از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 12 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (12) | باب آنچه در وصف عمامه رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم و جامه آن حضرت ذکر شد.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای شوق
0:09
و مرکب عشق
0:11
حروفی را مینگاریم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در وصف سرور آفریدگان
0:17
صلیاللهعلیهوسلم
0:20
شمائل محمدیه
0:30
باب آنچه درباره وصف عمامهٔ رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمده است
0:38
عمامه
0:39
نامی است که بر آنچه بر سر پیچیده میشود و تمام سر را میپوشاند اطلاق میگردد
0:44
و از عادت عرب پوشیدن عمامه بوده است
0:47
از جابر رضیاللهعنه روایت است که گفت
0:52
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم در روز فتح مکه، در حالی که عمامهٔ سیاه بر سر داشت، وارد مکه شد
1:00
در این حدیث
1:03
که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم روز فتح مکه در حالی که عمامهٔ سیاه بر سر داشت وارد مکه شد
1:10
و پیشتر گذشت که وارد آن شد در حالی که کلاهخود بر سرش بود
1:15
و میان این دو حدیث منافاتی نیست
1:18
زیرا احتمال دارد که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم برای حفاظت سرش کلاهخود پوشیده باشد
1:24
و بالای آن عمامه بوده است
1:26
و احتمال دارد که کلاهخود ابتدا بر سر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بوده باشد
1:32
سپس چون کارها استوار گشت، کلاهخود را برداشت و عمامه پوشید
1:38
و از جعفر بن عمر بن حریث، از پدرش روایت است که گفت
1:45
دیدم پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بر منبر خطبه میخواند و عمامهٔ سیاه بر سر داشت
1:53
در این حدیث دلیلی است بر جواز پوشیدن لباس سیاه گاهی
1:59
و از همینجا خلفای بنیعباس پوشیدن سیاه را نشان خود قرار دادند
2:05
و والیان و قاضیان و خطیبان خود را نیز چنین کردند
2:09
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آن را بهعنوان لباس همیشگی نپوشید
2:14
و هرگز شعار ایشان در عیدها و نمازهای جمعه و اجتماعات بزرگ نبود
2:20
و تنها در روز فتح، پوشیدن عمامهٔ سیاه برای ایشان اتفاق افتاد، نه برای سایر صحابه
2:26
و سایر لباس ایشان در آن روز سیاه نبود
2:30
و از عبیدالله بن عمر، از نافع روایت است
2:35
از ابن عمر رضیاللهعنهما که گفت
2:39
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هرگاه عمامه میبست
2:43
انتهای عمامهاش را میان دو شانهاش آویزان میکرد
2:47
نافع گفت: ابن عمر نیز چنین میکرد
2:51
عبیدالله گفت: دیدم که قاسم بن محمد و سالم نیز چنین میکردند
2:59
در این حدیث آمده که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هرگاه عمامه میبست
3:06
یعنی عمامه میپوشید و آن را بر سرش میپیچید
3:10
انتهای عمامهاش را میان دو شانهاش آویزان میکرد
3:13
یعنی آن را رها میکرد تا انتهایش میان دو شانه فرود آید
3:19
و به آن «ذؤابه» گفته میشود
3:21
و سخن او که «ابن عمر نیز چنین میکرد»
3:25
یعنی در عمامهاش همان کاری را میکرد که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم انجام میداد
3:31
و برای آن ذؤابهای میان دو شانه قرار میداد
3:34
و سخن او که «دیدم قاسم بن محمد و سالم نیز چنین میکردند»
3:39
یعنی برای عمامهٔ خود ذؤابهای قرار میدادند که میان دو شانه رها میشد
3:45
این اشاره است به اینکه صالحان از یکدیگر تقلید میکنند
3:50
و از ابن عباس رضیاللهعنهما
3:55
که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم برای مردم خطبه خواند
3:59
در حالی که عصابهای سیاه بر سر داشت
4:03
در این حدیث آمده که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم برای مردم خطبه خواند
4:11
در حالی که عصابهای سیاه بر سر داشت
4:13
و عصابه آن است که سر به آن پیچیده و بسته میشود
4:18
و به معنای عمامه است
4:20
و سخن او «دسماء» یعنی سیاه
