از مجموعهٔ تصاویری از زندگی تابعین (مجموعه کامل شد)
· درس 20 از 37
تصاویری از زندگی فالوورها | د عبدالرحمن رأفت الباشا | قسمت (20) | محمد بن الحنفیه رحمه الله
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
بهترین قرنها از نظر مواضع و الگوهای رفتاری
0:08
کسی که هرگاه پیامبر میکوشید یا سخن میگفت، از او پیروی میکرد
0:13
انجمن مودّت
0:15
پیشرفت
0:17
نمونههایی از زندگی تابعین
0:21
نوشتهٔ دکتر عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
محمد بن حنفیه
0:33
رحمهالله
0:42
میان محمد بن حنفیه و برادرش حسن بن علی دلخوریای پیش آمد
0:47
پس ابن حنفیه به حسن نوشت که میگوید:
0:51
الله تو را بر من برتری داده است،
0:53
زیرا مادرت فاطمه دختر محمد بن عبدالله صلیاللهعلیهوسلم است،
0:59
و مادر من زنی از بنی حنیفه است،
1:02
و جدّ مادریات رسول الله و برگزیدهٔ آفریدگان اوست،
1:06
و جدّ مادری من جعفر بن قیس است.
1:09
پس چون این نامهٔ من به دستت رسید،
1:12
نزد من بیا و با من آشتی کن،
1:14
تا برتری در هر چیزی از آنِ تو بر من باشد.
1:18
پس چون نامهٔ او به حسن رسید،
1:21
بیدرنگ به خانهٔ او رفت و با او آشتی کرد.
1:25
پس این ادیب زیرک و خوشبرخورد کیست؟
1:29
محمد بن حنفیه!
1:31
بیا تا داستان زندگی او را از آغازش مرور کنیم.
1:36
این داستان از روزهای پایانی زندگی پیامبر، درود و سلام الله بر او، آشکار میشود.
1:43
پس روزی از روزها
1:45
علی بن ابی طالب در مجلسی با پیامبر، علیه الصلاة و السلام، بود
1:51
و گفت: ای رسول الله!
1:53
اگر پس از شما برای من فرزندی به دنیا آمد،
1:56
آیا او را به نام شما نامگذاری کنم؟
1:58
و کنیهاش را کنیهٔ شما قرار دهم؟
2:00
فرمود: آری.
2:02
سپس روزگار به گردش خود ادامه داد
2:05
و پیامبر کریم، درود و سلام الله بر او، به رفیق اعلی پیوست.
2:11
و چند ماه بعد، دخترش و گل خوشبوی او، فاطمهٔ بتول، نیز به او پیوست،
2:17
مادر حسن و حسین.
2:20
آنگاه علی با بنی حنیفه خویشاوند شد
2:23
و خوله دختر جعفر بن قیس حنفیه را به همسری گرفت،
2:27
و او برای او پسری آورد،
2:30
و او را محمد نام نهاد
2:32
و کنیهاش را ابوالقاسم قرار داد،
2:34
به اجازهٔ رسول الله صلیاللهعلیهوسلم.
2:38
اما مردم شروع کردند او را محمد بن حنفیه بخوانند،
2:43
تا او را از دو برادرش حسن و حسین،
2:47
دو پسر فاطمهٔ زهرا، متمایز سازند.
2:49
سپس در تاریخ به همین نام شناخته شد.
2:52
محمد بن حنفیه در پایان خلافت صدیق، رضیاللهعنه، متولد شد
3:00
و در پناه پدرش علی بن ابی طالب رشد کرد و تربیت یافت،
3:05
و در دامان او پرورش یافت.
3:07
از او عبادت و زهد را فراگرفت،
3:10
و نیرو و شجاعت او را به ارث برد،
3:13
و فصاحت و بلاغت او را آموخت.
3:17
او در میدانهای نبرد، برانگیزانندهٔ جنگ بود،
3:21
و در مجامع مردان، سوارکاری سخنور،
3:24
و از راهبان شب بود،
3:27
آنگاه که تاریکی پردههای خود را بر جهان میافکند و چشمها به خواب میرفتند.
3:32
پدرش، رضوان الله علیه، او را در جنگهایی که در آن درگیر بود، پیش انداخت
3:38
و از بارهای آن چیزی بر دوش او نهاد که بر دو برادرش حسن و حسین ننهاد.
3:44
پس نیزهاش برای او خم نشد
3:47
و عزمش سست نگشت.
