از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 19 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (19) | عمر بن عبدالعزیز رحمه الله
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر موضعگیریها و الگوبودن،
0:08
پیرو رسول است آنگاه که شتابد یا سخن گوید.
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشتهی دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:26
رحمهالله
0:30
عمر بن عبدالعزیز
0:32
رحمهالله
0:42
سخن دربارهی خلیفهی عابد و زاهد،
0:45
پنجمین خلفای راشدین،
0:48
سخنی خوشبوتر از پراکندن مشک،
0:50
و زیباتر از شکوفهی باغ،
0:53
و سیرهی یگانه و درخشانش،
0:55
واحهای معطر است؛
0:57
هرجا که فرود آیی از آن،
1:00
گیاهی تازه مییابی،
1:02
و شکوفهای زیبا،
1:04
و میوهای چیدهشده.
1:06
و اگر در توان ما نیست
1:08
که اکنون آن سیره را بهطور کامل فراگیریم،
1:10
همان سیرهای که تاریخ به آن آراسته شد،
1:13
این ما را باز نمیدارد
1:15
از آنکه از گلستانش گلی بچینیم،
1:18
و از نورش فروغی برگیریم.
1:21
زیرا آنچه همهاش درک نمیشود،
1:23
بخشیاش نیز رها نمیگردد.
1:25
پس اینک سه تصویر
1:27
از زندگی عمر بن عبدالعزیز،
1:30
که تصویرهای دیگری در کتابی دیگر از پی آن میآید،
1:33
اگر خدا بخواهد و آسان گرداند.
1:38
اما نخستین این تصویرها:
1:40
آن را سلمه بن دینار برای ما روایت کرد،
1:43
عالم مدینه و قاضی و شیخ آن،
1:46
و گفت:
1:48
بر خلیفهی مسلمانان،
1:50
عمر بن عبدالعزیز، وارد شدم،
1:52
در حالی که او در خناصره، از توابع حلب بود.
1:55
و دیدار من با او از پیش،
1:58
و میان من و دیدارش مدتی گذشته بود،
2:01
پس او را در صدر خانه یافتم،
2:04
جز اینکه او را نشناختم،
2:06
به خاطر دگرگونی حالش از آنچه بر آن شناخته بودم،
2:09
از روزی که والی مدینه بود.
2:12
پس مرا خوشآمد گفت و گفت:
2:14
نزدیک بیا ای ابا حازم!
2:17
چون به او نزدیک شدم، گفتم:
2:20
آیا تو امیرالمؤمنین عمر بن عبدالعزیز نیستی؟
2:23
گفت: چرا.
2:25
گفتم:
2:27
آیا چهرهات زیبا نبود،
2:30
و رنگورویت تازه،
2:32
و زندگیات خوش نبود؟
2:34
گفت: چرا.
2:36
گفتم:
2:37
پس چه کسی آنچه را بر تو بود دگرگون کرد،
2:39
بعد از آنکه مالک زر و سیم شدی
2:42
و امیر مؤمنان گشتی؟
2:45
گفت:
2:47
و چه کسی مرا دگرگون کرد ای ابا حازم؟
2:50
گفتم:
2:51
تنِ تو که لاغر شد،
2:53
و پوست تو که خشن گشت،
2:55
و چهرهات که زرد شد،
2:57
و چشمانت که فرورفت و گودی گرفت.
3:01
پس گریست و گفت:
3:03
پس چگونه خواهی بود اگر مرا در قبرم ببینی پس از سه روز،
3:07
که مردمکهای چشمانم بر گونههایم جاری است،
3:10
و شکمم متلاشی و شکافته،
3:13
و کرمها در بدنم به چرا برخاستهاند؟
3:17
همانا اگر مرا آنوقت میدیدی ای ابا حازم،
3:21
انکارت از من شدیدتر بود از امروزت.
3:25
سپس نگاهش را به من افکند و گفت:
3:28
آیا حدیثی را به یاد نمیآوری
3:31
که در مدینه برایم روایت کرده بودی ای ابا حازم؟
3:35
گفتم:
3:36
به تو احادیث بسیاری روایت کردهام
3:39
ای امیرالمؤمنین،
3:41
کدامیک را قصد میکنی؟
3:43
گفت:
3:44
حدیثی است که ابوهریره روایت کرده،
3:47
گفتم: آری،
3:49
به یاد داری ای امیرالمؤمنین؟
3:51
گفت:
3:52
آن را برایم بازگو،
3:54
زیرا میخواهم آن را از تو بشنوم.