4:23
و گفته شده رنگش مانند رنگ چربی، یعنی روغن، بوده است
4:28
و این از آثار عطری است که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بر سرش مینهاد
4:35
تنبیه
4:38
هیچ حدیث صحیحی از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم در فضیلت پوشیدن عمامه ثابت نشده است
4:44
و تنها آنچه از او در این باب صحیح است، پوشیدن عمامه توسط خود ایشان است
4:51
آیا میتوان گفت پوشیدن عمامه سنت است؟
4:55
اصل بر این است که انسان لباس اهل شهر خود را بپوشد
5:00
و خود را با چیزی از ایشان متمایز نسازد
5:03
مادام که با شرع مخالفت نداشته باشد
5:05
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم عمامه پوشید
5:09
زیرا آن لباس قوم او بود
5:12
و آن را زیر کلاه (قلنسوه) میپوشید
5:15
و عمامه را بدون کلاه نیز میپوشید
5:18
و کلاه را بدون عمامه نیز میپوشید
5:21
همانگونه که ایشان صلیاللهعلیهوسلم
5:24
گاهی برای عمامه ذؤابهای رها میکرد
5:28
و گاهی آن را بدون ذؤابه میپوشید
5:31
چنانکه امام ابن قیم رحمهالله این را بیان کرده است
5:35
باب آنچه درباره وصف ازار رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمده است
5:44
ازار آن است که نیمهٔ پایین بدن با آن پیچیده میشود
5:50
و رداء آن است که بر دو شانه انداخته میشود
5:54
و با آن نیمهٔ بالای بدن پوشانده میشود
5:57
از ابو بُرده رضیاللهعنه روایت است که گفت
6:02
عایشه رضیاللهعنها برای ما کساء ملبّد بیرون آورد
6:07
و ازار ضخیم
6:10
و گفت: روح رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در همینها قبض شد
6:16
در این حدیث
6:20
که عایشه رضیاللهعنها برای یکی از تابعین
6:24
کساء ملبّد را بیرون آورد
6:26
و کساء قطعهای پارچه است که دوخته نشده باشد
6:31
و به همان حالت خود باقی است
6:34
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم نیمهٔ بالای بدنش را با آن میپوشاند
6:39
و ملبّد یعنی وصلهدار
6:42
یعنی وسط آن با وصلههای فراوان ضخیم شده بود
6:45
در نتیجه ستبر گشته بود
6:47
و سخن او «ازار ضخیم»
6:50
یعنی قطعه پارچهای ستبر
6:53
که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم نیمهٔ پایین بدنش را با آن میپیچید
6:58
و گفتهٔ او «در همینها روح رسول الله صلیاللهعلیهوسلم قبض شد»
7:04
یعنی در همین دو جامه
7:07
و ایشان رضیاللهعنها اراده کردهاند
7:09
که نشان دهند این جامهها
7:12
با همهٔ خشونت و کهنگیای که داشتند
7:15
لباس ایشان پس از فتحها بود
7:18
و در روزگار اوج قدرت و سلطنتشان
7:21
و تسلّط او بر بیشتر سرزمینها
7:24
و قهر او بر دشمنانش
7:26
زیرا زمان وفات او، زمان قدرت و نیرومندی اسلام بود.
7:30
و با این حال به زخارف دنیا اعتنایی نکرد.
7:34
و نه به متاع فانی آن
7:38
و از اشعث بن سلیم روایت شده که گفت
7:41
از عمهام شنیدم که دربارهی عمویش میگفت: گفت
7:45
در حالیکه در مدینه راه میرفتم
7:48
اگر کسی پشت سرم بگوید
7:51
ازارت را بالا بکش، چراکه این کار پرهیزگارانهتر و پایدارتر است.
7:56
پس ناگهان او رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بود
8:00
گفتم: ای رسول الله (ﷺ)
8:03
فقط یک «بُردة» (شال یا پارچه) است، آن هم ملحَی؛
8:06
امالک در [اسوی] گفت
8:10
نگاه کردم، دیدم که ازار (شلوار/لنگ) او تا نیمهی ساق پایش است.
8:17
در این حدیث آمده است که صحابیه
8:21
ایشان رضیاللهعنه در مدینه راه میرفت
8:25
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نزد او آمد
8:28
و به او فرمود: ازارت را بالا بکش.
8:31
زیرا پوشیدن ازار نیازمند مراقبت و توجه است.
8:35
هرگاه انسان راه برود، ازارش پایین میافتد.
8:39
از این رو پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به او دستور داد
8:43
با تعهد او، این را علتآوردهاش...
8:46
بهاینکه او پرهیزگارتر است
8:48
یعنی میان خودت و الله عزّوجل
8:51
با تحقیق اطاعت او
8:54
و باقیگذاشتن، یعنی برای لباست
8:57
زیرا اگر آن را بلند کنی، سالم میماند.
