از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 17 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (17) | باب آنچه ذکر شد در شرح وضوی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و آنچه قبل و بعد از غذا گفته است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای اشتیاق
0:09
و مرکب عشق
0:11
سطر میکشیم حروفی گرانبهاتر از طلا
0:15
در وصف سرور آفریدگان
0:17
صلیاللهعلیهوسلم
0:22
شمائل محمدیه
0:30
باب آنچه دربارهی شیوهی وضوی رسول الله صلیاللهعلیهوسلم هنگام طعام آمده است
0:39
مقصود مصنف از این باب
0:41
معنای لغوی وضو
0:43
که شستن دو کف و پاککردن آنهاست
0:46
از آنچه ممکن است از چرک یا خاک یا مانند آن به آنها بچسبد
0:51
پس برخی از اهل علم آن را پیش از خوردن و پس از آن مستحب میدانند
0:56
از ابن عباس رضیاللهعنهما
1:00
که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
1:03
از مستراح بیرون آمد
1:05
پس طعام را برای او نزدیک آوردند
1:07
پس گفتند
1:08
آیا برایت آب وضو نیاوریم؟
1:10
فرمود
1:12
«همانا فقط به وضو امر شدهام هنگامی که برای نماز برخیزم»
1:16
و در روایتی دیگر
1:18
به او گفته شد
1:19
آیا وضو نمیگیری؟
1:21
پس فرمود
1:22
«آیا نماز بخوانم تا وضو بگیرم؟»
1:24
در این حدیث
1:28
که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
1:31
روزی حاجت خود را برآورد
1:33
سپس طعام را برای او نزدیک آوردند
1:35
پس به او گفتند
1:37
آیا برایت آب وضو نیاوریم؟
1:39
و وضو همان آبی است که با آن وضو گرفته میشود
1:42
پس صلیاللهعلیهوسلم فرمود
1:45
«همانا فقط به وضو امر شدهام هنگامی که برای نماز برخیزم»
1:49
و در روایتی آمده که فرمود
1:52
«آیا نماز بخوانم تا وضو بگیرم؟»
1:54
یعنی وضوی شرعی
1:57
هنگام ارادهی انسان برای خوردن طعام انجام نمیشود
2:01
و تنها برای نماز است
2:03
و از سلمان رضیاللهعنه روایت است که گفت
2:09
در تورات خواندم
2:11
که برکت طعام، وضوی پس از آن است
2:14
پس این را برای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم یادآور شدم
2:18
و آنچه را در تورات خوانده بودم به او خبر دادم
2:21
پس رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود
2:25
برکت طعام
2:27
وضوی پیش از آن
2:29
و وضوی پس از آن
2:32
در این حدیث
2:34
که سلمان فارسی رضیاللهعنه
2:36
در تورات خواند
2:38
و این پیش از اسلام او بود
2:40
که برکت طعام وضوی پس از آن است
2:43
یعنی از اسباب برکت در طعام این است
2:46
که انسان پس از فراغت از آن دستهای خود را بشوید
2:50
و مراد وضوی شرعی نیست
2:53
پس چون پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را از آنچه در تورات خوانده بود خبر دادند
2:56
و آنچه را خوانده بود بیان کرد
2:58
به او صلیاللهعلیهوسلم فرمود
3:01
برکت طعام
3:03
وضوی پیش از آن
3:05
و وضوی پس از آن
3:07
که از اسباب برکت در طعام
3:10
این است که انسان دستهای خود را پیش از طعام و پس از آن بشوید
3:14
و علما این حدیث را بر استحباب حمل کردهاند
3:17
با آنکه حدیث ضعیف است
3:24
باب آنچه دربارهی سخن رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
3:28
پیش از طعام آمده است
3:31
از ابو ایوب انصاری رضیاللهعنه روایت است که گفت
3:35
روزی نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بودیم
3:40
پس طعامی برای او نزدیک آوردند
3:42
پس طعامی پربرکتتر از آن ندیدم
3:46
در آغاز خوردن ما
3:48
و در پایان آن کمبرکتتر نبود
3:51
