از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 30 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (30) | باب آنچه در مورد گریه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ذکر شد.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای اشتیاق
0:09
و مرکّب محبت
0:11
حروفی را مینگاریم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در وصف سرور آفریدگان
0:17
صلیاللهعلیهوسلم
0:22
شمایل محمدی
0:31
باب آنچه درباره گریه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمده است
0:38
عبدالله بن الشخیر از پدرش نقل میکند که گفت
0:42
نزد رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمدم
0:45
در حالی که نماز میگزارد
0:47
و از درون سینهاش، همچون جوشش دیگ بر اثر گریه، صدایی برمیآمد
0:52
در این حدیث
0:55
آن صحابی بزرگوار نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آمد
0:59
در حالی که ایشان نماز میگزارد
1:01
پس گریه ایشان را در نماز شنید
1:04
و سخن او
1:05
«و از درون سینهاش، همچون جوشش دیگ بر اثر گریه، صدایی برمیآمد»
1:10
یعنی از سینهاش صدایی همانند جوشش دیگ مسین برمیخاست
1:15
وقتی که بر آتش نهاده شده باشد
1:17
و این گریه
1:19
گریه از خشیت و شوق و محبت به الله تعالی است
1:26
و از عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه نقل است که گفت
1:30
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم به من فرمود
1:34
«بر من بخوان»
1:36
گفتم
1:37
ای رسول خدا
1:39
بر شما بخوانم در حالی که قرآن بر شما نازل شده است؟
1:42
فرمود
1:43
من دوست دارم که آن را از غیر خود بشنوم
1:47
پس سوره نساء را خواندم
1:49
تا به این آیه رسیدم
1:51
و تو را بر اینها گواه آوردهایم
1:55
فرمود
1:56
پس دیدم که چشمان رسول الله صلیاللهعلیهوسلم اشک میریزد
2:03
در این حدیث
2:04
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم از عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه خواست
2:10
که چیزی از قرآن را بر ایشان بخواند
2:13
و در این، فضیلت آشکار عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه است
2:18
او با حالت پرسشگرانه گفت
2:20
ای رسول خدا، بر شما بخوانم در حالی که قرآن بر شما نازل شده است؟
2:25
پس پیامبر صلیاللهعلیهوسلم فرمود
2:28
من دوست دارم که آن را از غیر خود بشنوم
2:32
احتمال دارد که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم دوست داشت قرآن را از دیگری بشنود
2:38
تا عرضه قرآن سنت باشد
2:41
و احتمال دارد تا آن را تدبّر و درک کند
2:45
زیرا شنونده در تدبّر تواناتر و در تفکّر فعالتر از خواننده است
2:51
پس عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه سوره نساء را خواند
2:56
تا به این سخن خداوند تعالی رسید
2:59
پس چگونه خواهد بود آنگاه که از هر امتی گواهی بیاوریم
3:04
و تو را بر اینها گواه آوردهایم
3:08
پس پیامبر صلیاللهعلیهوسلم به او فرمود
3:12
بس است، چنانکه در روایت دوم آمده است
3:15
پس عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم نگریست
3:21
و ناگهان دیدگانش اشک میریخت
3:24
یعنی اشکها جاری و روان میشد
3:28
و معنای آیه
3:30
این است که الله سبحانه و تعالی بر هر امتی از امتها گواهی قرار داده است
3:35
و او همان پیامبری است که در میان ایشان برانگیخته شد
3:38
و این از کمال عدل اوست
3:41
و پیامبر ما محمد صلیاللهعلیهوسلم گواه بر این امت است
3:47
و در این حدیث، گریه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هنگام شنیدن قرآن آمده است
3:55
و در حدیث پیشین
3:57