8:59
و مدت ماندنش نزد تو طولانی شد
9:02
برخلاف آنجا که آن را رها کرده باشی
9:05
زمین بر آن اثر میگذارد.
9:08
و در روایتی آمده است
9:10
«و آن (آخرت) باقیتر و پاکیزهتر است»
9:13
یعنی برای لباس پاکتر است.
9:15
صحابی به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گفت
9:19
این فقط یک ملحفه است؛ بردهٔ (پارچهٔ) ملحی.
9:22
یعنی این لباسی که میپوشم
9:25
در آن سفیدی است که با سیاهی آمیخته است
9:28
و این از پوشش اعراب (بادیهنشینان) است.
9:30
از پوشاکهای فاخر نیست
9:33
گویی میخواهد بگوید
9:35
این جامهای است که هیچ اعتباری برای آن نیست.
9:38
و در مجالس و محافل (دیگران) پوشیده نمیشود.
9:41
این جامهی کار و حرفه است
9:44
لباس زینت
9:46
و سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
9:49
آیا تو را در الگوی نیکو (اسوه) نیست؟
9:51
هر پیشوا و الگویی که از او پیروی شود
9:54
معنای آن این است که کسی که حریص بر پیروی از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) باشد
10:00
کوتاه میکند لباسهایش را
10:02
حتی اگر او هیچ نظری به حفظ لباسش نداشته باشد
10:06
آیا در دلش از کبر و خودبزرگبینی (چیزی) برنخاسته است؟
10:10
کسی که [بر او] کشیدن (شلوار/جامه) به زمین [مورد نکوهش] انتظار میرود
10:12
زیرا صرف پیروی از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
10:16
لازمهٔ آن این است که انسان لباسهای خود را بالا بزند
10:20
بنابراین وقتی آن صحابی به شتر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نگاه کرد،
10:26
تا نیمهی ساقش (او را دید)
10:29
و نظیر این
10:32
روایت شده که امیرالمؤمنین عمر بن الخطاب رضیاللهعنه در روزی که مورد ضربت قرار گرفت
10:38
مردم نزد او آمدند تا با او وداع کنند و او را ستایش کنند.
10:42
مردی جوان نزد او آمد
10:44
«ای امیرالمؤمنین، مژده باد تو را، به بشارتی که الله برای تو داده است»
10:49
از صحبت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
10:53
و در اسلام، آنچه را که خود میدانی، پیشی گرفت
10:57
سپس [ولایت یافتی] و عدالت کردی
10:59
شهادت
11:01
عمر رضیاللهعنه فرمود
11:03
آرزو داشتم که آن (مال/سهم) بهاندازهٔ کفاف باشد؛ نه به زیانم و نه به سودم
11:08
هنگامی که آن جوان پشت کرد و رفت
11:10
اگر ازارش به زمین میرسید
11:13
گفت: غلام به من پاسخ داد.
11:16
به او گفت
11:18
برادرزادهام
11:19
لباست را بالا بزن
11:21
زیرا آن برای لباست پایدارتر است.
11:24
و پرواپیشهتر برای پروردگارت
11:26
و همچنین، نزدیک به همین موضع
11:29
برای عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما
11:32
آنجا که فرمود
11:34
وارد بر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) شدم
11:38
و (علی) ازاری داشت که به هم میخورد و صدا میکرد
11:41
یعنی اضطراب دارد و به حرکت درمیآید
11:44
گفت: این کیست؟
11:46
گفتم: عبدالله
11:49
گفت: اگر بندهی الله باشی
11:52
لُنگت را بالا بِکَش
11:54
ابن عمر گفت
11:56
تا نیمههای ساقها، ازارم را بالا زدم
11:59
و ازار او (بند ازار او) همواره بر کمرش بود تا آنکه درگذشت.
12:04
از حذیفه بن یمان رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
12:08
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گرفت
12:11
بعضی از تساقی یا ساقهاش
12:14
فرمود:
12:16
این جای ازار است.
12:18
اگر نپذیرفتی، پس پایینتر
12:21
اگر نپذیرفتی
12:23
پس برای ازار (پیراهن پایینتنه) در محدودهٔ دو برآمدگی پا (کعبین) هیچ حقی نیست
12:26
در این حدیث
12:29
این که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
12:32
دست بر ماهیچههای ساق او گرفت، یا ساق حذیفه رضیاللهعنه را
12:37
شکر راوی
12:39
و گفت:
12:40
این جایگاه تهبند (ازار) است.
