از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 31 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (31) | باب آنچه در بالین رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و خضوع آن حضرت ذکر شد.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای شوق
0:09
و با مرکب عشق
0:11
حروفی مینگاریم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در وصف سرور آفریدگان
0:17
صلیاللهعلیهوسلم
0:20
شمایل محمدی
0:31
باب آنچه درباره بستر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمده است
0:36
فراش (بستر)
0:39
آن است که انسان زیر خود پهن میکند، هنگامی که بخواهد بنشیند یا بخوابد
0:44
و هرچه برای انسان راحتتر باشد
0:47
موجب درازی خواب و بسیاری سستی و تنبلی میشود
0:52
و برعکس، اگر چنین نباشد
0:55
انسان تنها به اندازهٔ نیاز بر آن میخوابد
1:00
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
1:03
بستر نرم و گستردهای نداشت
1:05
بلکه پوششی از پشم داشت که بر آن میخوابید
1:09
و خواب پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
1:12
خوابی برای آسایش بدن و از سر نیاز بود
1:15
به بستر خود پناه میبرد به اندازهٔ آنچه بدنش به آسایش نیاز داشت
1:20
و بیش از آن نمیافزود
1:22
زیرا او در زندگی مأموریت بزرگی داشت
1:25
او فرستادهٔ پروردگار جهانیان است
1:28
و الگوی همهٔ بندگان خداست
1:31
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
1:36
بستر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم که بر آن میخوابید
1:40
از چرم بود و درونش از لیف خرما پر شده بود
1:45
در این حدیث
1:49
امالمؤمنین عایشه رضیاللهعنها توصیف میکند
1:52
بستر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم را
1:56
که در خانهٔ ایشان بر آن میخوابید
1:59
که از چرم بود
2:01
و «ادم» جمع «أدیم» است
2:04
و آن پوست دباغیشده است
2:06
و گفتهٔ او «حشوه لیف» است
2:08
یعنی درونش از لیف خرما پر شده بود
2:12
و آن از تنهٔ درخت خرما به دست میآید
2:15
امام نووی رحمهالله گفته است
2:18
در این حدیث جواز گرفتن فرش و بالش
2:21
و خوابیدن بر آنها آمده است
2:23
و استفاده از آنها برای آسایش
2:25
و جواز بالش پُرشده
2:27
و جواز ساختن اینها از پوست
2:30
که همان «ادم» است
2:32
و ابن قیم رحمهالله گفته است
2:35
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
2:37
گاهی بر بستر میخوابید
2:39
و گاهی بر «نطع»
2:41
و «نطع» فرشی از پوست است
2:44
و گاهی بر حصیر میخوابید
2:47
و گاهی بر زمین
2:49
و گاهی بر تخت، در میان ریگها
2:52
و گاهی بر پارچهٔ سیاه
2:55
باب آنچه درباره فروتنی رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمده است
3:04
تواضع
3:07
آن است که انسان نرمخو باشد
3:09
و بال فروتنی بگستراند و با مردم خوشرفتار باشد
3:12
و از برتریجویی بر مردم دوری کند
3:14
و خود را بالاتر از ایشان نشمارد
3:16
و فروتنی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
3:19
در اخلاق ایشان آشکار بود
3:21
و در معاملاتش با مردم نیز
3:24
چنانکه بیانش خواهد آمد، انشاءالله
3:27
از عمر بن خطاب رضیاللهعنه روایت است که گفت
3:32
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود
3:36
مرا بیش از حد ستایش نکنید، چنانکه مسیحیان عیسی بن مریم را ستودند
3:41
همانا من بندهام
3:44
پس بگویید: بندهٔ خدا و فرستادهٔ او
