از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 2 از 40
شمایل محمدیه | قسمت (2) | باب آنچه در مورد شخصیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ذکر شد | قسمت اول
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای شوق و مرکّب عشق،
0:11
حروفی بنویسیم که از طلا گرانبهاتر است،
0:15
در وصف سرور آفریدگان (صلیاللهعلیهوسلم)،
0:20
شمائل محمدی،
0:28
باب آنچه در خُلق رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است.
0:33
خُلق، وصف صورت و شکل ظاهری است،
0:39
و خُلق، وصف باطن و خصال کریمه است.
0:44
و الله عزّ وجلّ
0:46
پیامبرش محمد (صلیاللهعلیهوسلم) را آفرید
0:50
در کاملترین صورت و نیکوترین هیئت،
0:53
و چنان بود که صحابه وصفش کردهاند:
0:56
چهرهای درخشان،
0:58
خلقتی نیکو،
0:59
اندامهایی متناسب،
1:01
چشمها چیزی زیباتر و نیکوتر از او ندیدهاند،
1:05
نه پیش از او و نه پس از او.
1:08
حسان بن ثابت رضیاللهعنه دربارهاش گفت:
1:12
«و نیکوتر از تو هرگز چشمم ندیده است،
1:15
و زیباتر از تو زنان نزاییدهاند،
1:19
آفریده شدی پاک از هر عیبی،
1:22
گویی چنان که خواستی آفریده شدهای.»
1:26
و شیخ الإسلام ابن تیمیه رحمهالله گفت:
1:31
خلق و صورت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بود
1:35
از کاملترین و تمامترین صورتها،
1:38
و گردآورندهی محاسنی که بر کمال او دلالت دارد.
1:42
ترمذی وصفهای ظاهری را مقدّم داشت،
1:46
زیرا آنها نخستین چیزیاند که از صفات کمال درک میشود،
1:50
و نیز چون دلیلی بر اوصاف باطنیاند،
1:53
زیرا ظاهر، نشانهی باطن است.
1:56
و به سبب ترتیب وجودی،
1:59
زیرا ظاهر در وجود بر باطن مقدّم است.
2:03
از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
2:09
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
2:13
نه بلندبالای بسیار بلند بود و نه کوتاهقد،
2:17
و نه سپیدِ سفیدِ بیرنگ بود و نه گندمگون،
2:21
نه موی بسیار مجعّد داشت و نه کاملاً صاف.
2:25
خداوند متعال او را در چهل سالگی برانگیخت،
2:30
پس ده سال در مکه ماند،
2:33
و ده سال در مدینه،
2:36
و الله او را در شصت سالگی به سوی خود برد،
2:40
و در سر و ریشش بیست موی سفید نبود.
2:48
در این حدیث، انس بن مالک رضیاللهعنه
2:53
قامت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را توصیف میکند،
2:56
و زیبایی صورت و کمال خلقت او را.
3:00
میگوید: او بلندبالای بسیار بلند و کوتاهقد نبود،
3:06
یعنی قامتش میانه بود.
3:09
بلندبالای بسیار بلند نبود،
3:12
همچنان که کوتاهقد هم نبود،
3:15
بلکه میان این و آن بود.
3:18
اما پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:21
به بلندی نزدیکتر و مایلتر بود،
3:24
به دلیل آنکه انس رضیاللهعنه
3:27
اصل بلندی را از او نفی نکرده،
3:30
بلکه بلندی زائد را نفی کرده است،
3:33
و آن در بلندقامتی مردان نکوهیده است.
3:36
انس رضیاللهعنه
3:39
رنگ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را چنین توصیف میکند:
3:43
«نه سپید سفیدِ بیرنگ بود و نه گندمگون.»
3:48
معنای آن که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:52
چنان سپید نبود که همچون پیسدار باشد،
3:55
زیرا آن رنگی ناپسند است،
3:58
و همچنین سیهچرده هم نبود،
4:01
بلکه سپیدی درخشان داشت.
4:05
چنانکه در حدیث انس رضیاللهعنه
4:08
در صحیح بخاری آمده است
4:10
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
4:13
ازهر اللون (روشنرنگ) بود،
4:16
و ازهر همان سپید درخشان است.
4:19
و نیز در همین حدیث
4:21
انس رضیاللهعنه موی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را وصف میکند
4:27
و میگوید:
4:28
«نه بسیار مجعّد بود و نه کاملاً صاف.»
4:32
موی مجعّد آن است که برخی از آن در میان برخی دیگر درهم رفته،
4:37
و بر یکدیگر پیچیده باشد،
4:40
و آن موی سیاهان است.