3:49
روزی به او گفته شد:
3:52
چرا پدرت تو را به مهلکهها میافکند و در تنگناها وارد میکند،
3:57
اما دو برادرت حسن و حسین را چنین نمیکند؟
4:00
او گفت: زیرا دو برادرم نزد پدرم به منزلهٔ دو چشم اویند،
4:06
و من به منزلهٔ دو دست او هستم،
4:09
و او چشمهایش را با دستهایش حفاظت میکند.
4:14
در جنگ صفین،
4:16
که آسیای جنگ میان علی بن ابی طالب و معاویه بن ابی سفیان، رضیاللهعنهما، میچرخید،
4:23
محمد بن حنفیه پرچم پدرش را حمل میکرد.
4:27
و در حالی که آسیای جنگ میچرخید و مردم دو سو را سخت در هم میکوبید،
4:33
داستانی برای او پیش آمد که خود آن را روایت کرد و گفت:
4:37
ما را در صفین دیدم،
4:40
در حالی که با یاران معاویه رو در رو شده بودیم،
4:44
و چنان جنگیدیم که گمان کردم از ما و از آنان هیچکس باقی نخواهد ماند.
4:49
پس این امر را بسیار زشت و بزرگ شمردم،
4:52
سپس اندکی بعد، فریادگری را از پشت سرم شنیدم که فریاد میزد:
4:56
ای گروه مسلمانان!
4:58
الله، الله!
5:00
ای گروه مسلمانان!
5:02
چه کسی برای زنان و کودکان خواهد بود؟
5:04
چه کسی برای دین و آبروها خواهد بود؟
5:07
چه کسی برای رومیان و دیلمیان خواهد بود؟
5:09
ای گروه مسلمانان!
5:11
الله، الله، و دریغای گروه مسلمانان!
5:15
یعنی از الله بترسید و بر مسلمانان ترحم کنید.
5:19
پس با خود عهد کردم که از آن روز به بعد، شمشیری به روی هیچ مسلمانی بالا نرود.
5:25
سپس عثمان، رضوان الله علیه، به دست گناهکار و ستمگری شهید شد،
5:32
و کار به معاویه بن ابی سفیان رسید.
5:35
محمد بن حنفیه با او بیعت کرد، بر شنیدن و فرمانبرداری در شادی و ناخوشی،
5:41
از سر رغبت در التیام شکاف و گردآوری پراکندگیها،
5:44
و برای عزت اسلام و مسلمانان.
5:47
و معاویه، رضیاللهعنه، راستی و صفای این بیعت را دریافت
5:53
و به صاحب آن بیش از پیش اطمینان یافت،
5:57
تا آنجا که از محمد بن حنفیه خواست به دیدارش بیاید،
6:01
و او چندین بار در دمشق به دیدار وی رفت،
6:04
و این به بیش از یک دلیل بود.
6:07
از جمله آنکه پادشاه روم به معاویه نامه نوشت که:
6:11
پادشاهان نزد ما با یکدیگر هدیهها مبادله میکنند
6:14
و هر یک، ارمغانهای شگفت آنچه را نزد خود دارد، برای دیگری میفرستد.
6:18
با یکدیگر در شگفتیهای سرزمینهای خود رقابت میکنند.
6:23
پس آیا به من اجازه میدهی که میان من و تو همان باشد که میان آنان است؟
6:28
معاویه با پذیرش پاسخ داد و به او اجازه داد.
6:32
آنگاه پادشاه روم دو مرد از شگفتمردان را به سوی او فرستاد.
6:37
یکی از آن دو بسیار بلندقامت بود.
6:40
تنومند و بسیار درشتاندام بود.
6:43
تا آنجا که گویی درخت تناوری در جنگلی است،
6:47
یا بنایی برافراشته.
6:49
و دیگری در نهایت نیرومندی بود.
6:52
استوار و محکم، گویی جانوری درنده است.
6:56
و همراه آن دو، نامهای برای او فرستاد که در آن نوشته بود:
7:02
آیا در قلمرو تو کسی هست که از نظر قد و نیرو با این دو مرد برابری کند؟
7:07
معاویه به عمرو بن العاص گفت:
7:10
اما آن بلندقامت، کسی را یافتهام که با او برابری کند و از او فراتر رود،
7:15
و او قیس بن سعد بن عباده است.
7:18
و اما آن نیرومند، به رای تو دربارهاش نیازمندم.