گریه ایشان صلیاللهعلیهوسلم هنگام تلاوت آن
4:04
و از عبدالله بن عمر رضیاللهعنه نقل است که گفت
4:08
روزی در زمان رسول الله صلیاللهعلیهوسلم خورشید گرفت
4:14
پس رسول الله صلیاللهعلیهوسلم برخاست و نماز گزارد
4:19
چنانکه نزدیک بود رکوع نکند
4:22
سپس رکوع کرد و نزدیک بود سر برندارد
4:25
سپس سر برداشت و نزدیک بود سجده نکند
4:29
سپس سجده کرد و نزدیک بود سر برندارد
4:33
سپس سر برداشت و نزدیک بود سجده نکند
4:37
سپس سجده کرد و نزدیک بود سر برندارد
4:41
پس شروع به دمیدن و گریستن کرد و میفرمود
4:46
پروردگارا، آیا به من وعده ندادهای که آنان را عذاب نکنی در حالی که من در میانشان هستم؟
4:50
پروردگارا، آیا مرا عذاب نمیکنی که آنان را عذاب نکنی در حالی که آمرزش میخواهند؟
4:55
چون دو رکعت نماز گزارد، خورشید روشن شد؛ پس برخاست و الله تعالی را حمد و ثنا گفت، سپس فرمود: خورشید و ماه دو نشانه از نشانههای اللهاند که به مرگ کسی و نه به زندگی کسی گرفته نمیشوند؛ پس هرگاه گرفتند، به یاد الله تعالی پناه برید
5:23
در این حدیث آمده است که روزی در زمان رسول الله صلیاللهعلیهوسلم خورشید گرفت، یعنی روشنیاش همه یا بخشی از آن رفت
5:35
و خورشید در زمان حیات ایشان صلیاللهعلیهوسلم تنها یک بار گرفت، و آن در سال دهم هجرت بود
5:44
و آن روز، همان روزی بود که ابراهیم فرزند پیامبر صلیاللهعلیهوسلم وفات یافت، چنانکه در صحیحین آمده است
5:54
و از عقیده اهل جاهلیت این بود که خورشید و ماه یا برای مرگ بزرگی یا برای زندگی بزرگی میگیرند
6:03
چون خورشید گرفت، پیامبر صلیاللهعلیهوسلم از هراس، ردای خود را کشانکشان بیرون آمد، گویی قیامت برپا شده است، و کسی را فرمود تا ندا دهد: نماز جامع
6:16
پس مردم در مسجد گرد آمدند و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم نماز کسوف را با مردم گزارد؛ و سخن او «برخاست و نماز گزارد تا آنکه نزدیک بود رکوع نکند»، یعنی از طول قیامش
6:32
«سپس رکوع کرد و نزدیک بود سر برندارد»، یعنی از طول رکوع
6:38
«سپس سر برداشت و نزدیک بود سجده نکند»، یعنی از طول اعتدال پس از رکوع
6:44
«سپس سجده کرد و نزدیک بود سر برندارد»، یعنی از طول سجده
6:50
«سپس سر برداشت و نزدیک بود سجده نکند»، یعنی نشستن میان دو سجده را طولانی کرد
6:57
«سپس سجده کرد و نزدیک بود سر برندارد»، یعنی سجده دوم را طولانی کرد
7:04
«پس شروع به دمیدن و گریستن کرد»، یعنی از روی زاری به سوی الله و از ترس عقوبت
7:10
و میفرمود: پروردگارا، آیا به من وعده ندادهای که آنان را عذاب نکنی در حالی که من در میانشان هستم؟
7:16
پروردگارا، آیا مرا عذاب نمیکنی که آنان را عذاب نکنی در حالی که آمرزش میخواهند؟
7:21
و ما از تو آمرزش میخواهیم
7:24
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم سخن خداوند تعالی را چنین تأویل فرمود
7:28
و الله بر آن نبود که ایشان را عذاب کند در حالی که تو در میان ایشانی
7:32
و الله عذابکننده ایشان نیست در حالی که آمرزش میخواهند
7:37
و سخن او «برخاست و الله تعالی را حمد و ثنا گفت، سپس فرمود»
7:44
«خورشید و ماه دو نشانه از نشانههای اللهاند»
7:48
«که به مرگ کسی و نه به زندگی کسی گرفته نمیشوند»
7:52
یعنی برخلاف آنچه مشرکان در جاهلیت معتقد بودند
7:56
و سخن او «پس هرگاه گرفتند، به یاد الله تعالی پناه برید»
8:02
نماز و تسبیح و تهلیل و استغفار را زیاد انجام دهید،
8:08
و به الله عز و جل پناه ببرید.
8:11
و از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
8:16
رسول الله (ﷺ) دخترِ خود را که در حال جان دادن بود، در آغوش گرفت.
8:22
او را در آغوش گرفت و در برابر خود قرار داد.
8:26
پس جان داد در حالی که در برابر او بود.
