یاد ایشان در میان ما بلند است.
18:42 رفتند و در تاریکی شب پرسشی افکندند:
18:47 آیا ستاره‌ای بر آسمان و کوه‌هایی (روشن) مانند ایشان هست؟
18:52 زندگی را با کردارشان از افتخار پر کردند،
18:58 و دنیا با ایشان شکوفا شد و درخشید.