از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 24 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (24) | سیله بن آشیم العدوی رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین نسلها از نظر مواضع و الگوبودن
0:08
پیرو پیامبر بود، هرگاه میشتافت یا سخن میگفت
0:13
انجمن مودت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
صِلة بن أشیم العدوی
0:33
رحمهالله
0:41
صِلة بن أشیم العدوی
0:46
عابدی از عابدان شب
0:48
و سواری از سواران روز
0:51
هنگامی که تاریکی پردههایش را بر هستی میگسترد
0:55
و جنوب خود را به بستر خواب میسپرد
0:58
برخاست و وضو را کامل گرفت
1:00
سپس در محراب خود صف بست و در نمازش داخل شد
1:04
و از شور عشق به پروردگارش سرگشته گشت
1:06
پس در جانش فروغی الهی میتابید
1:09
که برای بصیرتش گوشههای هستی را روشن میکرد
1:13
و آیات الله را در افقها به او مینمایاند
1:16
و او با این همه به قرآن سپیدهدم دلبستگی داشت
1:21
پس چون بخش پایانی شب فرا میرسید
1:24
پشتش را بر اجزای قرآن خم میکرد
1:28
و به ترتیل آیات روشن الهی میپرداخت
1:31
با صدایی دلنشین و آهنگی غمانگیز
1:35
گاهی برای قرآن شیرینیای مییافت
1:38
که دل او را فرا میگرفت
1:40
و خردمندترین نهانگاههایش را از خشیت الله تسخیر میکرد
1:44
و گاهی برای قرآن
1:47
خشوعی احساس میکرد که دلش را میشکافت
1:50
و صِلة بن أشیم
1:52
هرگز از این عبادتش فروگذار نمیکرد
1:55
در این امر میان سفر و حضر
1:57
و کار و فراغتش تفاوتی نبود
2:00
جعفر بن زید نقل کرد که گفت:
2:03
ما با سپاهی از سپاهیان مسلمانان بیرون شدیم
2:06
در جنگی به سوی شهر کابل
2:09
به امید آنکه الله آن را برای ما بگشاید
2:12
و در آن سپاه صِلة بن أشیم بود
2:15
چون شب پردههای خود را فرو هشت
2:18
و ما در میانهٔ راه بودیم
2:20
سپاهیان بارهای خود را فرود آوردند
2:22
و به مقداری خوراک دست یافتند
2:24
و نماز عشای آخر را ادا کردند
2:27
سپس به سوی خیمههای خود رفتند و در پی آن بودند
2:30
که از آرامش بهرهای بیابند
2:32
آنگاه دیدم که صِلة بن أشیم
2:34
همچون دیگران به سوی خیمهاش میرود
2:37
و پهلوی خود را به خواب میسپارد همانگونه که آنان کردند
2:40
با خود گفتم:
2:42
آن نمازگزاری و عبادتی که مردم از او میبینند
2:45
کجاست؟
2:47
و از قیام او سخن میگویند
2:49
تا آنجا که پاهایش ورم میکند؟
2:51
به خدا سوگند امشب او را زیر نظر خواهم گرفت
2:53
تا ببینم چه از او سر میزند
2:57
پس همین که سپاهیان در خواب فرو رفتند
3:00
دیدم که او از بستر خود برمیخیزد
3:03
و از لشکرگاه کناره میگیرد
3:05
در حالی که در تاریکی پنهان است
3:07
و به بیشهای انبوه درمیآید
3:09
با درختانی بلندقامت
3:11
و گیاهانی وحشی
3:13
گویی قرنها است که دو پا آن را لگدمال نکرده است
3:17
پس من در پی او رفتم
3:20
چون به مکانی دورافتاده رسید
3:23
قبله را جست و به سوی آن روی آورد