3:47
«اطراء» یعنی از حد گذراندن در ستایش و ثناگویی است
3:53
و مسیحیان در حق پسر مریم علیهالسلام غلو کردند
3:57
پس برخی او را خدا دانستند
3:59
و برخی او را پسر خدا شمردند
4:02
خداوند متعال از آن برتر و والاتر است
4:06
و گفتهٔ او «إنما أنا عبد» به این معناست
4:09
یعنی من در بندگی خدای متعال کامل هستم
4:13
و در ربوبیت و آنچه ویژهٔ خدای متعال است
4:16
هیچ حقی ندارم
4:19
و گفتهٔ او «فقولوا عبد الله و رسوله» یعنی
4:23
سخنی بگویید که از نظر شرع بیشک باشد و به آنچه من بدان متصفم
4:29
و بیش از آن نیفزایید
4:32
و این دو وصف، راستینترین و شریفترین توصیف برای رسول الله صلیاللهعلیهوسلم است
4:39
زیرا بنده پرستش نمیشود و از ویژگیهای پروردگار چیزی به او داده نمیشود
4:44
هرچند مقامش بلند باشد
4:46
و حق پیامبر آن است که اطاعت و پیروی شود
4:50
و بر راه او رفته شود و جای پای او دنبال گردد
4:54
پس این دو وصف، بنده را از دو سوی غلو و کوتاهی دور میکند
5:00
و میانهروی برای او محقق میشود
5:02
نه افراط و نه تفریط
5:05
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است
5:09
که زنی نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آمد
5:14
و به او گفت: مرا با تو کاری است
5:18
فرمود: در هر راهی از راههای مدینه که خواهی بنشین، من نزد تو خواهم نشست
5:24
در این حدیث
5:28
آمدن زنی نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آمده است
5:32
و در روایتی آمده که در عقلش چیزی بود
5:36
یعنی کمبودی داشت
5:38
گفت: ای رسول خدا
5:40
مرا با تو کاری است
5:43
یعنی او میخواست امری را با او در میان گذارد که جز او کسی از آن آگاه نباشد
5:48
پس پیامبر صلیاللهعلیهوسلم به او فرمود
5:51
در هر راهی از راههای مدینه که بخواهی بنشین
5:55
یعنی در هر بخشی از بخشهای آن راه
5:59
با تو مینشینم، یعنی همراهت، تا نیازت را برآورده کنم
6:04
نووی رحمهالله گفت:
6:07
یعنی با او در راهی پررفتوآمد ایستاد تا نیازش را برآورده کند
6:12
و در خلوت به او فتوا میداد
6:14
و این از خلوت با زن نامحرم نبود
6:18
زیرا این در گذرگاه مردم و در برابر دید آنان بود، هم آنان او را میدیدند و هم آن زن را
6:23
اما سخن آن دو را نمیشنیدند
6:29
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
6:33
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از بیمار عیادت میکرد
6:38
و در تشییع جنازهها شرکت میکرد و بر الاغ سوار میشد
6:42
و دعوت برده را میپذیرفت
6:44
و در روز بنی قریظه بر الاغی سوار بود که مهارش با ریسمانی از لیف خرما بسته شده بود
6:50
و بر آن پالانی از لیف خرما بود
6:53
در این حدیث
6:56
آمده که پیامبر (ﷺ) از بیمار عیادت میکرد
7:01
هر بیماری که باشد، آزاد باشد یا برده
7:05
بزرگقدر باشد یا فرومایه
7:07
تا آنجا که از پسری یهودی که خدمتگزارش بود عیادت کرد
7:11
و از عمویش که مشرک بود عیادت کرد
7:14
عیادت بیمار موجب تسلی او و شادی دلش است
7:20
و دعوت او به سوی الله عزوجل
7:24
و پیامبر (ﷺ) در تشییع جنازهها شرکت میکرد
7:28
یعنی برای نماز بر جنازه و تدفین آن حاضر میشد
7:32
چه جنازه شخص بزرگقدر باشد یا فرومایه
7:35
و پیامبر (ﷺ) بر الاغ نیز سوار میشد
7:40
و الاغ در آن زمان از کمارزشترین وسایل حملونقل به شمار میرفت
7:46
و سوار شدن پیامبر (ﷺ) بر الاغ از فروتنی او بود
7:51
و پیامبر (ﷺ) دعوت برده را میپذیرفت
7:55