3:57
گفتم:
3:58
شنیدم ابوهریره میگفت:
4:01
شنیدم رسول الله صلی الله علیه وسلم میفرمود:
4:05
همانا پیش روی شما گردنهای است دشوار و ناهموار،
4:10
که از آن جز هر لاغر و ناتوان نمیگذرد.
4:14
پس عمر سخت گریست،
4:17
چنانکه ترسیدم کیسهی صفرایش بترکد.
4:21
سپس اشکهایش را پاک کرد و به من روی آورد و گفت:
4:25
پس آیا مرا سرزنش میکنی ای ابا حازم
4:28
اگر خود را برای آن گردنه لاغر کنم،
4:31
به امید آنکه از آن رهایی یابم؟
4:34
و گمان نمیکنم که رهایی یابم.
4:36
اما تصویر دوم از زندگی عمر:
4:42
طبری آن را برای ما از طفیل بن مرداس روایت میکند.
4:46
میگوید
4:47
امیرالمؤمنین عمر بن عبدالعزیز
4:50
هنگامی که به خلافت رسید
4:52
به سلیمان بن ابی السری نامه نوشت
4:55
و او (والی) بر صغد نامهای نوشت که در آن گفت
4:58
در سرزمین خود هتلها بساز
5:01
میزبانی مسلمانان
5:03
و چون یکی از ایشان از کنار آن میگذشت
5:06
او را یک روز و یک شب مهمان کنید
5:08
و کار او را اصلاح کنید
5:10
و دامهایش را نگهداری کنند
5:12
اگر از رنج و خستگی شکایت میکرد
5:15
او را دو روز و دو شب میهمان کنید.
5:18
و الگو (اسوه)
5:20
اگر [انسان] از [دیگران] بریده باشد و نزد او هیچ مؤونهای [برای تأمین معاش] نباشد
5:23
و هیچ چارپایی که او را حمل کند
5:25
پس به او آنچه نیازش را برطرف کند بدهید.
5:28
و او را به شهرش رساندند.
5:30
والی به فرمان امیرالمؤمنین آشکارا اعلام کرد.
5:33
و هتلهایی را که به ساختن آنها فرمان داده بود برپا کرد
5:37
اخبارش در هر مکان تفسیر و تبیین شد
5:40
و مردم در شرق و غرب شهرها به کار افتادند.
5:43
در جهان اسلام و مغربهای آن، دربارهی آن سخن میگویند
5:47
و از عدالت خلیفه و تقوای او ستایش میکنند
5:51
پس آنچه از (کسانی) از چهرههای اهل سمرقند بود
5:54
مگر آنکه به نزد والی آن، سلیمان، هیئتی فرستادند
5:57
ابن ابی السری و گفتند
5:59
سلف تو، قتیبة بن مسلم باهلی
6:03
به سرزمین ما بیهشدار و ناگهان هجوم آورد
6:06
و در جنگ با ما آنچه شما در پیش میگیرید، این راه را در پیش نگرفت.
6:09
ای گروه مسلمانان
6:11
زیرا دانستیم که شما دشمنانتان را فرا میخوانید
6:14
به داخل شدن در اسلام
6:16
اگر نپذیرفتند، ایشان را به پرداخت جزیه فرا خوانید.
6:20
اگر نپذیرفتند، آنگاه با آنان اعلان جنگ کنید
6:24
و ما عدالت خلیفهتان و پرهیزگاری او را دیدهایم
6:28
چه چیز ما را به شکایت از لشکرتان نزد شما وسوسه کرده است
6:31
و طلب یاری از شما بر آنچه (الله) بر ما فرو فرستاده است.
6:35
رهبری از رهبرانتان
6:37
پس اجازه بده، ای امیر
6:40
از ما کسی هست که به نزد خلیفهی شما وارد شود
6:43
و اینکه ستم ما را نزد او برد
6:45
پس اگر ما را حقی باشد
6:47
به او دادیم
6:48
و اگر از همان جایی که رفتهایم بازنگشته باشیم،
6:52
سلیمان به هیئتی از آنان اجازهی ورود داد.