7:22
عمرو گفت: دو مرد برای این کار هستند،
7:26
اما تو از آن دو دوری.
7:29
آن دو محمد بن الحنفیه
7:32
و عبدالله بن الزبیر هستند.
7:34
معاویه گفت:
7:36
محمد بن الحنفیه از ما دور نیست.
7:40
عمرو گفت:
7:42
اما آیا گمان میبری که او با بزرگی مقام و بلندی منزلتش راضی شود
7:48
که با مردی از رومیان، بر سر مردی از مردم کشتی بگیرد؟
7:52
معاویه گفت:
7:54
او این کار را میکند و بیشتر از آن،
7:58
اگر در آن عزتی برای اسلام بیابد.
8:01
سپس معاویه هر دو، یعنی قیس بن سعد
8:05
و محمد بن الحنفیه را فراخواند.
8:07
چون مجلس برپا شد،
8:09
قیس بن سعد برخاست،
8:11
شلوار خود را درآورد
8:13
و آن را به سوی آن مرد رومی انداخت
8:15
و به او فرمان داد که آن را بپوشد.
8:17
او پوشید.
8:19
آن تا بالای سینهاش را پوشاند.
8:22
مردم از او خندیدند.
8:24
اما محمد بن الحنفیه
8:26
به مترجم گفت:
8:28
به رومی بگو:
8:29
اگر میخواهد بنشیند و من ایستاده باشم،
8:33
سپس دستش را به من بدهد،
8:35
پس یا من او را برپا میدارم و یا او مرا مینشاند.
8:39
و اگر بخواهد،
8:40
پس او ایستاده باشد و من نشسته.
8:43
رومی نشستن را برگزید.
8:46
محمد بن الحنفیه دستش را گرفت و او را برپا داشت،
8:50
و رومی از نشاندن او ناتوان ماند.
8:52
آنگاه حمیت در سینه رومی به جنبوجوش افتاد
8:55
و خواست که خود ایستاده باشد
8:58
و محمد نشسته باشد.
9:00
پس محمد دستش را گرفت
9:02
و او را یکبار کشید،
9:04
که نزدیک بود بازویش را از شانهاش جدا کند،
9:07
و او را به زمین نشاند.
9:09
آن دو مرد رومی شکستخورده و خوار
9:11
به سوی پادشاهشان بازگشتند.
9:17
سپس روزگار دور خود را یک بار دیگر چرخاند
9:21
و معاویه و پسرش یزید
9:24
و مروان بن الحکم به جوار پروردگارشان پیوستند.
9:27
و رهبری بنی امیه به عبدالملک بن مروان رسید.
9:32
او خود را خلیفه مسلمانان اعلام کرد
9:35
و مردم شام با او بیعت کردند.
9:38
و مردم حجاز و عراق
9:41
با عبدالله بن الزبیر بیعت کرده بودند.
9:44
و هر یک از آن دو کسی را که با او بیعت نکرده بود به بیعت خود فرا میخواند
9:48
و به مردم چنین ادعا میکرد که او به خلافت سزاوارتر از رقیب خود است.
9:53
پس صف مسلمانان بار دیگر دو دسته شد.
9:56
در اینجا عبدالله بن الزبیر
9:59
از محمد بن الحنفیه خواست که با او بیعت کند،
10:02
همانگونه که مردم حجاز با او بیعت کرده بودند.
10:05
اما ابن الحنفیه پنهان نبود بر او
10:08
که بیعت، تعهداتی بسیار بر گردنش مینهد
10:11
برای کسی که با او بیعت کند.
10:14
از جمله آنکه شمشیرش را در برابر او بکشد
10:17
و با مخالفانش بجنگد.
10:19
و مخالفان او جز مسلمانانی نبودند که کوشیده بودند
10:22
و با غیر آن کس که او بیعت کرده بود، بیعت کردند.
10:25
و آن مرد خردمند و کامل
10:28
روز صفین را فراموش نکرده بود،
10:30
و سالهای درازی
10:32
آن صدای گرفته و اندوهبار را که از پشت سرش فریاد میزد
10:34
از گوشهایش نزدوده بود:
10:37
«ای گروه مسلمانان!
10:40
ای گروه مسلمانان!
10:42
الله، الله!
10:45
ای مسلمانان! زنان و کودکان چه میشوند؟
10:48
دین و آبروها چه میشوند؟
10:50
روم و دیلم چه میشوند؟»
10:52
آری.