یعنی اگر بردهای او را برای نیازی دعوت میکرد، آن را میپذیرفت
8:00
خواه آن مکان نزدیک باشد یا دور
8:03
و اگر برده او را به خانهاش دعوت میکرد، دعوتش را میپذیرفت
8:08
و با چنین اخلاق فاضله و آداب والا
8:12
پیامبر (ﷺ) دلها را به دست میآورد
8:16
و در صحیح بخاری آمده است:
8:18
اگر کنیزی از کنیزان اهل مدینه بود
8:21
دست رسول الله (ﷺ) را میگرفت
8:26
و او را به هر جا که میخواست میبرد
8:29
و سخن او که «و در روز بنی قریظه بر الاغی سوار بود که مهارش با ریسمانی از لیف بسته شده بود»
8:36
یعنی افساری که با آن الاغ را هدایت میکرد از لیف بود
8:41
و لیف بخشی از درخت خرما است که در کنار برگهای آن قرار دارد
8:45
و سخن او که «و بر آن پالانی از لیف بود»
8:49
و «اکاف» همان پالان است
8:52
و آن چیزی است که بر پشت الاغ گذاشته میشود
8:55
و سوار بر آن مینشیند
8:57
و جایگاه آن مانند زین برای اسب است
9:00
و مانند پالان برای شتر
9:02
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
9:08
رسول الله (ﷺ)
9:11
به نان جو و روغن ترششده دعوت میشد
9:15
و میپذیرفت
9:17
و زره او نزد مردی یهودی گروگان بود
9:20
و چیزی نیافت که آن را آزاد کند تا آنکه درگذشت
9:24
در این حدیث دلیلی است بر کمال فروتنی پیامبر (ﷺ)
9:31
پس اگر غذایی که به آن دعوت میشد
9:34
از کمارزشترین و سادهترین غذاها بود
9:37
باز هم دعوت را میپذیرفت
9:39
و «اهالة» هر روغنی است که از آن ...
9:43
و «سنخة»
9:45
یعنی روغنی که بر اثر طولانی ماندن در طعم و بو دچار تغییر شده باشد
9:49
به سبب ماندن طولانی
9:51
و سخن او
9:53
«و زره او نزد مردی یهودی بود»
9:56
«و چیزی نیافت که آن را آزاد کند تا آنکه درگذشت»
9:59
یعنی زره پیامبر (ﷺ)
10:02
نزد مردی یهودی گروگان گذاشته شده بود
10:05
در برابر سی صاع جو
10:08
و مالی نیافت که با آن زره را آزاد کند
10:12
تا آنکه پیامبر (ﷺ) درگذشت
10:15
سپس ابوبکر رضیاللهعنه آن را آزاد کرد
10:21
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
10:25
رسول الله (ﷺ) بر کجاوهای کهنه حج گزارد
10:30
و بر آن پارچهای بود که ارزش چهار درهم نداشت
10:35
پس فرمود:
10:36
«خدایا آن را حجی قرار ده که در آن ریا و خودنمایی نباشد»
10:44
در این حدیث آمده که پیامبر (ﷺ)
10:48
در سال دهم هجرت حج گزارد
10:51
بر کجاوهای کهنه
10:53
و «رحل» همان چیزی است که بر پشت شتر گذاشته میشود
10:57
تا سوارکار بر آن بنشیند
10:59
و «رث» به معنای کهنه و فرسوده است
11:03
و سخن او «و بر آن قطیفهای بود» یعنی پارچهای
11:07
که آن را روی کجاوه انداخته بود
11:09
که از بیارزشیاش ارزش چهار درهم نداشت
11:13
و این دلیلی است بر آنکه او به کمال فروتنی رسیده بود (ﷺ)
11:19
و سخن او «پس فرمود»
11:22
«خدایا آن را حجی قرار ده که در آن ریا و خودنمایی نباشد»
11:28
یعنی این دعای بزرگ را در آنجا کرد
11:31
هنگامی که از میقات احرام بست
11:34
و در این دعا درخواست توفیق اخلاص و دوری از شرک و ریا و خودنمایی از خداوند است
11:41
و از امیرالمؤمنین عمر بن خطاب رضیاللهعنه روایت شده است
11:46
که میگفت:
11:48
خدایا عملم را صالح قرار ده
11:51
و آن را برای خودت خالص گردان
11:54
و برای احدی در آن سهمی قرار نده
11:59
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
12:03
هیچکس نزد آنان محبوبتر از رسول الله (ﷺ) نبود
12:09
گفت:
12:10
و چون او را میدیدند، برنمیخاستند
12:13
از آنرو که میدانستند او از این کار ناخشنود است