8:28
و ام ایمن فریاد برآورد. پس فرمود:
8:32
یعنی پیامبر (ﷺ) فرمود:
8:35
آیا نزد رسول الله گریه میکنی؟
8:38
گفت: آیا نمیبینم که تو گریه میکنی؟
8:42
فرمود: من گریه نمیکنم، بلکه این رحمت است.
8:47
همانا مؤمن در هر حال، به هر خیری دست مییابد،
8:51
اگرچه جانش از میان دو پهلویش کشیده شود،
8:55
و او الله عز و جل را سپاس میگوید.
8:58
در این حدیث
9:03
آمده است که پیامبر (ﷺ) دخترش را که در حال جان دادن بود، در آغوش گرفت.
9:08
یعنی در حالی که با مرگ دست و پنجه نرم میکرد.
9:11
و این دختر، دختر دخترش زینب رضیاللهعنها بود
9:16
که همسرش ابوالعاص بن ربیع بود.
9:19
و وفات او در سال نهم هجری بود.
9:23
و سخن «پس او را در آغوش گرفت»
9:26
یعنی پیامبر (ﷺ) او را به سینهاش چسباند،
9:30
از سر مهربانی و دلسوزی نسبت به او.
9:33
و سخن «پس او را در برابر خود قرار داد»
9:36
یعنی در دامان خود یا روبهروی خود.
9:39
پس جان داد در حالی که در برابر او بود.
9:42
و ام ایمن فریاد برآورد.
9:44
یعنی با صدای بلند گریه کرد.
9:47
پس پیامبر (ﷺ) او را با این سخن نهی کرد:
9:51
آیا نزد رسول الله (ﷺ) گریه میکنی؟
9:55
و نفرمود: آیا نزد من گریه میکنی؟
9:57
زیرا این سخن در بازداشتن، رساتر است.
10:00
پس ام ایمن گفت:
10:02
با این گمان که گریه بهطور مطلق جایز است.
10:06
آیا نمیبینم که تو گریه میکنی؟
10:09
یعنی آیا تو را نمیبینم و مشاهده نمیکنم که گریه میکنی؟
10:13
پس پیامبر (ﷺ) فرمود:
10:16
من گریه نمیکنم.
10:18
یعنی گریهای از روی بیتابی و نبود صبر نمیکنم.
10:23
و از من چیزی که الله از آن نهی کرده، صادر نمیشود،
10:27
مانند دعای با ویل و ثبور و فریاد و امثال آن.
10:31
بلکه این رحمت است.
10:33
یعنی این گریه و این اشکها
10:36
رحمتی است که الله آن را در دل بندگانش قرار داده است.
10:40
پس صرف گریه و اشک چشم
10:43
نه حرام است و نه مکروه،
10:45
بلکه رحمت و فضیلت است.
10:48
و آنچه حرام است،
10:50
نوحهسرایی و ندبه است،
10:52
و گریهای که همراه با آن دو باشد
10:54
یا با یکی از آن دو.
10:55
و سخن او:
10:57
همانا مؤمن در هر حال، به هر خیری دست مییابد.
11:01
یعنی کار مؤمن در همه حال خیر است،
11:05
پس در شادیاش بر خیر است
11:08
و در سختیاش نیز بر خیر است.
11:11
در حالت نخست به ثواب شاکران دست مییابد،
11:15
و در حالت دوم به ثواب صابران.
11:19
و سخن او:
11:20
همانا جانش از میان دو پهلویش کشیده میشود
11:24
و او الله عز و جل را سپاس میگوید.
11:26
یعنی بسیاری از صالحان را مییابی
11:30
که جانشان کشیده میشود و الله عز و جل را سپاس میگویند.
11:34
پس یاد سپاس الله را فراموش نمیکنند،
11:36
حتی در این لحظه سخت.
11:39
و نیز مییابی
11:41
که دردهای دردناکی را تحمل میکنند،
11:43
و زبانشان به یاد الله و سپاس او تر است،
11:46
خشنود به آنچه الله برایشان مقدر کرده،
11:48
و تسلیم فرمان الله تعالی.
11:52
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است
11:57
که رسول الله (ﷺ)
12:00
عثمان بن مظعون را بوسید
12:03
در حالی که مرده بود و گریه میکرد،
12:05
یا فرمود: چشمانش اشک میریخت.