4:42
و قَطِط آن است که بسیار مجعّد باشد.
4:46
موی سَبِط آن است که آویخته و نرم باشد،
4:49
که در آن پیچ و گره نباشد.
4:53
پس موی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
4:57
میانهی جعد و نرمی بود.
5:02
و در روایت ابوهریره رضیاللهعنه آمده که
5:06
موی او «رجل» بود،
5:09
یعنی گویی شانهخورده و با شانه مرتب شده بود،
5:13
و بعضی آن را به موی دارای اندک پیچ و خمیدگی تفسیر کردهاند،
5:18
و این بهترین صفات موی است.
5:21
و در ادامهی حدیث
5:23
انس رضیاللهعنه از برانگیخته شدن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) یاد میکند
5:29
و میگوید:
5:31
«خداوند متعال او را در چهل سالگی برانگیخت.»
5:35
یعنی هنگامی که چهل سال از عمرش کامل شد، به پیامبری مبعوث گشت.
5:40
و سخن او «پس ده سال در مکه ماند»
5:44
و «ده سال در مدینه»
5:47
مشهور است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سیزده سال در مکه ماند،
5:53
و در این کسی اختلاف ندارد.
5:55
و شاید مقصود در این حدیث
5:58
همان مدتی باشد که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در مکه سپری کرد
6:03
پس از نزول سورهی مدثر،
6:06
و فرمان اعلان رسالت.
6:08
«ای جامهبهخودپیچیده، برخیز و هشدار ده.»
6:12
زیرا چون (پیامبر ﷺ) مبعوث شد،
6:14
سه سال پنهان بود،
6:16
سپس ده سال دعوت را آشکارا کرد.
6:20
و نزدیکتر به صواب آن است که مقصود
6:23
از ده سال که در حدیث آمده،
6:26
بر حذف کسر زائد بر ده بنا شده باشد،
6:30
چنانکه عادت عرب در حساب چنین است.
6:35
و سخن (انس) که میگوید:
6:36
«و الله او را در سر شصت سالگی وفات داد»،
6:40
ثابت است که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
6:43
در حالی وفات یافت که سه و شصت ساله بود.
6:47
پس این روایت در این حدیث
6:51
بر حذف کسر زائد بنا شده است،
6:54
چنانکه در مدت اقامت آن حضرت صلیاللهعلیهوسلم در مکه گذشت.
7:00
و اما سخن (انس) که میگوید:
7:02
«و در سر و ریش او بیست موی سفید نبود»،
7:07
یعنی کمتر از بیست موی سفید.
7:11
و در روایت دیگری از انس رضیاللهعنه آمده است
7:15
که آنها هفده یا هجده موی سفید بود.
7:20
و این دلیل بر کمی موی سفید آن حضرت صلیاللهعلیهوسلم است،
7:25
و بهرهمندی او از جوانی و طراوت تا هنگام وفاتش.
7:30
و در این نیز دلیلی است بر اهتمام بسیار صحابه
7:35
به نقل دقیقترین جزئیات مربوط به پیامبر ما صلیاللهعلیهوسلم،
7:41
تا آنجا که شمار موهای سفید او را
7:45
در سر و ریشش برای ما نقل کردهاند.
7:47
درود و سلام خدا بر او باد.
7:52
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
7:56
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم میانهبالا بود،
8:01
نه بلند و نه کوتاه.
8:04
اندامی نیکو داشت.
8:06
و موی او نه مجعد بود و نه صافکاملاًی،
8:10
گندمگون بود.
8:12
چون راه میرفت، با قوت گام برمیداشت.
8:14
در این حدیث نیز،
8:19
انس بن مالک رضیاللهعنه رسول ما صلیاللهعلیهوسلم را توصیف میکند،
8:25
و او از نزدیکترین مردم به آن حضرت بود،
8:28
زیرا ده سال به او خدمت کرد،
8:31
در مدت اقامت آن حضرت در مدینه.
8:35
پس در این حدیث میگوید:
8:38
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم میانهبالا بود،
8:42
نه بلند و نه کوتاه.
8:45
در زبان عربی گفته میشود:
8:47
مرد «ربعه»،
8:49
و مرد «مربوع»،
8:51
هرگاه میان بلند و کوتاه باشد.
8:54
و این همان معنایی است که در حدیث نخست گذشت.
8:58
و در روایتی از ابوهریره رضیاللهعنه آمده است:
9:02
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم میانهبالا بود،
9:06
و به بلندی نزدیکتر بود.