12:17
در این حدیث
12:21
بیان جایگاه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در دلهای صحابه رضیاللهعنهم
12:27
پس او نزد ایشان از خودشان و اموالشان و همهٔ مردم محبوبتر بود
12:33
و با این همه
12:35
هرگاه او را میدیدند، برای او برنمیخاستند
12:38
از آنرو که میدانستند او از این کار ناخشنود است
12:41
یعنی از ناخشنودی او از ایستادن برای خود
12:44
از سر فروتنی در برابر پروردگارش
12:46
و مخالفت با عادت متکبران و زورگویان
12:51
و معاویه بن ابیسفیان رضیاللهعنهما گفته است
12:56
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شنیدم که میفرمود
13:00
هرکس دوست دارد مردان برای او به پای ایستاده باشند
13:04
جایگاهش را در آتش دوزخ آماده کند
13:07
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت
13:13
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
13:17
اگر به من دستگوسفندی هدیه شود، آن را میپذیرم
13:20
و اگر به خوردن آن دعوت شوم، اجابت میکنم
13:26
«کراع»
13:28
همان بخش پایین ساق گوسفند است که پایینتر از زانو قرار دارد
13:31
که گوشت اندکی دارد
13:33
اگر کسی آن را به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) هدیه میکرد
13:37
او از وی میپذیرفت
13:39
و اگر کسی او را به خانهاش دعوت میکرد و دستگوسفندی برایش میآورد
13:44
دعوتش را اجابت میکرد و آن را میپذیرفت
13:46
و این از کمال فروتنی او (صلیاللهعلیهوسلم) است
13:53
و از جابر رضیاللهعنه روایت است که گفت
13:56
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) نزد من آمد
14:00
در حالی که سوار بر قاطر یا اسب نژادی نبود
14:05
در این حدیث
14:07
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
14:10
برای عیادت جابر رضیاللهعنه نزد او آمد
14:13
هنگامی که او بیمار بود
14:15
و سخن او
14:17
«سوار بر قاطر یا اسب نژاد نبود»
14:20
یعنی او (صلیاللهعلیهوسلم)
14:23
هرگاه قصد دیدار کسی را داشت
14:25
به دنبال بهترین مرکب نمیگشت
14:27
بلکه با آنچه برایش فراهم بود میرفت
14:30
و اگر نبود، پیاده میرفت
14:32
و قاطر فرزند اسب از الاغ است
14:36
و اسب نژاد همان اسب ترکی از نژاد اسبهاست
14:40
و از یوسف بن عبدالله بن سلام رضیاللهعنهما روایت است که گفت
14:47
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) مرا یوسف نامید
14:52
و مرا بر دامن خود نشاند
14:54
و بر سرم دست کشید
14:59
یوسف بن عبدالله بن سلام
15:02
ابویعقوب اسرائیلی مدنی
15:06
همپیمان انصار
15:08
در زمان حیات پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به دنیا آمد
15:12
پس او را نزد آن حضرت آوردند
15:14
و او را یوسف نام نهاد
15:16
به نام پیامبر خدا یوسف (علیهالسلام)
15:19
چون وی اسرائیلی بود
15:22
و او را بر دامن خود نشاند
15:24
و بر سرش دست کشید
15:26
و این در آن، مهربانی و انس گرفتن با کودک است
15:30
و این از فروتنی اوست (صلیاللهعلیهوسلم)
15:34
که با کودکان مهربانی میکرد و ایشان را بر دامن خود مینشاند
15:38
و از انس بن مالک رضیاللهعنه
15:43
که مردی خیاط، رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را دعوت کرد
15:48
پس برای او ثریدی آورد که در آن کدو بود
15:52
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) کدو را برمیداشت
15:56
و کدو را دوست میداشت
15:59
ثابت گفت
16:01
از انس شنیدم که میگفت
16:03