6:55
با آمدن نزد خلیفه در دمشق
6:58
چون به دار الخلافه رسیدند
7:01
کار خود را به خلیفهی مسلمانان بردند
7:04
عمر بن عبدالعزیز
7:06
خلیفه نامهای به والی خود، سلیمان بن ابیالسری، نوشت که در آن آمده: «اما بعد، چون این نامه به دستت رسید...»
7:14
این کتاب من است؛ پس بنشین نزد اهل سمرقند بهعنوان قاضی که به شکایتهایشان رسیدگی کنی؛ پس اگر حکم کرد
7:22
به آنان فرمان داد که لشکر مسلمانان از شهرشان بیرون رود، و مسلمانانِ مقیم را فرا خواندند
7:29
...بهسوی کوچکردن از ایشان، و بازگشتند همانگونه که بودند و همانگونه که پیش از آنکه وارد شوند بودند
7:34
دیارِهم؛ قتیبهٔ بن مسلم الباهلی. پس چون هیئت (نمایندگان) بر سلیمان بن ابی
7:41
سَری را فراخواند و نامهٔ امیرالمؤمنین را به او داد؛ او شتابان نشست تا (کار) را برای آنان به سامان برساند، قاضی
7:48
تمامی قاضیان (در مجلس) حاضر شد و ابن ناجی در شکایت آنان نظر کرد و از وضعیت ایشان پرسوجوی دقیق نمود.
7:55
و به شهادت گروهی از سپاهیان مسلمانان و فرماندهانشان گوش فرا ده، پس آشکار شد
8:01
برای درستیِ ادعای ایشان و قضاوتِ آنان، والی در آن هنگام به سپاهیان مسلمین فرمان داد.
8:09
اینکه خانههایشان برای ایشان خالی گردد، و اینکه به اردوگاههای خود بازگردند، و اینکه با ایشان به مخالفت و ستیز برخیزند.
8:15
دفعهٔ دیگری؛ یا اینکه با صلح به سرزمینهایشان وارد شوند، یا پیروز گردند
8:22
یا به جنگ با آن (دشمن) ادامه دهند، یا اینکه فتح برای ایشان مقدّر نشود؛ پس چون بزرگان (قوم) این را شنیدند
8:28
قوم حکم کردند؛ قاضی قضات مسلمانان برایشان (حکم کرد)؛ برخی از آنان به برخی دیگر گفتند: وای بر شما! بهراستی
8:35
با این گروه درآمیختید و با ایشان زیستید و از رفتار و عدالتشان دیدید
8:42
و آنان را راستگو دانستید؛ پس ایشان را نزد خود نگه دارید و با همنشینی با ایشان دلخوش باشید.
8:49
و در همراهی با آنان چشمروشن شوی؛ و اما صورت سوم از صورتهای زندگی عمر
8:57
رضواناللهعلیه آن را روایت میکند؛ ابن عبدالحکم در کتاب نفیس خود، که به نام
9:04
سیرهی عمر بن عبدالعزیز؛ [او] میگوید: چون مرگ عمر فرا رسید، [او] وارد شد.
9:11
مسلمة بن عبدالملک بر او وارد شد و گفت: ای امیرالمؤمنین، تو (فرزندان را) از شیر گرفتهای
9:17
دهان فرزندانت را از این مال ببند؛ چه خوب بود اگر آنان را به من یا به کسی که میپسندی سپرده باشی
9:25
از اهل بیت تو... چون سخنش به پایان رسید، عمر گفت: مرا بنشانید؛ پس او را نشاندند و گفت:
9:33
قد سمعتم قالتک یا مسلمة — شما سخن (گفته) خود را شنیدید ای مسلمه؛ اما سخن تو که «من دهان فرزندانم را از شیر گرفتهام»
9:40
دربارهی این مال؛ زیرا به خدا سوگند من هیچ حقی را که از آنِ ایشان بود از آنان باز نداشتم، و نبودهام که
9:47
اگر خداوند شیئی را به آنها عطا کند که برایشان نیست؛ و اما سخنت که «اگر به من یا به...» وصیت کرده بودی،
9:53
از میان خاندانت هر کس را که بر دیگران برتری میدهی، بهراستی که ولی و سرپرست آنان الله است، همان کسی که (این کتاب را) نازل کرده است.