9:09
و اما سخن او «اندامی نیکو داشت»،
9:11
یعنی خلقت معتدل داشت،
9:13
اعضایش متناسب بود،
9:15
از نظر رنگ و لطافت، و اعتدال در قد و گوشت،
9:20
نه در نهایت چاقی و نه لاغری.
9:23
و اما سخن او «گندمگون بود»،
9:27
ظاهر آن با آنچه در حدیث پیشین گذشت مخالف است،
9:31
از این رو برخی از اهل علم
9:34
ثبوت این جمله را نپذیرفتهاند.
9:37
و برخی از اهل علم آن را چنین حمل کردهاند
9:39
که مقصود از «سمرگی» در اینجا
9:42
سرخیِ اندکی است که سفیدی او با آن آمیخته بود،
9:46
زیرا سفیدی آن حضرت صلیاللهعلیهوسلم
9:50
با اندکی سرخی آمیخته بود.
9:53
و بدینوسیله میتوان میان دو حدیث جمع کرد.
9:57
ابن کثیر رحمهالله گفته است:
10:00
آن سمرگیِ که بر چهره آن حضرت صلیاللهعلیهوسلم بود،
10:05
از بسیاری سفرها و تابش آفتاب بر او بود.
10:10
و اما سخن او «چون راه میرفت، با قوت گام برمیداشت»،
10:13
این در توصیف راه رفتن آن حضرت صلیاللهعلیهوسلم است،
10:18
پس چون راه میرفت، به سوی جلو اندکی خم میشد،
10:22
گویی از سرازیری فرود میآید یا از شیب پایین میرود.
10:27
و این راه رفتن صاحبان همت و عزم است،
10:30
و آن معتدلترین راه رفتنهاست.
10:32
و توضیح بیشتر آن در باب خود، انشاءالله، خواهد آمد.
10:37
و از براء بن عازب رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
10:43
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم مردی میانهبالا بود،
10:49
فاصله میان دو شانهاش پهن بود،
10:52
گیسوانش تا نرمهٔ گوشهایش میرسید،
10:56
جامهای سرخ بر تن داشت،
10:58
هرگز چیزی زیباتر از او ندیدم.
11:02
و در روایتی دیگر از او آمده که گفت:
11:05
هیچکس با گیسوان، در جامهٔ سرخ،
11:09
زیباتر از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم ندیدم.
11:14
موی او تا دو شانهاش میرسید،
11:17
فاصله میان دو شانهاش پهن بود،
11:20
نه کوتاه بود و نه بلند.
11:26
در این حدیث که براء بن عازب رضیاللهعنهما روایت میکند،
11:31
کلمه «رجلا» با ضمّ جیم و کسر آن ضبط شده است.
11:36
اما با ضمّ «رُجلاً»،
11:39
براء شخص پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را توصیف میکند
11:44
که میانهبالا بود، نه بلند و نه کوتاه.
11:49
و اما با کسر جیم «رِجلاً»،
11:52
موی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را توصیف میکند
11:56
که مویی بلند و آویخته بود، نه مجعد و نه صاف.
12:03
و سخن او «فاصله میان دو شانهاش پهن بود»،
12:06
یعنی پشت بالا و میان دو شانهاش پهن بود،
12:10
و از این لازم میآید که سینهاش فراخ بوده است،
12:14
و این از نشانههای بزرگواری است.
12:17
و «بعید» با صیغه تصغیر ضبط شده است،
12:21
اشاره به کمی فاصله.