12:09
در این حدیث
12:13
آمده است که پیامبر (ﷺ)
12:16
عثمان بن مظعون را بوسید
12:18
در حالی که مرده بود.
12:19
و گریه میکرد، صلیاللهعلیهوسلم.
12:22
یا فرمود:
12:23
چشمانش اشک میریخت.
12:26
یعنی اشکهایش جاری و روان بود.
12:29
و در این حدیث
12:31
دلیلی است بر جایز بودن بوسیدن مسلمان پس از مرگ و گریه بر او،
12:36
تا زمانی که همراه آن بیتابی یا زاری و امثال آن نباشد.
12:41
و ابوبکر صدیق رضیاللهعنه نیز پیامبر (ﷺ) را بوسید
12:48
و عثمان بن مظعون رضیاللهعنه
12:51
از سابقین نخستین است.
12:54
او پس از سیزده مرد اسلام آورد
12:57
و در هجرت نخست به حبشه مهاجرت کرد.
13:00
او بسیار روزهدار و بسیار شبزندهدار بود،
13:03
و فرمانبردار الله عز و جل.
13:06
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
13:11
در تشییع دختری از رسول الله (ﷺ) حاضر بودم،
13:16
و رسول الله (ﷺ) بر کنار قبر نشسته بود.
13:19
پس دیدم که چشمانش اشک میریزد.
13:22
پس فرمود:
13:24
آیا در میان شما کسی هست که امشب با همسرش همبستر نشده باشد؟
13:27
ابوطلحه گفت:
13:29
من
13:30
گفت
13:31
فرود آی
13:33
پس در قبرش فرود آمد
13:35
در این حدیث
13:38
انس بن مالک رضیاللهعنه میگوید
13:41
دخترِ پیامبرِ خدا (صلیاللهعلیهوسلم) را حاضر بودیم
13:46
یعنی: جنازهاش را تشییع کردیم و بر او نماز گزاردیم و او را دفن کردیم
13:51
و این دختر
13:53
امکلثوم بود
13:55
همسر عثمان بن عفان رضیاللهعنهما
13:59
و سخن او
14:00
و رسول الله (ﷺ) بر کنار قبر نشسته بود
14:03
یعنی: پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در کنار قبر نشسته بود
14:09
و سخن او
14:10
پس دیدم که دو چشمش اشکآلود شد
14:13
یعنی: اشک از چشمانش جاری و سرازیر میشد
14:16
همراه با کمال خشنودی به قضا و قدر الهی
14:20
و سخن او
14:21
پس فرمود
14:22
آیا در میان شما کسی هست که امشب با همسرش آمیزش نکرده باشد؟
14:26
یعنی: امشب با همسرش همبستر نشده باشد
14:29
و شاید حکمت در این باشد
14:32
که فرود آمدن در قبر برای رسیدگی به امر زنان است
14:36
و برای مردی که به تازگی با زنان آمیزش داشته، شایسته نیست
14:40
تا نفسش آرام و ساکن باشد
14:43
و از شهوت دور باشد
14:46
و آنچه مشروع است این است که کسی در قبر فرود آید که امشب با همسرش آمیزش نکرده باشد
14:52
و اگر محرم آن زن مرده نباشد
14:56
از این رو ابوطلحه در قبر او فرود آمد
14:59
و معلوم است که او از محارم آن زن نبود
15:02
پس این دلالت بر جواز دارد
15:05
فایده
15:09
ابن قیم رحمهالله گفته است
15:12
و اما گریه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
15:15
از جنس خندهاش بود
15:18
نه با هقهق و بلند کردن صدا
15:21
چنانکه خندهاش هم با قهقهه نبود
15:24
بلکه چشمانش اشکآلود میشد تا آنجا که اشک جاری میگشت
15:28
و از سینهاش صدای ناله شنیده میشد
15:31
و گریهاش گاه از سر رحمت بر میت بود
15:35
و گاه از ترس بر امتش و دلسوزی بر ایشان
15:40
و گاه از خشیت الله
15:43
و گاه هنگام شنیدن قرآن
15:46
و آن گریهای از روی اشتیاق و محبت و بزرگداشت بود
15:50
که همراه با ترس و خشیت است
15:53
ادامه این بحث، اگر خدا بخواهد، در سخن بعدی خواهد آمد
15:58
و خداوند داناتر است
16:01
و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد باد
16:04
و بر آل و اصحاب او همگی