3:26
و تکبیر نماز گفت
3:28
و در آن غرق شد
3:30
پس از دور به او نگریستم
3:32
دیدم که چهرهاش درخشان است
3:34
اعضایش آرام
3:36
و جانش آسوده است
3:38
گویی در وحشت، انس مییابد
3:40
و در دوری، نزدیکی
3:42
و در تاریکی، روشنایی درخشانی
3:45
و در حالی که او چنین بود
3:47
شیری از سوی شرقی بیشه بر ما پدیدار شد
3:52
همین که آن را دیدم دلم از ترس فرو ریخت
3:56
پس بر درختی بلند بالا رفتم
3:58
پناهنده از شرّ آن
4:00
شیر همچنان به صِلة بن أشیم نزدیک میشد
4:04
در حالی که او در نمازش غرق بود
4:06
تا آنکه در فاصلهٔ چند گامی از او ایستاد
4:10
به خدا سوگند او به آن توجه نکرد و اعتنایی نداشت
4:13
چون سجده کرد
4:15
گفتم: اکنون میدرد
4:17
چون از سجده برخاست و نشست
4:20
شیر در برابرش ایستاد، گویی که او را مینگرد
4:24
چون سلام داد
4:26
با آرامش به شیر نگریست
4:28
و لبهای خود را به سخنی جنباند که من نشنیدم
4:32
ناگهان شیر با آرامش از او دور شد
4:35
و از همانجا که آمده بود بازگشت
4:37
و چون سپیده صبح دمید
4:40
برخاست و نماز واجب را ادا کرد
4:43
سپس به ستایش الله عز وجل پرداخت
4:46
با ستایشهایی که هرگز مانندش را نشنیده بودم
4:49
سپس گفت
4:51
خدایا، از تو میخواهم که مرا از آتش پناه دهی.
4:55
آیا بندهای خطاکار مانند من جرئت آن را دارد
4:58
که به بهشت راه یابد؟
5:00
و همچنان آن را تکرار میکرد تا آنکه گریست و مرا نیز گریاند.
5:04
سپس بیآنکه کسی متوجه شود، به لشکر بازگشت.
5:08
و در چشم مردم چنان مینمود که گویی بر بستر خود خوابیده است.
5:13
و من نیز به دنبالش بازگشتم،
5:15
در حالی که شبزندهداری و سستی بدن و ترس از شیر در من بود،
5:19
و الله به آن آگاه است.
5:24
و صِلة بن أشیم در این همه، چنین بود:
5:27
هیچ فرصتی از فرصتهای موعظه و یادآوری را از دست نمیداد،
5:32
مگر آنکه از آن بهره میبرد.
5:34
و شیوهٔ او در این کار چنین بود:
5:36
که به راه پروردگارش دعوت میکرد
5:38
با حکمت و اندرز نیکو،
5:41
تا دلهای رمیده را به خود جذب کند
5:43
و قلبهای سخت را نرم گرداند.
5:46
از جمله آنکه او به بیابان بیرون میرفت،
5:50
در حاشیهٔ بصره، برای خلوت و عبادت.
5:53
روزی گروهی از جوانان بر او گذشتند،
5:57
که جوانی، عنان خود را به دست بازی سپرده بود،
5:59
پس میخندیدند و بازی میکردند و به گردش و شادی میپرداختند.
6:03
او با مهربانی به آنان سلام میکرد،
6:05
و با نرمی با ایشان سخن میگفت و میفرمود:
6:09
درباره گروهی که عزم سفری بزرگ برای کاری عظیم کردهاند چه میگویید؟
6:14
جز آنکه ایشان در روز از راه بیرون میروند تا بازی و سرگرمی کنند،
6:20
و شب را به خواب میگذرانند تا بیاسایند.
6:23
پس کی خواهید دید که ایشان سفر خود را به پایان میرسانند
6:26
و به مقصد خود میرسند؟
6:28
و او این سخن را بارها میگفت، گاه در آن پیچ و تاب میخورد.
6:32
روزی با آنان روبهرو شد
6:35
و همان سخن را به ایشان گفت.