10:53
او هرگز چیزی از اینها را فراموش نکرده بود.
10:57
پس به عبدالله بن الزبیر گفت:
11:00
تو یقین دانستهای که
11:02
مرا در این کار نه میلی است و نه هدفی.
11:06
من تنها مردی از مسلمانانم.
11:09
پس اگر سخن مردم بر تو یا بر عبدالملک گرد آمد،
11:11
با هر که سخنشان بر او گرد آمد بیعت خواهم کرد.
11:13
اما اکنون...
11:16
اما اکنون
11:17
«نه با تو بیعت میکنم و نه با او»
11:20
عبدالله با او معاشرت میکرد
11:23
ویلاینه تارة
11:25
و گاهی دیگر از او روی میگرداند و از او دوری میکند
11:28
اما محمد بن حنفیه
11:31
پس از اندکی، مردان بسیاری به او پیوستند
11:34
دیدند پرچمی
11:36
و زمام خویش را به او سپردند
11:38
تا آنکه به هفت هزار مرد رسیدند
11:41
از کسانی که کنارهگیری از فتنه را برگزیدند
11:43
و (از آن) امتناع کردند که از خودشان (چیزی را) قرار دهند
11:46
آتشهای برافروختهاش را ]مهیا[ کرده است
11:49
و هرگاه شمار پیروان ابن حنفیه افزون میشد،
11:53
ابن زبیر از او بیش از پیش خشمگین شد.
11:56
و در طلب بیعت بر او اصرار کرد
11:59
وقتی از آن ناامید میشود
12:01
امرش، او و کسانی که با او بودند از بنی هاشم و دیگران
12:05
اینکه به شعبِ (درهی) خود در مکه ملازم بمانند
12:08
و بر آنان نگهبانانی گماشت.
12:10
سپس به آنان گفت
12:12
به الله سوگند، یا بیعت میکنید یا شما را با آتش میسوزانم.
12:16
سپس آنان را در خانههایشان محبوس کرد
12:19
و برای آنان هیزم گرد آورد.
12:21
و خانهها او را از هر سو فراگرفته بودند، تا آنکه به سر دیوارها رسید.
12:25
حتی اینکه اگر از آن یک هیزم را روشن کند
12:29
همهشان را خواهم سوزاند
12:31
در این هنگام، گروهی از پیروانش به سوی او برخاستند.
12:35
و گفتند: بگذار ابن زبیر را بکشیم
12:38
و مردم از او آسوده میشوند.
12:40
آیا ما با دست خود آتش فتنهای را برافروزیم که به خاطر آن کنارهگیری کردهایم؟
12:46
و مردی از صحابه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را میکشیم
12:51
و فرزندان صحابهاش
12:53
نه، به الله سوگند، کاری را که الله و رسولش را به خشم آورد انجام نمیدهیم.
13:00
هنگامی که عبدالملک بن مروان به (مقامی) رسید
13:03
آنچه محمد بن الحنفیه با آن دستوپنجه نرم میکرد
13:06
و آنان که با او بودند، از سختیِ عبدالله بن زبیر
13:10
او نامهای به نزد او فرستاد به همراه فرستادهای از جانب خودش
13:15
اگر آن را برای یکی از فرزندانش نوشته بود
13:18
از آنجا که او نرمترین لهجه و لطیفترین سخن را داشت
13:22
و از جمله آنچه در آن آمده است
13:24
به من خبر رسیده که ابن زبیر بر تو و بر کسانی که با تو هستند سخت گرفته و راه را بر شما تنگ کرده است.
13:30
و پیوند خویشاوندیات را ببُری و حق تو را سبک بشمارد
13:33
این سرزمین شام است که پیش روی توست گشوده شده.
13:37
بهگرمی به استقبال تو و همراهانت خواهیم آمد؛ خوش آمدی.
13:41
در آنجا هرجا که بخواهی فرود آی
13:44
با خانوادهات بهگرمی و خوشآمد روبهرو شو
13:46
و به همسایگان (نیکی کن) که دوستانی هستند.
13:48
و خواهی یافت که ما به حقّ تو آگاهایم
13:51
قدرشناسان فضل تو
13:53
امیدواریم بهخواست الله به رحمت تو برسیم.