10:00
کتاب را به حق نازل کرد و او سرپرست صالحان است. ای مسلمان، بدان که فرزندانم
10:08
یکی از دو مرد یا مردی صالح و پرهیزگار است، پس الله او را از فضل خویش بینیاز میگرداند و قرار میدهد
10:16
برای او راه خروجی از کارش قرار میدهد؛ و اما اگر مردی بدکار و سرگرم گناهان باشد، پس هرگز
10:23
اولین کسی باشم که با مال خود او را بر نافرمانی الله تعالی یاری دهم؛ سپس فرمود: دعا کن
10:31
برای من بنی [را] صدا بزنید؛ و ایشان دهها پسر بودند. پس چون آنان را دید، اشکهایش جاری شد.
10:38
با خود گفت: جوانانی را رها کردم که نیازمند بودند و هیچچیز نداشتند
10:44
و بیصدا گریست؛ سپس رو به ایشان کرد و فرمود: ای فرزندانم، همانا من
10:53
برای شما خیر فراوانی باقی گذاشتم، زیرا شما به هیچیک از مسلمانان برنمیخورید (که...)
10:59
یا پسرکم، یا اهل ذمّهشان، مگر آنکه ببینند که شما بر آنان حقی دارید؛ ای پسرم، در پیش روی شماست
11:06
یا اینکه دو چیز را برگزینید: یا بینیاز شوید و پدرتان وارد شود
11:12
یا به آتش (دوزخ) درآیی، یا فقیر شوی و (در آخر) داخل بهشت شوی؛ و من جز این گمان نمیکنم.
11:18
شما (آنچیزی را) ترجیح میدهید که پدرتان را از آتش نجات دهید، بر آنکه بینیاز باشید؛ سپس نگاه کرد
11:24
او با مهربانی به سوی ایشان رفت و گفت: برخیزید، الله شما را نگه دارد؛ برخیزید، الله به شما روزی دهد.
11:30
پس مسلمة به او روی کرد و گفت: نزد من چیزی هست که از آن بهتر است، ای
11:37
امیرالمؤمنین گفت: آن چیست؟ گفت: من سیصد هزار دینار دارم.
11:45
و من آن را به تو میبخشم؛ آن را میان ایشان تقسیم کن، یا اگر خواستی صدقهاش کن. پس عمر به او گفت
11:53
یا مسلمه، یا چیزی بهتر از این؟ پرسید: ای امیرالمؤمنین، آن چیست؟ گفت:
12:02
آنها را به کسی که از او گرفتی بازگردان، زیرا اینها حقاً مال تو نیست، پس اشک در چشمانت حلقه زد.
12:10
مسلمه گفت: «خدا تو را رحمت کند، ای امیرالمؤمنین، در حالی که زندهای و در حالی که مردهای، که بهراستی (سخن را) نرم کردی».
12:17
دلهایی که سخت بودند، و آن را یادآوری کردی، در حالی که (یاد تو را) فراموش کرده بودند؛ و برای ما (...) باقی گذاشتی
12:25
صالحان را یاد کرد، سپس مردم اخبار فرزندان عمر را پس از او دنبال کردند و دیدند
12:34
اینکه یکی از آنان نیازمند شود و تهیدست گردد، و الله العظیم راست فرمود آنجا که میفرماید
12:40
عمر بن عبدالعزیز در نزد اهل علم از علمای عامل شمرده میشود.
13:08
و خلفای راشدین، آن طلاییهای مواضع و الگو، پیرو رسول شدند، هنگامی که
13:20
آنان که اینجا بودند و بر ابرِ زندگیمان باران میبارید، رفتند؛ پس ذکرشان در میان ما از یاد نمیرود.
13:31
بلندمرتبهاند؛ رفتند و در باطن (دل) پرسشی افکندند: آیا همانندِ ایشان ستارهای در آسمان میدرخشد؟
13:42
زندگی را با کارهای نیکشان پر کردند و به افتخار آنها، دنیای وقار و بردباری به شکوه و درخشندگی رسید.