6:37
پس جوانی از میان آنان برخاست و گفت:
6:41
به خدا سوگند، او جز ما کسی را در نظر ندارد،
6:45
زیرا ما روزها بازی میکنیم و شبها میخوابیم.
6:49
سپس آن جوان از یاران خود جدا شد
6:52
و از آن روز به دنبال صِلة بن أشیم رفت،
6:56
و تا هنگام مرگ در صحبت او ماند.
7:00
و از همین قبیل است:
7:02
که او روزی در میان گروهی از یارانش به مقصدی میرفت،
7:08
که جوانی زیبا و شاداب از کنارشان گذشت،
7:13
دامن ازارش را چنان بلند کرده بود که آن را بر زمین میکشید.
7:19
یارانش قصد آن جوان را کردند
7:21
و خواستند با زبان و دست سخت او را بگیرند.
7:26
پس صِلة به ایشان گفت:
7:28
مرا رها کنید تا کار او را برای شما کفایت کنم.
7:31
سپس به آن جوان روی آورد
7:33
و با نرمی مهربانانهٔ پدری دلسوز،
7:36
و لحن صمیمانهٔ دوستی نزدیک گفت:
7:38
ای پسر برادرم!
7:40
مرا از تو حاجتی است.
7:42
پس آن جوان ایستاد
7:44
و گفت: چیست ای عمو؟
7:46
گفت: آنکه ازارت را بالا بکشی،
7:49
زیرا این کار برای جامهات پاکتر است
7:52
و برای پروردگارت پسندیدهتر
7:54
و به سنت پیامبرت نزدیکتر.
7:56
پس آن جوان با شرمساری گفت:
7:58
بله، با کمال میل و چشمروشنی.
8:01
سپس شتاب کرد و ازارش را بالا کشید.
8:05
آنگاه صِلة به یارانش گفت:
8:07
این کار از آنچه شما خواستید بهتر است.
8:10
و اگر شما او را میزدید و دشنام میدادید،
8:14
او نیز شما را میزد و دشنام میداد،
8:16
و ازارش را آویزان میگذاشت تا زمین را با آن بروبد.
8:21
و روزی جوانی از جوانان بصره نزد او آمد
8:25
و گفت:
8:26
ای ابوالصهباء، مرا از آنچه الله به تو آموخته بیاموز.
8:30
صِلة از این سخن شادمان شد و چهرهاش گشاده گشت
8:32
و گفت:
8:34
ای پسر برادرم، مرا به یاد روزگاری انداختی که فراموشش نمیکنم،
8:38
آنگاه که من نیز جوانی همانند تو بودم،
8:41
پس نزد آنان که از صحابهٔ رسول الله ﷺ باقی مانده بودند رفتم
8:47
و به ایشان گفتم:
8:48
آنچه الله به شما آموخته است به من بیاموزید.
8:51
پس به من گفتند:
8:53
قرآن را مایهٔ نگاهداری جانت و بهار دلت قرار ده،
8:57
و آن را پند خود گیر و مسلمانان را نیز به آن اندرز ده،
9:01
و تا توانی الله عز وجل را بسیار بخوان.
9:05
آنگاه آن جوان گفت:
9:08
برایم دعا کن، خدا به تو جزای خیر دهد.
9:10
پس گفت:
9:12
الله تعالی تو را به آنچه باقی است رغبت دهد
9:15
و از آنچه فانی است بیرغبت گرداند،
9:18
و آن یقینی را به تو ببخشد که جانها بدان آرام گیرند
9:22
و در دین بر آن تکیه کنند.
9:26
و صِلة بن أشیم را
9:29
دختر عمویی بود به نام معاذهٔ عَدَویه،
9:32
که او نیز همچون وی تابعی بود،
9:35
زیرا با امالمؤمنین عایشه، رضیاللهعنها، دیدار کرد
9:40
و از او روایت گرفت.
9:42
سپس حسن بصری او را دید
9:44
که خدا روحش را شاد گرداند،
9:46
و از او شنید.