13:56
محمد بن حنفیه و کسانی که با او بودند، (به راه افتادند)
14:02
رویهایشان به سوی سرزمین شام است
14:06
چون به آن رسیدند، یعنی در آن جا مستقر شدند
14:10
پس ایشان را در نیکوترین منزلگاه جای داد
14:13
و با آنان به نیکوترین همسایگی رفتار کنید
14:15
و محمد بن حنفیه را دوست بدارید و او را بزرگ بدارید
14:19
وقتی که آنان ژرفای عبادت او و صداقت زهد او را دیدند
14:23
او پیوسته مردم را به کار پسندیده فرمان میداد و از کار ناپسند بازشان میداشت.
14:27
و در میان آنان شعائر (دینی) را برپا میدارد
14:29
و میان ایشان صلح برقرار سازد
14:32
و [کسی را] که به یکی از مردم ستم کند، [به یاری] نمیخواند.
14:36
وقتی این خبر به عبدالملک بن مروان رسید
14:39
این کار بر او سخت شد.
14:41
و با خواص خود مشورت کرد
14:43
پس به او گفتند
14:45
ما نظر میکنیم که به او اجازه دهی در ملک تو اقامت کند
14:49
و سیرت او چنانکه دانستی
14:51
یا با تو بیعت کند
14:53
یا اینکه (به جایی که از آن آمده) بازگردد.
14:56
عبدالملک به او نوشت و گفت
15:00
تو به سرزمین من آمدی و در کناری از آن فرود آمدی
15:04
این جنگ میان من و عبدالله بن زبیر برپاست
15:09
و تو مردی هستی که در میان مسلمانان یاد و جایگاهی داری.
15:13
و دیدهام که در سرزمین من اقامت نکنی، مگر آنکه آن را به من بفروشی
15:18
اگر به من بفروشی
15:20
برای تو از من صد کشتی است، که دیروز نزد من آمد.
15:24
از قُلزُم
15:26
آن را با هرچه در آن است و هرکس در آن است، (بگیر).
15:28
و برای تو با آن، یک میلیون درهم
15:31
معمایی که برای خودت و فرزندانت بهعنوان یک فریضه بر خود واجب میکنی
15:35
و به خویشاوندانت و موالیانت و آنان که با توأند
15:39
و اگر نپذیرفتی
15:41
آنگاه از من دور میشوی، به جایی که هیچ تسلطی بر آن ندارم
15:45
محمد بن حنفیه به او نوشت و میگوید:
15:49
از محمد بن علی به عبدالملک بن مروان
15:53
سلام بر تو
15:56
و من الله را ستایش میکنم، آن که جز او معبودی نیست؛ این را به تو
16:00
اما بعد
16:02
شاید از من بیم داری
16:05
و من گمان میکردم که تو به حقیقت موضع من در این امر آگاهی
16:10
به خدا سوگند، اگر تمام این امت بر ضد من گرد آیند
16:14
جز اهل یک قریه، هیچیک آن را نپذیرفت
16:18
و اگر (در آن صورت) با ایشان بر سر آن نمیجنگیدم.
16:20
و همانا در مکه نازل شد.
16:22
عبدالله بن زبیر میخواست که با او بیعت کنم.
16:26
چون (من) نپذیرفتم، همسایگانم بدی کردند.
16:29
سپس تو به من نامه نوشتی و مرا به اقامت در سرزمین شام فرا خواندی.
16:34
در شهری در اطراف سرزمین تو فرود آمدم
16:37
بهخاطر ارزانی قیمتهایش و دوریاش از مرکز سلطنتت
16:41
پس تو به من چنان نوشتی که نوشتی
16:44
و ما در حال کنارهگیری از تو هستیم، انشاءالله.
16:48
هنگامی که محمد بن حنفیه با یارانش و خانوادهاش از سرزمین شام دور شد،
16:55
و هرچه در جایی فرود میآمد، هر منزلی که او داشت، از آن رانده میشد،
16:59
و به کوچ کردن از آن فراخوانده میشد،
17:01
گویی غمهای او برای او کافی نبود،
17:06
پس خدا خواست که او را با غمهای دیگری بیازماید،
17:10
که تأثیرش سختتر و بارش سنگینتر بود.
17:13
چرا که گروهی از پیروانش، از کسانی که در دلهایشان بیماری است،
17:18
و دیگرانی از کسانی که در خردشان غفلت است،
17:21
شروع کردند به گفتن:
17:23
«رسول الله صلی الله علیه وسلم»
17:26
اسرار بسیاری از دانش را در سینهی علی و خاندانش به امانت گذاشت،
17:31
و قواعد دین و گنجینههای شریعت را،
17:34
و اینکه اهل بیت را به چیزی اختصاص داد که دیگران از آن آگاه نشدند.