12:42
و «عضلة» (ساقبند / برآمدگی گوشتی ساق) همان
12:44
پیه متراکمی است که پشت ساق قرار دارد.
12:47
پس تهبند مؤمن تا نصف ساقش است
12:50
یا تا برآمدگی ساقش.
12:52
و سخن او: «فإن أبیت» (اگر نپذیرفتی)
12:55
یعنی: از اخذ به عزیمت خودداری کردی،
12:58
در بالا بردن تهبند تا نصف ساق،
13:01
پس برای تو در فرو افتادن (اِسبال) از آن محل اجازهای هست،
13:04
به شرط آنکه تهبندت به دو قوزک نرسد.
13:08
زیرا قوزکها حقی ندارند که تهبند به آنها برسد.
13:13
و از همین رو گفت:
13:15
«فإن أبیت» (اگر نپذیرفتی)،
13:16
پس تهبند حقی بر دو قوزک ندارد.
13:20
فایده:
13:23
هرگاه مسلمان بداند که پیامبر ما (ﷺ)
13:27
احادیث بسیار زیادی از او صحیح نقل شده است
13:30
در بیم دادن از اِسبال،
13:33
مانند این سخن پیامبر (ﷺ):
13:36
«آنچه از تهبند که زیر دو قوزک باشد، در آتش است».
13:40
و سخن دیگر پیامبر (ﷺ):
13:43
«سه گروهاند که الله روز قیامت با آنان سخن نمیگوید،
13:47
و به ایشان نمینگرد و پاکشان نمیگرداند،
13:51
و برای ایشان عذابی دردناک است:
13:53
کسی که اِسبال میکند، و منّتگذار،
13:56
و کسی که کالای خود را با سوگند دروغ به فروش میرساند».
14:00
پس چگونه راضی میشود برای خویش به این وعید سخت؟
14:04
که دلالت دارد بر اینکه اِسبال از گناهان کبیره است.
14:08
علما گفتهاند:
14:10
آنچه از جامهها که زیر دو قوزک باشد،
14:13
بهطور مطلق ممنوع و حرام است،
14:16
خواه برای خودنمایی باشد یا برای غیر خودنمایی،
14:20
لیکن برای خودنمایی حرمتش شدیدتر است.
14:24
و از آنچه مایه تأسف است
14:26
این است که برخی از جوانان نادان
14:28
هرگاه کسی را میدیدند که جامهاش تا نیمه ساقهایش بود،
14:32
او را مسخره میکردند.
14:34
سپس چون پس از مدتی غربیها را دیدند
14:37
که شلوار را تا زانو میپوشند،
14:40
همان کار آنان را انجام دادند،
14:42
و با شلوارهای تا زانو در خیابانها بیرون آمدند.
14:46
و این دلالت دارد بر بیماری در دلهای آن جوانان،
14:50
از این جهت که روی گرداندند،
14:51
بلکه از هدایت پیامبر (ﷺ) مسخره کردند،
14:55
که بهترین هدایت است،
14:57
و به باطلی که از دشمنانشان آمده بود روی آوردند.
15:02
و این حکم،
15:03
یعنی بالا بردن جامه تا نیمه ساق،
15:06
ویژه مردان است نه زنان.
15:09
زیرا پیامبر (ﷺ)
15:12
هنگامی که فرمود:
15:13
«هر که جامهاش را از روی تکبر بکشد،
15:16
الله روز قیامت به او نمینگرد».
15:19
امسلمه رضیاللهعنها گفت:
15:23
پس زنان با دامنهایشان چه کنند؟
15:26
فرمود: «یک وجب فرو بیاویزند».
15:30
گفت:
15:31
«در این صورت پاهایشان آشکار میشود».
15:34
فرمود: «پس یک ذراع فرو بیاویزند،
15:37
و بیشتر از آن نیفزایند».
15:39
و ذراع از آرنج تا نوک انگشتان است.
15:45
پس زن مأمور به پوشش است،
15:47
و این برای او حفاظت به شمار میرود،
15:50
و نگاهداری او از نگاههای گناهآلود و خطاکارانه است.
15:54
از این رو به فرو آویختن جامهاش به این شکل مأمور شده است.
15:58
و اگر چه ممکن است جامه گاهی آلوده شود،
16:02
ولی مصلحت در پوشاندن پاهایش بزرگتر و راجحتر است.
16:07
ادامه سخن انشاءالله در بخش بعدی.
16:11
و الله داناتر است.
16:13
و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد (ﷺ).
16:16
و بر آل و اصحاب او همگی.