9:47
و او زنی پرهیزگار و پاکدامن و عابده و زاهد بود،
9:52
و از عادت او چنین بود که چون شب فرا میرسید، میگفت:
9:57
شاید این آخرین شب من باشد،
10:00
پس تا صبح نمیخوابد.
10:03
و چون روز بر او میآمد، میگفت:
10:06
شاید این آخرین روز من باشد.
10:09
پس دلش به آن آرام نمیگرفت تا شب شود (هنگام شب آرامش نداشت)
10:13
و در فصل زمستان لباسهای نازک میپوشید
10:17
تا آنکه سرما او را از آرمیدن به خواب بازدارد
10:21
و (این کار) برای دوری از عبادت نبود
10:23
او شب را با نماز و قرائت (قرآن) زنده میداشت
10:27
و چون خواب بر او چیره میشد،
10:29
برمیخاست و در خانه گردش میکرد و میگفت:
10:32
ای جان، خوابی درازت پیش رو داری،
10:36
فردا خوابت در گور طولانی خواهد شد،
10:39
یا با حسرت خواهی بود یا با شادمانی،
10:43
پس ای معاذه، امروز برای خود انتخاب کن
10:46
که فردا دوست داری در چه حالی باشی.
10:52
و صلة بن اشیم، با وجود شدت عبادت و زهد فراوانش،
10:58
از سنت پیامبرش، درود و سلام الله بر او، رویگردان نبود.
11:03
پس پسر عموی او معاذه را برای خود خواستگاری کرد،
11:06
و چون روز انتقال او (به خانهٔ داماد) رسید،
11:10
یکی از برادرزادههایش به کار او پرداخت،
11:12
او را به حمام برد،
11:15
سپس او را در خانهای خوشبو بر معاذه وارد کرد.
11:18
چون تنها شدند،
11:20
(صلة) برخاست تا دو رکعت نمازِ سنت را بخواند،
11:24
معاذه نیز برخاست و با نماز او نماز گزارد و به او اقتدا کرد.
11:27
سپس جذبهٔ نماز آن دو را فراگرفت،
11:30
و هر دو با هم نماز خواندند تا آنکه سپیده دمید.
11:34
چون بامداد شد،
11:36
برادرزادهاش نزد او آمد و گفت:
11:39
ای عمو، دختر عمویت را به تو هدیه کردم،
11:42
اما تو تمام شب را به نماز ایستادی و او را رها کردی!
11:46
(صلة) گفت: ای برادرزاده،
11:49
تو دیشب مرا به خانهای وارد کردی که مرا به یاد آتش انداخت،
11:54
سپس مرا به خانهٔ دیگری وارد کردی،
11:56
که مرا به یاد بهشت انداخت.
11:58
اندیشهٔ من درباره آن دو همچنان ادامه داشت تا صبح شد.
12:02
جوان گفت:
12:04
ای عمو، این چه بود؟
12:06
(صلة) گفت:
12:07
تو مرا به حمام بردی،
12:09
و آن مرا به یاد گرمای آتش جهنم انداخت،
12:12
سپس مرا به خانهٔ عروس بردی،
12:15
و خوشبویی آن مرا به یاد خوشبویی بهشت انداخت.
12:18
صلة بن اشیم، آنگونه که بود، بسیار نالان (از خوف خدا) و بازگشتکننده (به سوی او) بود،
12:24
تنها عابدی زاهد نبود،
12:27
بلکه افزون بر آن، سواری دلیر و کارزارآزموده
12:31
و پهلوانی مجاهد بود.
12:33
کمتر میدانهای نبرد کسی را دیدهاند که از او نیرومندتر،
12:38
یا توانمندتر، یا شمشیرش برندهتر باشد،
12:41
تا آنجا که فرماندهان مسلمانان بر سر جلب او به سوی خود با یکدیگر رقابت میکردند،
12:47
هر یک میخواست او را در لشکر خود داشته باشد،
12:51
تا به برکت شجاعتش، پیروزی بزرگی را که آرزویش را دارد به دست آورد.