17:38
پس آن مرد دانشمند، عامل و هوشمند دریافت
17:42
که این سخن در درون خود چه انحرافی را حمل میکند،
17:46
و چه خطرها و زیانهایی که ممکن است برای اسلام و مسلمانان به بار آورد.
17:52
پس مردم را گرد آورد و در میان ایشان به خطبه برخاست،
17:55
پس الله جل و عز را ستایش کرد و بر او ثنا گفت،
17:59
و بر پیامبرش محمد، درودها و سلام الله بر او باد فرستاد،
18:04
سپس گفت:
18:06
برخی از مردم گمان میبرند که نزد ما، گروه اهل بیت، دانشی است
18:10
که آن را به رسول الله صلی الله علیه وسلم ویژه کردهایم،
18:14
و جز ما کسی از آن آگاه نشده است.
18:17
و به خدا سوگند، ما از رسول الله صلی الله علیه وسلم چیزی به ارث نبردهایم
18:22
جز آنچه میان این دو لوح است،
18:25
و به مصحف اشاره کرد،
18:27
و هر کس گمان برد که نزد ما چیزی است که جز کتاب الله بخوانیم،
18:32
قطعاً دروغ گفته است.
18:36
و برخی از پیروانش بر او سلام میکردند و میگفتند:
18:40
«سلام بر تو ای مهدی!»
18:43
پس میفرمود:
18:45
«آری، من به سوی خیر هدایت شدهام،
18:48
و شما نیز انشاءالله به سوی آن هدایت شدهاید،
18:51
اما هرگاه یکی از شما بر من سلام میکند،
18:54
باید مرا به نامم بخواند،
18:56
و بگوید: سلام بر تو ای محمد!»
19:01
حیرت محمد بن حنفیه در جایی که او و همراهانش در آن ساکن شوند، طولانی نشد،
19:08
زیرا خدا خواست که حجاج بن یوسف ثقفی
19:12
بر عبدالله بن زبیر پیروز شود،
19:14
و مردم همگی با عبدالملک بن مروان بیعت کنند.
19:19
پس جز این نکرد که به عبدالملک نوشت و گفت:
19:23
به عبدالله، عبدالملک بن مروان، امیرالمؤمنین
19:28
از محمد بن علی
19:31
اما بعد،
19:32
چون دیدم که این امر به تو رسیده
19:36
و مردم با تو بیعت کردهاند،
19:38
من نیز یکی از آنان هستم،
19:40
پس با تو بیعت کردم، و والی تو در حجاز است،
19:43
و این بیعت خود را به صورت نوشتهای نزد تو فرستادم،
19:47
و سلام بر تو باد.
19:49
چون عبدالملک نامه را بر یارانش خواند،
19:53
گفتند:
19:54
اگر او بخواهد عصای طاعت را بشکند و در امر فتنهای برانگیزد،
19:59
بر آن قادر است،
20:01
و تو را بر او راهی نخواهد بود.
20:04
پس به او با پیمان و میثاق و امان بنویس،
20:07
و به ذمهی الله و رسولش صلی الله علیه وسلم،
20:12
که او یا هیچیک از یارانش آزرده یا تهدید نشوند.
20:16
پس بدینگونه به او نوشت،
20:18
و به حجاج نوشت و او را فرمان داد که وی را گرامی دارد،
20:22
و حرمتش را رعایت کند و در اکرامش مبالغه نماید.
20:26
اما محمد بن حنفیه پس از آن زیاد زندگی نکرد،
20:31
زیرا الله او را در حالی که راضی و مورد رضایت بود، به جوار خود برد.
20:36
خداوند قبر محمد بن حنفیه را روشن گرداند،
20:42
و روح او را در بهشت مورد توجه قرار دهد،
20:45
چرا که او از کسانی بود که فساد در زمین نمیخواستند،
20:49
و برتریجویی میان مردم نداشتند.
20:52
نمیدانم کسی را که از علی آموخته و از او بهره برده باشد، بیشتر از محمد بن حنفیه
21:02
(بدانم).
21:06
ابن جنید
21:39
زندگی را با فخرفروشی به کردارشان پر کردند،
21:44
و دنیای «من» به وجود ایشان بالید.