هرگز برای من غذایی تهیه نشد که بتوانم در آن کدو قرار دهم، مگر اینکه چنین کردم
16:08
مگر اینکه انجام شد
16:12
در این حدیث
16:14
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) دعوت خیاط را اجابت کرد
16:18
و از غذای او خورد
16:20
و این بر فروتنی او (صلیاللهعلیهوسلم) دلالت دارد
16:25
او دعوت هرکس را که او را میخواند، اجابت میکرد
16:29
و این حدیث پیشتر در بابی گذشته بر ما گذشت
16:33
و از عمره روایت است که گفت
16:37
از عایشه رضیاللهعنها پرسیده شد
16:40
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در خانهاش چه کاری انجام میداد
16:45
او گفت
16:47
او بشری از میان بشرها بود
16:49
لباسش را شپشگیری میکرد
16:51
و با دست خود شیر بز میدوشید
16:53
و کارهای خود را انجام میداد
16:55
امالمؤمنین عایشه رضیاللهعنها درباره کار پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در خانهاش پرسیده شد
17:00
درباره کار پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در خانهاش
17:04
پس گفت
17:06
او بشری از میان بشرها بود
17:08
یعنی او خود را با هیچ چیز از بشر متمایز نمیکرد
17:12
سپس توضیح داد و گفت
17:14
لباسش را شپشگیری میکرد
17:16
یعنی آن را وارسی میکرد تا خار و مانند آن را که به آن چسبیده بود، برگیرد
17:21
و با دست خود شیر بز میدوشید
17:23
یعنی با دست مبارکش شیر گوسفند را میدوشید
17:27
و کارهای خود را انجام میداد
17:29
یعنی خودش به امور شخصی خود رسیدگی میکرد
17:32
پس هرگاه به چیزی نیاز داشت
17:34
برمیخاست و خود آن را میآورد
17:36
بیآنکه کسی را از نزد خود فرمان دهد که آن را بیاورد
17:39
و این همه از کمال فروتنی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
17:47
فایده
17:49
قاضی عیاض رحمهالله گفت
17:52
و اما فروتنی او ﷺ
17:55
با وجود بلندی مقام و رفعت منزلتش،
17:59
از همه مردم فروتنتر بود
18:02
و کمترین تکبر را داشت.
18:04
و همین تو را بس که او را میان آنکه پیامبری پادشاه باشد یا پیامبری بنده، مخیر کردند،
18:09
یا پیامبری بنده.
18:11
پس بندهبودن را برگزید،
18:14
و فرمود: «جز این نیست که من بندهام»،
18:18
همانگونه که بنده میخورد میخورم،
18:20
و همانگونه که بنده مینشیند مینشینم.
18:23
و بر الاغ سوار میشد،
18:25
و کسی را پشت سر خود سوار میکرد،
18:28
و با فقیران همنشینی میکرد،
18:30
و دعوت بندهای را اجابت میکرد،
18:33
و در میان یارانش مینشست و با ایشان آمیخته بود،
18:36
آنچنانکه جای نشستن به او نمیرسید.
18:39
با این همه، زمین برای او گشوده شده بود،
18:42
و در همان حج صد شتر قربانی هدیه کرد.
18:46
و چون مکه برای او گشوده شد،
18:48
و با لشکریان مسلمانان به آن داخل شد،
18:51
سر بر کجاوهاش فرود آورد،
18:54
تا آنکه نزدیک بود موی پیشانیاش به آن برسد،
18:57
از روی فروتنی در برابر الله تعالی.
19:00
و در خانهاش در خدمت خانواده بود:
19:03
لباسش را شپشگیری میکرد،
19:05
بز خود را میدوشید،
19:07
لباسش را وصله میزد،
19:09
کفشش را پینه میکرد،
19:11
و کارهای خود را خودش انجام میداد،
19:13
و خانه را جارو میکرد، یعنی آن را میروفت،
19:15
و شتر را زانو میبست،
19:17
و به شتر آبکش خود علف میداد،
19:19
و با خدمتکار غذا میخورد.
19:22
سخن درباره این موضوع ادامه دارد، ان شاء الله.
19:24
و الله داناتر است.
19:27
و درود و سلام (الله) بر او،
19:29
بر پیامبرمان محمد،
19:31
و بر خاندان و یارانش همگی.