12:56
جعفر بن زید روایت کرده که گفت:
12:58
در یک غزوه بیرون رفتیم و صلة بن اشیم همراه ما بود،
13:02
و هشام بن عامر (نیز).
13:04
چون با دشمن روبهرو شدیم،
13:06
صلة و همراهش از صفوف مسلمانان بیرون آمدند
13:10
و در میان انبوه دشمنان فرو رفتند و با نیزهها ضربه میزدند و با شمشیرها میکوفتند،
13:15
تا آنکه در پیشاپیش لشکر بیشترین تأثیر را گذاشتند.
13:20
برخی از فرماندهان دشمن به برخی دیگر گفتند:
13:23
این دو مرد از سپاه مسلمانان، این همه را بر ما فرود آوردند،
13:28
پس اگر همهٔ آنان با ما میجنگیدند چه میشد؟
13:31
تسلیم حکم مسلمانان شوید و در برابرشان به اطاعت گردن نهید.
13:36
و در سال شصت و هفتاد هجری
13:40
صلة بن اشیم در غزوهای همراه لشکرهای مسلمانان بیرون رفت،
13:45
که به سوی سرزمین ماوراءالنهر رهسپار بودند.
13:48
و پسر او همراهش بود.
13:51
چون دو سپاه به هم رسیدند،
13:53
و آتش نبرد شعلهور شد،
13:55
صلة به پسرش گفت:
13:57
ای پسرم،
13:59
پیش برو و با دشمنان خدا جهاد کن،
14:01
تا تو را نزد کسی که امانتها در نزد او ضایع نمیشود، به حساب او بگذارم.
14:06
جوان به سوی جنگ با دشمن شتافت،
14:09
همانگونه که تیر از کمان رها میشود،
14:12
و پیوسته جنگید تا آنکه بهعنوان شهید بر زمین افتاد،
14:18
پس پدرش جز این کاری نتوانست بکند که به دنبال او رفت،
14:22
و همچنان جهاد کرد تا آنکه در کنار او به شهادت رسید.
14:26
چون خبر شهادت آن دو به بصره رسید،
14:29
زنان به سوی معاذه عدویه رفتند تا به او تسلیت گویند.
14:34
او به آنان گفت:
14:36
اگر آمدهاید تا مرا تبریک بگویید،
14:39
خوش آمدید.
14:41
اما اگر برای غیر آن آمدهاید،
14:45
بازگردید و خداوند به شما پاداش نیک دهد.
14:48
الله آن چهرههای نجیب و بزرگوار را شاداب گرداند،
14:53
و از جانب اسلام و مسلمانان به آنان پاداش نیک عطا فرماید.
14:57
تاریخ بشریت پرهیزگارتر و پاکتر از آنان را نشناخته است.
15:03
صلة بن اشیم از بزرگان صحابه (علم و آداب) فرا گرفت،
15:10
و از خلق و خوی آنان بهرهها برد،
15:13
و به اخلاق آنان آراسته شد.
15:16
اصفهانی (سروده):
15:19
آنان بهترین گروه بودند، در ایستادگی و الگو بودن،
15:24
هر کس که پیامبر را پیروی کند و سخنی گوید (آنان را پیروی کردهاند).
15:29
آنان در روزگار ما همچون ابر بارانزا (زندگی ما را سیراب) میکردند،
15:34
و یادشان در میان ما هرگز بلند نمیشود (فراموش نمیگردد)؟ ــ یاد آنان هرگز از میان ما برتر نمیشود.
15:40
رفتند و در دل حیرتها پرسشی بر جای گذاشتند،
15:45
آیا همانند آنان ستارهای در آسمان و تپهای در روشنی دیده شده است؟
15:50
زندگی را با کردارشان پر از افتخار کردند،
15:55
و دنیا (ی ما) به واسطهٔ آنان شکوفا گشت.