12:24
یعنی فاصله میان دو شانهاش
12:27
با اعتدال منافات نداشت
12:30
و از این رو در روایتی آمده است
12:32
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سینهای فراخ داشت
12:36
و «منکب» محل پیوند استخوان بازو و شانه است
12:41
و گفتهاش «عظیم الجمة» تا نرمهٔ گوشهایش
12:46
یعنی موی سر پرپشت بود
12:48
بهگونهای که به نرمهٔ گوش میرسید
12:51
و آن بخش نرم و آویختهٔ گوش است
12:55
همان جایی که زن گوشوارهاش را در آن میآویزد
12:59
و موی بر حسب بلندیاش سه وصف دارد
13:03
«جمّه»، «وفره» و «لمّه»
13:07
و همهٔ اینها در وصف موی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است
13:12
اهل لغت گفتهاند
13:14
«وفره»
13:15
مویای است که تا نرمهٔ گوش فرود آید
13:18
و «لمّه»
13:20
مویای است که از نرمهٔ گوش بگذرد
13:22
چه به دو شانه برسد یا نرسد
13:26
و «جمّه»
13:27
مویای است که به دو شانه بزند
13:30
و گفتهاش «بر او حلّهای سرخ بود»
13:33
«حُلّه» بر لباسی اطلاق نمیشود
13:36
مگر آنکه از دو تکه باشد
13:39
مانند ازار و ردا
13:41
و این به آن سبب است که یکی بر دیگری قرار میگیرد
13:45
از این رو «حُلّه» نامیده شد
13:47
و شاید رنگ دیگری با سرخی آمیخته بوده است
13:50
مانند سفیدی یا سیاهی
13:53
زیرا پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
13:56
از پوشیدن «میاثر» سرخ نهی فرموده بود
13:59
و آن لباسی است که رنگ سرخ خالص دارد
14:04
و گفتهاش «هرگز چیزی زیباتر از او ندیدم»
14:08
این جمله را براء رضیاللهعنه آورده است
14:11
برای بیان اجمالی زیبایی او
14:14
زیرا تفصیل احوال کمالش ممکن نیست
14:17
و حاصل سخن او این است
14:19
که هرگز چیزی ندیدم که زیباییاش
14:22
مانند زیبایی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) باشد
14:25
بلکه او از هر زیبایی زیباتر بود
14:29
و گفت «هرگز چیزی ندیدم»
14:32
نه آنکه بگوید «هرگز انسانی ندیدم»
14:35
تا معنای عموم را برساند
14:37
بهطوری که خورشید و ماه
14:40
و دیگر چیزهای زیبا را نیز شامل شود
14:43
و گفتهاش «هرگز»
14:45
یعنی همیشه، در همهٔ چیزهایی که دیدم
14:50
و در این، کمال آفرینش و زیبایی صورت
14:54
و درخشندگی چهرهاش (صلیاللهعلیهوسلم) است
14:58
و آنچه الله عزّ و جلّ از زیبایی و جمال به او ارزانی داشته بود
15:02
پدر و مادرم فدای او باد (صلیاللهعلیهوسلم)
15:09
و از علی بن ابیطالب رضیاللهعنه روایت است که گفت
15:13
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نه بلندقد بود
15:17
و نه کوتاهقد
15:19
کف دستها و پاهایش درشت بود
15:22
سرش بزرگ بود
15:24
استخوانهای مفصلهایش درشت بود
15:26
موی باریک میان سینه و ناف او بلند بود
15:28
هنگام راه رفتن به جلو متمایل میشد
15:31
گویی از سرازیری فرود میآمد
15:34
پیش از او و پس از او مانندش را ندیدم (صلیاللهعلیهوسلم)
15:40
در این حدیث
15:44
علی بن ابیطالب رضیاللهعنه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را توصیف میکند
15:50
که نه بلندقد بود و نه کوتاهقد
15:54
و این پیشتر گذشت
15:56
و گفتهاش «کف دستها و پاها درشت»
15:59
یعنی ستبر و پهن بودند
16:01
و با آنکه دست پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
16:04
گوشتالو بود
16:07
با وجود درشتی و ستبریاش
16:10
اما نرم و لطیف بود
16:13
چنانکه در حدیث انس رضیاللهعنه ثابت است
16:17
«نه دیبای نرم و نه حریری را لمس نکردم»
16:20
«که نرمتر از دست پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) باشد»
16:24
و این درشتی کف دستها در مردان ستوده است
16:28
زیرا برای گرفتن و نگه داشتن نیرومندتر است
16:31
و در زنان نکوهیده است
16:33
و گفتهاش «سرش بزرگ بود»
16:36
و در روایتی آمده است «بزرگسر بود»
16:40
و مقصود از بزرگی سر
16:42
بزرگی و درشتی آن تا اندازهای است
16:45
و این بر کمال نیروی مغزی دلالت دارد
16:49
و با همین کمال انسان از دیگران متمایز میشود
16:53
و گفتهاش «استخوانهای مفصلش درشت بود»
16:56
«کرادیس» جمع «کردوس» است
16:59
و آن هر دو استخوانی است که در یک مفصل به هم میرسند
17:03
و مقصود سرهای استخوانهاست
17:06
مانند دو شانه و دو زانو و دو ران
17:10
یعنی اعضایش درشت بود
17:13
و این بر نجابت صاحبش دلالت دارد
17:16
و گفتهاش «موی باریک میان سینه و ناف بلند بود»
17:19
«مسربه» همان موی باریک است
17:22
که از سینه تا ناف کشیده میشود
17:26
سخن دربارهٔ این حدیث ادامه دارد، انشاءالله
17:30
و الله اعلم
17:32
و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد (صلیاللهعلیهوسلم)
17:35
و بر آل و اصحاب او همه باد