گفتیم ای رسول خدا، این چگونه است؟
3:55
فرمود: ما هنگام خوردن نام الله را یاد کردیم
4:00
سپس کسی که خورده بود و نام الله تعالی را نبرده بود، پس از آن نشست
4:05
پس شیطان با او خورد
4:10
در این حدیث است که صحابه رضیاللهعنهم
4:14
با پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بر سر طعامی نشستند
4:18
و برکت را در آغاز آن یافتند
4:21
سپس در پایان آن از دست دادند
4:23
از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم دربارهٔ آن پرسیدند
4:28
فرمود: آنان هنگام آغاز خوردن نام الله را یاد کردند
4:33
سپس پس از آن، کسی که نام الله تعالی را نبرده بود نزد آنان نشست
4:38
پس شیطان با او خورد
4:40
و در آن هنگام برکت از میان رفت
4:43
و این حدیث ضعیف است
4:45
و حدیث حذیفه رضیاللهعنه در صحیح مسلم از آن بینیاز میکند
4:50
گفت: هرگاه با پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بر سر طعامی حاضر میشدیم
4:56
دستهای خود را دراز نمیکردیم تا رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آغاز کند و دست خود را بگذارد
5:03
و یک بار با او بر سر طعامی حاضر شدیم
5:07
پس کنیزی آمد که گویی شتاب میکرد
5:10
پس خواست دست خود را در طعام بگذارد
5:13
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم دستش را گرفت
5:18
سپس عربی بادیهنشین آمد که گویی میراند
5:22
پس دستش را گرفت
5:24
پس رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود
5:27
«همانا شیطان حلال میداند طعامی را که نام الله بر آن برده نشود»
5:33
و او این کنیز را آورد تا با او حلال شود
5:37
پس دستش را گرفتم
5:39
و آن اعرابی را آورد تا با او حلال شود
5:43
پس دستش را گرفتم
5:45
و سوگند به کسی که جانم در دست اوست
5:47
دست او در دست من است، همراه با دست آن زن
5:50
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
5:56
رسول الله (ﷺ) فرمود
5:59
هرگاه یکی از شما غذا خورد و فراموش کرد که هنگام غذایش نام الله تعالی را ببرد
6:05
پس بگوید: بسم الله اوله و آخره
6:10
در این حدیث
6:13
این است که هر کس غذایی بخورد و در آغاز آن دچار غفلت و فراموشی شود
6:18
و نام الله تعالی را نبرد
6:21
سپس در میان غذا خوردن، فراموشی خود را در آغاز یادآوری کند
6:26
در این حالت باید بگوید
6:29
بسم الله اوله و آخره
6:32
پس چون این را بگوید، به اذن الله تعالی برکت برایش محقق میشود
6:38
و این از فضل و رحمت الله تعالی است
6:42
و گفتن بسم الله هنگام خوردن، بنا بر قول صحیح واجب است
6:46
و از عمر بن ابی سلمه رضیاللهعنه روایت است
6:51
که او بر رسول الله (ﷺ) وارد شد
6:55
و نزد آن حضرت غذایی بود
6:57
پس فرمود
7:06
در این حدیث
7:10
این است که عمر بن ابی سلمه رضیاللهعنه
7:13
بر پیامبر (ﷺ) وارد شد
7:16
و او را در حال خوردن غذا یافت
7:19
پس پیامبر (ﷺ) او را فراخواند و فرمود
7:23
نزدیک بیا ای پسرکم
7:25
یعنی نزدیک شو
7:27
و در آن است آنچه پیامبر (ﷺ) بدان عمل میکرد
7:31
از مهربانی و انس گرفتن با کودکان
7:34
و دلالت دارد بر جواز اینکه انسان، غیر فرزندان خود را با این خطاب خطاب کند
7:40
پس به کودک کوچک بگوید
7:42
ای پسرم
7:44
سپس پیامبر سه ادب از آداب غذا خوردن را به او آموخت
7:48
و آنها عبارتند از: گفتن بسم الله در آغاز آن
7:51
و خوردن با دست راست
7:53
و خوردن از آنچه در نزدیکی انسان است
7:55
و از ابو امامه رضیاللهعنه روایت است که گفت
8:00
رسول الله (ﷺ) بود
8:03
که چون سفره از پیش رویش برداشته میشد، میفرمود
8:07
ستایش مخصوص الله است، ستایشی بسیار، پاک و پربرکت در آن
8:12
نه وداعشده و نه بینیازکننده از آن؛ پروردگارا
8:17
در این حدیث
8:21
این است که پیامبر (ﷺ) هرگاه از غذا فارغ میشد
8:26
و سفره از پیش رویش برداشته میشد
8:29
الله تعالی را ستایش میکرد و میفرمود
8:32
ستایش مخصوص الله است، ستایشی بسیار، پاک و پربرکت در آن
8:37
و «کثیرا» یعنی ستایشی در نهایت بسیاری
8:41
پس برای ستایش او پایانی نیست، چنانکه برای نعمتهای او پایانی نیست
8:46
و «طیبا» یعنی خالص از ریا و خودنمایی
8:51
و «مبارکا فیه»
8:53
یعنی پایداری خیر موجود در آن و افزایش و رشد آن
8:58
و گفته او «غیر مودع» یعنی ترکشده نیست
9:02
پس آخرین غذای ما نباشد
9:05
و گفته او «ولا مستغنا عنه ربنا»
9:08
یعنی ای پروردگار ما، ما به آن نیازمندیم و از آن بینیاز نیستیم
9:14
و در مسند از خالد بن معدان آمده که گفت
9:18
در ضیافتی که برای عبدالاعلی بن هلال ترتیب داده شده بود حاضر شدیم
9:21
چون از غذا فارغ شدیم
9:24
ابو امامه رضیاللهعنه برخاست و گفت
9:27
من در این جایگاه برخاستم، در حالی که خطیب نیستم
9:32
و قصد خطبه خواندن ندارم
9:34
اما از رسول الله (ﷺ) شنیدم که
9:38
هنگام پایان غذا میفرمود
9:41
ستایش مخصوص الله است، ستایشی بسیار، پاک و پربرکت در آن
9:45
نه کفایتشده و نه وداعشده و نه بینیازکننده از آن
9:50
گفت: پس همواره آن را برای ما تکرار میکرد تا آنها را حفظ کردیم
9:56
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
10:01
پیامبر (ﷺ) با شش نفر از یارانش غذا میخورد
10:07
پس اعرابی آمد و با دو لقمه آن را خورد
10:11
پس رسول الله (ﷺ) فرمود
10:15
اگر نام الله را میبرد، برای شما کافی بود
10:20
در این حدیث آمده که پیامبر (ﷺ) غذا میخورد
10:25
و شش نفر از یارانش همراه او غذا میخوردند
10:29
پس اعرابی آمد و با آنان بر سر غذا نشست
10:33
و آن را با دو لقمه خورد
10:36
یعنی او نام الله را نبرد و غذا را با دو لقمه تمام کرد
10:41
پس پیامبر (ﷺ) فرمود
10:44
اگر نام میبرد؛ و در روایتی آمده است
10:47
آگاه باش که اگر میگفت بسم الله، برای شما کافی بود
10:51
یعنی غذا برای شما کفایت میکرد
10:54
و این حدیث دلالت دارد که گفتن نام الله سبب حصول برکت در غذاست
11:00
و نگفتن آن سبب از میان رفتن برکت است
11:04
و در آن درشتی و نادانی اعراب و ناآگاهی آنان از احکام آمده است
11:08
و اینکه نام گفتن یک نفر بر غذا، از دیگران کفایت نمیکند
11:14
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت
11:20
رسول الله (ﷺ) فرمود
11:24
همانا الله از بندهای خشنود میشود که لقمهای بخورد و بر آن او را ستایش کند
11:30
یا جرعهای بنوشد و بر آن او را ستایش کند
11:35
در این حدیث
11:37
پیامبر (ﷺ) ما را به عملی راهنمایی میکند که الله تعالی به سبب آن از ما خشنود میشود
11:44
و آن این است که انسان وقتی یک بار غذا میخورد، مانند ناهار یا شام
11:52
پس شایسته است که پس از پایان غذا، الله تعالی را ستایش کند
11:58
چون چنین کند، به خشنودی الله تعالی دست مییابد
12:03
و در کیفیت ستایش، صیغههای گوناگونی آمده است
12:07
بر بنده شایسته است که آنها را بیاموزد و در آنها تنوع دهد
12:11
پس گاهی این را بگوید و گاهی آن را
12:15
و اگر تنها به گفتن «الحمد لله» بسنده کند، اصل سنت حاصل میشود
12:21
بقیهی حدیث انشاءالله (در ادامه بیان خواهد شد)
12:26
والله اعلم؛ و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد (ﷺ)
12:31
و بر خاندان و یاران او همگی.